Báo nghệ an với cuộc kháng chiến chống mỹ, cứu nước ở miền nam trong những năm 1965 1968 luận văn thạc sĩ lịch sử

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH Nguyễn Thị Thanh Hoa BÁO NGHỆ AN VỚI CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC Ở MIỀN NAM TRONG NHỮNG NĂM 1965 – 1968 LUẬN VĂN KHOA HỌC THẠC SĨ LỊCH S

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

Nguyễn Thị Thanh Hoa

BÁO NGHỆ AN VỚI CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC Ở MIỀN NAM TRONG NHỮNG NĂM 1965 – 1968

LUẬN VĂN KHOA HỌC THẠC SĨ LỊCH SỬ

Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn của mình em xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới

Thầy giáo TS Trần Văn Thức - Chủ nhiệm Khoa Lịch sử Trường Đại học Vinh đã

tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập, triển khai và hoàn thành luận văn

Em cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể các thầy, cô giáo công tác tại Khoa Lịch sử Trường Đại học Vinh đã góp ý chân thành và cung cấp một số tài liệu khoa học để tôi hoàn thành công trình nghiên cứu của bản thân.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới tập thể cán bộ, nhân viên Thư viện Nghệ An, Thư viện Quốc gia Việt Nam đã tạo điều kiện cho tôi tiếp tận, thu thập, sử dụng tài liệu trong quá trình viết luận văn.

Thành phố Vinh, 10 - 2012.

Nguyễn Thị Thanh Hoa

MỤC LỤC

Trang Lời cảm ơn Mục lục Mục lục phụ lục tranh ảnh MỞ ĐẦU ……… 1

1 Lý do chọn đề tài ……… 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề……… 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… 6

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu……… 6

6 Đóng góp khoa học của luận văn 6

7 Bố cục của luận văn 7

Chương 1 HOÀN CẢNH LỊCH SỬ VÀ TÌNH HÌNH BÁO NGHỆ AN NHỮNG NĂM 1965 – 1968 ……… 8

1.1.Hoàn cảnh lịch sử ……… 8

1.1.1 Hoàn cảnh quốc tế ……… 8

1.1.2 Hoàn cảnh trong nước ……… 16

1.2.Tình hình báo Nghệ An……… 26

Tiểu kết chương 1 ……….

30 Chương 2: CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA QUÂN DÂN MIỀN NAM NHỮNG NĂM CHỐNG CHIẾN LƯỢC “CHIẾN TRANH CỤC BỘ” QUA BÁO NGHỆ AN ……… ……… 31

2.1 Phản ánh về những tội ác do đế quốc Mĩ, đồng minh và tay sai gây ra ở miền Nam ……… 31

2.2 Phản ánh đường lối của Đảng đối phó với chiến lược “Chiến tranh cục bộ” ở miền Nam ………

36 2.2.1 Đường lối của Trung ương Đảng chống “Chiến tranh cục bộ”…… 36

2.2.2 Phản ánh đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước………

39 2.3 Phản ánh về thắng lợi của nhân dân miền Nam trong kháng chiến

chống chiến lược “Chiến tranh cục bộ” ……… 43

2.3.1 Trên mặt trận quân sự ……… 44

2.3.2 Trên mặt trận chính trị ……… 51

2.3.3 Trên mặt trận ngoại giao ……… 57

2.3.4 Công tác binh vận………

59 2.4 Phản ánh sự giúp đỡ ủng hộ của bạn bè, các lực lương yêu chuộng hòa bình quốc tế đối với cuộc kháng chiến chính nghĩa của nhân dân ta … 63 2.4.1.Chủ trương tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của bạn bè quốc tế…… 63

2.4.2 Báo Nghệ An với việc phản ánh sự giúp đỡ, ủng hộ của thế giới đối với cuộc kháng chiến chính nghĩa của nhân dân ta ……… 65

Tiểu kết chương 2 ……… 83

Chương3: MỘT SỐ NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ VÀ KINH NGHIỆM LỊCH SỬ ……… 85

3.1 Một số nhận xét, đánh giá ……… 85

3.1.1 Trong những năm 1965 – 1968 báo Nghệ An tập trung tuyên truyền, cổ động về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân và dân ta ở miền Nam ………

85 3.1.2 Báo Nghệ An phản ánh kịp thời, đầy đủ thực tiễn phong trào cách mạng ở miền Nam ……… 90

3.1.3 Báo Nghệ An góp phần giữ vững ý chí chiến đấu, nêu cao quyết tâm đánh Mỹ, thắng Mỹ……… 92

3.2 Một số kinh nghiệm chủ yếu………

3.2.1 Luôn quán triệt đầy đủ đường lối của Đảng và Nhà nước, tập trung nhiệm vụ tuyên truyền, cổ động những nhiệm vụ chính trị cụ thể ………… 94

3.2.2.Thường xuyên đi sâu vào hiện thực cuộc sống và thực tiễn cách mạng của toàn Đảng, toàn dân để khai thác đề tài, phát hiện những sáng tạo của quần chúng, phản ánh sự thật khách quan………. 96

3.2.3 Nâng cao tính chiến đấu của báo, xung kích trên mặt trận tư tưởng, báo chí đảm bảo tính Đảng, tính nhân dân, tính chân thật ……… 98

Tiểu kết chương 3 ……… 101

KẾT LUẬN ……… 103

Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án ………… 105

Tài liệu tham khảo ……… 106

Phụ lục ……… 111

356 ………

Phụ lục 3: Tin tức thắng lợi trên mặt trận quân sự, chính trị qua Báo

Nghệ An số 359 ………

113Phụ lục 4: Tin tức thắng lợi trên mặt trận quân sự qua Báo Nghệ An số

403 ………

114Phụ lục 5: Tin tức thắng lợi trên mặt trận quân sự

qua Báo Nghệ An số 432 ………

115Phụ lục 6: Tin tức thắng lợi trên mặt trận quân sự qua Báo Nghệ An số

439 ………

116Phụ lục 7: Tin tức thắng lợi trên mặt trận quân sự qua Báo Nghệ An số

482 ………

117Phụ lục 8: Tin tức về thành tích chiến đấu ở miền Nam qua Báo Nghệ

An số 518 ………

118Phụ lục 9: Tin tức thắng lợi trên mặt trận quân sự qua Báo Nghệ An số

543 ………

119Phụ lục 10: Tin tức thắng lợi trên mặt trận quân sự và chính trị qua Báo

Nghệ An số 473………

120Phụ lục 11: Tin tức phong trào đấu tranh chính trị qua Báo Nghệ An số

349 ………

121Phụ lục 12: Tin tức đấu tranh chính trị qua Báo Nghệ An số 505 ………

122Phụ lục 13: Tin tức về phong trào đấu tranh chính trị qua Báo Nghệ An

số 512 ………

123Phụ lục 14: Về sự ủng hộ của một số nước đối với cuộc kháng chiến

chống Mỹ qua Báo Nghệ An số 544 ………

124Phụ lục 15: Về sự ủng hộ của một số nước đối với cuộc kháng chiến

chống Mỹ qua Báo Nghệ An số 552 ………

125Phụ lục 16: Về sự ủng hộ của một số nước đối với cuộc kháng chiến

chống Mỹ qua Báo Nghệ An số 561 ………

126

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hào hùng của dân tộc Việt Namtrong những năm 1954 - 1975 là biểu hiện tình đoàn kết cao độ, tinh thần yêunước nồng nàn và là biểu hiện sáng ngời về ý chí quyết tâm “Không có gì quýhơn độc lập tự do” của nhân dân cả nước

Là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Lao động Việt Nam tỉnhNghệ An - tờ báo Nghệ An trong những năm 1965 – 1968 phản ánh sinh độngtoàn diện những vấn đề lịch sử của Nghệ An nói riêng và cả nước nói chung.Đặc biệt cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân miền Namđược các số báo phản ánh kịp thời đầy đủ, qua đó góp phần khơi dậy, pháthuy mạnh mẽ khối đoàn kết toàn dân, gắn bó mật thiết tình cảm giữa hậuphương và tiền tuyến miền Nam

Trong phong trào kết nghĩa Bắc – Nam, Nghệ An là tỉnh kết nghĩa vớiQuảng Ngãi, qua phong trào này đã động viên quân và dân miền Bắc thi đualao động sản xuất và chiến đấu bảo vệ miền Bắc, chi viện miền Nam theo tinhthần “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” Vì vậy,những diễn biến quan trọng trong cuộc chiến đấu của đồng bào miền Nam,đặc biệt là tỉnh Quảng Ngãi đã được phản ánh sinh động, kịp thời qua báoNghệ An giai đoạn này

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước giai đoạn 1965 – 1968,Quảng Ngãi là một trong những địa phương diễn ra những trận đọ sức quyếtliệt đầu tiên giữa quân và dân ta với bọn xâm lược trong “Chiến tranh cụcbộ” Bởi đây là địa phương mà đế quốc Mỹ và đồng minh tiến hành thí điểmnhững cuộc hành quân “tìm diệt” hòng đè bẹp sức chiến đấu của quân và dân

ta Nhưng, ngay từ những cuộc hành quân đầu tiên âm mưu, thủ đoạn củachúng đã bị thất bại Báo Nghệ An đã kịp thời phản ánh và cỗ vũ cho nhữngthắng lợi to lớn của quân và dân miền Nam trên tất cả các mặt trận

Báo Nghệ An giai đoạn 1965-1968 là tấm gương phản ánh sinh độnglịch sử phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở miền Nam Qua đó, làm chothế hệ ngày nay hiểu rõ hơn về truyền thống cách mạng quật cường và tinhthần qủa cảm của đồng bào miền Nam trong cuộc chiến tranh giải phóng dântộc, thống nhất Tổ quốc Góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệtrẻ hôm nay

Bởi vậy, tôi quyết định chọn vấn đề “Báo Nghệ An với cuộc kháng

chiến chống Mỹ, cứu nước ở miền Nam trong những năm 1965 – 1968”

làm đề tài luận văn thạc sĩ

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cho đến nay đã có không ít công trình nghiên cứu, đề cập về đề tàibáo Nghệ An, tựu trung các công trình ấy có thể chia thành các nhóm chủyếu: lịch sử về báo chí nói chung, báo Nghệ An nói riêng; lịch sử Đảng bộNghệ An Những công trình này ít nhiều đề cập đến một số vấn đề của báoNghệ An trên những khía cạnh nhất định

Trước hết, nhóm công trình nghiên cứu lịch sử báo chí nói chung nổibật có:

Năm 1985, nhà nghiên cứu Hồng Chương đã hoàn thành công trình

Báo chí Việt Nam Công trình này đã cung cấp cho chúng ta một bức tranh

tổng thể về sự xuất hiện của nền báo chí Việt Nam từ năm 1865 đến năm

1985, chia thành hai thời kỳ phát triển chính là từ năm 1865 đến 1925 và từnăm 1925 đến năm 1985 Qua việc trình bày lịch sử báo chí Việt Nam thời

kỳ 1925 – 1985 tác giả đã nhắc đến tờ báo Nghệ An, nhưng không đi sâu tìmhiểu nội dung cơ bản của báo qua các thời kỳ

Năm 1998, tập thể Hội đồng khoa học do PGS PTS Tô Huy Rứa chủ

biên đã công bố công trình Thư tịch báo chí Việt Nam Công trình này đã giới

thiệu về báo chí của nước ta như: tên của những tờ báo, tờ tạp chí sắp xếptheo thứ tự chữ cái A, B, C, D, Đ, E, F… năm ra đời, kích thước, tòa soạn, tênngười chủ nhiệm, số lượng phát hành.v.v từ khi xuất hiện đến năm 1996.Bao gồm những tờ báo, tạp chí của người Việt xuất bản bằng chữ Quốc ngữ

và chữ nước ngoài, không nhất thiết là những tờ báo, tạp chí xuất bản tại ViệtNam Riêng đối với báo Nghệ An công trình này chỉ giới thiệu về năm ra đờinăm 1961 và năm sáp nhập thành báo Hà Tĩnh thành báo Nghệ Tĩnh năm

1975 Còn các nội dung về báo chí giai đoạn này công trình không đề cập

Năm 2000, Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương đã phát hành cuốn

sách Lịch sử báo Đảng bộ các tỉnh và thành phố (Sơ thảo) Công trình này đã

thống kê về các tờ báo cách mạng của các địa phương trong đó có báo Nghệ

An Qua công trình này, người đọc biết về tờ báo Nghệ An trên các mặt: năm

ra đời, số lượng phát hành, năm đổi tên báo khi sáp nhập với báo Hà Tĩnh…còn những nội của dung báo Nghệ An nói chung, báo Nghệ An phản ánh vềcuộc kháng chiến chống Mỹ nói riêng, công trình này chưa đề cập đến

Năm 2004, công trình Lịch sử báo Nghệ An của tác giả Văn Hiền đã

được xuất bản Công trình này đã trình bày những bước phát triển của báoNghệ An trong quá trình lịch sử nhưng lại chưa đề cập đến nội dung cụ thể

mà báo Nghệ An phản ánh về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước củađồng bào miền Nam Những diễn biến quan trọng, những thắng lợi của quândân ta trên các mặt trận, chính trị, quân sự, binh vận…chưa được làm rõ

Năm 2010, tập thể các nhà nghiên cứu do Đào Duy Quát, Đỗ Quang

Hưng, Vũ Duy Thông (Đồng chủ biên) đã xuất bản công trình Tổng quan lịch

sử báo chí cách mạng Việt Nam (1925 – 2010) Công trình này cung cấp cho

người đọc tổng thể bức tranh báo chí cách mạng của nước ta, trong đó có nhắcđến tên tờ báo Nghệ An dưới góc độ là - Cơ quan ngôn luận của Đảng bộ tỉnhNghệ An

Năm 2011, công trình Lịch sử báo Nghệ An (1961-2011) đã được xuất

bản Công trình này đã giới thiệu về sự ra đời và phát triển của báo Nghệ An

từ ngày thành lập đến năm 2011 Công trình đã giới thiệu về nội dung cơ bản

mà báo Nghệ An phản ánh trên các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và

an ninh – quốc phòng của địa phương nói chung Nếu đi sâu tìm hiểu về cuộckháng chiến ở miền Nam trong những năm 1965 – 1968 do báo Nghệ Anphản ánh, công trình này chưa làm rõ được

Thứ hai, các công trình Lịch sử Đảng bộ địa phương được xuất bảntrong những năm gần đây:

Năm 1995, công trình Những sự kiện Lịch sử Đảng bộ Nghệ An, tập 2

(1954 – 1975) đã hoàn thành Ngoài việc trình bày những sự kiện lớn củaĐảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo xây đựng chủ nghĩa xã hội, đánh bại chiếntranh phá hoại của đế quốc Mỹ Công trình này đã giới thiệu về năm ra đờibáo Nghệ An, cơ quan ngôn luận của Đảng bộ tỉnh Nghệ An Nội dung phảnánh cụ thể của báo thì công trình này chưa đi vào trình bày

Năm 1999, công trình Lịch sử Đảng bộ Nghệ An tập 2 (1954 – 1975)

đã được xuất bản Trong chương IV của cuốn sách này đã đề cập đến nhữngthành tựu đạt được trong công cuộc thực hiện kế hoạch nhà nước 5 năm lầnthứ nhất, giai đoạn (1961-1964) đã tạo nên những cơ sở vật chất cần thiết, làmtiền đề cho Nghệ An bước vào thời kỳ cùng cả nước quyết tâm đánh thắngcuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ, ra sức chi viện chocách mạng miền Nam Đảng bộ và nhân dân Nghệ An đã nhanh chóng chuyểnmọi hoạt động sang thời chiến, tăng cường lực lượng quốc phòng với tinhthần sẵn sàng chiến đấu và chiến thắng lực lượng không quân, hải quân củagiặc Mỹ (1965); tiếp tục kết hợp sản xuất với chiến đấu, xây dựng và bảo vệhậu phương, tích cực chi viện chiến trường miền Nam trong giai đoạn (1966-3/1968); đảm bảo giao thông vận tải trong mọi tình huống, đánh bại thủ đoạnném bom hạn chế của đế quốc Mỹ từ tháng 4 đến tháng 11/1968 Đồng thờicũng giới thiệu về tờ báo Nghệ An với tư cách cơ quan ngôn luận của Đảng

bộ tỉnh Nhưng công trình không đi sâu vào khai thác nội dung của báo Nghệ

An giai đoạn này

Nói tóm lại, trong những năm qua đã có không ít công trình nghiêncứu về báo chí nói chung, báo Nghệ An nói riêng, trực tiếp hay gián tiếpphản ánh được phần nào diện mạo báo Nghệ An những năm 1965 - 1968.Nhưng chưa có một công trình nào nghiên cứu mang tính tổng hợp về vấn đềbáo Nghệ An với cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở miền Nam từnăm 1965 đến 1968

Tổng hợp từ một số công trình nghiên cứu, quá trình sưu tầm tư liệu,tài liệu báo Nghệ An hiện còn, giúp tác giả tái hiện rõ về cuộc kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước ở miền Nam được báo Nghệ An phản ánh trong nhữngnăm 1965 – 1968

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân và dân miền Namnhững năm 1965-1968

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống tư liệu về các số báo Nghệ An từ 1965 đến 1968

- Khảo sát nội dung các tờ báo ấy, dựng lại lịch sử phát triển của cuộckháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân và dân ta miền Nam từ khi Mỹthực hiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ” đến khi Mỹ tuyên bố “phi Mỹ hóa”chiến tranh ở Việt Nam

- Đánh giá những ưu điểm, hạn chế của báo Nghệ An đối với việc phảnánh cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở miền Nam những năm 1965 –1968

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Những bài viết về đề tài kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân

và dân ta ở miền Nam giai đoạn 1965 - 1968 trên báo Nghệ An

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về thời gian: từ 1965 – 1968

- Về không gian: các tỉnh từ vĩ tuyến 17 trở vào Nam.

- Lĩnh vực nghiên cứu: báo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Tác giả vận dụng chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp biện chứngcủa Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm củaĐảng về công tác báo chí làm cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu

5.2 Nguồn tài liệu

- Nguồn tài liệu báo chí khai thác tại Thư viện Quốc gia Việt Nam,Thư viện Nghệ An …

5.3 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành luận văn, tác giả sử dụng các nhóm nghiên cứu chủ yếusau: Phương pháp nghiên cứu khoa học chung trong nghiên cứu lịch sử, baogồm: Phương pháp lịch sử; Phương pháp lôgic; Phương pháp phân loại;Phương pháp đồng đại; Phương pháp lịch đại; Phương pháp phân kỳ; Phươngpháp đối chiếu lịch sử (Phương pháp so sánh)

6 Đóng góp khoa học của luận văn

- Làm rõ nội dung và vai trò của báo Nghệ An phản ánh về cuộc khángchiến chống Mỹ, cứu nước giai đoạn 1965 – 1968 của miền Nam

- Làm rõ thực tế sắc thái cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước giaiđoạn 1965 – 1968 ở miền Nam

- Rút ra những nhận xét, đánh giá và bài học kinh nghiệm chủ yếu quahoạt động của báo Nghệ An

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, nội dungcủa luận văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Hoàn cảnh lịch sử và tình hình báo Nghệ An những năm

1965 – 1968

Chương 2: Báo Nghệ An với cuộc kháng chiến của quân dân miền Namnhững năm chống chiến lược “Chiến tranh cục bộ”.

Chương 3: Một số đánh giá, nhận xét và kinh nghiệm lịch sử

Chương 1 HOÀN CẢNH LỊCH SỬ VÀ TÌNH HÌNH BÁO NGHỆ AN

NHỮNG NĂM 1965 – 1968

1.1. Hoàn cảnh lịch sử

1.1.1 Hoàn cảnh quốc tế

Thế giới sau hai mươi năm từ khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc

có những biến đổi quan trọng về chính trị, kinh tế trên cơ sở hình thành hai

hệ thống xã hội đối lập nhau: hệ thống xã hội chủ nghĩa và hệ thống tư bảnchủ nghĩa

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, nước Mỹ vươn lên vị trí số một thếgiới tư bản chủ nghĩa Mỹ theo đuổi chiến lược toàn cầu nuôi tham vọng báchủ thế giới

Đến những năm 60 của thế kỷ XX, với tư cách là một hệ thống có chế

độ chính trị kinh tế xã hội mới tồn tại và phát triển trên cả ba châu lục Á

-Âu và Mỹ Latinh, chủ nghĩa xã hội đã tác động mạnh mẽ tới mọi mặt đờisống nhân loại Về mặt kinh tế có sự phát triển đáng kể, thể hiện kinh tế chủnghĩa xã hội thế giới phát triển tương đối ổn định và đóng một vai trò và tácđộng nhất định trong đời sống kinh tế thế giới Chủ nghĩa xã hội cũng đã gópphần quan trọng trong việc giúp đỡ các nước mới giành được độc lập vềchính trị

Về mặt quân sự, sau khi phá thế độc quyền hạt nhân của Mỹ (1949),Liên Xô đã thành công trong lĩnh vực chinh phục vũ trụ với sự kiện Sputnic(1957) Cộng hòa nhân dân Trung Hoa cũng thành công trong việc chế tạobom nguyên tử (1964), bom khinh khí (1968) Với sức mạnh chính trị củachế độ xã hội mới biểu hiện cả trong kinh tế và quân sự, hệ thống chủ nghĩa

xã hội là tác nhân làm thay đổi tương quan so sánh lực lượng giữa cáchmạng và phản cách mạng trên phạm vi thế giới, trở thành chỗ dựa cho phongtrào giải phóng dân tộc phát triển và là yếu tố cơ bản ngăn đe mọi mưu toangây chiến xâm lược của chủ nghĩa đế quốc, làm đảo lộn chiến lược quân sựtoàn cầu của Mỹ từ “trả đũa ồ ạt” trong những năm 50 sang “phản ứng linhhoạt” của những năm 60

Cùng với sự tự khẳng định của hệ thống chủ nghĩa xã hội là sự pháttriển của phong trào giải phóng dân tộc trên các lục địa Á - Phi – Mỹ Latinhlàm tan rã chủ nghĩa thực dân cũ, đưa nhiều quốc gia bước vào thời kỳ độclập về chính trị và bắt đầu cuộc đấu tranh thoát khỏi sự phụ thuộc về kinh tế

Từ chiến thắng Điện Biên Phủ của Việt Nam (1954) đến năm 1965 có thêm

40 nước giành được độc lập Từ năm 1960 đến 1975, có 36 nước được LiênHiệp Quốc thừa nhận độc lập Các dân tộc sau khi giành được độc lập, tuy

khuynh hướng phát triển xã hội khác nhau, phụ thuộc vào giai cấp lãnh đạocuộc đấu tranh giải phóng nhưng đều thi hành những chính sách nhằm đưađất nước có những bước chuyển biến về kinh tế – chính trị – xã hội theohướng độc lập và tiến bộ Tính hình đó đã thu hẹp phạm vi ảnh hưởng củachủ nghĩa đế quốc, buộc phải xác lập những quan hệ mới với những nướcnày và điều chỉnh lại chiến lược quốc tế của mình, đặc biệt khi các nước độclập tập hợp thành “Phong trào không liên kết” với tư cách như một lực lượngkinh tế chính trị quốc tế mới tham gia ngày càng mạnh vào đời sống kinh tế,chính trị thế giới.

Là một phong trào đấu tranh cho tiến bộ xã hội, cuộc đấu tranh củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động vì hòa bình, dân chủ ở các nước tưbản chủ nghĩa cũng phát triển mạnh mẽ trong những năm 60 của thế kỷ XX.Vượt qua thời kỳ tạm lắng xuống của những năm 50, nhằm chống lại bọn tưbản độc quyền đang trút gánh nặng của khủng hoảng kinh tế, lạm phát, suythoái và chạy đua vũ trang lên vai người lao động cũng như các chính sáchđối nội đàn áp, chính sách đối ngoại phản động của chúng Phong trào nàyđặc biệt dâng cao dưới tác động của cuộc kháng chiến anh dũng của nhândân Việt Nam, trong đó nhân dân các nước đã kết hợp chặt chẽ cuộc đấutranh hòa bình ở Việt Nam với cuộc đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ.Đây cũng là một tác nhân quan trọng tác động vào chính sách đối ngoại củacác nước tư bản chủ nghĩa

Sự thay đổi của bản đồ chính trị thế giới trong những năm 60 đã làmsâu sắc thêm bởi những chuyển biến mới về kinh tế với sự xuất hiện của cáckhu vực kinh tế mới Ngoài khu vực kinh tế của các nước đế quốc là khu vựckinh tế chủ nghĩa xã hội và khu vực kinh tế của các nước mới giành đượcđộc lập Mặc dù các nước mới giành được độc lập chiếm khoảng 60% tàinguyên thế giới, 62% dân cư trái đất và vẫn đi theo hình thái kinh tế tư bảnchủ nghĩa nhưng trong quá trình đấu tranh giành quyền tự chủ về kinh tế

nhằm củng cố độc lập chính trị đã tập hợp họ lại thành một lực lượng mớitham gia vào đời sống kinh tế thế giới

Như vậy, cùng với sự thay đổi quan hệ về chính trị giữa các quốc gia ởcác mức độ khác nhau là sự hình thành ba lực lượng kinh tế thế giới đã làmthay đổi quan hệ kinh tế quốc tế và sự thay đổi đó lại tác động trở lại cácquan hệ chính trị thế giới Có thể thấy được sự xuất hiện các quan hệ: 1,giữa các nước xã hội chủ nghĩa; 2, chủ nghĩa xã hội với các nước mới giànhđược độc lập; 3, tư bản chủ nghĩa với các nước mới giành được độc lập; 4,giữa các nước tư bản chủ nghĩa; 5, chủ nghĩa xã hội với tư bản chủ nghĩa.Các mối quan hệ chính trị – kinh tế quốc tế mới này thay đổi theo nhịp độthay đổi của so sánh lực lượng về kinh tế – chính trị – quân sự giữa hệ thốngchủ nghĩa xã hội và tư bản chủ nghĩa Ở những năm 60 của thế kỷ XX, cácmối tương quan là có lợi cho chủ nghĩa xã hội và phong trào giải phóng dântộc

Bên cạnh các cuộc cách mạng xã hội thì cách mạng khoa học – kỹ thuậtcũng tác động mạnh mẽ tới các quan hệ quốc tế khi nó bùng nổ mạnh vàonhững năm 60 của thế kỷ XX Một mặt cuộc cách mạng này thúc đẩy tốc độtăng trưởng của sản xuất vật chất đối với tất cả các nước và đẩy nhanh quátrình quốc tế hóa đời sống kinh tế thế giới Mặt khác, do đòi hỏi nhiều mặtcủa những chuyển đổi kỹ thuật, đặc biệt là vốn tài chính và chất xám đã tạo

ra sự thay đổi nhanh chóng tương quan kinh tế giữa các nước, các khu vựckinh tế, khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nước giàu – nghèo tănglên Do đó, cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật tạo ra những khả năng cho

sự hợp tác về kinh tế, hòa hoãn về chính trị Mặt khác, lại làm sâu sắc thêm

sự phân hóa và mâu thuẫn về kinh tế, chính trị giữa các nước Và như vậy, từtính chất hai mặt của sự tác động trên đây đã chuyển vào các mối quan hệquốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực đối ngoại của các nước

Những chuyển biến mới kể trên của tình hình thế giới tác động tương

hỗ lẫn nhau trong sự vận động không ngừng của chúng đã khởi động mộtquá trình vận động mới trong quan hệ quốc tế

Sự phát triển của tình hình thế giới thể hiện chính sách bao vây kinh tế,thực hiện chiến tranh lạnh với chiến lược “trả đũa ồ ạt” dựa vào vũ khí hạtnhân của Mỹ nhằm vào các nước chủ nghĩa xã hội đã thất bại Hơn thế nữa,khả năng nước Mỹ bị tấn công trở thành hiện thực khi Liên Xô phóng thànhcông vệ tinh nhân tạo và thử thành công tên lửa vượt đại châu (1957) Trongkhi đó, sự phát triển mạnh mẽ của phong trào giải phóng dân tộc đã trực tiếp

đe dọa đến lợi ích của Mỹ ở các thuộc địa kiểu mới mà Mỹ vừa thu được sauchiến tranh thế giới thứ hai Trước tình hình đó đã buộc Mỹ phải có bướchòa hoãn với Liên Xô để đối phó với phong trào giải phóng dân tộc, chuyển

từ chiến lược “trả đũa ồ ạt” sang chiến lược “Phản ứng linh hoạt” sau khiGiôn Kennơdy lên cầm quyền (1-1960)

Từ đầu những năm 60 của thế kỷ XX, Liên Xô và Mỹ đều theo đuổichính sách hòa hoãn với nhau mà mức độ của nó tùy thuộc vào tương quangiữa hai nước và những thay đổi trong quân hệ quốc tế tác động vào cả haiphía Với mục tiêu cơ bản là duy trì lợi ích toàn cầu của mỗi nước Quá trìnhhòa hoãn Xô - Mỹ được tiếp tục cho tới các thập kỷ sau, trong đó sự hòahoãn trong đấu tranh của hai cường quốc đối lập nhau về chính trị – kinh tế –

xã hội tùy thuộc vào tổng thể tương quan giữa hai lực lượng căn bản trên thếgiới: xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa Nhưng hòa hoãn giữa hai cực Xô

- Mỹ dường như lại thúc đẩy một sự chuyển động mới của quan hệ quốc tế,

đó là sự ly tâm trong hai khối

Quy luật phát triển không đều giữa các nước đế quốc trước sự tồn tạicủa hệ thống chủ nghĩa xã hội và sự trỗi dậy của các nước mới giành đượcđộc lập cũng như tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học – kỹthuật đã làm cho hệ thống tư bản chủ nghĩa phân hóa trong tương quan sosánh lực lượng về kinh tế ngày càng rõ nét và sâu sắc Cuối thập kỷ 60 của

thế kỷ XX, trên thế giới tư bản chủ nghĩa đã hình thành ba trung tâm kinh tế,tài chính Mỹ – Tây Âu – Nhật Bản cạnh tranh gay gắt với nhau Thế lựckinh tế của Mỹ ngày càng giảm sút, các nước Tây Âu và Nhật ngày càngđược củng cố và tăng cường Điều này thúc đẩy khuynh hướng của Tây Âu

và Nhật tách dần khỏi sự khống chế của Mỹ về kinh tế mà sự ra đời củaKhối thị trường chung châu Âu (1967) là bước khởi đầu

Các nước đế quốc tách khỏi sự kiểm soát của Mỹ trên nhiều vấn đềnhưng đặc biệt nhất là đối với cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam và ĐôngDương Với những ý đồ và ở các mức độ khác nhau trong sự chống đốichính sách của Mỹ ở Việt Nam nhưng các nước này đều thống nhất trên thực

tế là để cho Mỹ tự làm lấy chiến tranh, tự chịu lấy phí tổn, thất bại trongchiến tranh Việt Nam mà không ủng hộ Mỹ như cuộc chiến tranh ở TriềuTiên và đều lợi dụng cơ hội Mỹ sa lầy ở Việt Nam để vươn lên cạnh tranh vềkinh tế, mặc cả về chính trị với Mỹ Tình hình đó thể hiện sự ly tâm và tậphợp lực lượng trong hệ thống tư bản chủ nghĩa, làm cho mâu thuẫn của tưbản chủ nghĩa thêm gay gắt Một Tây Âu và Nhật Bản lớn mạnh về kinh tếđang cố gắng tạo ra thế cân bằng chính trị mới và thiết lập vị trí riêng củamình trong việc giải quyết các công việc quốc tế độc lập với Mỹ Tuy nhiên,

sự vận động có mạnh mẽ tới mức nào cũng không vượt qua quỹ đạo của hệthống tư bản chủ nghĩa và do đó tất cả các nước trong hệ thống này đều phảiđiều chỉnh chính sách đối ngoại cho phù hợp với thực tế mới

Ở thời kỳ này, với sự phát triển theo bề rộng của nền kinh tế, hệ thốngchủ nghĩa xã hội có tốc độ tăng trưởng sản xuất ổn định nhưng về chính trị

đã bắt đầu xuất hiện những rạn nứt và theo thời gian đi tới phân cực mà biểuhiện tập trung nhất là trong quan hệ Xô - Trung

Mâu thuẫn Xô - Trung phát sinh từ lâu nhưng trong điều kiện sau chiếntranh lại bị các nước đế quốc bao vây, đe dọa, hai nước còn dựa vào nhaunên những mâu thuẫn chưa bùng nổ Từ 1958, đặc biệt là từ 1960, khi kẻ thù

là Mỹ không còn khả năng tấn công hai nước nữa và chuyển sang chiến lược

mới, Xô - Mỹ đi vào hòa hoãn, mâu thuẫn Xô - Trung bắt đầu bùng nổ côngkhai Từ cuộc tranh luận gay gắt trên địa hạt tư tưởng, lý luận, mâu thuẫn Xô

- Trung càng thêm trầm trọng chuyển từ Đảng sang nhà nước và dẫn tới đỉnhđiểm là các cuộc xung đột biên giới giữa hai nước

Sự phân liệt Xô - Trung đã làm giảm sút không những uy tín của hainước mà cả hệ thống chủ nghĩa xã hội, tạo điều kiện cho kẻ thù lợi dụng vàkhuyến khích chúng phiêu liêu hơn trong hành động gây chiến, gây khókhăn rất lớn cho phong trào cách mạng thế giới Chính Mỹ đã lợi dụng mâuthuẫn Xô - Trung để liều lĩnh tiến hành và kéo dài cuộc chiến tranh tàn bạochống nhân dân Việt Nam

Như vậy, trong những năm 60, 70 của thế kỷ XX đã nảy sinh quá trìnhphân cực ở cả hai hệ thống xã hội, tập hợp lực lượng mới và hòa hoãn giữacác nước lớn ở những thời gian khác nhau Trong mối quan hệ tam giác Mỹ– Trung – Xô, mỗi nước đều là đối thủ của hai nước kia nhưng mỗi nướccũng có thể là đồng minh của một trong hai nước còn lại để chống nước thứ

ba đã ảnh hưởng to lớn đến tình hình chính trị thế giới và tác động sâu sắcvào các quan hệ quốc tế Nhưng sự ly tâm trong hai khối ở thời kỳ này đềuchưa đủ vận tốc để vượt qua hệ thống của nó: các nền tảng kinh tế – xã hộiđang tồn tại đã tạo nên những lực hút và giữ các trung tâm mới nảy sinh nằmtrong quỹ đạo vốn có của nó Nguyên nhân này làm cho quá trình ly tâmchậm chạp nhưng tạo ra những mối quan hệ phức tạp, rất khó biết ngayđược, nhất là ở thời kỳ đầu

Tình hình trên là một trong những nguyên nhân đồng thời làm xuấthiện một xu hướng mới, một lực lượng mới trên trường quốc tế phát triển từphong trào độc lập dân tộc: Phong trào không liên kết Tháng 6-1961, Hộinghị Bộ trưởng ngoại giao 19 nước Á - Phi đã quyết định triệu tập Hội nghịcác nước không liên kết đầu tiên Tháng 9 năm đó, Hội nghị cấp cao cácnước không liên kết được triệu tập ở Bê-ô-grát (Nam Tư) gồm 25 nước và đã

thông qua “Tuyên bố 27 điểm” và “Lời kêu gọi” gửi Liên Xô và Mỹ Phongtrào không liên kết ra đời.

Phù hợp với quan điểm của giai cấp tư sản cầm quyền ở các nước mớigiành được độc lập và đáp ứng phần nào nguyện vọng nhân dân vừa thoátkhỏi ách nô dịch thực dân ở các nước này, Phong trào không liên kết pháttriển nhanh và mau chóng trở thành lực lượng chính trị mới trên vũ đài quốc

tế Số thành viên của Phong trào không ngừng tăng lên: năm 1961: 25 nước;1964: 48 nước; 1970: 54 nước; 1973: 73 nước

Cùng với sự gia tăng về số lượng các nước thành viên tham gia phongtrào là sự trưởng thành của Phong trào không liên kết trong mục tiêu đấutranh của mình Từ việc lên án chủ nghĩa đế quốc chung chung trong đấutranh chính trị đến khẳng định “các dân tộc bị thực dân thống trị có quyềnchính đáng sử dụng vũ khí để bảo đảm quyền tự quyết và nền độc lập củahọ” và đi tới khẳng định rằng trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc,đấu tranh kinh tế, đòi thiết lập một trật tự kinh tế thế giới mới có một ý nghĩalớn lao trong việc củng cố nền độc lập mới giành được Đến năm 1973,ngoài Tuyên bố chính trị, hội nghị lần IV đã ra bản Tuyên bố kinh tế và cácvăn kiện vạch ra chương trình hành động nhằm thực hiện chủ quyền các vấn

đề thương mại và tiền tệ quốc tế

Tình hình phát triển về số lượng và chất lượng của Phong trào khôngliên kết chứng minh cụ thể xu hướng chống đế quốc ngày càng mạnh Từnăm 1961-1965, xu hướng chủ yếu của phong trào là đứng giữa hai phe màbiểu hiện ở giải pháp “thương lượng không điều kiện” cho cuộc chiến tranh

ở Việt Nam Từ năm 1965-1969, phong trào mất phương hướng đưa tới việckhông triệu tập được Hội nghị cấp cao lần III năm 1970 ở Lu-xa-ca, nhờ cỗ

vũ của cuộc đấu tranh chống Mỹ ở Việt Nam và phong trào giải phóng ở cả

ba châu Á - Phi - Mỹ latinh, phong trào đã lấy lại được xu hướng chủ đạochống đế quốc trong đó bao gồm cả mặt chính trị lẫn kinh tế

Trong lúc đế quốc Mỹ mở rộng và tăng cường chiến tranh ở hai miềnNam, Bắc Việt Nam thì tình hình quốc tế có những diễn biến đem lại nhiềuđiều kiện thuận lợi và cả khó khăn mới cho cuộc kháng chiến của nhân dânViệt Nam.

Từ sau Hiệp định Giơnevơ, xuất phát từ quan điểm “chung sống hòabình”, Khơrútsốp người đứng đầu Đảng Cộng sản và Chính phủ Liên Xôkhuyên ta tập trung xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc cho mạnh thìmiền Nam sẽ được giải phóng Liên Xô kiến nghị: Nam, Bắc Việt Nam cầnchung sống hòa bình, tiến hành thi đua kinh tế Kinh tế miền Bắc ưu việt hơnkinh tế miền Nam thì miền Nam sẽ được thống nhất vào miền Bắc Ngày 19-10-1964, Khơrútsốp bị đưa ra khỏi cương vị Bí thư thứ nhất ủy ban Trungương Đảng Cộng sản Liên Xô Đây là bước ngoặt trong đời sống chính trịcủa Liên Xô và có tác động rất lớn đối với sự nghiệp chống Mỹ của nhândân Việt Nam Ban lãnh đạo mới do Brêgiơnhép làm Bí thư thứ nhất vàKôxghin làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô điều chỉnh chính sáchđối ngoại giành cho Việt Nam sự giúp đỡ to lớn và có hiệu quả hơn so vớitrước đó Liên Xô tích cực giúp đỡ vũ khí, trang bị, tăng cường viện trợ kinh

tế cho Việt Nam và lên án hành động xâm lược của Mỹ ở Việt Nam Mặtkhác Liên Xô muốn nắm lấy Việt Nam, một ngọn cờ tiên phong chống đếquốc để cải thiện và tăng cường quan hệ với phe xã hội chủ nghĩa, phongtrào cộng sản và công nhân quốc tế và phong trào giải phóng dân tộc Đồngthời để làm suy yếu ảnh hưởng của Trung Quốc trên thế giới và sử dụng vấn

đề Việt Nam nhằm thúc đẩy hòa hoãn với Mỹ

Tuy cùng giúp đỡ Việt Nam chống Mỹ, nhưng cả Liên Xô và TrungQuốc không thống nhất hành động chống Mỹ xâm lược Việt Nam Mâuthuẫn giữa Trung Quốc với Liên Xô ngày càng gay gắt làm rạn nứt khốiđoàn kết của các nước xã hội chủ nghĩa, phong trào cộng sản và công nhânquốc tế Đây chính là điều kiện để Mỹ lợi dụng thực hiện chiến lược toàncầu của Mỹ

1.1.2 Hoàn cảnh trong nước

Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam, cuộc khángchiến chống Mỹ, cứu nước do Đảng Lao động Việt Nam lãnh đạo là mộttrong những cuộc kháng chiến kéo dài nhất, vĩ đại nhất và đã giành chiếnthắng vẻ vang

Từ tháng 7- 1954, ngay sau khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết, đếquốc Mỹ đã trở thành lực lượng chính ngăn cản lại việc lập lại hòa bình ởĐông Dương và trở thành kẻ thù chính của nhân dân ta Vì vậy, ngay từ đầucuộc chiến đấu đã diễn ra hết sức quyết liệt Đế quốc Mỹ liên tiếp áp dụngvào miền Nam các chiến lược chiến tranh xâm lược kiểu mới với hi vọng chiacắt lâu dài nước ta, biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ của

Mỹ ở Đông Dương và Đông Nam Á

Trải qua thời kỳ giữ gìn và phát triển lực lượng ( 1954 - 1959), cáchmạng miền Nam gặp muôn vàn khó khăn Ngô Đình Diệm ban hành đạo luậtđặt cộng sản ngoài vòng pháp luật, luật 10/59 cho phép thẳng tay giết hại bất

cứ người yêu nước nào, bất cứ ai có biểu hiện chống lại chúng, làm cho hàngvạn cán bộ, đảng viên bị giết hại, hàng chục vạn đồng bào yêu nước bị tù đày.Cuộc đấu tranh của nhân dân ta đòi hỏi phải có một biện pháp đấu tranh quyếtliệt hơn để đưa cách mạng vượt qua khó khăn, thử thách

Tháng 1- 1959, Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 quyết định

để nhân dân miền Nam sử dụng bạo lực cách mạng lật đổ chính quyền Mỹ Diệm và nhấn mạnh: ngoài con đường dùng bạo lực cách mạng, nhân dânmiền Nam không có con đường nào khác Phương hướng cơ bản của cáchmạng miền Nam là “ dựa vào lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếukết hợp với lực lượng vũ trang để đánh đổ ách thống trị của đế quốc và phongkiến, thiết lập chính quyền cách mạng của nhân dân”

-Dưới ánh sáng của nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ 15, phong tràocách mạng lan rộng ra khắp nơi tạo thành một cao trào cách mạng, tiêu biểuvới cuộc “ Đồng khởi” ở Bến Tre Phong trào “Đồng khởi” đã đánh dấu bước

ngoặt của cách mạng miền Nam, chuyển từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiếncông, chấm dứt thời kỳ ổn định tạm thời của chế độ thực dân mới của Mỹ ởmiền Nam, mở ra thời kỳ khủng hoảng của chế độ Sài Gòn

Sau phong trào “ Đồng khởi”, nhân dân miền Nam lại tiếp tục nổi dậy,kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang chống Mỹ và chính quyềnSài Gòn

Trong khi đó, trên thế giới phong trào giải phóng dân tộc dâng lênmạnh mẽ, trực tiếp đe dọa hệ thống thuộc đại của chủ nghĩa đế quốc Để đốiphó, G Kennơđi lên làm tổng thống Mỹ đã đề ra chiến lược toàn cầu “ phảnứng linh hoạt” và tiến hành chiến tranh xâm lược miền Nam Việt Nam vớichiến lược “ Chiến tranh đặc biệt”

Dưới sự lãnh đạo của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam,đồng bào miền Nam đã kết hợp đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị và

“phá ấp chiến lược” đã nhanh chóng làm cho chính quyền Ngô Đình Diệmsuy sụp, từng bước làm thất bại âm mưu của Mỹ và cuối cùng buộc chúngphải tuyên bố sự thất bại hoàn toàn của chiến lược “ Chiến tranh đặc biệt” ởmiền Nam

Sau thất bại của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, trong hoàn cảnh bịđộng, để cứu vãn sự sụp đổ hoàn toàn của ngụy quân, ngụy quyền, đế quốc

Mỹ đã ồ ạt đưa quân vào tham chiến ở miền Nam Việt Nam, liều lĩnh thựchiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, đồng thời tiến hành chiến tranh pháhoại bằng không quân, hải quân đối với miền Bắc nhằm triệt phá tiềm lựckinh tế, quốc phòng miền Bắc, cô lập cách mạng miền Nam, làm lung layquyết tâm chống Mỹ của toàn thể dân tộc ta Giai đoạn này cả nước có chiếntranh, nhân dân hai miền trực tiếp đánh Mỹ: miền Nam chiến đấu chống chiếnlược “Chiến tranh cục bộ”; miền Bắc chống chiến tranh phá hoại, tiếp tục sảnxuất, xây dựng trong chiến tranh và làm nghĩa vụ hậu phương kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước của dân tộc

Tiến hành kiểu chiến tranh này ở miền Nam Việt Nam là ngoài ý muốn

của Mỹ Sau khi được những người cầm quyền Trung Quốc bật đèn xanh:

“người không dụng đến ta, ta không dụng đến người”, nhất là sau khi đạtđược một nghị quyết của Quốc hội Mỹ về sự hậu thuận cho những hành độngphiêu lưu của giới quân sự, chính quyền Giôn xơn ồ ạt đưa quân viễn chinhcùng với các loại vũ khí và phương tiện chiến tranh vào miền Nam Việt Nam

“Chiến tranh cục bộ” là hình thức cao của chiến tranh thực dân kiểumới, được tiến hành bằng quân viễn chinh Mỹ, quân đồng minh và quân ngụytay sai Để thực hiện “ Chiến tranh cục bộ” quân Mỹ và nước đồng minh của

Mỹ (Nam Triều Tiên, Thái Lan, Philippin, Niu di lân, Ôxtrâylia) đã ồ ạt đổvào miền Nam Việt Nam Mùa hè năm 1965, số quân này đã lên tới 82.000tên và bắt đầu tham chiến Cuối năm 1965 tăng lên 180.000 quân Mỹ, 20.000quân đồn minh Đến cuối 1967 lên tới 48 vạn quân Mỹ và 57.000 quân đồngminh Đó là chưa kể hàng vạn không quân và hải quân Mỹ ở các căn cứ quân

sự đặt ở Guam, Philippin, Thái Lan và hạm đội 7 ở Thái Bình Dương sẵnsàng tham chiến

Đưa quân Mỹ và chư hầu ồ ạt vào miền Nam Việt Nam, Mỹ muốn tạo

ra một bước chuyển mạnh mẽ để một thời gian ngắn ngăn chặn được sự tan rã

và sụp đổ của ngụy quân, ngụy quyền Tiếp đó Mỹ sẽ tiến công tiêu diệt lựclượng cách mạng, dập tắt phong trào đấu tranh của nhân dân ta Qua đó Mỹmuốn chứng tỏ trước thế giới sức mạnh và khả năng hùng hậu của mình, đedọa phong trào đấu tranh của các dân tộc bị áp bức Nhưng đế quốc Mỹ tăngcường và mở rộng chiến tranh trong thế thua, thế bị động, theo một chiến lượcđầy mâu thuẫn và bế tắc Tiến hành “Chiến tranh cục bộ” ở miền Nam, Mỹnhằm thực hiện âm mưu:

- Nhanh chóng tao ra ưu thế về binh lực và hỏa lực có thể áp đảo đượcchủ lực ta bằng chiến lược quân sự mới “ tìm diệt”, cố gắng giành lại ưu thếchủ động trên chiến trường, đẩy lực lượng vũ trang của ta trở về thế phòng

ngự, buộc ta phải phân tán đánh nhỏ hoặc rút về biên giới, làm cho chiếntranh cánh mạng lụi tàn dần.

- Mở rộng và củng cố hậu phương của chúng, lập đội quân “bình định”kết hợp hoạt động quân sự, càn quét với các hoạt động chính trị và xã hội lừabịp, tung tiền và đổ của nhiều hơn nữa, cố thực hiện cho kỳ được “mặt trậnthứ hai” nhằm cái mà chúng gọi là “tranh thủ trái tim của nhân dân”, thựcchất là giành lại dân, trước hết là nông dân ở vùng mới được giải phóng, bắt

họ trở lại ách kìm kẹp tàn bạo của Mỹ - Ngụy

- Chiến tranh Việt Nam từ đây bắt đầu được Mỹ hóa Quân ngụy dầnchuyển sang làm nhiệm vụ “bình định” ở nông thôn Chiến lược quân sự haigọng kìm “tìm diệt” và “bình định” đã được Mỹ triển khai Dựa vào ưu thếquân sự với quân đông, trang bị vũ khí hiện đại, hỏa lực mạnh, cơ độngnhanh, quân viễn chinh Mỹ đã mở ngay các cuộc hành quân “bẻ gãy cột sốngViệt cộng” Chúng đã liên tiếp mở cuộc tiến công chiến lược trong hai mùakhô 1965-1966, 1966-1967 nhằm “tìm diệt” quân giải phóng, nhất là quânchủ lực, và “bình định” chủ yếu là nông thôn

Ngay từ khi quân viễn chinh Mỹ ồ ạt vào miền Nam Việt Nam trực tiếpđưa quân tham chiến, chuyển cuộc chiến tranh xâm lược của chúng từ hìnhthức “đặc biệt” sang “cục bộ” Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lầnthứ 12 (12-1965), Trung ương Đảng nhận định: đó vẫn là cuộc chiến tranhxâm lược kiểu mới, tính chất và mục đích chính trị của nó không có gì thayđổi Tuy nhiên cuộc chiến tranh sẽ diễn ra quyết liệt hơn, vì từ chỗ nó hoàntoàn dựa vào quân ngụy, thì nay kết hợp cả quân ngụy với quân viễn chinh

Mỹ và quân các nước đồng minh với số quân đông hơn và trang bị hiện đạihơn nhiều

Sau khi phân tích tình hình, Trung ương Đảng đi đến quyết định: “Mặcdầu đế quốc Mỹ đưa vào miền Nam hàng chục vạn quân viễn chinh, lực lượng

so sánh giữa ta và địch vẫn không thay đổi lớn” Do đó cách mạng miền Nam

“phải giữ vững và phát triển thế chiến lược tiến công” Nhân dân ta có cơ sở

chắc chắn để giữ vững và tiếp tục dành thế chủ động trên chiến trường, có lựclượng và điều kiện đánh bại âm mưu trước mắt và lâu dài của địch”.

Được sự chi viện ngày càng đắc lực của nhân dân miền Bắc, với quyếttâm chiến thắng kẻ thù, quân và dân miền Nam đã vượt qua trận thử thách đầutiên trong cuộc đọ sức với quân đội viễn chinh Mỹ Ngày 27-5-1965, ngay khiquân Mỹ đặt chân lên Núi Thành (Quảng Nam), một đại đội lính thủy đánh bộ

Mỹ đã bị bộ đội địa phương diệt gọn Tại Vạn Tường (Quảng Ngãi) ngày 8-1965, cuộc ra quân đầu tiên của 8000 quân Mỹ gồm 6 tiểu đoàn bộ binh, 2tiểu đoàn pháo 105 ly, một số xe tăng, thiết giáp, có không quân và hải quân

18-hỗ trợ đã bị lực lượng quân giải phóng ít hơn 10 lần phản công quyết liệt 900quân Mỹ loại khỏi vòng chiến đấu, 1 đại đội, 22 xe tăng và xe bọc thép, 19máy bay bị tiêu diệt Trận Vạn Tường mở đầu cao trào diệt quân Mỹ xâmlược, mở ra phong trào “tìm Mỹ mà đánh, tìm Ngụy mà diệt” dâng cao khắpmiền Nam Nhiều “vành đai diệt Mỹ” xuất hiện như Hòa Vang, Chu Lai(Quảng Nam), Củ Chi (Sài Gòn) Một phong trào thi đua trở thành “dũng sĩdiệt Mỹ” và “đơn vị anh hùng diệt Mỹ” sôi nổi khắp nơi

Khả năng chiến thắng Mỹ về quân sự trong “Chiến tranh cục bộ” biếnthành hiện thực ngay trong Đông - Xuân 1965-1966 bằng chiến thắng oanhliệt của quân và dân ta đập tan cuộc phản công chiến lược mùa khô lần thứnhất của 20 vạn quân Mỹ, quân đồng minh và 500.000 quân ngụy Trong cuộcphản công này (từ tháng 1 đến tháng 4-1966) địch đã mở 450 cuộc hành quânlớn nhỏ trong đó có 5 cuộc hành quân then chốt nhằm vào hai hướng chính làđồng bằng liên khu V và miền Đông Nam Bộ, hòng đánh bại quân chủ lựcgiải phóng, giành lại thế chủ động trên chiến trường Trước sự phản công vàtiến công liên tục của ta trên các chiến trường , tháng 4-1966, Mỹ phải chấmdứtt cuộc phản công chiến lược mùa khô 1965-1966

Vào mùa khô 1966-1967, lực lượng chủ lực của địch tăng lên 98 vạnquân, trong đó 44 vạn quân Mỹ và đồng minh Chúng đã mở cuộc tấn côngmùa khô thứ 2 (kéo dài từ tháng 9-1996 đến tháng 5-1967) với hàng trăm

cuộc càn quét lớn nhỏ Trong đó có 3 cuộc hành quân then chốt nhằm vàohướng chiến lược chính là miền Đông Nam Bộ Ba cuộc hành quân này lớnnhất là cuộc hành quân Gian xơn- Xity, nhằm tiêu diệt chủ lực quân giảiphóng và cơ quan lãnh đạo cách mạng, căn cứ kháng chiến của ta, đồng thờiđịch chú trọng đẩy mạnh kế hoạch bình định Cuộc phản công này của địchcũng bị ta đập tan Gọng kìm “tìm diệt” của địch cũng bị bẻ gãy hoàn toàn,chúng buộc phải lui về thế phòng ngự Tính chung ta đã loại khỏi vòng chiếnđấu 151.000 tên địch trong đó có 68.200 Mỹ, 5540 đồng minh, bắn rơi pháhủy 1.213 máy bay, phá hủy 1.627 xe tăng, xe thiết giáp , 2.107 ô tô, 308khẩu pháo, 42 tàu Mục tiêu “tìm diệt” và “ bình định” để tạo ra bước ngoặtquyết định mà chúng nêu ra trong cuộc phản công chiến lược này đã bị phásản.

Đấu tranh chính trị vẫn được giữ vững và phát triển mạnh ngay trongđiều kiện nhân dân ta trực tiếp chiến đấu với quân viễn chinh Mỹ Đầu năm

1966, ở hầu khắp các thành thị miền Nam, nhân dân miền Nam tiến hànhcuộc chiến tranh nhằm lật đổ chính phủ bù nhìn Thiệu - Kỳ, đòi Mỹ rút quân

về nước, đòi tự do dân chủ, cải thiện dân sinh Phong trào diễn ra sôi nổi nhất

ở các thành phố lớn như Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng và nhiều nơi khác Nhiều cán

bộ của ta đã tham gia và giữ các chức vụ quan trọng trong các ban lãnh đạo.Các tổ chức “tranh thủ cách mạng” trong những người làm nghề lái xe, côngchức và học sinh, có cơ sở của ta làm nòng cốt, được thành lập và hoạt độngcông khai Quần chúng nhân dân đã nổi dậy chiếm đài phát thanh Huế (23-3-1966), đài phát thanh Đà Nẵng (24-3-1966), đài phát thanh Hội An (26-3-1966) và nhiều nơi khác

Trước khí thế đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng, bọn địch đã tạm thờidàn xếp mâu thuẫn nội bộ để đàn áp phong trào cách mạng Mặt khác một sốĐảng bộ địa phương chưa đề ra được chủ trương đúng đắn để đưa phong tràotiến lên Do đó địch dần đẩy lùi được phong trào

Do kết quả của cuộc đấu tranh quân sự và chính trị, nhân dân ta ở miềnNam đã mở rộng thêm quyền làm chủ trên nhiều vùng nông thôn, đồng bằngmiền núi và các vùng ven đô thị Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam ViệtNam mở rộng uy tín trên trường quốc tế, được nhiều nước, nhiều tổ chứcquốc tế công nhận là người đại diện của miền Nam Việt Nam Đến cuối năm

1967, mặt trận đã đặt cơ quan thường trực ở 12 nước xã hội chủ nghĩa và thếgiới thứ 3 Cương lĩnh của Mặt trận đã được 41 nước, 12 tổ chức quốc tế và 5

tổ chức có tính khu vực lên tiếng ủng hộ Phong trào nhân dân thế giới ủng hộnhân dân Việt Nam chống Mỹ xâm lược dâng lên mạnh mẽ ở khắp nơi kể cảnước Mỹ

Thất bại nặng nề qua 2 cuộc phản công lớn mùa khô đã đặt Mỹ đứngtrước tình trạng bế tắc Mặc dù đã sử dụng nhiều biện pháp nhưng mục tiêucủa cuộc chiến tranh đều không đạt được Binh lĩnh Mỹ thương vong ngàycàng tăng, tinh thần, ý chí xâm lược của chúng ngày càng giảm sút Tình hìnhkinh tế, chính trị, xã hội nước Mỹ ngày càng khó khăn Giới cầm quyền Mỹ bịlên án trong nước và trên quốc tế Tòa án quốc tế xét xử tội ác chiến tranhcủa Mỹ ở Việt Nam và Đông Dương được thành lập vào giữa năm 1967 theosáng kiến của nhà triết học người Anh Bec-tơ-răng Rút-xen và tội ác chiếntranh của Mỹ được phanh phui trong hai phiên tòa tổ chức trong năm 1967 làmột bằng chứng về sự cô lập của Mỹ Thêm vào đó, chuẩn bị bước vào nămbầu cử tổng thống Mỹ, các phe phái trong nội bộ Mỹ thêm lục đục chia rẽ

Căn cứ vào tình hình đó, đồng thời đánh giá so lực lượng quân ta vớiquân địch, cũng như khả năng, triển vọng của cuộc kháng chiến, trong Hộinghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 13 (1-1967) đã đề ra chủ trương mởthêm mặt trận đấu tranh ngoại giao nhằm phối hợp đấu tranh quân sự, chínhtrị đang trên đà thắng lợi ngày càng to lớn của hai miền đất nước Đấu tranhngoại giao của ta trong chống Mỹ, như Đảng chỉ rõ phải trở thành một mặttrận và luôn luôn tích cực, chủ động như là đấu tranh quân sự, chính trị

Trên cơ sở đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao có sự phối hợpchặt chẽ đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho cách mạng tiếp tục tiến lêngiành nhiều thắng lợi mới Trung ương Đảng trong Hội nghị Bộ chính trị (12-1967) và Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 14 (1-1986) đã đi đếnquyến định lịch sử “chuyển cuộc chiến tranh cách mạng miền Nam sang mộtthời kỳ mới -thời kỳ giành thắng lợi quyết định” “Đưa cuộc chiến tranh cáchmạng của nước ta lên một bước phát triển cao nhất, bằng phương pháp tổngcông kích, tổng khởi nghĩa để giành thắng lợi quyết định”

Thực hiện chủ trương của Đảng, quân và nhân dân ta mở cuộc tổngcông kích và nổi dậy trên toàn miền Nam Cuộc tổng tiến công và nội dậy chủyếu hướng vào các đô thị, nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng viễn chinh

Mỹ, đánh sập ngụy quân, ngụy quyền, buộc Mỹ phải đàm phán rút hết quân

về nước

Cuộc tấn công và nổi dậy được mở đầu đêm 30 rạng ngày 31-1 (TếtMậu Thân), đã diễn ra qua ba đợt: đợt 1 từ 30-1 đến 25-2; đợt 2 từ 5-5 đến15-6; đợt 3 từ 17-8 đến 30-9 Quân và dân ta đã đồng loạt tiến công và nổidậy ở 37 tỉnh trong đó có 44 tỉnh, 4 trong số 6 đô thị, 64 trong số 242 quận lỵ

và ở khắp các vùng nông thôn do địch kiểm soát Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng là

ba trọng điểm của cuộc tấn công Tại Sài Gòn, quân giải phóng đã tấn côngtận sào huyệt, các vị trí quan trọng của địch như đại sứ Mỹ, Dinh độc lập, Bộtổng tham mưu ngụy, Bộ tư lệnh biệt khu thủ đô, tổng nha cảnh sát, đài phátthanh Sài Gòn, sân bay Tân Sơn Nhất, sở chỉ huy các sư đoàn bộ binh Mỹ …

Đi đôi với tiến công quân sự , hàng chục vạn quần chúng nội, ngoại thành nổidậy phối hợp với lực lượng vũ trang ở phần lớn các quận trừng trị bọn ác ônngoan cố, bọn mật vụ Nhân dân các vùng ven đã nổi dậy, phá ách kìmhẹp,giành quyền làm chủ

Cùng với thắng lợi của quân và dân miền Nam, miền Bắc đã đánh bạicuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, buộc chúng phải xuống thang,tháng 11-1968, chúng phải chấm dứt cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc,

chấp nhận ngồi vòa bàn đàm phán với Chính phủ ta ở Pari Từ đây, trên thực

tế ta đã mở mặt trận tiến công mới về ngoại giao, tạo ra bước ngoặt lớn quyếtđịnh cho cuộc kháng chiến

1.2.Tình hình báo Nghệ An

Để đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ trong tình hình mới: miền Bắc đi lênxây dựng xã hội chủ nghĩa, miền Nam chiến đấu chống chiến lược “Chiếntranh đặc biệt”, Đảng bộ Đảng Lao động Việt Nam tỉnh Nghệ An quyết địnhthành lập báo Nghệ An Báo ra đời, trở thành cơ quan ngôn luận của Đảng bộĐảng Lao động Việt Nam tỉnh Nghệ An

Số báo Nghệ An đầu tiên ra đời vào ngày 12 tháng 9 năm 1961 với têngọi "Nhân dân Nghệ An" Tuy nhiên, đến ngày 10 tháng 11 năm 1961, BanChấp hành Tỉnh ủy mới ra Nghị quyết số 175 thành lập Tòa soạn Báo Nhândân Nghệ An Kể từ đó, báo Nhân dân Nghệ An, nay là báo Nghệ An, đãgánh vác và hoàn thành xuất sắc sứ mệnh là "Tiếng nói của Đảng, chínhquyền và nhân dân tỉnh Nghệ An" Cách đây hơn 60 năm, báo "Nhân dânNghệ An" in đen trắng, phát hành 1 tuần 2 kỳ vào ngày thứ 4 và thứ 7 Ngày

ấy, tòa soạn chỉ có 9 người, điều kiện làm việc vô cùng đơn sơ, kham khổ vàthiếu thốn Những số báo của năm xuất bản đầu tiên đã thể hiện là sản phẩmtinh thần đáng trân trọng với các chuyên mục hấp dẫn, phong phú: Trả lời bạnđọc, To nhỏ bảo nhau, Theo dòng thời sự, Tin tức thế giới, Bạn cần biết, Kỹthuật nông nghiệp Đến nay, những chuyên mục đó vẫn còn nguyên giá trị.Đặc biệt, các thể loại điều tra, đúc rút nguyên nhân thành công và chưa thànhcông trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong công tác xã hội, công tácXây dựng Đảng đã được coi trọng và đăng tải đều đặn trên các số báo Vì vậy,ngay từ năm đầu tiên, số lượng phát hành đã đạt xấp xỉ 2000 tờ/kỳ Báo Nghệ

An ra đời đã đáp ứng được nguyện vọng của đông đảo bà con nhân dân tỉnhnhà, trở thành nguồn thông tin không thể thiếu trong đời sống hàng ngày

Báo Nghệ An giai đoạn 1965 – 1968 đánh dấu một chặng đường pháttriển vẻ vang với vai trò trách nhiệm to lớn của mình Mặc dầu phải đương

đầu với cuộc chiến phá hoại ác liệt của đế quốc Mỹ nhưng vẫn được pháthành đều đặn với tất cả 410 số (từ số 348 ra ngày 12-9-1965 đến số 757 ra

ngày 27-12-1968)

Báo Nghệ An giai đoạn này được phát hành vào thứ ba và thứ sáu, kích

thước 40,5cm x 28cm, in tại Nhà máy in Nghệ An, chỉ số 12218, mỗi số pháthành 4 trang Nhân dịp kỷ niệm những ngày lễ lớn, báo thường ra số đặc biệt

và tăng số lượng trang phát hành, chẳng hạn số 414, kỷ niệm ngày Cách mạngTháng Tám phát hành tới 8 trang Giá báo mỗi số 4 xu, từ tháng 7-1966 mỗi

số 2 xu Bởi theo thông báo ngày 15-7-1966 “Căn cứ vào tình hình hiện nay

để cho báo được phổ cập ngày càng rộng rãi trong cán bộ và nhân dân, được

sự đồng ý của Đảng và Chính phủ, Sở báo chí, Trung ương đã quyết định hạgiá báo trên toàn miền Bắc kể từ ngày 1-7-1966

Thi hành quyết định này, báo Nghệ - an và Bưu điện tỉnh Nghệ - an xinthông báo để bạn đọc biết kể từ ngày 1-7-1966 giá mới báo Nghệ - an được ấnđịnh như sau:

“là người tuyên truyền tập thể, cổ vũ tập thể và tổ chức tập thể”

Với chức năng là cơ quan chỉ đạo thống nhất hành động và thông tin,trong những năm 1965 - 1968, báo Nghệ An đã thể hiện tính toàn diện, đềcập các vấn đề cơ bản là:

Những vấn đề về Đảng, Nhà nước và các đoàn thể cách mạng đã đượcbáo kịp thời đăng tải mang nhiều bài viết với những nội dung khác nhau, tiêu

biểu như: Thư chúc mừng năm mới (1965) của Hồ Chủ tịch (số 348); Thường

vụ Tỉnh ủy ra Chỉ thị về việc tổ chức kỷ niệm 35 năm ngày thành lập Đảng (số 350); Lời phát biểu của Chủ Tịch Hồ Chí Minh tại kỳ họp thứ hai của Quốc hội khóa III, ngày 8,9,10-4-1965 (số 379); Ban Chấp hành tỉnh Đảng bộ phát động phong trào thi đua “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược về mọi mặt”(số 380); Thư của Hồ Chủ Tịch thân ái gửi đồng bào, bộ đội và cán bộ Nghệ An (số 411);Mừng xuân - 1966 của Hồ Chủ Tịch (số 453); Điện khen của Bộ Tổng tư lệnh đối với tỉnh Nghệ An, ngày 8-3-1966 (số 469); Lời kêu gọi của Hồ Chủ Tịch gửi đồng bào và chiến sĩ cả nước (số 505); Thư của Tỉnh ủy và Ủy ban Hành chính Nghệ An gửi đồng bào Nghệ An (số 521); Lời chúc mừng năm mới của Hồ Chủ Tịch thân ái gửi đồng bào và chiến sĩ cả nước năm 1967 (số 553); Bộ ngoại giao công bố Thư của Hồ Chủ Tịch trả lời Tổng thống Mỹ Giôn – xơn (số 576); Thường vụ Tỉnh ủy ra Thông tri tổ chức truy điệu đồng chí Nguyễn Chí Thanh (số 606);Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Hội đồng nhân dân tỉnh ta ra tuyên bố nhiệt liệt hưởng ứng Cương lĩnh chính trị của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam, Thư Ban Chấp hành Tổng công đoàn Việt Nam gửi anh chị em công nhân và cán bộ 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tỉnh nhân dịp Xô viết Nghệ - Tĩnh (số 624); Phủ Thủ tướng

mở Hội nghị bàn nhiệm vụ, phương hướng và kế hoạch phát động sản xuất vụ đông xuân 1967 – 1968 (số 625); Thư mừng Xuân Mậu Thân 1968 của Hồ Chủ Tịch (số 664); Ban Bí thư Trung ương Đảng ra thông tri về việc kỷ niệm lần thứ 23 Cách mạng tháng 8 và Quốc khánh 2-9 (số 721)

Công tác đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp và công nghiệp, nhất là sảnxuất nông nghiệp, đồng thời chú trọng công nghiệp địa phương và thủ côngnghiệp, giao thông vận tải, thực hành tiết kiệm; cách mạng kỹ thuật và vấn đềtiến quân vào khoa học; đời sống quần chúng trên cả hai mặt kinh tế và vănhoá được đề cập đầy đủ chi tiết, trên mỗi số báo hết sức phong phú, sinhđộng, nhờ vậy đã cổ động mạnh mẽ phong trào thi đua lao động sản xuất,phổ biến khoa học kỹ thuật trong mỗi hợp tác xã, xí nghiệp, cơ quan, nôngtrường…

Đối với nhiệm vụ chiến đấu chống Mỹ, cứu nước của nhân dân haimiền Nam, Bắc Trong suốt 4 năm, báo đã phản ánh những thắng lợi to lớncủa quân và dân cả nước một cách đầy đủ chính xác Khi cả 2 miền đươngđầu với chiến tranh xâm lược của Mỹ, những thắng lợi trên mặt trận bắn máybay, tiêu diệt tàu chiến Mỹ của quân dân miền Bắc nói chung của các địaphương trong tỉnh nói riêng được đăng tải đầy đủ trên trang nhất của mỗi sốbáo Đồng thời, những thắng lợi của quân dân miền Nam cũng liên tục đượccập nhật đầy đủ Đặc biệt, những chiến dịch lớn hay cuộc tổng tấn công xuânMậu Thân năm 1968 của đồng bào miền Nam, báo Nghệ An đã trân trọngdành trang nhất để đưa tin, kèm theo những bản đồ minh họa diễn biến chiếntrận…điều này có tác dụng cổ vũ niềm tin, tinh thần đoàn kết máu thịt củahậu phương và tiền tuyến Bên cạnh những chiến thắng về quân sự, báo Nghệ

An còn đề cập đến những thắng lợi trên mặt trận chính trị, ngoại giao cũngnhư công tác binh vận và tố cáo những tội ác dã man của giặc Mỹ, đồng minh

và tay sai ngụy quyền

Đối với tình hình thế giới và các vấn đề thời sự quốc tế, báo Nghệ An

đã đưa tin tức về đời sống chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật, sức mạnhquân sự… của các nước trên thế giới mà trước hết là các nước xã hội chủnghĩa anh em Chuyên mục “Thế giới ủng hộ ta chống Mỹ”, đưa người đọcđến những tin tức nóng hổi về sự ủng hộ của nhân dân yêu chuộng hòa bìnhtrên thế giới đối với cuộc kháng chiến chính nghĩa của ta dưới nhiều hìnhthức: ca ngợi sức mạnh, mít tinh, biểu tình, quên góp vật chất…

Như vậy trước tình hình mới của đất nước nói chung, Nghệ An nóiriêng, báo Nghệ An đã phát huy đến mức cao nhất chức năng tuyên truyền, cổđộng và tổ chức của mình để góp phần làm cho toàn Đảng, toàn dân thực hiệnthắng lợi các nhiệm vụ của Trung ương, của Tỉnh đề ra Làm cho toàn Đảng,toàn dân thông suốt, nắm vững và tuyệt đối tin tưởng ở đường lối, chính sách

và quan điểm cách mạng của Đảng; Đẩy mạnh mọi hành động cách mạng tậptrung vào cuộc chiến đấu đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, vào các phong trào thi

đua sản xuất và xây dựng nhằm hoàn thành các nhiệm vụ của kế hoạch nhànước, đặc biệt là kế hoạch sản xuất nông nghiệp và sản xuất công nghiệp; vàocuộc tiến quân vào khoa học, đưa khoa học đến với quần chúng và cổ vũ quầnchúng (đặc biệt là đông đảo công nhân và nông dân xã viên) vươn lên nắm vững

và áp dụng được những kiến thức khoa học, kỹ thuật, đồng thời đem kinhnghiệm thực tiễn của mình làm phong phú khoa học, kỹ thuật ở nước ta; Xâydựng con người mới, có tư tưởng và tình cảm cách mạng, có tinh thần yêu nư-

ớc và trình độ giác ngộ xã hội chủ nghĩa ngày càng được nâng cao Cụ thể làchí khí dũng cảm, quên mình vì Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, lòng trung thànhtuyệt đối với Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội, tinh thần làm chủ tập thể nước nhà,làm chủ tập thể xí nghiệp, công trường, nông trường, hợp tác xã, cơ quan vănhoá và xã hội, cơ quan của Nhà nước và của đoàn thể mình

Tiểu kết chương 1:

Vào những năm 60 của thế kỷ XX, tình hình thế giới và trong nước cónhiều chuyển biến quan trọng Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước củaquân dân miền Nam phải đương đầu với những thử thách và khó khăn mới Đếquốc Mỹ và đồng minh trực tiếp đưa quân sang tham chiến ở Việt Nam, đưavào chiến trường miền Nam những loại vũ khí tối tân và hiện đại Đồng thời

mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc Cả nước phải đương đầu với đế quốc

Mỹ xâm lược Trong hoàn cảnh đó, mặc dù mới thành lập chưa được bao lâu,còn gặp rất nhiều khó khăn trong hoạt động nhưng báo Nghệ An đã vươn lêntrở thành một tờ báo địa phương nổi tiếng phản ánh tiếng nói của Đảng, củaquần chúng nhân dân Đồng thời báo đã tập trung phản ánh cuộc đấu tranh củaquân và dân miền Nam một cách sâu sắc, toàn diện Những vấn đề cơ bản củacuộc đấu tranh chống chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của đồng bào miềnNam được tái hiện chân thực và sinh động

Chương 2 CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA QUÂN DÂN MIỀN NAM NHỮNG NĂM

CHỐNG CHIẾN LƯỢC “CHIẾN TRANH CỤC BỘ”

để bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam càng gay go, ác liệt Trong hoàncảnh đó, Trung ương Đảng đã đề ra quyết tâm “chúng ta phải động viên lựclượng của cả nước, kiên quyết đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc

Mỹ trong bất cứ tình huống nào, để bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam,hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nước, tiến tới thựchiện hoà bình thống nhất nước nhà” [42; tr 50]

Hòng thực hiện âm mưu xâm lược của Mỹ, sau thất bại chiến lược

“Chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ tăng cường gây tội ác của chúng đối vớiđồng bào ta ở miền Nam, nhằm đè bẹp sự phản kháng của quần chúng cáchmạng Phản ánh tội ác của Mỹ, đồng minh và chính quyền tay sai được báoNghệ An đề cập dưới nhiều bài viết và những bức ảnh chân thực về nổi khổcủa đồng bào miền Nam dưới chính sách “bình định” và “tìm diệt” của Mỹ

Tất cả các số báo đều dành các trang phản ánh một cách sâu sắc, chân thực vềnhững hành động man rợ mà đế quốc Mỹ và tay sai đã gây ra đối với đồngbào ta: đánh đập, tra tấn; bắt giam đồng bào vô tội; cướp của, giết người, hãmhiếp phụ nữ…chúng gây tội ác không trừ một ai, từ người già cho đến trẻ em,phụ nữ mang thai

Đỉnh cao của những tội ác mà giặc Mỹ và tay sai đã gây ra cho đồngbào miền Nam là những hành động dã man tại hai quận Sơn Tịnh và Bình Sơncủa Quảng Ngãi do Mỹ và bọn lính đánh thuê Păc chung hi thực hiện

Vùng giải phóng của quận Sơn Tịnh vươn rộng đến tận bờ biển ép chặtgiặc Mỹ và tay sai vào thị xã Quảng Ngãi Giặc Mỹ đã bao lần liều mạng đổquân càn quyét để hòng lấn chiếm đất đai và thực hiện âm mưu “bình định”của chúng nhưng vô hiệu quả Giữa tháng 11- 1966 giặc Mỹ lại ra quân tronghiệp đầu của kế hoạch “phản công mùa khô lần thứ hai” của chúng trên đấtSơn Tịnh; lần này phần lớn trong 8 tiểu đoàn mà chúng ném ra vùng Sơn Tịnh

là bọn lính đánh thuê Pắc-chung-hi thuộc lữ đoàn “Rồng xanh” đóng ở căn cứChu Lai Thực hiện âm mưu nham hiểm của đế quốc Mỹ, bọn lính đánh thuêPắc-chung-hi đã gây ra những tội ác cực kỳ dã man đối với nhân dân miềnNam Báo Nghệ An đã dành ba trang tin để chia sẻ nỗi đau cùng đồng bào

Quảng Ngãi kết nghĩa Báo Nghệ An số 525, ngày 30 - 9 - 1966 viết: “Ngày

27- 7, 4000 lính chư hầu Pắc- chung- hi vừa đến chiếm đóng một số nơi thuộc

2 quận Bình Sơn và Sơn Tịnh (Quảng - Ngãi) đã bắt đồng bào ta nhốt vào nhàrồi châm lửa đốt, giết hại 32 người, thay nhau hãm hiếp hàng chục phụ nữ Tội ác của kẻ thù không dừng lại ở đó, tại Quảng Ngãi, từ tháng 8-

1966 đến tháng 11- 1966, bọn đánh thuê Păc chung hi đóng tại 2 quận BìnhSơn và Sơn Tịnh đã giết chết 451 đồng bào ta, làm bị thương 156 người.Trong số những người bị giết có một số binh sĩ ngụy Riêng trong trận cànngày 15 - 11vào Thọ Lộc, xã Tịnh Hòa (quận Sơn Tịnh) chúng đã bắt 3 dân

vệ mổ bụng moi gan rồi vứt xác bên lề đường Viết về hành động bắn, giết trẻ

em, báo Nghệ An, số 555, ngày 13- 1- 1967 phản ánh:

Chúng đã bao vây trường học, giết chóc cả trẻ em, nhốt đồng bàovào nhà rồi bắn súng, ném lựu đạn và nổi lửa đốt sạch Chúng cònbắt đồng bào xuống hầm rồi thả hơi độc giết hại, có người bị nổ lòi

cả mắt Bọn quỷ Mỹ và lính đánh thuê Pắc- chung- hi lại hãm hiếpphụ nữ, xong cắt vú, chặt tay; chúng hiếp cả em bé 11 tuổi, 12 tuổi,hiếp cả phụ nữ đanh có mang rồi dẫm lên bụng cho vọt thai rangoài; lấy cây thọc vào cửa mình cho đến chết Những em bé cònđược bồng bế trên tay mẹ cũng không thoát khỏi nanh vuốt của lũgiặc khát máu Chúng ném các em vào lửa, giết các em, chặt lấyđầu bỏ vào hộp nhựa để gửi về nước chúng Chúng giết người mổbụng, moi gan để ăn Có gia đình bị chúng giết sạch, có nhiều làngxóm bị chúng đốt sạch, phá sạch”

Những hành động tội ác của chúng đã vấp phải sự chống trả quyết liệtcủa quân và dân Quảng Ngãi Sau 17 ngày chiến đấu anh dũng, quân dânquận Sơn Tịnh và Tư Nghĩa đã diệt 492 địch, có 622 tên lính đánh thuê Pắc-chung- hi, 184 tên Mỹ, diệt gọn 1 đại đội 2 trung đội lính Hàn Quốc…

Viết về thân phận những người phụ nữ dưới ách thống trị bạo tàn của

kẻ thù trên báo Nghệ An, số 531, có đoạn:

Ngày 16, 17 tháng 9, bọn Mỹ vừa mới đến đóng ở vùng Bến Lực và

Gò Đen (Chợ Lớn) đã dí súng và bắt giam gần 100 phụ nữ trong đó

có nhiều vợ con, người nhà binh sĩ ngụy ở “ ấp chiến lược” ThuậnĐạo và chặn xe khách trên đường quốc lộ Đông Dương bắt 70 chị

em đi trên xe đưa về cưỡng hiếp

Đồng bào Chợ Lớn đã đẩy mạnh đấu tranh chặn đứng mọi hànhđộng thú vật bỉ ổi của giặc Mỹ

Dã man hơn nữa, chúng còn giết hại nhiều chị em phụ nữ khôngthương tiếc sau khi đã thỏa mãn ham muốn thú tính của nó

Báo Nghệ An số 536, phản ánh về cái chết thương tâm của một đôi vợ

chồng trẻ mới cưới đã bị bọn Mỹ giết hại sau khi chúng bắt cả hai vợ chồng

và giở trò đồi bại đối với người vợ với tin “Giặc Mỹ hiếp phụ nữ đến chết rồi quăng xác xuống sông” Bài báo cho biết, ngoài những đòn roi, họng súng tra

tấn, giặc Mỹ và bọn ngụy quyền Sài Gòn còn nhân lúc đồng bào ta đang gặpkhó khăn, phải gồng mình chống chọi với lũ lụt thì đã thừa lúc đêm tối đếncướp bóc của cải và tàn sát đồng bào không thương tiếc khi họ không có lấymột cơ hội để tự vệ Mô tả cảnh tượng đó, báo Nghệ An số 531, ngày 21- 10-

1966 với bài: “Mỹ, ngụy tàn sát đồng bào bị lụt”, đã viết:

Ngày 17- 9- 1966, Mỹ ngụy đã lợi dụng nạn lụt dùng thuyền đưahơn 300 quân lúc đêm tối, mưa to đánh úp vào nhân dân xã Tam -Thường (Châu Đốc) bị lụt đang phải tạm sống trên các ghe thuyền.Chúng bắn bừa bãi vào cả người già, trẻ em và cướp nhiều của cảicủa đồng bào Với lòng căm thù sôi sục, không thể cam chịu vớinhững hành động tàn ác đó thì du kích đã nổ súng bắn chìm 7xuồng của giặc, đánh đuổi chúng chạy toán loạn

Giặc Mỹ không chỉ cướp bóc của cải, chúng còn trắng trợn cướp cảmáu của của đồng bào ta, điều mà có lẽ đối với một dân tộc tự xưng là “vănminh” như Mỹ thì đó là những hành động không thể chấp nhận Thế nhưng đólại là điều mà bọn giặc Mỹ đã làm ở miền Nam Việt Nam

Viết về hành động Mỹ, tay sai cướp máu của đồng bào ta, báo Nghệ An

có những dòng cảm động gây nổi căm thù sâu sắc

Ngày 30- 9, bọn Mỹ càn vào xã Chánh – Phú - Hòa bắt gần 1000đồng bào ta; bịt mặt đưa vào phòng kín trắng trợn cướp mỗi ngườimột ống máu Trước đó, ngày 26- 9, giặc Mỹ đã bắt 30 phụ nữ bánhàng giải khát ở Lai Khê đưa về Phú Lợi cướp máu Nhiều chị em

bị cướp máu quá nhiều đã ngất đi tại chỗ [10]

Còn báo Nghệ An, số 561 trong bài “Sơn Tịnh xé xác giặc Mỹ và bọn quỷ dữ Pắc chung hi” một lần nữa lại làm rõ hơn tội ác tày trời của chúng:

Ngày 10 11, lính Pắc chung hi kéo vào thôn Phước bình xã Tịnh sơn bắn chết gồm một lúc 64 đồng bào ta hầu hết là người già, phụ

-nữ và trẻ em Cũng tại Sơn Tịnh, ngày 11- 11, chúng bắt 60 đồngbào ta đến trước đình Diên- niên xã Tịnh sơn rồi xả súng liên thanh

và ném lựa đạn giết chết 54 người, nhiều em bé ở đây bị chúng cắtđầu bỏ vào túi ni- lông Tại thôn Vĩnh- lộc xã Tịnh- bình chúng giết

78 người trong đó có 52 phụ nữ và 23 trẻ em bằng những thủ đoạnhết sức dã man: hai em Bùi Thị Mượt và Ngô Thiện mới sinh đượchai tháng đã bị chúng moi gan sau khi bắn chết mẹ các em Cụ LêThị Miến 80 tuổi bị chúng trói tay rồi bịt mắt thả xuống giếng…Nhưng dù Mỹ và tay sai có tàn bạo đến đâu, đồng bào ta ở miền Namvẫn không chịu khuất phục, máu kêu trả máu, đồng bào và chiến sĩ xã SơnTịnh vô cùng căm phẫn trước những hành động tàn sát dã man của kẻ thù.Mọi người đều nguyền rủa bọn giặc Mỹ là lũ quỷ dữ, bọn lính đánh thuê

“Rồng xanh” là bọn rắn độc Không những Sơn Tịnh hừng hực lửa căm thùquyết tâm giết giặc với khẩu hiệu “ xé xác Rồng xanh”, đập nát đầu rắn độc

trả thù cho đồng bào mà cả nước đều phẫn nộ Khắp nơi “Mít tinh tố cáo tội

ác của bọn giặc Mỹ và lính đánh thuê Pắc chung hi tàn sát đồng bào 2 quận Sơn- tịnh và Bình –sơn ( Quảng - Ngãi)” đồng thời ra lời kêu gọi trả thù và

lên tiếng ủng hộ đồng bào bị sát hại [13]

Tội ác của chúng không những gây nên sự phẫn nộ cao độ của nhândân Việt Nam mà còn làm cho cả thế giới kinh sợ, bất bình Ủy ban 3 châu Á-Phi- Mỹlatinh đoàn kết với Việt Nam lên án giặc Mỹ gây tội ác ở VinhQuang, Triều Tiên lên án tội ác của giặc Mỹ ở Việt Nam và đoàn đại biểu Ủyban Triều Tiên đấu tranh chống tội ác của Mỹ ở Việt Nam, lên án đế quốcMỹ… Họ coi “những cuộc càn quét đẫm máu với nhân dân miền Nam ViệtNam là một sự nhục nhã không thể nào rửa sạch đối với Mỹ” và “Thế giớikịch liệt lên án quân Mỹ và lính đánh thuê Pắc chung hi tàn sát dã man đồngbào ta ở Quảng - ngãi” (số 558) Tháng 12-1966, trong bài phát biểu của mìnhtại một đơn vị đóng quân tại thủ đô Bu-đa-pet, để chào mừng Đại hội lần thứ

9 của Đảng xã hội Hunggari, đồng chí Thượng tướng La-ta-Xi-nê-ghê, Bộ

trưởng Bộ quốc phòng đã cực lực lên án cuộc chiến tranh của Mỹ ở ViệtNam Đồng chí nói: “Đế quốc Mỹ đã vượt cả phe phát xít Hít le về tội áctrong khi chúng tiến hành một cuộc chiến tranh tàn bạo và bẩn thỉu chưa từng

có trong lịch sử để chống lại một dân tộc yêu chuộng hòa bình… Nhân dânViệt Nam không lẻ loi trong cuộc chiến đấu đó ” [11]

Không những lên án, thế giới còn đưa những tội ác đó ra trước ánhsáng, pháp luật và buộc Mỹ, đồng minh phải trả giá cho những hành động dãman của mình thông qua các phiên họp của tòa án quốc tế Béc tơ răng xử tội

ác chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam

2.2 Phản ánh đường lối của Đảng đối phó với chiến lược “Chiến tranh cục bộ” ở miền Nam

2.2.1 Đường lối của Trung ương Đảng chống “Chiến tranh cục bộ”

Ngay từ những ngày đầu đế quốc Mỹ phát động chiến lược “Chiếntranh cục bộ”, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã họp Hội nghị lần thứ 11(3-1965) và lần thứ 12 (11-1965) đề ra đường lối tiến hành cuộc kháng chiếnchống Mỹ cứu nước ở miền Nam, tiến tới thống nhất nước nhà

Trung ương Đảng xác định, làm cho người dân nhận thức rõ nhiệm vụchống Mỹ, cứu nước lúc này là nhiệm vụ thiêng liêng của cả dân tộc ta, củanhân dân ta trên 2 miền Nam - Bắc Động viên mạnh mẽ tinh thần yêu nướccủa toàn dân, nâng cao lòng căm thù của nhân dân ta đối với đế quốc Mỹ và

bè lũ tay sai, củng cố và mở rộng hơn nữa Mặt trận dân tộc thống nhất chống

Mỹ, cứu nước trên cơ sở liên minh công nông, đoàn kết mọi lực lượng có thểđoàn kết, tranh thủ mọi lực lượng có thể tranh thủ, tập trung mũi nhọn chống

đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai Toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta ở cả haimiền phải giữ vững và nêu cao quyết tâm đẩy mạnh cuộc chiến tranh nhândân chống Mỹ, cứu nước, kiên quyết đánh bại cuộc chiến tranh xâm lượccủa đế quốc Mỹ trong bất kỳ tình huống nào, kiên quyết chiến đấu cho đếnthắng lợi cuối cùng Toàn dân ta nhất định đánh bại giặc Mỹ xâm lược để bảo

vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam Chúng ta lại phải nhận rõ mối quan hệ