Nhân tố con người và việc phát huy nhân tố đó trong thể thao thành tích cao ở việt nam hiện nay

Bộ giáo dục và đào tạo Viện khoa học xã hội việt nam Viện triết học Lê Hồng Cơ Nhân tố con ng-ời và việc Phát huy nhân tố đó trong thể thao thành tích cao ở Việt nam hiện nay Luận vă

Bộ giáo dục và đào tạo Viện khoa học xã hội việt nam

Viện triết học

Lê Hồng Cơ

Nhân tố con ng-ời và việc Phát huy nhân tố đó trong thể thao thành tích cao ở Việt nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ triết học

Hà nội - 2003

Bộ giáo dục và đào tạo Viện khoa học xã hội việt nam

Viện triết học

Lê Hồng Cơ

nhân tố con ng-ời và việc phát huy nhân tố đó trong thể thao thành tích cao ở việt nam hiện nay

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Mã số: 5.01.02

Luận văn thạc sĩ triết học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học:

TS Nguyễn ngọc hà

Hà Nội - 2003

Lêi cam ®oan

T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i Néi dung vµ c¸c trÝch dÉn nªu trong luËn v¨n lµ trung thùc

T¸c gi¶ luËn v¨n

Lª Hång C¬

Quy -íc viÕt t¾t

Mục lục

Trang

Ch-ơng 1:

Nhân tố con ng-ời và biểu hiện của nó trong thể thao thành tích cao

7

1.2 Sự biểu hiện của nhân tố con ng-ời trong thể thao thành tích cao 22 Ch-ơng 2:

Phát huy nhân tố con ng-ời trong thể thao thành

tích cao ở Việt Nam: thực trạng và một số giải pháp

41

2.1 Thực trạng thể lực, trí lực, tâm lực của VĐV đỉnh cao Việt Nam 41

2.2 Một số giải pháp nhằm tăng c-ờng yếu tố thể lực, trí lực, tâm lực

cho VĐV đỉnh cao Việt Nam

54

A Mở đầu

I Tính cấp thiết của đề tài

Phát huy nhân tố con ng-ời là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc nhằm thực hiện mục tiêu "dân giàu, n-ớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" Xét về mặt lý luận và thực tiễn, con ng-ời luôn là nhân tố đóng vai trò quyết định Muốn thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội thì một trong những yêu cầu cấp bách hiện nay là phải phát triển nguồn nhân lực chất l-ợng cao và chuẩn bị nhân tố con ng-ời thật tốt cho thế kỷ XXI Từ tr-ớc đến nay, Đảng ta luôn quan tâm đến chiến l-ợc phát triển con ng-ời, coi con ng-ời là vốn quý giá nhất, nhân tố con ng-ời vừa là mục tiêu, vừa

là động lực của sự phát triển xã hội Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VIII đã chỉ rõ:

“Lấy việc phát huy nguồn lực con ng-ời làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững” [41, tr.85], “Nâng cao dân trí, bồi d-ỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con ng-ời Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá” [41, tr.21] Để đạt đ-ợc mục tiêu trên, Đảng và Chính phủ đã xây dựng

và thực hiện hàng loạt chính sách nhằm phát huy tối đa nhân tố con ng-ời

Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ những năm đầu dựng n-ớc và giữ n-ớc đã hiểu

đ-ợc tầm quan trọng của sức khoẻ đối với mỗi ng-ời dân trong công cuộc xây dựng

và bảo vệ Tổ Quốc Trong lời kêu gọi tập thể dục, Ng-ời đã viết: “Mỗi một ng-ời dân yếu ớt tức là làm cho cả n-ớc yếu ớt một phần; mỗi một ng-ời dân mạnh khoẻ, tức là góp phần cho cả n-ớc mạnh khoẻ Vậy nên luyện tập thể dục, bồi bổ sức khoẻ là bổn phận của mỗi ng-ời dân yêu n-ớc” [42, tr.159] Góp phần tăng c-ờng sức khoẻ, nâng cao dân trí, củng cố sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc, công tác TDTT là một ph-ơng pháp rất có hiệu quả Trong Chỉ thị về công tác TDTT của Ban chấp hành TW

Đảng cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: “D-ới chế độ của chúng ta, việc săn sóc sức khoẻ của nhân dân, tăng c-ờng thể chất của nhân dân đ-ợc coi là một nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Chính phủ” “Nhiệm vụ xây dựng n-ớc nhà và bảo vệ Tổ Quốc đòi hỏi nhân dân ta phải có sức khoẻ dồi dào, thể chất c-ờng tráng Công tác TDTT là

một ph-ơng pháp rất có hiệu quả để tăng c-ờng lực l-ợng lao động sản xuất và lực l-ợng quốc phòng của cán bộ và nhân dân ta, tăng c-ờng dũng khí và nghị lực của mỗi ng-ời dân, tăng c-ờng sức đề kháng của nhân dân ta chống bệnh tật, chống vi trùng Hơn nữa, hoạt động TDTT còn là một trong những ph-ơng pháp tốt để giáo dục nhân dân về tính tổ chức, tính kỷ luật và đoàn kết quần chúng đông đảo chung quanh

Đảng và Chính phủ” [42, tr.7]

TDTD là một hiện t-ợng xã hội, hơn thế nữa nó còn là một trong những hiện t-ợng xã hội rất đặc biệt TDTT xâm nhập vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; TDTT có ảnh h-ởng trực tiếp tới mối quan hệ và bang giao giữa các dân tộc, các n-ớc trên toàn thế giới, tới đời sống, tới hiện trạng xã hội; TDTT góp phần hình thành nên những thang giá trị đạo đức, lối sống của con ng-ời, thể thao là sứ giả của hoà bình của hợp tác và hữu nghị Đúng nh- Alêchxanđr Vonkov, một VĐV nổi tiếng ng-ời Nga, đã nói: “ Thể thao hôm nay - là một hiện t-ợng xã hội đặc biệt, nó có khả năng ngăn chặn sự xâm nhập của các nền văn hoá rẻ tiền cũng nh- những tiêu cực khác của xã hội hiện đại Thể thao thật sự là “sự điều chỉnh” tối -u nhất giúp chúng ta thoát khỏi những vấn đề của xã hội hiện đại đang vây bọc lấy chúng ta Theo tôi, thể thao là một thứ “kết dính” duy nhất có khả năng liên kết tất cả các dân tộc lại với nhau thành một khối thống nhất, mà không có bất kỳ một thứ tôn giáo nào có thể làm

đ-ợc và thậm chí ngay cả phép mầu của chính trị cũng đôi khi đành bất lực” [54, tr53] Thể thao đã hàm chứa trong mình một sức mạnh mang tính xã hội rất cao Các nhà chính trị học từ lâu đã đánh giá và nhận định rằng, thể thao biểu hiện hào khí của mỗi dân tộc, hay nói chính xác hơn, thể thao là sự say mê chung của cả một dân tộc,

sự say mê đó có khả năng và sức mạnh đoàn kết toàn xã hội h-ớng về một mục đích chung nhất định nào đó của mỗi dân tộc, tăng c-ờng hơn nữa sức mạnh của hệ t- t-ởng, nhằm h-ớng con ng-ời tới một t-ơng lai t-ơi sáng hơn, tốt đẹp hơn

Sự nghiệp TDTT của n-ớc ta những năm qua đã có những b-ớc phát triển v-ợt bậc Đặc biệt, thể thao đỉnh cao Việt Nam đã dần khẳng định đ-ợc vị thế là một trong những c-ờng quốc thể thao trong khu vực Thực tế chứng minh rằng, thể thao thành

tích cao là một bộ phận vô cùng quan trọng và không thể thiếu đ-ợc trong sự nghiệp phát triển TDTT ở mọi quốc gia trên thế giới Trong lịch sử phát triển của mình, thể thao thành tích cao luôn đóng vai trò và vị thế là hạt nhân tích cực, là tinh hoa, là cái

đích phải v-ơn tới của TDTT nói chunh SEA Games XXII lần đầu tiên đ-ợc tổ chức tại Việt Nam là một thành công lớn của đất n-ớc, thể hiện sự quyết tâm của Đảng, Nhà n-ớc và Chính phủ, là kết quả của sự phối hợp của tất cả các bộ, ngành và hơn thế nữa, chúng ta đã phát huy triệt để sức mạnh dân tộc, biến SEA Games XXII thành ngày hội lớn của toàn dân Đất n-ớc chúng ta còn nghèo, nh-ng Đảng, Nhà n-ớc, Chính phủ và nhân dân đã đầu t- hơn 3.800 tỷ đồng cho 74 công trình phục vụ cho các hoạt động thể thao đỉnh cao, trong đó riêng kinh phí để mua sắm trang thiết bị, dụng cụ thi đấu là 118 tỷ đồng; xây dựng khu liên hiệp TT thành một trong những khu liên hiệp TT vào loại tầm cỡ Châu lục

Song bên cạnh đó, trình độ, năng lực của cán bộ quản lý, huấn luyện viên, VĐV của chúng ta còn quá thấp, chúng ta ch-a có đủ khả năng sử dụng và khai thác thật sự hiệu quả những trang thiết bị mà chúng ta đã có Hơn thế nữa, cho đến nay không phải không có có ý kiến cho rằng, tài năng thể thao là những năng lực, những khả năng bẩm sinh; ý kiến này là cơ sở lý luận cho sự tuyệt đối hoá vai trò nhân tố con ng-ời Một ý kiến khác, lại cho rằng, trong thời đại của nền kinh tế trí thức, thì khoa học công nghệ, cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại mới là yếu tố quyết định tới thành tích thể thao; ý kiến này là cơ sở lý luận của sự coi th-ờng, không đáng giá hết vai trò và ý nghĩa của nhân tố con ng-ời trong hoạt động TT đỉnh cao Cả hai quan

điểm trên đều hết sức sai lầm Nh- vậy, việc nhận thức vai trò nhân tố con ng-ời trong TTTTC, cũng nh- việc thực hiện công tác bồi d-ỡng, nâng cao hơn nữa năng lực, trình độ cho cán bộ quản lý, huấn luyện viên, VĐV phải là một trong những nhiệm vụ quan trọng, hàng đầu và tr-ớc mắt của ngành TDTT Chính vì vậy, cần phải có nhiều công trình nghiên cứu cơ bản, có hệ thống, không chỉ về mặt lý luận mà còn cả tổng kết thực tiễn để tìm ra những giải pháp phù hợp với những điều kiện của n-ớc ta Thành tựu của thể thao đỉnh cao Việt Nam trong những năm qua là không thể phủ

nhận, nh-ng công tác lý luận TT của chúng ta vẫn ch -a phát huy hết sức mạnh của mình, các nhà lý luận TT Việt Nam mới chỉ tập trung vào công tác soạn thảo các ch-ơng trình huấn luyện, mà ch-a h-ớng sự chú ý tới việc nghiên cứu ý nghĩa, vai trò,

vị trí của nhân tố con ng-ời trong hoạt động TDTT, đặc biệt trong TTTTC

Xuất phát từ những nhận thức và thực tế trên, chúng tôi chọn đề tài luận văn thạc sỹ triết học của mình là: “Nhân tố con ng-ời và việc phát huy nhân tố đó trong thể thao thành tích cao ở Việt Nam hiện nay”

II Tình hình nghiên cứu đề tài

Nhân tố con ng-ời hoàn toàn không phải là vấn đề mới mẻ trong triết học Mác

- Lênin Các nhà kinh điển của triết học mác - xít trong các tác phẩm của mình không

ít lần đề cập đến những nội dung liên quan tới nhân tố con ng-ời Chẳng hạn, C.Mác

đã từng nói đến “những nhân tố vật, hay t- liệu sản xuất và nhân tố ng-ời, hay sức lao

động” [7, tr 276] Nh-ng trong một thời gian khá dài ch-a đ-ợc giới nghiên cứu triết học ở Liên Xô và các n-ớc xã hội chủ nghĩa, trong đó có Việt Nam, quan tâm đún g mức Do vậy, tầm quan trọng, cũng nh- ý nghĩa to lớn của nhân tố con ng-ời và việc phát huy nhân tố đó trong công cuộc xây dựng CNXH đã ch-a đ-ợc nhận thức một cách đầy đủ Từ giữa thập niên 80 (thế kỷ XX), vấn đề con ng-ời nói chung và vấn đề nhân tố con ng-ời nói riêng mới thu hút đ-ợc sự quan tâm đặc biệt của các nhà triết học mácxít Trong quá trình nghiên cứu về nhân tố con ng-ời đã hình thành khá nhiều quan điểm khác nhau Một số tác giả quá đề cao, thậm chí tuyệt đối hoá mặt xã hội, mặt tập thể, mặt cộng đồng so với mặt cá nhân của nhân tố con ng-ời Bên cạnh xu h-ớng t- duy cực đoan này còn có một xu h-ớng t- duy khác, theo đó, cái riêng, cái cá nhân của con ng-ời lại bị tuyệt đối hoá, bị đề cao quá mức Thực tế trên đòi hỏi chúng ta phải có một cách nhìn toàn diện hơn, biện chứng hơn, khoa học hơn về vai trò, ý nghĩa, tác dụng và tầm quan trọng của nhân tố con ng-ời trong công cuộc xây dựng CNXH

Những năm vừa qua, giới triết học n-ớc ta th-ờng nghiên cứu vấn đề con ng-ời

và nhân tố con ng-ời trong những lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá Chẳng hạn,

những công trình nghiên cứu của Hồ Anh Dũng - Yếu tố con ng-ời trong lực l-ợng sản xuất và việc phát huy yếu tố đó ở Việt Nam; Tr-ơng Giang Long - Nhân tố con ng-ời trong lực l-ợng sản xuất và vấn đề phát huy nhân tố co n ng-ời trong sự nghiệp xây dựng CNXH ở Việt Nam; Nguyễn Văn Nhớn - ảnh h-ởng của chính sách xã hội

đối với việc nâng cao vai trò của nhân tố con ng-ời trong sự nghiệp đổi mới theo định h-ớng XHCN ở n-ớc ta

Nh- vậy, có thể thấy rằng từ tr-ớc đến nay vấn đề “nhân tố con ng-ời trong thể thao thành tích cao ở Việt Nam” ch-a đ-ợc giới nghiên cứu chú ý tới

III Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích : Nghiên cứu sự biểu hiện và ý nghĩa của nhân tố con ng-ời trong

TTTTC; đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy tối đa nhân tố con ng-ời trong hoạt động TT đỉnh cao ở Việt Nam

Nhiệm vụ :

- Phân tích khái niệm nhân tố con ng-ời và những biểu hiện của nhân tố ấy trong TTTTC

- Phân tích thực trạng về thể lực, trí lực, tâm lực của VĐV đỉnh cao Việt Nam

- Kiến nghị một số giải pháp b-ớc đầu nhằm phát huy hơn nữa nhân tố con ng-ời trong TTTTC ở n-ớc ta

IV Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Luận văn đ-ợc thực hiện dựa trên quan điểm về con ng-ời và

nhân tố con ng-ời của C.Mác, Ph.ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam Đồng thời luận văn sử dụng kết quả nghiên cứu của một số công trình khoa học đã đ-ợc công bố của các tác giả trong và ngoài n-ớc liên quan đến đề tài

Ph-ơng pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng tổng hợp các ph-ơng pháp nhận

thức của triết học Mác-Lênin, trong đó chú trọng các ph-ơng pháp: phân tích - tổng hợp, lịch sử - lôgíc, cụ thể - trừu t-ợng, so sánh

V Đóng góp mới về khoa học của luận văn

- Góp phần làm rõ hơn khái niệm “Nhân tố con ng-ời”; vai trò, ý nghĩa của TDTT nói chung, TTTC nói riêng và việc phát huy nhân tố đó trong TTTTC

- Đ-a ra một số giải pháp cụ thể nhằm phát huy tối đa nhân tố con ng-ời trong hoạt động thể thao đỉnh cao ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

VI ý nghĩa của luận văn : Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các nhà

hoạch định và thực thi chiến l-ợc phát triển TDTT ở Việt Nam

VII Cấu trúc của luận văn : Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu

tham khảo chính, luận văn gồm hai ch-ơng với 4 tiết

Danh mục tài liệu tham khảo

1 Tiếng Việt

1 Bàn về chiến l-ợc con ng-ời (1990), Nxb Sự thật, Hà Nội

2 Hoàng Chí Bảo (1993), Một số vấn đề chính sách xã hội ở n-ớc ta hiện nay,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

3 C.Mác, Ph ăngghen (1980), Toàn tập, tập 1, Nxb Sự thật Hà Nội

4 C.Mác, Ph.ăngghen (1994), Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

5 C.Mác, Ph.ănghen (1995), Toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật,

Hà nội

6 C.Mác, Ph ăngghen (1983), Toàn tập, tập 5, Nxb Sự thật Hà Nội

7 C.Mác, Ph ăngghen (1983), Toàn tập, tập 12, Nxb Sự thật Hà Nội

8 C.Mác, Ph ăngghen (1983), Toàn tập, tập 19, Nxb Sự thật Hà Nội

9 C.Mác, Ph.ănghen (1994), Toàn tập, tập 23, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

10 Con ng-ời và nguồn lực con ng-ời trong phát triển (1995), Viện thông tin

KHXH, Hà Nội 1995

11 Con ng-ời, những ý kiến mới về một đề tài cũ, tập 2, (1987), Nxb Sự thật Hà

Nội

12 Chủ nghĩa xã hội - đời sống của xã hội và của con ng-ời (1989), Nxb Sự thật,

Hà Nội

13 Nguyễn Trọng Chuẩn (1990), “ Nguồn nhân lực trong chiến l-ợc kinh tế - xã

hội của n-ớc ta đến năm 2000” , Tạp chí Triết học số 3

14 Nguyễn Trọng Chuẩn (1992), “ Một số vấn đề cần đ-ợc quan tâm: “ Mối

quan hệ giữa các yếu tố sinh học và các yếu tố xã hội trong con ng-ời ” , Tạp

chí Triết học, số 3

15 D-ơng Nghiệp Chí (2002), Công nghệ đào tạo vận động viên trình độ cao ,

Nxb TDTT, Hà Nội

16 D-ơng Nghiệp Chí (2003), “ áp dụng khoa học công nghệ vào hoạt động

TTTTC” , tạp chí Khoa học TDT số 1, Nxb TDTT

17 Phong Diên (1999), 130 câu hỏi - trả lời về huấn luyện thể thao hiện đại, Nxb

TDTT, Hà Nội

18 Nguyễn Nh- Diệm (1989), “ Nhân tố con ng-ời và tích cực hoá nhân tố con

ng-ời: Khái niệm và vấn đề” , Tạp chí Thông tin khoa học xã hội, số 1

19 Kim Định (1965), Nhân bản, Nxb Thanh Bình

20 Hoàng Vĩnh Giang (2000), Những vấn đề công tác giáo dục đạo đức thể thao

hiện nay, Nxb TDTT, Hà Nội

21 Phạm Minh Hạc (1994), Vấn đề con ng-ời trong công cuộc đổi mới - Nxb

Khoa học xã hội, Hà Nội

22 Phạm Minh Hạc (1996), Vấn đề con ng-ời trong sự nghiệp công nghiệp hoá,

hiện đại hoá, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

23 Vũ Tùng Hoa (1995), “ Tìm hiểu khái niệm: yếu tố sinh học và yếu tố xã hội

trong con ng-ời” , Tạp chí Triết học, số 2

24 Nguyễn Văn Huyên (1990), “ Mấy suy nghĩ về h-ớng tiếp cận con ng-ời trong

Chủ nghĩa xã hội” , Tạp chí Triết học, số 3

25 T-ơng Lai (1986), “ Mấy suy nghĩ về chiến l-ợc con ng-ời” , Tạp chí Thông

tin khoa học xã hội số 6

26 Đỗ M-ời (1993), “ Chăm sóc bồi d-ỡng và phát huy nhân tố con ng-ời và mục

tiêu dân giàu, n-ớc mạnh, xã hội văn minh” , Tạp chí Thông tin lý luận số 4

27 Hồ Chí Minh (1960), Tuyển tập, tập 2, Nxb Sự thật, Hà Nội

28 Phan Hồng Minh (2002), “ Khoa học tuyển chọn TT” Tạp chí Khoa học thể

thao Việt Nam số 6

29 Phùng Vĩ Quyến (1992), Khoa học tuyển chọn tài năng TT, Nxb Tân Hoa

30 Lê Hoài Sơn (2000), Những vấn đề công tác giáo dục đạo đức thể thao hiện

nay, Nxb TDTT, Hà Nội

31 Đào Văn Tiến (1986), “ Nhân tố làm v-ợn hoá thành ng-ời” , Báo Giáo dục

và Thời đại, số 46