Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa khu vực phía tây yên tử tỉnh bắc giang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---NGUYỄN THỊ YẾN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA KHU VỰC PHÍA TÂY YÊN TỬ TỈNH BẮC GIANG Chuyên ngà

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-NGUYỄN THỊ YẾN

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA KHU VỰC

PHÍA TÂY YÊN TỬ (TỈNH BẮC GIANG)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-NGUYỄN THỊ YẾN

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA KHU VỰC

PHÍA TÂY YÊN TỬ (TỈNH BẮC GIANG)

Chuyên ngành: Du lịch

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHẠM QUỐC SỬ

Hà Nội, 2015

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC BẢNG BIÊU 5

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ MÔ HÌNH 6

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined.

7 Cấu trúc của luận văn Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN

HÓA Error! Bookmark not defined.

1.1 Những căn cứ xác định khu vực Tây Yên TửError! Bookmark not defined.

1.1.1 Vị trí địa lý và lịch sử Error! Bookmark not defined

1.1.2 Những căn cứ pháp lý Error! Bookmark not defined.

1.2 Những vấn đề lý luận về du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.1 Du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.2 Tài nguyên du lịch văn hoá Error! Bookmark not defined

1.2.3 Điểm đến du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.4 Cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch văn hóaError! Bookmark not defined 1.2.5 Sản phẩm du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.6 Khách du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.7 Nhân lực trong du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.8 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.9 Xúc tiến du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.10 Bảo tồn di sản văn hóa trong du lịch Error! Bookmark not defined.

1.3 Những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu du lịch văn hóa khu vực phía Tây

Yên Tử - tỉnh Bắc Giang Error! Bookmark not defined

1.3.1 Tầm quan trọng của du lịch văn hóa trong hoạt động du lịch phía Tây

Yên Tử Error! Bookmark not defined

1.3.2 Những thuận lợi trong hoạt động du lịch văn hóa khu vực phía Tây Yên

Tử - tỉnh Bắc Giang Error! Bookmark not defined

1.3.3 Những khó khăn trong hoạt động du lịch văn hóa khu vực Tây Yên Tử -

tỉnh Bắc Giang Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH VĂN HÓA Ở

KHU VỰC PHÍA TÂY YÊN TỬ ( TỈNH BẮC GIANG)Error! Bookmark not defined.

2.1 Hệ thống tài nguyên du lịch văn hóa khu vực phía Tây Yên TửError! Bookmark not defined

2.1.1 Tài nguyên du lịch văn hóa vật thể Error! Bookmark not defined

2.1.2 Tài nguyên du lịch văn hóa phi vật thể Error! Bookmark not defined.

2.2 Các điểm du lịch văn hóa tiêu biểu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Chùa Vĩnh Nghiêm Error! Bookmark not defined

2.2.2 Khu di tích và danh thắng Suối Mỡ Error! Bookmark not defined

2.2.3 Khu bảo tồn sinh thái Đồng Thông Error! Bookmark not defined.

2.3 Khảo sát thực trạng du lịch văn hóa khu vực Tây Yên TửError! Bookmark not defined

2.3.1 Cơ sở vật chất phục vụ du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

2.3.2 Nhân lực du lịch Error! Bookmark not defined

2.3.3 Thị trường khách du lịch văn hóa khu vực Tây Yên TửError! Bookmark not defined

2.3.4 Sản phẩm, tour tuyến du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

2.3.5 Tổ chức, quản lý hoạt động du lịch văn hóaError! Bookmark not defined

2.3.6 Xúc tiến, quảng bá sản phẩm du lịch văn hóaError! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU

QUẢ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH VĂN HÓA KHU VỰC PHÍA TÂY

YÊN TỬ Error! Bookmark not defined.

3.1 Những căn cứ đề xuất giải pháp Error! Bookmark not defined

3.1.1 Chủ trương chính sách nhà nước Error! Bookmark not defined

3.1.2 Căn cứ thực tiễn Error! Bookmark not defined.

3.2 Những giải pháp phát triển du lịch văn hóa khu vực Tây Yên TửError! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp về tổ chức, quản lý hoạt động du lịch văn hóaError! Bookmark not defined 3.2.2 Giải pháp về đầu tư hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuậtError! Bookmark not defined 3.2.3 Giải pháp về nguồn nhân lực du lịch Error! Bookmark not defined

3.2.4 Giải pháp về thị trường du lịch Error! Bookmark not defined

3.2.5 Giải pháp về sản phẩm du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

3.2.6 Giải pháp đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá du lịchError! Bookmark not defined

3.2.7 Giải pháp về bảo tồn di sản Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

QĐ-SVHTTDL Quyết định – Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch

QĐ-UBND Quyết định - Ủy ban nhân dân

UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural

Organization) Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc

UNWTO (World Tourism Organization)

Tổ chức Du lịch thế giới

DANH MỤC BẢNG BIÊU

Bảng 2.1: Các di tích được xếp hạng cấp quốc gia ở khu vực phía Tây Yên Tử………34 Bảng 2.2: Hiện trạng phân bổ cơ sở lưu trú tại các huyện đến tháng 4/2015……… 54 Bảng 2.3: Hiện trạng chất lượng cơ sở lưu trú của khu vực phía Tây Yên Tử đến hết tháng 4/2015……… 55 Bảng 2.4: Hiện trạng đơn vị kinh doanh lữ hành tại khu vực phía Tây Yên Tử………56 Bảng 2.5: Các lớp nghiệp vụ du lịch đã được tổ chức………59 Bảng 2.6: Lao động trực tiếp trong du lịch của khu vực phía Tây Yên Tử giai đoạn 2010 - 2014 ………60

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ MÔ HÌNH

Sơ đồ 1.1: Quy trình bảo tồn di sản……….27 Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ trình độ lao động của khu vực Tây Yên Tử năm 2014… 61 Biểu đồ 2.2: Mục đích đi du lịch của khách du lịch đến khu vực Tây Yên Tử năm 2014 66

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay du lịch đã trở thành một nhu cầu xã hội phổ biến Nhu cầu du lịch ngày càng tăng lên chính là lúc khách du lịch mong muốn được tìm hiểu khám phá những nét phong phú và đa dạng trong nếp sinh hoạt văn hóa của người dân tại các quốc gia, các địa phương, vùng miền khác nhau Vì thế mà bên cạnh những loại hình như du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm, du lịch chữa bệnh gần đây du lịch văn hóa được xem là sản phẩm du lịch đặc thù của các nước đang phát triển thu hút nhiều khách du lịch quốc tế Du lịch văn hóa chủ yếu dựa vào những sản phẩm văn hóa, lễ hội truyền thống, phong tục tín ngưỡng…để tạo sức hút đối với khách du lịch bản địa và khách du lịch quốc tế

Du lịch văn hóa rất phù hợp với điều kiện của Việt Nam, khi nền tảng phát triển phần lớn không dựa vào những đầu tư lớn để tạo ra những điểm du lịch đắt tiền, mà thường dựa vào nguồn du lịch tự nhiên và sự đa dạng trong bản sắc văn hóa dân tộc Những nguồn lợi này không tạo ra giá trị to lớn cho ngành du lịch, nhưng lại đóng góp đáng kể cho sự nghiệp phát triển của cộng đồng xã hội

Khu vực phía Tây Yên Tử (tỉnh Bắc Giang) trải dài từ Sơn Động, dọc theo sông Lục Nam xuống đến Yên Dũng Dọc sườn Tây Yên Tử còn lưu lại nhiều di tích, công trình lịch sử văn hóa liên quan đến quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Hệ thống các chùa tháp, di tích lịch sử, lễ hội văn hóa cùng sự kỳ vĩ của rừng, núi trùng điệp kết hợp cùng với khu phía Đông dãy Yên Tử (thuộc tỉnh Quảng Ninh) đã tạo thành một quần thể danh thắng Yên

Tử thống nhất, có tiềm năng lớn cho phát triển du lịch

Căn cứ vào thực trạng và tính cấp bách của vấn đề, tác giả đã lựa chọn

đề tài “Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa khu vực phía Tây Yên Tử (tỉnh

Bắc Giang)” nhằm tìm ra những định hướng và giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả khai thác sản phẩm du lịch văn hóa của khu vực này trong thời gian tới, đưa du lịch văn hóa trở thành loại hình chủ đạo đem lại nhiều lợi ích kinh

tế xã hội cho khu vực

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đã có nhiều nghiên cứu văn hóa và du lịch văn hóa khu vực phía Tây Yên Tử, ví dụ như: “Tục hát Sli với phát triển du lịch văn hóa huyện Lục Ngạn” tác giả Nguyễn Thị Phương, “Truyền thuyết Vũ Thành và lễ hội đền

Hả Lục Ngạn – Bắc Giang” tác giả Trần Duy Phương, “Tiềm năng du lịch văn hóa huyện Lục Nam” tác giả Đỗ Huỳnh Bộ, Trần Văn Hòa, “Bảo tồn và khai thác các giá trị di sản văn hóa khu thắng cảnh Suối Mỡ” tác giả Trần Văn Lạng

Năm 2006, Bắc Giang cho ấn hành cuốn sách Dân ca Cao Lan của tác giả Ngô Văn Trụ, đã cho thấy loại hình văn hóa phi vật thể được người già, thanh niên, trẻ nhỏ, ai cũng say mê “Sịnh ca”, bởi nó không chỉ là những bài hát giao duyên của trai gái, mà còn là những bài hát ca ngợi sản xuất, hát

“phụng” Thổ công và Thần Nông, hát mừng nhà mới, hát ru con, hát đố, hát ghẹo…Qua những làn điệu dân ca này, người Cao Lan có thể gửi gắm những tâm tư, tình cảm với nhau, những ước mơ, nguyện vọng của người lao động với thiên nhiên và thần linh…Mỗi khi có dịp gặp nhau, người Cao Lan hát cho nhau nghe những bài hát ca ngợi cảnh đẹp quê hương, làng bản Những lúc lao động vất vả, mệt nhọc, họ thường cất lên tiếng hát ca ngợi tinh thần lao động, cầu chúc những mùa tươi tốt Khi trai gái làm quen hay bén duyên nhau, họ hát những làn điệu dân ca để ngỏ ý giao duyên và hẹn ước…

Năm 2011, trong Kỷ yếu hội thảo khoa học Bảo tồn và khai thác các giá trị văn hóa khu thắng cảnh Suối Mỡ xã Nghĩa Phương, huyện Lục Nam, với 21 tham luận khoa học đã nêu bật hệ thống di tích thắng cảnh Suối Mỡ và

đã đưa ra các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy hết các giá trị của khu di

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1 Trần Thúy Anh (Chủ biên) (2011), Du lịch văn hóa, những vấn đề lý luận và nghiệp vụ, Nxb Giáo dục

2 Trần Thúy Anh, Nguyễn Thu Thủy, Nguyễn Thị Anh Hoa (2010),

Ứng xử văn hóa trong du lịch, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

3 Nguyễn Quang Ân, chủ biên, (2006), Địa chí Bắc Giang : Lịch sử và văn hoá, NXB Bắc Giang

4 Lê Huy Bá, chủ biên, (2009), Du lịch sinh thái, NXB Khoa học và kỹ

thuật

5 Đỗ Huỳnh Bộ, Trần Văn Hòa đồng chủ biên, (2004), Tiềm năng du lịch văn hóa huyện Lục Nam, NXB Lục Nam

6 Nguyễn Văn Bình (2005), Phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hóa – một công cụ bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, Bảo vệ

môi trường du lịch, Tổng cục Du lịch, tr98

7 Bảo tàng Bắc Giang, Di sản văn hóa Bắc Giang, tr 781 -783

8 Lê Đức Cương, Du lịch xanh ở xứ sở vải thiều, tạp chí du lịch Bắc

Giang, tháng 3/2005, tr45

9 Cục thống kê tỉnh Bắc Giang, Niên giám thống kê tỉnh Bắc Giang,

tháng 4/2015

10 Phan Văn Duyệt, (2009), Du lịch và sức khỏe, NXB Đại học kinh tế

quốc dân

11 Nguyễn Văn Đính, Trần Thị Minh Hòa đồng chủ biên, (2008), Giáo trình kinh tế du lịch, NXB Đại học Kinh tế quốc dân

12 Hoàng Thị Hoa, (2010), Hội thảo du lịch Bắc Giang – Tiềm Năng

và Định Hướng Phát Triển, NXB Bắc Giang

13 Phạm Trương Hoàng, (2010), Định vị Du lịch Bắc Giang trong các

sản phẩm du lịch miền Bắc Việt Nam, NXB trường ĐH KTQD

14 Nguyễn Phạm Hùng (2013), Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa vùng đồng bằng sông Hồng Những vấn đề lý luận, Đề tài khoa học Trọng

điểm nhóm A, Đại học Quốc gia Hà Nội

15 Lê Trung Kiên, (2010), Xây dựng sản phẩm du lịch sinh thái Bắc Giang, NXB Trường ĐH Kinh tế quốc dân

16 Đinh Kiệm (2013), Phát triển du lịch sinh thái ở các tỉnh vùng Duyên hải cực Nam Trung Bộ đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, Luận

án Tiến sĩ Kinh tế, thành phố Hồ Chí Minh

17 Hoàng Lương (2002), Lễ hội truyền thống của các dân tộc Việt Nam khu vực phía Bắc, Nxb Đại học quốc gia

18 Lê Hồng Lý (2009), Du lịch văn hóa – một xu hướng đáng chú ý,

Tạp chí văn hóa dân gian, số 4, tr.3

19 Trần Văn Lạng, Nguyễn Văn Phong, Phùng Thị Mỹ, Trần Thu

Hương đồng chủ biên, (2011), Bảo tồn và khai thác các giá trị di sản văn hóa khu thắng cảnh Suối Mỡ, NXB Thông Tấn

20 Phạm Trung Lương (Chủ biên) (2002), Du lịch sinh thái những vấn

đề lý luận và thực tiễn phát triển ở Việt Nam, Nxb Giáo dục

21 Đỗ Nhật Minh, Lư Giang, Thu Minh đồng chủ biên, (2002), Miền quê huyền thoại, NXB Lục Nam, tr.79

22 Luật Du lịch (2006), Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội

23 Đỗ Nhật Minh, Nguyễn Mai Phương đồng chủ biên, (2009), Thắng cảnh Suối Mỡ, NXB Lục Nam

24 Nguyễn Thị Thống Nhất (2014), Khai thác hợp lý các di sản văn hóa thế giới nhằm phát triển du lịch miền Trung Việt Nam, Luận án tiến sĩ

Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

25.Trần Nhoãn, (2005), Tổng quan du lịch, Trường Đại học văn hóa

Hà Nội

26 Đặng Thanh Nhường (2013), Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Điện Biên, Luận văn Thạc sĩ du lịch, Hà Nội

27 Dương Văn Sáu (2009), Du lịch lễ hội và lễ hội du lịch ở Việt Nam,

Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 4, tr 26 – 27

28 Dương Văn Sáu, Phát triên sản phẩm du lịch ở Việt Nam, Tạp chí

Du lịch Việt Nam số 3/2010, tr33

29 Trần Đức Thanh (2005), Nhập môn Khoa học du lịch, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội

30 Phạm Thị Bích Thủy (2011), Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình, Luận văn Thạc sĩ du lịch, Hà Nội

31 Ngô Văn Trụ, chủ biên, (2008), Di sản văn hoá Bắc Giang, NXB

Bắc Giang

32 Dương Trọng Tài, chủ biên, (2004), Chào mừng quý khách đến Bắc Giang, NXB Thông Tấn

33 Đỗ Thị Ánh Tuyết (2006), Bài học kinh nghiệm tổ chức quản lý phát triển du lịch ở một số nước, Tạp chí Du lịch Việt Nam, tr22

34 Bùi Thị Hải Yến, (2010), Tuyến điểm du lịch Việt Nam, NXB Giáo

dục Việt Nam

Tiếng Anh

35 Carter, E (1993), Ecotourism in the Third World: Problem for sustainble Tourism Development, Tourism Management, No4, Page 85 – 90

36 Dallen J Timothy, Stephen W Boyd (2003), Heritage tourism, Prentice Hall, Page 107