Ảnh hưởng của môi trường do khai thác đá lên sức khỏe và một số chỉ tiêu sinh lý ở người tại xã châu hồng, huyện quỳ hợp, tỉnh nghệ an luận văn thạc sĩ sinh học

 Ô nhiễm không khí ở Việt Nam Hiện nay ở Việt Nam mặc dù việc thực hiện chính sách và pháp luật vềbảo vệ môi trường được các cấp, các ngành quan tâm nhưng tình trạng ônhiễm môi trườn

-Nguyễn thị lan

ảnh hởng của môi trờng do khai thác đá lên sức khỏe và một số chỉ tiêu sinh lý ở ngời tại xã châu hồng, huyện quỳ hợp, tỉnh Nghệ An

Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này đã được hoàn thành nhờ sự giúp đỡ tận tình của quí thầy

cô trường Đại học Vinh, Trung tâm quan trắc và Kỹ thuật môi trường Nghệ

An, Trung tâm Y tế dự phòng Tỉnh Nghệ An, Trung tâm Y Tế huyện Quỳ Hợp, UBNN Xã Châu Hồng, UBND Xã Châu Thái, Trạm Y tế xã Châu Hồng, Trạm

Y tế xã Châu Thái, huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An.

Xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến

Ban Giám hiệu trường Đại học Vinh, Khoa đào tạo sau đại học trường Đại học Vinh, Bộ môn Sinh lí người và động vật- Khoa Sinh học trường Đại học Vinh, Bà con nhân dân hai xã Châu Hồng và xã Châu Thái Huyện Quỳ Hợp Tỉnh Nghệ An.

Đặc biệt tôi xin được bày tỏ sự cảm động sâu sắc và xin chân thành cảm ơn cô giáo PGS - TS Hoàng Thị ái Khuê - Phó chủ nhiệm khoa Giáo dục thể chất Trường Đại học Vinh, người trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn này.

Cuối cùng xin được biết ơn sự hy sinh, động viên của gia đình và sự giúp đỡ tận tình của bạn bè đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn./.

Vinh, ngày 02 tháng 01 năm 2012

Nguyễn Thị Lan

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC BIỂU ĐỒ vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3

1.1 Môi trường và ô nhiễm môi trường 3

1.1.1 Khái niệm 3

1.1.2 Vài nét về tình hình ô nhiễm môi trường trên Thế giới và Việt Nam 3

1.2 Ô nhiễm môi trường do khai thác đá 6

1.3 Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường do khai thác đá lên sức khoẻ con người 8 1.3.1 Ảnh hưởng của ô nhiễm không khí do khai thác đá 8

1.3.2 Ảnh hưởng của ô nhiễm tiếng ồn do khai thác đá 15

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.1 Đối tượng, địa điểm nghiên cứu 33

2.2 Phương pháp nghiên cứu 33

2.2.1 Phương pháp chọn mẫu 33

2.2.2 Phương pháp điều tra phỏng vấn 34

2.2.3 Phương pháp xác định hàm lượng các khí, tiếng ồn, bụi lơ lửng trong môi trường không khí 34

2.2.4 Phương pháp xác định các chỉ số sinh lí 34

2.2.5 Phương pháp xác định một số chỉ tiêu huyết học 35

2.2.6 Phương pháp xác định độ điếc 35

2.3 Thiết kế nghiên cứu 35

2.4 Phương pháp xử lý số liệu 36

2.5 Thời gian thực hiện đề tài 36

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 38

3.1 Kết quả nghiên cứu 38

3.1.1 Đánh giá thực trạng về sự ô nhiễm môi trường không khí tại xã Châu Hồng, huyện Quỳ Hợp 38

3.1.2 Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường do khai thác đá lên sức khỏe và một số chỉ tiêu sinh lí ở người xã Châu Hồng, huyện Quỳ Hợp 41

3.2 Bàn luận 58

3.2.1 Thực trạng ô nhiễm môi trường tại xã Châu Hồng – Huyện Quỳ Hợp .58

3.2.2 Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường lên một số chỉ tiêu sinh lý và tình hình sức khoẻ 60

KẾT LUẬN 75

KIẾN NGHỊ 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO 77 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

COPD: Chronic Obstructive Pulmonary Disease (Bệnh tắc nghẽn

phổi mạn tính)dBA: Đêxiben

Hb: Hemoglobin

Hct: Hematocrit

HA: Huyết áp

HATT: Huyết áp tâm thu

HATTr: Huyết áp tâm trương

SLBC: Số lượng bạch cầu

SLHC: Số lượng hồng cầu

TCVN 5945 - 1995: Tiêu chuẩn Việt Nam về tiếng ồn

TS: Tần số

RBC: Red blood cell

QCVN 05: 2009/ BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng

không khí xung quanhWBC: White blood cell

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Tiếng ồn tại nơi khai thác đá, đường giao thông, xưởngnghiền đá ở xã Châu Hồng 38Bảng 3.2 Tiếng ồn tại các thời điểm trong ngày ở khu vực dân cư xã ChâuHồng và xã Châu Thái 39Bảng 3.3 Xác định hàm lượng bụi lơ lửng trong ngày tại dân cư xã ChâuHồng và xã Châu Thái 40Bảng 3.4 Hàm lượng các khí ở xã Châu Hồng 41Bảng 3.5 Một số chỉ tiêu tim mạch ở nam tuổi 21- 50 ở xã Châu Hồng và xãChâu Thái 41Bảng 3.6 Một số chỉ tiêu tim mạch ở nữ tuổi 21- 50 ở xã Châu Hồng và xãChâu Thái 43Bảng 3.7 Một số chỉ tiêu hô hấp ở nam tuổi 21-50 tại xã Châu Hồng và xã ChâuThái 45Bảng 3.8 Một số chỉ tiêu hô hấp ở nữ tuổi 21-50 tại xã Châu Hồng và xãChâu Thái 47Bảng 3.9 Một số chỉ tiêu hồng cầu ở nam xã Châu Hồng và nam xã ChâuThái 49Bảng 3.10 Một số chỉ tiêu bạch cầu ở nam xã Châu Hồng và nam xã ChâuThái 50Bảng 3.11 Một số bệnh thường gặp ở người dân tuổi 21- 50 hiện đang sống tại

xã Châu Hồng 51Bảng 3.12 Các chứng chủ yếu gặp ở người dân tuổi 21- 50 xã Châu Hồng 51Bảng 3.13 So sánh một số bệnh thường gặp ở người dân tuổi 21– 50 ở xãChâu Hồng và xã Châu Thái 52Bảng 3.14 So sánh một số chứng thường gặp ở người dân tuổi từ 21– 50 ở

xã Châu Hồng và xã Châu Thái 53Bảng 3.15 Số lượng, tỉ lệ nghe bình thường và điếc ở nam, nữ 54

tuổi 21- 50 ở xã Châu Hồng 54Bảng 3.16 Số lượng và tỉ lệ các mức độ điếc ở người dân tuổi từ 21- 50 xãChâu Hồng 55Bảng 3.17 Số lượng, tỉ lệ nghe bình thường và điếc ở nam, nữ các khoảngtuổi xã Châu Thái 56Bảng 3.18 Số lượng và tỉ lệ các mức độ điếc ở người dân tuổi 21-50 tuổi xãChâu Thái 57

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 So sánh dung tích sống tại các khoảng tuổi ở nam 46

xã Châu Hồng và Châu Thái 46Biểu đồ 3.2 So sánh chỉ số thể năng tại các khoảng tuổi ở nữ xã Châu Hồng

và xã Châu Thái 48Biểu đồ 3.3 So sánh tỉ lệ điếc của nam và nữ tuổi 21-50 tại xã Châu Hồng 54Biểu đồ 3.4 So sánh tỉ lệ điếc của nam và nữ tuổi 21-50 tại xã Châu Thái 57Biểu đồ 3.5 So sánh tỉ lệ nghe bình thường và tỉ lệ điếc ở tuổi 21-50 tại 2 xãChâu Hồng và Châu Thái 58

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước đang trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Tốc độ đôthị hoá ngày càng nhanh, do đó nhu cầu tiêu thụ vật liệu xây dựng ngày cànglớn Cùng với các địa phương khác trong cả nước, tỉnh Nghệ An đang đẩymạnh đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng và các đô thị Tại các địa phương,nhiều dự án nhà chung cư cao tầng, đường giao thông liên tỉnh, liên huyện,liên xã đang được triển khai và đều cần đến đá xây dựng Việc khai thác, chếbiến đá xây dựng để đáp ứng các loại vật liệu xây dựng tại chỗ với chất lượngcao, giá thành hạ là một yêu cầu quan trọng [2],[4],[6]

Nhu cầu sử dụng đá xây dựng ở Việt Nam nói chung và Nghệ An nóiriêng ngày càng nhiều Nguồn tài nguyên này khá phong phú ở các huyện ĐôLương, Thanh Chương, Nam Đàn, Yên Thành, quỳ Hợp… nguồn khoáng sản

đá xây dựng tại khu Mỏ Lèn Dơi, xã Nghi Yên, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ

An, là khu vực núi đá vôi có trữ lượng tương đối lớn, mỏ nằm lộ thiên.[4],[7].Khu vực mỏ xa dân, rất thuận tiện cho khai thác đá, ít ảnh hưởng tới môitrường xung quanh Việc khai thác mỏ đá sẽ tăng thu nhập cho công ty, tạocông ăn việc làm cho người dân lao động ở địa phương, tận thu nguồn tàinguyên sẵn có, đồng thời góp phần tăng thu ngân sách tỉnh nhà

Bất cứ quá trình khai thác mỏ đá nào cũng sẽ có những tác động nhấtđịnh đến môi trường tự nhiên như mất thảm thực vật, nước mưa chảy tràn quakhu vực mỏ sẽ cuốn theo nhiều đất đá, rác thải nên hàm lượng chất rắn lơlửng, bột đá hoà tan cao nếu chảy ra môi trường xung quanh sẽ làm tăng hàmlượng cặn, độ đục, màu gây ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt và thải ramột lượng đất đá thải khá lớn, thải một hàm lượng bụi tương đối lớn vàokhông khí, gây ô nhiễm môi trường xung quanh[10] Các chất ô nhiễm đãgây ra những tác động làm suy thoái chất lượng môi trường trong đó có môi

trường sống của con người Từ đó gây ra không ít các bệnh, chứng nguy hiểmcho người dân quanh vùng khai thác[12].

Các hoạt động khai thác khoáng sản thường sinh ra bụi, nước thải vớikhối lượng lớn, gây ô nhiễm không khí, đất và nước

Nghệ An là một tỉnh có nhiều loại khoáng sản, trong đó Qùy Hợp làmột huyện miền núi thuộc miền tây Nghệ An có nguồn tài nguyên khoáng sảnphong phú như vàng, thiếc, đá xanh, đá trắng… Quỳ Hợp có khoảng trên 100

mỏ đá với một lực lượng khai thác chủ yếu là các doanh nghiệp tư nhânchiếm đa số với các hình thức khai thác phong phú và linh hoạt Do đó việckhai thác và vận chuyển đá tại vùng Quỳ Hợp đã ảnh hưởng đến môi trườngnhư môi trường nước, đất và không khí tại một số xã, vì vậy ảnh hưởng đếnsức khoẻ và cuộc sống của người dân trong vùng dân cư lân cận [31],[36] Nhằm đánh giá ảnh hưởng của khai thác đá dẫn đến ô nhiễm không khí,bụi, tiếng ồn… và ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường lên sức khoẻ cũng nhưcác chỉ tiêu sinh học của những người dân sống trong vùng Chúng tôi tiến

hành nghiên cứu ‘‘Ảnh hưởng của môi trường do khai thác đá lên sức khỏe

và một số chỉ tiêu sinh lí ở người dân xã Châu Hồng huyện Quỳ Hợp- Nghệ An”.

2 Mục tiêu của đề tài

1 Đánh giá thực trạng về sự ô nhiễm môi trường không khí, tiếng ồn tại các mỏ đá xã Châu Hồng, huyện Quỳ Hợp.

2 Tìm hiểu ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường do khai thác đá lên sức khỏe và một số chỉ tiêu sinh lí ở người dân xã Châu Hồng, huyện Quỳ Hợp.

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN

1.1 Môi trường và ô nhiễm môi trường

1.1.1 Khái niệm

 Môi trường

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và các yếu tố vật chất nhân tạo

có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đờisống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên[17]

 Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, viphạm tiêu chuẩn môi trường Chất gây ô nhiễm là những nhân tố làm cho môitrường trở thành độc hại

Sự ô nhiễm môi trường có thể là hậu quả của các hoạt động tự nhiên, nhưhoạt động núi lửa, thiên tai lũ lụt, bão… Hoặc các hoạt động do con ngườithực hiện trong công nghiệp, giao thông và trong sinh hoạt[17]

1.1.2 Vài nét về tình hình ô nhiễm môi trường trên Thế giới và Việt Nam

 Ô nhiễm không khí trên thế giới

Môi trường không khí đang trong tình trạng ô nhiễm nặng nề “Trong nhữngnăm gần đây ở các thành phố lớn và các trung tâm công nghiệp của thế giới khôngkhí đã bị ô nhiễm bởi bồ hóng và các loại khí khác như SO2, NO2, H2S, SO3,CH3,CHO, C6H6 thậm chí một phần thủy ngân kim loại chì, phênol và các chất hóa họckhác ở dạng bụi” Đó là kết luận của F.F Daivitaia.[42],[47]

Theo tài liệu của ủy ban khoa học về các vấn đề môi trường (SCOPE) vàchương trình phát triển của Liên hiệp quốc (UNDP) thì mỗi năm 1978, 1980,

1982 thế giới thải ra 220 tấn CO, 146 triệu SO2, 600 triệu tấn NO2 và đặc biệt

là CO2: 1,4-1,7 tỷ tấn.[11],[16]

Người ta ước tính hàng năm có khoảng 1.000 - 2.600 triệu tấn bụi bayvào khí quyển trong đó có 800 - 2.200 triệu tấn có nguồn gốc từ thiên nhiên;

200 - 400 triệu tấn bụi công nghiệp Tổ chức y tế thế giới công bố từ nhữngnăm 80 trở lại đây tất cả các thành phố trên Trái Đất độ ồn đã tăng 1- 1,5 lần.Theo nghiên cứu của X.W Kalexnil: Ở các thành phố lớn, các trung tâm côngnghiệp độ ồn tăng 80 - 110 dBA [18],[19]

Hiện nay loài người cũng đã nhận thức được tác hại của ô nhiễm môitrường đã và đang sẽ tiến hành nhiều biện pháp cải tạo bảo vệ môi trườngsống Tuy nhiên, việc này chỉ diễn ra ở đa số các nước phát triển, còn cácnước đang phát triển do hạn chế về nhận thức, kinh tế nên vấn đề này chưađược quan tâm đúng mức Do đó vấn đề toàn cầu là bức tranh môi trường thếgiới vẫn chưa có gì sáng sủa [24]

 Ô nhiễm không khí ở Việt Nam

Hiện nay ở Việt Nam mặc dù việc thực hiện chính sách và pháp luật vềbảo vệ môi trường được các cấp, các ngành quan tâm nhưng tình trạng ônhiễm môi trường không khí ở nước ta nơi xa thành phố, xa khu công nghiệp

và xa đường giao thông như: Vườn Quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình), làngVạn Phúc, vườn Bách Thảo, đền Ngọc Sơn (Hà Nội), khu dân cư ở thị xãRạch Giá (Kiên Giang), thị xã Mỹ Tho (Tiền Giang), thị xã Cà Mau, hồ TĩnhTâm (Huế), trạm Thủ Đức, sân bay Tân Sơn Nhất (Thành phố Hồ Chí Minh),bãi du lịch (Vũng Tàu), trạm mưa axít (Lào Cai)…là có nồng độ bụi lơ lửng

trong không khí dưới hoặc xấp xỉ tiêu chuẩn cho phép Theo thông tin quốc tế

ta thấy rằng nồng độ bụi ở nước ta lớn hơn rất nhiều so với đô thị các nướctrong khu vực[29],[38]

Theo nghiên cứu của nhóm Phạm Thị Nga, Lê Văn Đức, Nguyễn DuyDuyết, Lê Việt Thành nghiên cứu tại trung tâm Địa chất và khoáng sản biển,cũng nhận thấy rằng trong quá trình khai thác có sự ô nhiễm nặng nề về môitrường, đặc biệt về môi trường không khí [3],[4],[5]

Trong hội nghị khoa học mỏ Quốc Tế - 2010 [2],[10],[16] Công nghiệp

mỏ tiên tiến vì sự phát triển bền vững, PGS- TS Hồ ngọc Giao (Hội khoa học

và công nghệ mỏ Việt Nam) và TS Mai Thế Toản (Bộ Tài nguyên và Môi

trường) cũng nhận định khai thác mỏ góp phần đáng kể vào sự phát triển nềnkinh tế của đất nước…Tuy nhiên quá trình hoạt động của nó không tránh khỏigây ra những tổn thất về môi trường ở mức độ khác nhau Các tác giả đã chỉ

ra sản lượng đất đá, các thành phần khí gây suy giảm môi trường không khí

do nhiễm bụi ở các khu dân cư đô thị vùng có khoáng sản [60]

Về ô nhiễm khí SO2: nồng độ SO2 trong không khí hầu hết ở các điểm đothuộc khu vực dân cư ngoại thành cũng như nội thành của các thành phố trêndưới tiêu chuẩn cho phép, kể cả những nơi có nồng độ khí CO2 tương đối lớn

là quận Tân Bình (Thành phố Hồ Chí Minh), khu dân cư ở Long An, khu dân

cư ở thành phố Hải Phòng, Biên Hòa và Vũng Tàu [73]

Nồng độ khí SO2 ở các đô thị và khu vực công nghiệp nước ta năm1995-1996 [77], còn nhỏ so với ở các nước trong khu vực năm 1980-

1984 Nhưng qua thông tin quốc tế thì do quản lý môi trường tốt nên nồng

độ khí SO2 ở các thành phố trên thế giới hiện nay đã giảm đi rất nhiều sovới năm 1980 - 1984

Về ô nhiễm NO2: chỉ có khu công nghiệp Biên Hòa cũ là ô nhiễm NO2

(trị số trung bình ngày là 0,117mg/l gấp 1,8 lần tiêu chuẩn cho phép) [14],tiếp theo là quận Phú Nhuận thành phố Hồ Chí Minh, khu công nghiệp TràNóc (Cần Thơ) có nồng độ khí CO2 xấp xỉ tiêu chuẩn cho phép Còn lại ở tất

cả các điểm đo thuộc khu dân cư hay khu công nghiệp thuộc các địa phươngkhác đều có nồng độ NO2 rất nhỏ và dưới tiêu chuẩn cho phép, có nơi khôngphát hiện được [18],[19]

Theo Nguyễn Văn Quý (1996) [25], trong quá trình khai thác mỏ, cácbãi thải, thải các chất thải rắn làm ô nhiễm đất nông nghiệp và giảm sút năngsuất cây trồng, ô nhiễm không khí

Nghệ An tại thành phố Vinh: Môi trường không khí ở các nhà máy biaVinh, đường Sông Lam, mì VIFON (CO): 0,15 mg/l, (CO2): 0,57-0,77 mg/l,(SO2): 0,013 mg/l Môi trường xung quanh các cơ sở này bị ô nhiễm nhẹ

1.2 Ô nhiễm môi trường do khai thác đá

 Nguồn gốc bụi trong không khí

Hoạt động khai thác đá như: Khoan khai thác đá khối và khoan tạo lỗmìn bằng máy khoan, nổ mìn phá đá, xúc bốc đất đá, xe vận tải đá nguyên khailên khu chế biến làm tung bụi trắng trên đường vận chuyển [2],[3],[4],[70]

Hoạt động sàng tuyển và chế biến đá như: Gia công bề mặt đá khối,nghiền sàng đá bằng tổ hợp nghiền sàng liên hợp công suất 100m3/h, vận tải

đá thành phẩm

Nguồn các khí độc: Khi mỏ hoạt động ổn định với công suất lớn, hoạt

động của các phương tiện vận chuyển, bồn đựng nhiên liệu và nổ mìn khaithác đá làm phát sinh các khí độc và phát tán trong không khí CO, NOX, SO2

và một số hydrocacbon trên toàn bộ khu vực mỏ Thường xuyên vận chuyển

đá nở dời từ khai trường tới khu vực chế biến và xe chở đá thành phẩm đigiao tới các cơ sở khác Ngoài ra hoạt động của các thiết bị thủy lực và dieseltrong tổ hợp nghiền sàng cũng phát sinh các khí này [80]

Khai thác mỏ trong quá khứ và hiện tại đã góp phần đáng kể vào sự phát

triển nền kinh tế của đất nước, tạo việc làm cho hàng chục vạn lao động, nângcao đời sống vật chất và tinh thần cũng như trình độ dân trí cho một số cộngđồng dân cư Tuy nhiên, quá trình hoạt động của nó không tránh khỏi gây ranhững tổn thất về môi trường ở mức độ khác nhau

Trong việc khai khoáng công nghiệp thì khó khăn lớn nhất là xử lý chấtthải dưới dạng đất đá và bùn Trong chất thải này có thể có các hóa chất độchại mà người ta sử dụng để tách quặng khỏi đất đá Trong chất thải ở các mỏthường có các hợp chất sulfid - kim loại, chúng có thể tạo thành axít, với khốilượng lớn chúng có thể gây hại đối với đồng ruộng và nguồn nước ở xungquanh [20],[69]

Tại Nghệ An, ở mỏ thiếc Quỳ Hợp, dòng thải của nhà máy được thải trựctiếp ra một con suối nhỏ gần đó Các mỏ đá do quá trình đào bới và đổ thải,các khe Bản sỏi, Khe Mồng, Tổng Huống - là nguồn cấp nước cho nông

nghiệp của khu vực, bị xói lở bờ, bồi lấp dòng chảy, đổi dòng, giảm khả năngtưới từ đó gây ra giảm vụ, giảm năng suất cây trồng Khe Nậm Tôn bị đục và

bị ô nhiễm trên chiều dài hơn 20 km, diện tích lên đến 280 ha Khai thác đáquý ở Quỳ Châu đã làm một số suối và công trình thuỷ lợi bị phá huỷ, các hố

khai thác sâu là nơi tích tụ chất thải làm ô nhiễm nguồn nước [27]

Ô nhiễm không khí là sự có mặt của các chất lạ hoặc sự biến đổi quan

trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí có nhiều bụi hoặc cómùi khó chịu, làm giảm tầm nhìn,…Tác nhân gây ô nhiễm không khí là cácphần tử bị thải vào không khí do kết quả hoạt động của con người và gây táchại đến sức khoẻ Những chất ô nhiễm nguy hiểm nhất đối với con người vàkhí quyển là CO – CO2, SO2, Cl, Pb, NO – NO2 và bụi [68],[74]

Đất đá thải cũng là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến tác động cộng hưởng

về sự phát thải bụi từ các mỏ trong khu vực gây suy giảm môi trường khôngkhí do nhiễm bụi ở khu dân cư vùng có các mỏ đá đang hoạt động Trên các

mỏ thường có mặt với hàm lượng cao các nguyên tố Cr, Mn, Zn… Cácnguyên tố này làm cho bụi mỏ trở nên độc hại khi hít thở dài ngày [61]

Các máy nghiền đá phần lớn sử dụng động cơ diezen tạo ra tiếng ồn vàmột lượng lớn khói dầu và khí CO, như G18 Phước Sơn Quảng Nam Bụi từcác quá trình tuyển quặng (Ví dụ như tuyển tinh quặng ilmenit, rutil và zircon

từ cát biển) Qua đo đạc trực tiếp tại chỗ, hàm lượng khí CO tại khu vực này

đã vượt quá tiêu chuẩn cho phép tới 8 lần [61] Chỉ tiêu về tiếng ồn và nồng

độ bụi trong không khí đều vượt ngưỡng cho phép hàng chục lần, bụi trên cáctuyến đường có xe chở đá thường xuyên qua lại đều chứa các chất gây ônhiễm như Benzen, SO2 [67],[74]

Các hoạt động khai thác đá thường sinh ra bụi với khối lượng lớn, gây ônhiễm không khí Bụi đá sinh ra trong hoạt động khai thác và chế biến đá làtác nhân chính có thể gây ô nhiễm môi trường lao động Về bản chất, bụi đá làbụi trơ, không chứa các hợp chất có tính gây độc nào khác, do đó không dẫnđến các phản ứng phụ trong cơ thể

Bụi phát sinh hầu như từ tất cả các khâu trong hệ thống khai thác vànghiền sàng đá Do tỷ trọng bụi của đất và đá nặng (2,68 - 2,72) nên bụi chủyếu có nồng độ cao tại khu vực gần nguồn phát sinh và dễ được sa lắng.Lượng bụi do khai thác và vận chuyển nội bộ trong mỏ có thể bốc cao 4 - 5m

và có thể lan toả đi xa đến vài ba trăm mét, theo chiều gió tới 500m (riêng nổmìn thì đám mây bụi có thể bốc cao 1600m và lan toả rất xa) Hầu hết, theo sốliệu quan trắc được, hàm lượng bụi phát thải đều vượt tiêu chuẩn cho phép (từ1,03 đến 1,97 lần) [11],[15] Đây là cảnh báo đối với trách nhiệm của các tổchức, cá nhân hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hà Tây trong việc lưutâm đến nghĩa vụ bảo vệ môi trường Hậu quả nghiêm trọng là ô nhiễm khôngkhí cục bộ

Trong quá trình khai thác và chế biến đá, tiếng ồn được gây ra từ cácthiết bị như máy phát điện, các hệ thống máy nghiền, đập đá, các phương tiệnvận chuyển, san ủi, máy khoan sẽ gây tiếng ồn, rung, ảnh hưởng trực tiếp đếnngười công nhân Khi ở gần các máy móc đang vận hành, tiếng ồn đạt từ 90 -

100 dBA, khi nổ mìn tiếng ồn đạt >130 dBA và gây nên độ rung trong khuvực [27],[28],[32]

Tiếng ồn và rung tại khu vực sản xuất xen kẽ trong khu dân cư đượcphép theo TCVN 5949 là 75dBA vào ban ngày và giới hạn cho phép đối vớicác loại xe tải, ủi theo TCVN 5948 - 1995 là 90 dBA [19],[28]

Kết quả đo đạc cho thấy, so với TCVN, tiếng ồn trong khâu khoan, nổmìn, nghiền sàng đá gây ảnh hưởng xấu đến người lao động và dân cư vùnglân cận

1.3 Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường do khai thác đá lên sức khoẻ con người

1.3.1 Ảnh hưởng của ô nhiễm không khí do khai thác đá

Theo WHO, sức khoẻ là một trạng thái thoải mái toàn diện về thể lực,

tinh thần và xã hội (không chỉ là không có bệnh) [20]

Ô nhiễm không khí là sự có mặt của các chất lạ hoặc sự biến đổi quantrọng trong thành phần không khí, làm cho không khí có nhiều bụi hoặc cómùi khó chịu, làm giảm tầm nhìn,…[27].

 Các chất trong môi trường ảnh hưởng cụ thể tới sức khoẻ con người

CO (cácbon monoxit): khi hít CO vào, CO sẽ qua thành phế nang, vào

máu và kết hợp với Hb (hemoglobin), làm mất khả năng vận chuyển oxy củamáu gây ra ngạt thở, nhiễm độc CO thường gây đau đầu, ù tai, chóng mặt,buồn nôn, mệt mỏi, co giật rồi hôn mê, sút cân

SO2 (sulfur dioxit) và H2SO4 (axit sulfuric) với nồng độ thấp gây kíchthích hô hấp, với nồng độ cao gây ra bệnh tật và có thể gây chết

NO2 (nitơ oxits): khí NO2 với nồng độ 100 PPM có thể làm chết ngườichỉ sau vài phút, nồng độ 15-50 PPm gây nguy hiểm cho tim, phổi, gan sauvài giờ tiếp xúc Đây là loại khí gây nguy hại cho nhiều người [10],[14]

Bụi có thể gây ra một số bệnh như: Bệnh phổi nhiễm bụi, bệnh ở đường

hô hấp (viêm mũi, viêm họng, viêm phế quản, hen…), bệnh ngoài da (khô da,viêm da, trứng cá), bệnh về mắt (viêm giác mạc, viêm mi mắt, viêm màng tiếphợp, có thể gây mù loà), bệnh đường tiêu hoá (sâu răng, viêm dạ dày, rối loạntiêu hoá), thiếu máu, giảm hồng cầu,…[8]

Tại các mỏ đá, các xưởng nghiền đá làm ô nhiễm không khí, nước và

tiếng ồn Bụi đá được sản xuất ở mọi giai đoạn của hoạt động nghiền đá.Hậu quả nghiêm trọng là ô nhiễm không khí cục bộ Điều này có thể gâynguy hại sức khỏe như biến chứng hô hấp, mắt, mũi và kích thích cổ họng, vàung thư phổi của công nhân

Hoạt động khai thác khoáng sản đã làm cho không khí bị ô nhiễm do khíthải và bụi từ các hoạt động khoan nổ mìn, xúc bốc, vận tải và chế biến gây

ra Kết quả kiểm tra hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn một số tỉnhcho thấy, tại tất cả các khâu sản xuất của dây chuyền công nghệ khai thác vàchế biến đều gây ra hàm lượng bụi vượt tiêu chuẩn cho phép, đặc biệt ở các

mỏ than, mỏ đá Kết quả kiểm tra ở một số mỏ cho thấy nồng độ bụi lớn hơn

giới hạn cho phép từ 30 đến 100 lần; riêng tỷ lệ hạt bụi < 5 µm chiếm từ 41,6

- 83,3 mg/m3 không khí và có hàm lượng SiO2 từ 3% - 12% Môi trường laođộng bị ô nhiễm nghiêm trọng nhất tại các vùng nhà sàng than, trạm nghiền

đá, trong các lò chợ và các đường lò độc đạo, tại các vùng khoan nổ mìn, xúcbốc, dọc đường vận tải quặng, đất đá [2],[3]

Người dân sống ở gần các nhà máy, khu công nghiệp tập trung dễ bịtrực tiếp ảnh hưởng bởi ô nhiễm công nghiệp, mắc các bệnh như nhiễm độccác loại hóa chất, các triệu chứng xấu về tim mạch và ung thư da, ung thư nộitạng Sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khíkhông sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa do bụi

Ô nhiễm ozone có thể gây bệnh đường hô hấp, bệnh tim mạch, viêm vùnghọng, đau ngực, khó thở

Nguyên nhân của thực trạng này là bởi hiện nay có nhiều nhà máy vẫn

sử dụng công nghệ cũ, lạc hậu và chất thải không qua xử lý Nồng độ khí thảicông nghiệp của các nhà máy ở gần khu vực dân cư đều vượt tiêu chuẩn chophép Trước nguy cơ ô nhiễm môi trường như thế, Bộ Y tế cho biết, mỗi nămchỉ có khoảng 30% - 35% công nhân, người dân lao động đi khám sức khoẻđịnh kỳ Trong đó, có 2/3 số người đi khám đều có kết luận là sức khoẻ kém.Một số bệnh mà nhiều người thường mắc phải, đó là bệnh viêm mũi, viêmphế quản, viêm phổi, [12] Trước đây, đối tượng mắc các bệnh trên chủ yếu

là những người làm việc trong môi trường thường xuyên phải tiếp xúc với bụinhư công nhân xây dựng, công nhân sản xuất vật liệu xây dựng, khai thác đá,hoá chất, thì bây giờ nhiều người không làm trong môi trường đó cũng mắccác bệnh như trên Các bệnh do môi trường gây ra vẫn tiếp tục phát triển, một

số người đã bị biến chứng như lao, suy hô hấp, nhiễm khuẩn phế quản, phổi, Chất lượng của không khí mà mọi người hít thở có thể có tác động đáng kểđến sức khỏe và hạnh phúc của họ Công trình nghiên cứu trên toàn thế giới

đã chỉ ra rằng có một mối tương quan giữa chất lượng không khí xung quanh

và các vấn đề sức khỏe như tim mạch, phổi, gây ung thư, hô hấp, viêm phếquản và hen suyễn [22[,[30].

Do bị ô nhiễm bụi nên tỷ lệ các bệnh ở hệ hô hấp của công nhân mỏ

chiếm tỷ lệ khá cao so với toàn quốc Gần một nửa số người mắc bệnh bụiphổi silic trong toàn quốc tập trung tại các vùng khai thác mỏ Ngoài ra, cácbệnh khác như viêm phế quản mãn tính chiếm tới 60%, lao 4 - 5%[26]

 Tác hại của bụi do khai thác đá

Trong vòng một năm (2004 – 2005), nhóm điều tra bệnh nghềnghiệp bụi phổi silic Viện Vệ sinh Y tế Cộng cộng đã tiến hành điều trahơn một chục doanh nghiệp khai thác đá tại núi Bà Đen - tỉnh TâyNinh, 100% các doanh nghiệp đều làm việc trong một môi trường quá

ồn và bụi bặm Nồng độ bụi toàn phần trung bình tại các công đoạn sảnxuất cao cả ở 2 mùa mưa nắng hầu hết đều vượt Tiêu chuẩn Vệ sinhCho phép (TCVSCP) từ 1,5 - 3,71 lần[27]

Nồng độ bụi toàn phần cao nhất tập trung ở khâu khoan đá và xaynghiền Ngoài ra, nồng độ bụi hô hấp ở các công đoạn sản xuất cũng rất cao ở

cả 2 mùa mưa nắng, trung bình 16,49 mg/m3 vượt tiêu chuẩn hơn 4 lần Nồng

độ bụi hô hấp hầu hết các công đoạn sản xuất đều cao, nhiều vị trí sản xuất cónồng độ bụi vượt TCVSCP từ 4 - 10 lần

Có những giai đoạn khai thác, hàm lượng bụi silic tự do trong bụi hôhấp lên đến 80 - 90% Trong khi đó, theo tiêu chuẩn vệ sinh 20% hàm lượng

silic trong bụi hô hấp là nguy cơ gây bệnh rất cao

Bệnh bụi phổi - silic là một trong các bệnh nghề nghiệp lâu đời nhất cho

đến ngày nay Hàng năm, vẫn có hàng ngàn người chết vì bệnh này trên khắpthế giới

Bệnh bụi phổi - silic là một bệnh nan y, do người lao động hít phải bụi

có chứa silic tự do Đây là bệnh tiến triển không hồi phục, thậm chí cả khi đãngừng tiếp xúc với bụi Nếu tiếp xúc với một lượng lớn bụi có hàm lượngsilic tự do cao trong một thời gian ngắn thì có thể phát sinh bệnh Bụi silic

được phát sinh ra ở những nơi như các mỏ, khu vực khai thác đá, khu xâydựng, ở các phân xưởng kính, gốm, phân xưởng mài, phân xưởng nề, Phuncát là một trong hoạt động gây nguy cơ cao bị bụi phổi - silic Các thiết bịmài, thậm chí các thiết bị này không chứa silic, nhưng người công nhân vẫn

có thể bị bệnh do sử dụng để mài các vật liệu có chứa bụi silic Một số hoạtđộng khác như là làm sạch cát hoặc làm sạch các chỗ nề bằng thổi khí néncũng có thể tạo ra các đám bụi lớn, đây có thể là các nguyên nhân gây bệnh

Bệnh bụi phổi - silic gặp ở cả các nước phát triển và đang phát triển, tiếpxúc với bụi silic qua đường hô hấp năm này qua năm khác, có thể bị bệnh từmức độ nhẹ đến mất khả năng lao động và chết Bệnh bụi phổi - silic là kếtquả của quá trình xơ hóa phổi Thể loại và mức độ bệnh phụ thuộc vào nồng

độ và thời gian tiếp xúc với bụi, có thể mãn tính hoặc cấp tính Diễn biếnbệnh bụi phổi - silic thường âm thầm, từ từ và kéo dài nhiều năm, không thểhồi phục được Bệnh không có thuốc đặc hiệu, chỉ có thể chữa trị triệu chứng,giúp bệnh nhân bớt khó thở, bớt ho, nhiễm trùng (nếu có) Về lâu dài khi bệnhnhân bị suy hô hấp nặng phải hỗ trợ thở oxy Hầu hết bệnh nhân mắc bệnhnày đều có triệu chứng chính là khó thở và ho rất nhiều Triệu chứng ho củangười bị bệnh phổi phụ thuộc vào chính họ và thời tiết (dễ ho khi thời tiếtlạnh và ẩm thấp) Trường hợp những người hút thuốc lá nhiều hay có tiền sửbệnh phổi, thì sẽ ho thường hơn Ngoài những triệu chứng trên, bệnh nhân sẽ

bị sốt nhẹ, khạc đờm nhiều, đôi khi ho ra máu, tức phần ngực và có cảm giácnhư ngực bị bó chặt Người bị bệnh bụi phổi - silic có thể chết trong vòng 10 -

20 năm sau khi khởi bệnh Tuy nhiên, bệnh nhân chết thường không do bệnhbụi phổi - silic mà đa số là do biến chứng của bệnh như dễ bị bệnh lao, dễ bịviêm phổi, giãn phế quản, viêm phế quản, viêm mủ màng phổi, tràn khí màngphổi, khí thủng phổi, [23],[26]

Có hai nhóm đối tượng có khả năng mắc bệnh bụi phổi – silic, đó lànhóm đối tượng làm việc trong các nhà máy sản xuất về xây dựng, đặc biệt là

ở các mỏ đá Bởi các loại bụi này được sinh ra chủ yếu là trên các công trình

xây dựng, các mỏ khai thác khoáng sản, nhà máy sản xuất xi măng, các nhàmáy nghiền đá Nhóm người thứ hai có nguy cơ mắc bệnh là nhóm ngườithường xuyên đi lại trên các tuyến đường giao thông Tuy nhiên, nguy cơ mắcbệnh bụi phổi đối với nhóm người này thường ít hơn bởi hàm lượng dioxidsilic tự do trên các đoạn đường giao thông thường không cao

Phát biểu tại Hội thảo quốc tế về y học lao động và vệ sinh môi trườnglần 1 (khai mạc chiều 12-11 tại Hà Nội), viện trưởng Viện Y học lao động và

vệ sinh môi trường VN Nguyễn Khắc Hải cho biết: Trong sáu tháng đầu năm

2003, 19 phòng khám bệnh nghề nghiệp đã khám trên 20.000 công nhân ở

200 cơ sở có nguy cơ mắc bệnh cao

Kết quả có 2.358 công nhân mắc (chiếm 14%) tổng số 18 loại bệnhnghề nghiệp Trong đó, các bệnh có số công nhân mắc cao nhất là bụi phổi

silic, bụi phổi amiăng, viêm phế quản mãn tính, điếc do tiếng ồn…[21]

Về tai nạn lao động, trong cùng thời gian trên chỉ tính tại 38 bộ ngành

và địa phương, đã có tổng cộng 1.566 công nhân bị tai nạn lao động, trong đó

262 người tử vong Kết quả khám bệnh thường kỳ cho trên 16.300 công nhâncũng cho thấy 7,8% trong số này sức khỏe yếu (loại 4-5), các loại bệnh tậtthường mắc là đường hô hấp, cơ xương khớp, các bệnh về mắt, tai, timmạch… và hầu hết tỉ lệ công nhân mắc bệnh đều tăng so với cùng kỳ 2002 Loại bụi này khi tấn công vào phổi sẽ gây ra những vết thương, sau đótạo thành những vết chai trên phổi, tạo điều kiện cho các vi trùng có nguy cơbội nhiễm, nếu không có các biện pháp bảo vệ và không biết cách tự bảo vệmình thì rất dễ mắc bệnh Mài đá, nghiền đá một trong những nghề dễ dẫnđến bệnh bụi phổi silic

Có nhiều loại bụi rất nguy hiểm đối với sức khỏe con người, gây ngộđộc từ từ khó phát hiện dẫn đến phát sinh nhiều bệnh nghề nghiệp trầm trọng.Đối tượng có nguy cơ cao là những công nhân đang làm việc trong môitrường: Sản xuất gạch, gốm sứ thủy tinh, khai thác than, đá, sản xuất bột đánhbóng, các sản phẩm cao su có sử dụng bột Talc làm chất chống dính hay trong

các nhà máy xi- măng, đúc thép… Người lao động hít bụi khói lâu dần vàophổi sẽ sinh bệnh, mức độ tùy thuộc vào tính chất và kích thước của bụi.Chúng ta nên biết, dưới dạng khói là vô số những hạt bụi Với loại hạt cóđường kính nhỏ hơn 0,1 µm khi hít vào ít bị giữ lại ở phổi, nhưng nếu hít phảinhững hạt bụi có kích thước lớn hơn 0,1-10 µm, bụi sẽ lắng đặng sâu trongphổi, lâu dần ảnh hưởng đến phế quản và tiểu phế quản Những hạt bụi màđường kính lớn hơn 10 µm sẽ gây viêm đường hô hấp trên, đặc biệt ở mũihọng, đây cũng là một trong những nguyên nhân làm tăng tỷ lệ viêm mũi dịứng Về tính chất, nguy hiểm hàng đầu của bệnh bụi phổi là bụi Silic; bụiArsen, chì, Man-gan gây ngộ độc (chủ yếu ở da, tóc, móng); bụi A-mi-ăng cóchứa tác nhân gây ung thư; bụi xi măng gây kích ứng tại chỗ; bụi bông, vải,sợi gây kích ứng hô hấp, còn bụi phổi silic làm cho phổi bị xơ hóa lan tỏa,không hồi phục với những triệu chứng: Khó thở, tức ngực, bệnh được pháthiện chủ yếu bằng X- quang.

Bệnh bụi phổi gây nhiều biến chứng nguy hiểm như: Suy hô hấp, viêmphế quản mạn, nhiễm khuẩn cấp tính phế quản phổi, những biến chứng nàytăng lên khi thời gian tiếp xúc dài, nồng độ bụi càng cao, tỉ lệ Dioxid Silic tự

do trong không khí càng nhiều thì bệnh càng nặng

Ngày nay, khoa học tiến bộ đã hạn chế phần lớn sự lan tỏa bụi sản xuất

ra ngoài không khí như: Sử dụng hệ thống lọc bụi, điều khiển từ xa hay hệthống khử bụi tĩnh điện trong các nhà máy xi-măng Một số khu công nghiệpthay đổi quy trình công nghệ như làm ẩm, phun nước, che chắn hay bao kínnhững nơi sản xuất sinh bụi, sử dụng các vật liệu chứa ít Dioxid Silic tự do

Để phát hiện sớm bệnh bụi phổi, người lao động ở môi trường có nguy cơ caonên thực hiện đúng chế độ khám định kỳ và khám bệnh nghề nghiệp tại cơ sở

y tế Người mắc bệnh bụi phổi phải được bố trí làm công việc khác hạn chếtối đa việc tiếp xúc với bụi; không sử dụng những người bị bệnh về đường hôhấp trên, viêm phế quản, hen suyễn, lao phổi làm việc ở nơi có bụi Ngoài ra,người lao động phải tuân thủ những quy định về bảo hộ cá nhân tại nơi làm

việc, hạn chế ăn uống tại nơi sản xuất có bụi, nên tiếp xúc thường xuyên vớikhông khí trong lành.

1.3.2 Ảnh hưởng của ô nhiễm tiếng ồn do khai thác đá

Tiếng ồn là tập hợp những âm thanh có cường độ và tần số khác nhau,

được sắp xếp một cách không có trật tự, gây ra cảm giác khó chịu cho ngườinghe, ảnh hưởng đến công việc và nghỉ ngơi Nói cách khác, tất cả các âmthanh có tần số lớn, hoặc xảy ra không đúng lúc, đúng chỗ, cản trở người hoạtđộng và nghỉ ngơi đều bị coi là tiếng ồn

Tại nơi làm việc, tiếng ồn là rủi ro lớn cho sức khỏe, gây khó khăn cho

sự đối thoại, giảm tập trung vào công việc và giảm sản xuất, tăng tai nạnthương tích Theo Viện Quốc gia Sức khỏe và An toàn nghề nghiệp Hoa Kỳ[33],[40] công nhân tiếp xúc với âm thanh cường độ 75 dBA trong 3 năm sẽlàm tăng nhịp tim và nhịp thở và trong tương lai có thể gây ù tai, tăng huyết

áp, loét dạ dày, tâm trạng bất ổn vì căng thẳng Họ trở nên bẳn tính, khóchịu, hay gây gổ hơn là người làm việc nơi yên tĩnh Họ cũng hay vắng mặttại sở làm và tai nạn lao động cũng thường xảy ra Tuy nhiên cũng có nghiêncứu cho hay, âm thanh vừa phải kích thích sự hứng khởi khi đang làm mộtcông việc có tính cách đơn điệu, đều đều

Nghiên cứu cho thấy rằng ô nhiễm tiếng ồn trong khu vực nghiên cứu chủyếu là do nổ mìn, khoan, nghiền, bốc, dỡ hàng, máy móc, và vận chuyển.Tiếng ồn do khai thác đá đang đặt ra vấn đề nghiêm trọng, như các hoạt độngnày diễn ra rất gần khu dân cư Tại các vị trí đặt máy nghiền, sàng, mức ồncao và thường xuyên lên đến khoảng 85 - 95 dBA Mỗi khi nổ mìn sẽ gâytiếng ồn lớn, có thể vượt quá 100dBA và ảnh hưởng trong phạm vi rộngnhưng không thường xuyên Đặc biệt khi nâng công suất khai thác mỏ, tầnsuất xe vận tải tăng sẽ làm gia tăng tiếng ồn tại nơi xúc bốc và dọc đường vậnchuyển [42],[51]

 Ảnh hưởng lên sức khoẻ

Trong những năm gần đây, đo lường của các hormone căng thẳng bao

gồm adrenaline, noradrenaline và cortisol đã được sử dụng rộng rãi để nghiêncứu sự gia tăng nguy cơ tim mạch của đối tượng tiếp xúc với tiếng ồn Thayđổi nội tiết dẫn đến các rối loạn sinh lý đi kèm và là nguyên nhân đầu tiêntrong chuỗi các nguyên nhân gây ra hiệu ứng cho căng thẳng cảm nhận tiếng

ồn, hiệu ứng tiếng ồn trong các hormonec môn căng thẳng do đó có thể đượcphát hiện trong các quần thể sau một thời gian tương đối ngắn tiếp xúc vớitiếng ồn Kích thích tố căng thẳng có thể được sử dụng trong các nghiên cứutiếng ồn để nghiên cứu cơ chế của các phản ứng sinh lý với tiếng ồn và xácđịnh các nhóm dễ bị tổn thương [52] Trong những tình huống này kích thíchgiao cảm và nội tiết, nồng độ hormone căng thẳng trong máu tăng lên Nănglượng và oxy được huy động để đối phó với căng thẳng (Ising và Braun,

2000, Spreng, 2000)[36],[70] Mặc dù không phải là một yếu tố nguy cơ nhưvậy (về dịch tễ học), kích thích tố căng thẳng như adrenaline, norepinephrine

và cortisol có thể được xem như là chỉ số căng thẳng đáng tin cậy (Vaernes etal., 1982, Grunberg, năm 1990, Baum và Grunberg, 1995)[44],[61],[81].Chúng là một phần của một hệ thống phức tạp của cơ chế phản hồi tích cực vàtiêu cực ảnh hưởng đến hoạt động của tim, huyết áp, lipid máu, đường huyết

và độ nhớt máu Tất cả những yếu tố nguy cơ sinh học tăng huyết áp, xơ cứngđộng mạch hoặc nhồi máu cơ tim (Chrousos năm 1992, Baum và Grunberg,1995) [38],[39],[44],[57],[73][81] khi xem xét chuỗi nguyên nhân kết quả Ví

dụ như âm thanh (tiếng ồn) - kích thích sinh lý (các chỉ số căng thẳng) thayđổi trong các yếu tố nguy cơ sinh học - bệnh tật - tỷ lệ tử vong (Babisch et al,2001)[43],[66] Ảnh hưởng lâu dài trên hệ thống tim mạch đặc biệt tập trungtrong lĩnh vực này (Anticaglia và Cohen, 1970, Cryer, 1980, Sapolsky vàcộng sự, 1986, Cohen et al, 1995, Babisch, 2000)[33],[42],[44],[61],[62] Khả năng thu nhận âm thanh của con người có giới hạn nhất định, đạtđến một ngưỡng cho phép Nếu âm thanh vượt quá mức cho phép sẽ ảnh

hưởng trực tiếp đến sức khỏe, cụ thể là thính giác, thị lực và thần kinh Nếuphải làm việc, học tập ở những nơi gần đường phố, luôn có tiếng còi xe hơi,tiếng động của máy móc sẽ làm cho người mệt mỏi, đau đầu thiếu tập trunglàm việc, học tập Âm thanh đó chính là tiếng ồn.

Tiếng ồn có thể gây ra mệt mỏi, và mức độ mệt mỏi ở mỗi người mỗikhác Lứa tuổi thanh thiếu niên có thể nghe nhạc với âm lượng cao trong thờigian dài mà vẫn thoải mái nhưng đối với những người lớn tuổi chỉ cần nghevài phút đã cảm thấy mệt mỏi Tiếng ồn là những sóng âm phát ra với tần suất

và cường độ khác nhau Tiếng ồn có thể quấy nhiễu sự yên tĩnh của mọingười, khiến tâm trạng con người bất an, nghiêm trọng hơn là có thể gây ra ùtai, chóng mặt, buồn nôn và nôn mửa

 Ảnh hưởng lên cơ quan thính giác

Ảnh hưởng của tiếng ồn lên thính giác đã được biết tới từ thuở xa xưa,

khi người thợ rèn, thợ hầm mỏ hoặc người giật chuông nhà thờ làm việc lâunăm với nghề của mình Thính giác của họ giảm dần, rồi đưa tới điếc hoàntoàn Tiếng ồn còn có ảnh hưởng lên trung tâm thính giác ở não, làm cho các

tế bào thần kinh thính giác kém nhạy cảm trong việc thu nhận, phân tích, tổnghợp các kích thích âm thanh Theo nhà nghiên cứu A.J Hudspeth, ĐH Y khoaCalifornia, sự tiếp xúc lâu ngày với tiếng ồn mạnh sẽ "đẵn, cắt, gọt" tan hoangnhững tế bào lông ở tai trong Các tế bào này sẽ bị bứng gốc, hủy hoại Đây lànhững tế bào có nhiệm vụ thu nhận các đợt sóng âm thanh, chuyển lên não bộ

để được nhận rõ đó là âm thanh gì và từ đâu phát ra Tiếng động mạnh cũnggây tổn thương cho dây thần kinh thính giác, đưa tới điếc tức thì và vĩnh viễnvới cảm giác ù tai Tiếp xúc với tiếng động đột ngột và liên tục có thể gây ramất thính lực tạm thời, nhưng thường thì thính lực trở lại bình thường sau 16 -

18 giờ khi không còn tiếng động Ảnh hưởng của tiếng động lên tai tùy thuộc

ở cường độ của tiếng động và số lượng thời gian tiếp cận với chúng Hậu quả

có thể tạm thời hoặc vĩnh viễn[41],[46]

Có nhiều khái niệm khác nhau về tiếng ồn Ở khía cạnh vật lý, đó là một

âm thanh có cấu trúc hỗn tạp, phân bố không theo chu kỳ Ở khía cạnh sinh

lý, tiếng ồn là âm thanh không đem lại bất kỳ thông tin nào cho vỏ não, cócường độ thay đổi đột ngột, không ổn định không theo quy luật Về khía cạnhtâm lý, nó là âm thanh không mong muốn (được phát ra không đúng nơi,đúng lúc), gây khó chịu cho người nghe [71]

Các nhà khoa học trên thế giới đều thống nhất rằng, ngưỡng tiếng ổnvượt quá 85 dBA có thể gây tổn thương cơ quan thính giác, về lâu dài có thểgây điếc Họ khuyến cáo, ngưỡng cho phép của tiếng ồn công nghiệp là 85dBA, ở nơi cư ngụ là 55 dBA vào ban ngày và 45 dBA vào ban đêm Nếuchia theo khu vực thì ngưỡng tiếng ồn cho phép ở khu trung tâm thương mại

là 105 dBA; khu công nghiệp là 75 dBA vào ban ngày và 70 dBA vào banđêm; khu yên tĩnh (trường học, bệnh viện) là 50 dBA vào ban ngày và 40dBA vào ban đêm [56],[58]

Thời gian tiếp xúc với tiếng ồn cần được hạn chế trong ngưỡng sau:

Tiếng ồn có cường độ 115 dBA: Dưới 2 phút

Tiếng ồn có cường độ 110 dBA: Dưới 4 phút

Tiếng ồn có cường độ 100 dBA: Dưới 15 phút

Tiếng ồn có cường độ 95 dBA: Dưới 30 phút

Tiếng ồn có cường độ 90 dBA: Dưới 1 giờ

Tiếng ồn có cường độ 85 dBA: Dưới 2 giờ

Tiếng ồn có cường độ 80 dBA: Dưới 4 giờ

Tiếng ồn có cường độ 75 dBA: Dưới 8 giờ

Tiếng ồn có cường độ 70 dBA: Dưới 16-24 giờ

Tiếng ồn dẫn đến các tổn thương chức năng (gây stress, rối loạn về tim mạch, tiêu hóa) và thực thể (gây tổn thương tại ốc tai, cơ quan tiếp nhận âm thanh) Nó cũng tác động đến tâm sinh lý, hành vi ứng xử của con người trong

xã hội

Người ta chia tác hại của tiếng ồn làm 4 mức độ:

Độ 1: Nguy hiểm, đe dọa tính mạng, mất khả năng giao tiếp, điếc vĩnh viễn.

Độ 2: Gây rối loạn chức năng và gây bệnh (stress, điếc có thể hồi phục vàđiếc vĩnh viễn)

Độ 3: Ảnh hưởng đến khả năng lao động (stress, giảm kỹ năng thao tác

và giao tiếp, mất ngủ)

Độ 4: Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống (mất sự yên tĩnh cá nhân, cản trở sự giao tiếp, giảm thính lực)

 Khái niệm điếc

Người điếc là người không có khả năng nghe như người có sức nghebình thường

Có nhiều mức độ điếc khác nhau :

Nghe bình thường: có thể nghe được cả lời nói thầm

Điếc nhẹ: chỉ nghe được lời nói bình thường khi đứng cách 1 mét

Điếc trung bình: Chỉ có thể nghe nói lớn khi đứng cách 1mét.

Điếc nặng: chỉ có thể nghe khi được hét sát vào tai.

Điếc sâu (rất nặng) : Không nghe được cả những từ hét sát tai.

 Các loại điếc

Tuỳ theo nguyên nhân và mức độ, điếc được chia làm 4 loại:

- Điếc tiếp nhận ốc tai

Nguyên nhân: bệnh tích nằm ở tai trong làm âm thanh truyền đến tai trong không biến đổi được thành các xung điện ví dụ như điếc già (lão thính) ,

Điếc nghề nghiệp (các tế bào của ốc tai bị hư hại do tiếng ồn), điếc do nhiễm khuẩn hoặc virus (quai bị, viêm màng não, giang mai…).

Mức độ điếc: nhẹ, vừa, nặng, sâu, thậm chí điếc hoàn toàn Thường là điếc vĩnh viễn

Điều trị: Tùy theo nguyên nhân, một số trường hợp có thể điều trị thuốc Giải phẫu không tác dụng

- Điếc thần kinh sau ốc tai : rất hiếm

Nguyên nhân: dây thần kinh thính giác không có hoặc bị hư hại vì thế tínhiệu không thể đưa lên não (u dây thần kinh thính giác) Tổn thương ở thân não (tắc mạch, u, nhiễm khuẩn, xơ cứng rải rác) Tổn thương ở vỏ não (viêm não, viêm màng não, chấn thương, xuất huyết, tắc mạch, u, thiếu máu…)

- Điếc hỗn hợp: thường hay gặp

Nguyên nhân: có thương tổn tai ngoài, hoặc tai giữa, hoặc cả tai ngoài vàtai giữa với thương tổn tai trong

Đặc điểm: có cả đặc điểm của điếc dẫn truyền lẫn đặc điểm của điếc thần kinh ốc tai

 Các nguyên nhân gây điếc

Bệnh trẻ em: Sởi, quai bị, viêm màng não

Nhiễm trùng tai: Viêm tai ngoài, viêm tai giữa, nhiễm trùng tai trong Thuốc có thể gây ngộ độc tai: Thuốc kháng sinh: streptomycin,

gentamycin

Thuốc chống sốt rét: Kinin, chloroquin

Tiếng ồn: Làm việc trong môi trường ồn liên tục, trong tiếng nhạc lớn, hoặc tiếp xúc các tiếng nổ lớn

Tai nạn: Chấn thương đầu, chấn thương tai

Tuổi già: Khi tuổi càng lớn, hệ thống thính giác cũng bị lão hóa và gây điếc

Nút ráy tai: Cản trở đường truyền âm thanh có thể gây điếc ở bất

cứ tuổi nào

Tai có dịch: Viêm tai giữa thanh dịch là nguyên nhân thường gặp gây nghe kém ở trẻ em.

 Các phương pháp đánh giá sức nghe

Tổ chức y tế thế giới đề nghị sử dụng 2 phương pháp để đánh giá sức nghe

- Sử dụng máy đo thính lực (audiometer)

- Sử dụng giọng nói (voice test)

Độ điếc Máy đo Thính lực Giọng nói

bình thường £ 25 dB Nghe được tiếng nói thầm

Nhẹ 26-40 dB Nghe và nhắc lại giọng bình thường cách 1

métTrung bình 41-60 dB Nghe và nhắc lại giọng lớn cách 1mét

Nặng 61-80 dB Nghe 1 số từ hét lớn vào tai

Sâu ³ 81 dB Không có khả năng nghe và hiểu cả tiếng

hét vào tai

Nguyên nhân của nghe kém

Nghe kém thực ra là một triệu chứng khá phổ biến trong xã hội ngàynay Các thống kê tại Mỹ cho thấy có khoảng 15-20% người lớn bị nghe kém

ở các mức độ khác nhau Trước đây ai cũng nghĩ nghe kém chỉ ảnh hưởngđến người cao tuổi, nhưng ngày nay, cùng với sự ô nhiễm môi trường ngàycàng tăng của cuộc sống hiện đại, nhiều người trẻ cũng bị suy giảm sức nghe.Tại Mỹ, gần một nửa số người nghe kém là ở độ tuổi dưới 50 Nghe kémthường tăng dần theo tuổi, cứ 12 người trong độ tuổi 30 thì có 1 người bị nghekém, tỷ lệ này tăng lên thành 1/8 người trong độ tuổi 50, 1/3 người trong độtuổi 65 và 1/2 người trong độ tuổi 75 trở lên Hiện nay nghe kém đã trở thànhmột vấn đề sức khỏe phổ biến ngang với bệnh khớp và bệnh tim mạch[48],[53]

Điếc nghề nghiệp là bệnh nghề nghiệp rất thường gặp đứng thứ hai saubệnh bụi phổi trong môi trường lao động tại Việt nam và đang có xu hướnggia tăng Cục Y tế dự phòng và môi trường (Bộ Y tế) đánh giá có 26.300 côngnhân VN mắc các bệnh nghề nghiệp tính đến cuối năm 2008 Trong số này,

bệnh điếc nghề nghiệp đứng thứ 2 về số lượng, chiếm khoảng 10% công nhânmắc bệnh nghề nghiệp Tại TP.HCM có 11.750 người bị điếc trong tổng số17.540 người đã khám và phát hiện bệnh nghề nghiệp[62],[75].

Chúng ta có thể gặp dấu hiệu nghe kém xảy ra đột ngột hoặc diễn biến

từ từ, nghe kém từng đợt hoặc nghe kém liên tục Tùy theo nguyên nhân, cóthể bị nghe kém tạm thời hoặc nghe kém lâu dài, nghe kém mức độ nhẹ, trungbình hay nghe kém nặng (còn gọi là điếc) Các nguyên nhân thường gặp củasuy giảm sức nghe ở người lớn bao gồm nghe kém do tuổi và nghe kém dotiếng ồn Tiếp xúc thường xuyên với tiếng ồn (nghe nhạc với âm lượng lớn,

sử dụng tai nghe, làm việc trong môi trường ồn như công trường hoặc xưởngmáy…) làm các cơ quan nghe ở tai bị tổn thương và gây ra nghe kém từ từ.Đôi khi trong trường hợp bạn nghe phải một âm thanh quá lớn (ví dụ như một

vụ nổ, sức ép bom…) có thể gây ra nghe kém đột ngột Ngoài ra tuổi tác cũnglàm lão hóa các cơ quan nghe ở tai trong, gây ra nghe kém từ từ và lâu dài ởcác mức độ nặng nhẹ khác nhau Nghe kém ở người lớn cũng có thể gặp docác nguyên nhân khác như nút ráy tai, dị vật trong ống tai, chấn thương ở taihoặc chấn thương sọ não, các bệnh lý viêm nhiễm ở tai, thủng màng nhĩ, cáckhối u tai ngoài, tai giữa hoặc tai trong; sử dụng các thuốc có độc tính cho tai(ví dụ kháng sinh nhóm aminosid như gentamycin, streptomycin; hóa chấtđiều trị ung thư như cisplatin…)[34],[59]

 Ảnh hưởng của tiếng ồn lên thị giác

Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy, tiếng ồn có thể làm giảm khả năng

mẫn cảm của mắt đối với ánh sáng Khi tiếng ồn đạt đến 90 dBA thì tính mẫncảm để phân biệt ánh sáng của mắt bắt đầu giảm, đến 95 dBA thì khoảng 2/3

số người nhìn mọi vật lờ mờ Khi tiếng ồn lên đến 115 dBA thì khả năngthích ứng ánh sáng nhãn cầu của mắt ở tất cả mọi người đều giảm, tuy nhiên,mức độ giảm ở mỗi người có khác nhau Chính vì vậy, những người ở lâutrong môi trường có tiếng ồn dễ phát sinh chứng mỏi mắt, đau mắt, hoa mắt

và chảy nước mắt [45],[63]

Các chuyên gia y tế cũng cho rằng, ảnh hưởng không tốt của tiếng ồnđối với mắt sẽ phá vỡ sự cân bằng của một số vitamin trong cơ thể Vì thế,người làm việc trong môi trường có tiếng ồn cần ăn nhiều rau xanh, hạt kê,hoa quả để giảm bớt sự mất cân bằng các loại vitamin trong cơ thể.

 Rối loạn giấc ngủ

Nhiều nghiên cứu chứng minh tiếng ồn từ 35dBA trở lên đã đủ để gây

ra rối loạn cho giấc ngủ bình thường Tiếng động ban đêm tạo ra những cơnthức giấc bất thường, làm thay đổi chu kỳ các giai đoạn của giấc ngủ và gâykhó khăn đi vào giấc ngủ Nhiều thức giấc bất thường sẽ đưa tới thiếu ngủ vàhậu quả là sự mệt mỏi, bải hoải, buồn chán vào ngày hôm sau Tiếng độngtrong khi ngủ cũng làm tăng huyết áp, nhịp tim, co mạch máu ngoại vi và các

cử động của cơ thể như trằn trọc, trở mình, co chân duỗi tay Một điểm đánglưu ý là trẻ em dường như có một cơ chế bảo vệ với tiếng động khi ngủ banđêm, nên các cháu vẫn ngủ ngon, ít bị thức giấc như người lớn Tuy nhiên hệthần kinh của trẻ vẫn dễ bị ảnh hưởng và phản ứng [70]

Theo thạc sĩ Lương Thuý Nga (Trường ĐH Bách khoa HN), tiếng ồn cótác động xấu đối với sức khỏe con người và hạ thấp chất lượng cuộc sống của

xã hội, như làm che lấp tiếng nói trong trao đổi thông tin, làm phân tán tưtưởng và dẫn đến làm giảm hiệu quả lao động, tiếng ồn quấy rối sự yên tĩnh vàgiấc ngủ của con người [9],[12],[21]

Tiếng ồn còn là nguyên nhân làm giảm thính lực của con người, làmtăng các bệnh thần kinh và cao huyết áp đối với những người lớn tuổi Tácdụng liên tục của tiếng ồn có thể gây ra bệnh loét dạ dày Khi có tác động củatiếng ồn có thể dẫn tới giảm khả năng tập trung tư tưởng, giảm độ minh mẫn

và giảm khả năng làm việc Khi tiếng ồn đạt tới 50 dBA về ban đêm, giấc ngủ

bị đứt quãng, giấc ngủ sâu bị tổn thất 60%, khi tiếng ồn ban ngày từ 70- 80dBA sẽ gây mệt mỏi, 90-110 dB bắt đầu gây nguy hiểm và 120-140 dBA cókhả năng gây chấn thương [54]

Tác động lâu dài của tiếng ồn đối với con người sẽ gây ra bệnh mấtngủ, suy nhược thần kinh, cũng như làm trầm trọng thêm các bệnh về timmạch và huyết áp cao Theo kết quả nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu vàQuy hoạch Môi trường đô thị - nông thôn năm 1998, trên các trục đường giaothông đô thị của Hà Nội, mức ồn tương đương trung bình của các dòng xethường rất lớn, trung bình ban ngày có thể dao động trong khoảng từ 71,3 -79,2 dBA, ban đêm từ 67,3 - 73,0 dBA [49].

Trong nghiên cứu của Civil Aviation Authority [37] Cơ quan Hàngkhông dân dụng xung quanh các sân bay Heathrow và Gatwick, tỷ lệ tươngđối của tổng số rối loạn giấc ngủ do tiếng ồn tăng tại các khu vực ồn ào nhưngkhông phải là mức tổng rối loạn giấc ngủ Trong một nghiên cứu khác củaHorne JA at al (1994)[50],[55] đã cho thấy rối loạn giấc ngủ bởi tiềng ồnđộng cơ của cộng đồng dân cư sống gần các sân bay, mặc dù đã có sự thíchnghi với tiếng ồn 85 -115 dBA nhưng vấn đề rối loạn giấc ngủ vẫn diễn ra

 Với bệnh tim mạch

Tiếp xúc lâu ngày với tiếng ồn đưa tới thay đổi chức năng của hệ thầnkinh tự chủ, làm tăng nhịp tim, huyết áp, sức cản mạch máu ngoại vi Nhàkhoa học Ying Ming Zhao và đồng nghiệp tại ĐH Bắc Kinh đã nghiên cứuhậu quả của tiếng ồn đối với hơn 1.000 công nhân dệt vải và thấy rằng sau 5năm làm việc trong tiếng ồn, huyết áp của họ lên cao đáng kể [77]

Nghiên cứu của TS Wolfgang Babisch, Đức cho thấy liên tục nghetiếng ồn giao thông ở mức độ 70 dBA có thể tăng rủi ro bệnh nhồi máu

cơ tim [35],[47]

Tiếng ồn chủ yếu là âm thanh phát ra từ các nhà máy sản xuất hay thiết

bị cơ giới, xe cộ cơ động Người ta thường dùng đơn vị đềxiben (dBA) để đotiếng ồn, dBA càng lớn thì tiếng ồn càng lớn Ví dụ, tiếng lá cây xào xạckhoảng 20 dBA tiếng nói chuyện bình thường là 50 dBA,

Tiếng ồn khoảng 50 dBA sẽ ảnh hưởng đến giấc ngủ và nghỉ ngơi, từ 70dBA trở lên sẽ gây ra mệt mỏi, thiếu tập trung, ảnh hưởng đến công việc,

thậm chí dẫn đến sự cố Nếu làm việc lâu trong môi trường có tiếng ồn trên

70 dBA thì khả năng nghe sẽ bị tổn thương, đồng thời dẫn đến đau đầu, buồnnôn, huyết áp không ổn định, và nhịp tim tăng nhanh Tiếp xúc lâu ngày vớitiếng ồn đưa tới thay đổi chức năng của hệ thần kinh tự chủ, làm tăng nhịp tim,huyết áp, sức cản mạch máu ngoại vi

Vallet M, Gagneux J, Clairet JM et al (1983) [75] cho rằng, tiếp xúc với

tiếng ồn gây ra một số rối loạn có liên quan đến thần kinh tự trị Tiếp xúc vớitiếng ồn gây ra kích hoạt sinh lý bao gồm tăng nhịp tim và huyết áp, co mạchngoại vi và do đó tăng lực cản mạch máu ngoại biên

Tiếp xúc với tiếng ồn trong khi ngủ có thể làm tăng huyết áp, nhịp tim vàbiên độ xung động thần kinh ở ngón tay cũng như chuyển động cơ thể, chấtlượng giấc ngủ giảm Nghiên cứu này còn cho thấy, nếu giảm mức độ ồn, sốlượng của giấc ngủ REM và giấc ngủ sóng chậm có thể được tăng lên Sốngtrong môi trường tiếng ồn mặc dù cơ thể đã có sự thích nghi nhưng sự rối loạngiấc ngủ và rối loạn nhịp tim vẫn xẩy ra

Nghiên cứu của Zhao Y, Zhang S, Selin S, Spear RCA (1991) [77],Lang T, Fouriaud C, Jacquinet MC (1992) [52] cho thấy, người thường xuyêntiếp xúc với tiếng ồn từ 85 dBA trở lên có huyết áp cao hơn so với nhữngngười có cùng yếu tố nguy cơ, chế độ dinh dưỡng nhưng không tiếp xúc vớitiếng ồn

Các nghiên cứu của Melamed S, Kristal-Boneh E, Froom P (1999) [54],Barreto SM, Swerdlow AJ, Smith PG, Higgins CD (1997), Lercher P,Hörtnagl J, Kofler WW (1993)[56],[58],[60],[62] cho thấy, tiếp xúc với tiếng

ồn ảnh hưởng đến cả sức khoẻ thể chất, tinh thần và xã hội Các nghiên cứunày cũng đa chỉ ra tiếng ồn làm tăng huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương,

và dự báo nguy cơ tử vong tăng lên Làm việc trong môi trường ồn ào có tỉ lệtai nạn nghề nghiệp cũng cao hơn

Các nghiên cứu [64],[65],[67] cũng cho thấy, bằng chứng về ảnh hưởngcủa tiếng ồn trên các yếu tố nguy cơ mạch vành chỉ ở huyết áp tâm thu và tần

số tim, không ảnh hưởng đến huyết áp tâm trương, nhưng lại cho rằng tiềng

ồn gây rối loạn trao đổi lipid máu, làm cholesterol toàn phần, triglyceridestổng số tăng lên

Tiếp xúc với tiếng ồn có cường độ cao trong ngành công nghiệp có liên quan đến mức tăng noradrenaline và adrenaline trong máu Khi tiếp xúc với tiếng ồn, mức độ căng thẳng thần kinh tăng đã kích thích hệ giao cảm tiết ra kích tố căng thẳng như adrenaline (epinephrine) và noradrenaline

(norepinephrine) [70]

Trong một nghiên cứu, catecholamine tiết giảm khi các công nhân đeobảo hiểm chống ồn Trong một nghiên cứu mười năm, Giáo sư ChristianMaschke của Viện Robert Koch ở Berlin, Đức, khẳng định có sự tác động củatiếng ồn đối với bệnh tim mạch trên 135 công nhân ở mỗi nhóm Tác giả đãtheo dõi sức khoẻ trên các công nhân, nơi có tiếng ồn đến 90 - 120 dBA, 95 –

120 dBA và một nhóm lao động tiếp xúc với độ ồn 50 - 60 dBA Cả 2 nhómkhông có dấu hiệu bị bệnh tim mạch vào thời điểm bắt đầu nghiên cứu Kếtquả nghiên cứu cho thấy, sau 13,5 năm, 81 công nhân làm việc trong độ ồncao có mức huyết áp tăng nghiêm trọng, trong khi đó nhóm làm việc ở độ ồnthấp chỉ 16 người bị bệnh cao huyết áp, các bệnh gặp chủ yếu là bệnh về thầnkinh tim, huyết áp, bệnh mạch vành ở nhóm làm việc trong môi trường có độ

ồn lớn lớn hơn, xét nghiệm adrenaline, noradrenaline, và cortisol máu cũngcao hơn, lipid máu cũng cao hơn[72],[75],[76],[78]

 Với cơ quan nội tiết

Tiếng ồn xí nghiệp làm tăng sản xuất noradrenaline và adrenaline ởcông nhân nhưng khi họ mang vật bảo vệ tai thì adrenaline trở lại bìnhthường Một nghiên cứu tại Việt Nam do các tác giả Nguyễn An Lương,Ayako Sudo, Hoàng Minh Hiển thực hiện cũng tìm thấy kết quả tương tự ởcông nhân xưởng dệt

Adrenalin làm tăng nhịp tim, giãn mạch của động mạch Huy động củacác axit béo tự do từ các tế bào chất béo; huy động glucose từ glycogen trong

tế bào cơ và gan; tổng hợp các acid amin thành glucose trong gan

Noradrenaline huy động của các axit béo tự do từ các tế bào chấtbéo; huy động glucose từ các kho năng lượng trong gan; giải phónginsulin; ảnh hưởng lên huyết áp thông qua cơ chế giải phóng renin kíchthích tổng hợp angiotensin tăng huyết áp giữ dội do hiệu ứng aldosterongiữ muối và nước ở mạch

Cortisol huy động glucose từ glycogen trong tế bào cơ và gan; vậnchuyển và sử dụng glucose trong tế bào; huy động các acid béo từ các tế bào;biến glucose thành chất béo như triglycerids và acid béo tự do [79]

 Ảnh hưởng trên sự học hỏi của trẻ em

Mặc dù chưa có bằng chứng xác đáng nhưng nhiều nhận xét, nghiên

cứu cho thấy tiếng ồn ảnh hưởng tới sự học hỏi của con em TheoSheldom Cohen, Đại học Oregon [56], trẻ em sống trong các căn phòng

ở tầng thấp trong một cao ốc gần trục lộ giao thông có khó khăn tập đọc,làm toán, phân biệt chữ có âm tương tự, so với các em sống ở tầng trêncao, xa tiếng ồn Nhiều nghiên cứu cho hay, tiếng ồn có thể ảnh hưởngtới bào thai còn trong bụng mẹ và thai nhi đáp ứng bằng tăng nhịp tim vàchuyển động thân mình Một nghiên cứu khác cho hay bà mẹ sống gầnphi trường có tỷ lệ sinh non cao hơn

Các nghiên cứu về trẻ em tiếp xúc với tiếng ồn môi trường đã liên tụcnhận thấy ảnh hưởng về hiệu năng nhận thức Học sinh học trong môi trường

có độ ồn cao, khả năng tập trung và tiếp thu bài kém hơn, các phản xạ giácquan cũng chậm hơn Tiếng ồn mãn tính cũng ảnh hưởng đến cơ chế nhớ và

bộ nhớ của trẻ

 Ảnh hưởng lên sự thực hiện công việc

Tại nơi làm việc, tiếng ồn là rủi ro lớn cho sức khỏe, gây khó khăn cho

sự đối thoại, giảm tập trung vào công việc và giảm sản xuất, tăng tai nạnthương tích Theo Viện Quốc gia Sức khỏe và An toàn nghề nghiệp Hoa Kỳ,công nhân tiếp xúc với âm thanh cường độ 75 dBA trong 3 năm sẽ làm tăngnhịp tim và nhịp thở và trong tương lai có thể gây ù tai, tăng huyết áp, loét dạdày, tâm trạng bất ổn vì căng thẳng Họ trở nên bẳn tính, khó chịu, hay gây gổhơn là người làm việc nơi yên tĩnh Họ cũng hay vắng mặt tại sở làm và tainạn lao động cũng thường xảy ra Tuy nhiên cũng có nghiên cứu cho hay, âmthanh vừa phải kích thích sự hứng khởi khi đang làm một công việc có tínhcách đơn điệu, đều đều Tại nơi làm việc, tiếng ồn là rủi ro lớn cho sức khỏe,gây khó khăn cho sự đối thoại, giảm tập trung vào công việc và giảm sảnxuất, tăng tai nạn thương tích [75]

Tuy nhiên cũng có nghiên cứu cho hay, âm thanh vừa phải kích thích sựhứng khởi khi đang làm một công việc có tính cách đơn điệu, đều đều

Một công trình nghiên cứu khoa học tại Mỹ cho thấy: Năng suất laođộng của các viên chức trong tình trạng yên tĩnh cao hơn khi có tiếng ồn 9%

và sai sót trong việc ghi chép tài liệu ít hơn 29%, còn khi làm việc ở các vănphòng có mức ồn 100 dBA con người sẽ phạm sai sót nhiều gấp 2 lần so vớilàm việc ở mức ồn 70 dBA Ở nhiều nước phương Tây, theo tính toán của cácchuyên gia, do tác động của tiếng ồn, đã có tới 1/4 dân số phải dùng thuốcngủ thường xuyên, mỗi năm ở Áo có gần 7 triệu người sử dụng thuốc ngủ vàtiêu thụ hết 40 triệu viên, còn ở Anh năm 1990, bác sĩ phải kê đến 20 triệuđơn thuốc an thần [82]

 Ảnh hưởng lên hành vi con người trong cộng đồng

Sống trong khu xóm ồn ào, nhiều tiếng động, con người trở nên bực

bội, giận giữ, khó chịu, hay gây gổ, ít giao thiệp với lối xóm David Glas vàJerome Singer cho biết tiếng ồn có ảnh hưởng rất nhiều lên con người kể cảsau khi không còn tiếng ồn Tiếng ồn bất ngờ có tác hại nhiều hơn biết trước

Tiếng ồn dường như cũng khiến con người giảm đặc tính giúp đỡ và tăng sựhùng hổ, gây hấn Một quan sát cho thấy, khi đang định giúp nhặt một vật rơicho người khác mà có tiếng ồn dội tới, thì động tác giúp đỡ này ngưng lại Làm việc trong môi trường có độ ồn cao sẽ xuất hiện các triệu chứngnhư buồn nôn, đau đầu, thay đổi tâm trạng và lo lắng [65] Điều tra cộngđồng đã phát hiện ra rằng tỷ lệ phần trăm cao của người dân bị đau đầu, khóngủ, căng thẳng chiếm tỉ lệ cao trong môi trường ồn [34] Các nghiên cứu đãnhận thấy mối liên quan giữa mức độ của tiếng ồn máy bay và tỷ lệ nhập viện

ở bệnh viện tâm thần ở London [Los Angeles [34],[26]

 Bệnh điếc nghề nghiệp do tiếng ồn

Tại Việt Nam, bệnh điếc nghề nghiệp đả được phát hiện ở các ngànhđường sắt, GTVT, năng lượng, xây dựng, công nghiệp nặng và nhẹ Đối vớicác giác quan khác, tiếng ồn quá giới hạn cho phép gây chóng mặt, buồn nôn,ngất Tiếng ồn có thể tác động đến tận cùng thần kinh, duy trì thăng bằng ởtiền đình Về sinh lý, tiếng ồn gây mệt mỏi toàn thân, nhức đầu, choáng váng,

ăn mất ngon, gầy yếu, thiếu máu Tại Việt Nam, giới hạn tối đa cho phép đốivới tiềng ồn ở môi trường lao động là 90 dBA Người ta đã định nghĩa tổnthương sức nghe là mức ngưỡng nghe trung bình vượt quá 25 dBA ở tần số500Hz, 1000Hz và 2000Hz Trị số này được sử dụng để giám sát sự tiếp

 Các bệnh nhiễm độc nghề nghiệp

Bệnh nhiễm độc chì, bệnh nhiễm độc benzen, bệnh nhiễm độc mangan

và các hợp chất của nó, nhiễm độc thủy ngân, bệnh nhiễm độc thuốc nổ TNTnghề nghiệp, bệnh nhiễm độc asen, bệnh nhiễm độc nicotin, bệnh nhiễm độchóa chất trừ sâu

Các bệnh nghề nghiệp do yếu tố vật lý: bệnh nghề nghiệp do quangtuyến X và các tia phóng xạ, điếc nghề nghiệp, bệnh rung chuyền nghềnghiệp, bệnh giảm huyết áp nghề nghiệp Các bệnh da nghề nghiệp: Loét hayviêm da do chàm tiếp xúc, bệnh sạm da nghề nghiệp

 Bệnh nhiễm khuẩn nghề nghiệp

Điều kiện trang thiết bị khai thác đá càng thô sơ, bụi phát sinh do khaithác càng nhiều Bảo lộ lao động kém dẫn đến hít thở không khí nhiều bụisilic là nguyên nhân gây nên nhiều bệnh hô hấp trầm trọng

Bệnh bụi phổi silic, hay còn gọi bệnh xơ hoá phổi tiến triển không hồiphục, là một trong những bệnh nghề nghiệp được trả bảo hiểm xã hội Đây làbệnh nghề nghiệp duy nhất nằm trong chương trình giám sát - phòng chốngquốc gia

Bệnh này do các tinh thể silic tự do, có kích thước rất nhỏ 5µm, xâmnhập sâu vào phía trong cơ thể, lắng đọng và tích tụ gây ra xơ hoá phổi Cáctinh thể silic không thể thải hồi ra khỏi cơ thể Khi phát hiện vật thể lạ, các đạithực bào (một dạng tế bào máu) sẽ tiêu diệt chúng Tuy nhiên, khi ăn các tinhthể silic, đại thực bào không tiêu hoá nổi silic mà sẽ bị chính silic tiêu diệt Bệnh này tiến triển liên tục kể cả khi người công nhân ngừng tiếp xúcvới nguy cơ, dẫn đến tình trạng suy hô hấp và gây tử vong

Đối tượng nguy cơ cao là những người công nhân làm việc tiếp xúctrong môi trường có hàm lượng bụi silic tự do cao và người dân sống gần vùngkhai thác chế biến đá

Các kết quả nghiên cứu của Viện Y học lao động và vệ sinh môi trườngcho thấy môi trường các khu vực khai thác, chế biến kim loại màu ở phía Bắcnước ta như mỏ chì - kẽm Lang Hích, mỏ chì - kẽm Bản Thi, mỏ mangan Cao

Bằng, mỏ thiếc Sơn Dương thường có hàm lượng kim loại nặng vượt giớihạn cho phép từ 2-10 lần về chì, 1,5-5 lần về asen, 2-15 lần về kẽm Tại mỏthan lộ thiên Khánh Hòa nồng độ bụi than và bụi đá trong môi trường có lúclên tới 42mg/m3 Hậu quả là có tới 8-10% công nhân trong khu vực này bịnhiễm độc chì, asen, hoặc bị bệnh bụi phổi hàng năm phải đi điều trị Theođánh giá của Viện Y học lao động và vệ sinh môi trường thì việc khoan khô,bắn mìn, nhiệt luyện trong khai thác, chế biến mangan, chì, sắt ở các mỏkhoáng của ta rất dễ gây ô nhiễm mangan cho môi trường Số lượng ngườitiếp xúc nghề nghiệp với thuỷ ngân ở nước ta ngày càng tăng[ 30]

 Bệnh ung thư

Ngày nay người ta nhận thấy một loạt yếu tố gây ung thư xuất phát từ

môi trường như ô nhiễm không khí, các hóa chất công nông nghiệp phóng xạ,tia tử ngoại và lối sống mà quan trọng nhất là ăn uống, rượu chè thuốc lá,

tiêm chích và có cả yếu tố di truyền[23]

 Bệnh nghề nghiệp

Rung chuyển là một trong những yếu tố tiếp xúc có hại trong lao động

hay gặp ở một số ngành nghề và ngày càng phát triển theo nhịp điệu cơ giớihóa trong công nghiệp (như khoan đường, khoan đá, khoan bê tông, sàngtruyền, cưa cắt ) Những công việc có thể gây bệnh: Thao tác với các loạidụng cụ hơi nén cầm tay như búa dũi, búa tán rivê, phá đúc khuôn, máykhoan đá

Rung chuyển tác động toàn thân hay rung toàn thân thường ở tần sốthấp, còn gọi là rung xóc (tần số 2 - 20 Hz hoặc rất thấp < 2 Hz) Thực tế,phần lớn rung tần số cao là rung chuyển cục bộ, truyền theo đường tay, gặp ởcông nhân thao tác với dụng cụ rung cầm tay Bệnh do rung chuyển cục bộ,truyền theo đường tay, có tần số cao, là bệnh nghề nghiệp và ở nhiều nướctrong đó có nước ta, đã được xếp vào loại bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm.Các tác giả Liên Xô cũ E.A Drogicina và l.K Razumov, 1974 đã chia rungchuyển tần sốcao ra ba 1oại:

Tần số dưới 40 Hz: biên độ lớn hàng xăngtimét, gây tổn thươngxương và khớp.

Tần số từ 40-300 Hz: biên độ ở hàng milimét, gây rối loạn vận mạch,đặc biệt gặp ở bàn tay, đó là hiện tượng Raynaud

Tần số trên 300 Hz: biên độ khoảng 0,01 mm, gây tổn thương cân, cơthần kinh, gặp ở bàn tay, cẳng tay, cánh tay và vai

Hậu quả điển hình nhất của rung toàn thân này là rối loạn thần kinhtrung ương và đặc biệt là rối loạn chức năng với các triệu chứng về tim, não,rối loạn trương lực mạch, cơ thể suy nhược Người bệnh có cảm giác nặngnhức đầu, kèm theo buồn nôn và nôn Vì rung toàn thân có tác động đếnchức năng tiền đình, có nghĩa là thường xuyên bị các cơn choáng váng, chóngmặt, tương tự hội chứng Menia Ngất có thể xuất hiện, không có lý do rõ ràng,với cảm giác đau ở vùng tim và tim đập mạnh Còn có thể có rối loạn thịgiác, người bệnh nhìn mọi vật như trong sương mù, hoặc nhìn thấy nhữngđiểm lấp lánh hay ruồi bay trước mắt Ngoài ra, có triệu chứng yếu toàn thân,

dễ mệt mỏi, ăn kém ngon, dễ cáu giận, kém ngủ và bất lực [22]

 Bệnh đường tiêu hoá

Donald Eric Broadbend - Anh, nhận thấy tiếng ồn cũng ảnh hưởng tới sựtiêu hóa như làm giảm co bóp của dạ dày, giảm dịch vị dạ dày và nước miếng

 Viêm thanh quản

Do nấm hay còn gọi là nấm thanh quản là một loại bệnh lý hiếm gặp

nhưng đang có chiều hướng gia tăng Bình thường thanh quản có chức năngphát âm nhưng khi các vi nấm phát triển sẽ gây nên tình trạng khàn tiếng hoặcmất tiếng Các nhà khoa học cho rằng đây là hậu quả của môi trường ô nhiễm,nhiều khói bụi

 Bệnh viêm mũi dị ứng

Khoảng 20% dân số trên toàn cầu đang chịu ảnh hưởng của căn bệnh

viêm mũi dị ứng Ở Việt Nam tỉ lệ mắc căn bệnh này ở mức cao với khoảng12,3% dân số và đang có xu hướng gia tăng bởi ô nhiễm môi trường, chuyểnmùa cộng với sự xuất hiện những kháng nguyên lạ