Nghiên cứu phát triển du lịch làng nghề truyền thống tại thành phố sa đéc tỉnh đồng tháp

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ THỊ THANH YẾN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG TẠI THÀNH PHỐ SA ĐÉC, TỈNH ĐỒNG THÁP Chuyên n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ THANH YẾN

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG TẠI THÀNH PHỐ SA ĐÉC,

TỈNH ĐỒNG THÁP

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS TRẦN THÚY ANH

Hà Nội, 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, những số liệu, những kết quả điều tra được trình bày trong luận văn là trung thực khách quan mà bản thân tôi trực tiếp thực hiện, những số liệu, kết quả trên chưa được sử dụng, công bố bảo vệ trong bất kì công trình nghiên cứu nào

Tôi cũng cam đoan các số liệu, thông tin trích dẫn trong luận văn đều được trích dẫn rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 15 tháng 09 năm 2014

Tác giả luận văn

Lê Thị Thanh Yến

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các cá nhân, tập thể trong và ngoài trường

Tôi xin cảm ơn các thầy cô, cán bộ ở khoa Du lịch, khoa Sau Đại học Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội đã động viên và hết lòng giúp đỡ, truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong quá trình học tập Tôi cũng cám ơn Khoa Sau Đại học, các thầy cô, cán bộ trường Đại học Văn hóa TPHCM đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tại trường Đặc biệt tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô Trần Thúy Anh, giảng viên của Khoa Du lịch, Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội Người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Tôi xin cảm ơn các hộ gia đình, các cá nhân, tập thể trong các làng nghề truyền thống tại thành phố Sa Đéc đã giúp tôi trong suốt thời gian viết luận văn tốt nghiệp Tôi cũng xin cảm ơn các cán bộ, nhân viên ở Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Tháp và các phòng ban ở UBND thành phố Sa Đéc đã cung cấp cho tôi các số liệu, thông tin cần thiết cho luận văn

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện động viên và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian viết luận văn này Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn tới tất cả những cá nhân, các ban ngành và tất cả những sự giúp đỡ quý báu đó

Do thời gian có hạn, luận văn này hẳn không tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót Vì vậy rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý thầy cô cùng tất cả bạn đọc

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 15 tháng 09 năm 2014

Tác giả luận văn

Lê Thị Thanh Yến

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 4

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu 6

3 Mục đích, nhiệm vụ và ý nghĩa nghiên cứu của đề tàiError! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Bố cục của luận văn Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU

LỊCH LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Error! Bookmark not defined

1.1 Các khái niệm cơ bản liên quan Error! Bookmark not defined

1.1.1 Du lịch Error! Bookmark not defined

1.1.2 Tài nguyên du lịch Error! Bookmark not defined

1.1.3 Sản phẩm du lịch Error! Bookmark not defined

1.1.4 Làng nghề Error! Bookmark not defined

1.1.5 Làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

1.1.6 Làng nghề truyền thống phục vụ du lịch Error! Bookmark not defined

1.1.7 Phát triển du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

1.2 Làng nghề truyền thống và mối quan hệ của nó với phát triển du lịchError! Bookmark not defined

1.2.1 Sự cần thiết phải khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống trong việc

phát triển du lịch Error! Bookmark not defined

1.2.2 Vai trò của làng nghề truyền thống trong phát triển kinh tế - xã hộiError! Bookmark not defined 1.2.3 Vai trò của làng nghề truyền thống đối với phát triển du lịchError! Bookmark not defined

1.2.4 Vai trò của du lịch đối với việc phát triển làng nghề truyền thốngError! Bookmark not defined

1.3 Kinh nghiệm phát triển du lịch làng nghề truyền thống ở thế giới và Việt NamError! Bookmark not defined

1.3.1 Phát triển du lịch làng nghề truyền thống ở một số nước trên thế giới và Việt

Nam Error! Bookmark not defined

2

1.3.2 Những bài học rút ra đối với phát triển du lịch làng nghề truyền thống ở

thành phố Sa Đéc Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ

TRUYỀN THỐNG TẠI THÀNH PHỐ SA ĐÉC, TỈNH ĐỒNG THÁPError! Bookmark not defined

2.1 Những đặc điểm của thành phố Sa Đéc ảnh hưởng đến phát triển du lịch làng

nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

2.1.1 Đặc điểm về tự nhiên Error! Bookmark not defined

2.1.2 Đặc điểm về kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined

2.2 Thực trạng phát triển du lịch làng nghề truyền thống tại thành phố Sa Đéc, tỉnh

Đồng Tháp Error! Bookmark not defined

2.2.1 Thực trạng phát triển du lịch ở thành phố Sa ĐécError! Bookmark not defined

2.2.2 Thực trạng phát triển du lịch làng nghề truyền thống tại thành phố Sa Đéc,

tỉnh Đồng Tháp Error! Bookmark not defined

2.3 Một số vấn đề cần quan tâm trong phát triển du lịch làng nghề truyền thống tại

thành phố Sa Đéc Error! Bookmark not defined

2.3.1 Nhìn từ góc độ kinh tế Error! Bookmark not defined

2.3.2 Nhìn từ góc độ tài nguyên – môi trường Error! Bookmark not defined

2.3.3 Nhìn từ góc độ xã hội Error! Bookmark not defined

2.3.4 Nhìn từ góc độ quản lý nhà nước Error! Bookmark not defined

2.3.5 Về sản phẩm du lịch Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ TRUYỀN

THỐNG TẠI THÀNH PHỐ SA ĐÉC, TỈNH ĐỒNG THÁPError! Bookmark not defined

3.1 Những căn cứ để đưa ra các giải pháp Error! Bookmark not defined

3.1.1 Kế hoạch phát triển tổng hợp kinh tế quốc dân tỉnhError! Bookmark not defined

3.1.2 Nhu cầu thị trường khách du lịch thế giới và trong nước thời gian tớiError! Bookmark not defined

3.1.3 Thực trạng về khai thác và mức độ thu hút khách du lịch tại các làng nghề

truyền thống trong thời gian qua Error! Bookmark not defined

3

3.2 Các giải pháp phát triển du lịch làng nghề truyền thống tại thành phố Sa Đéc,

tỉnh Đồng Tháp Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp về sản phẩm du lịch Error! Bookmark not defined

3.2.2 Giải pháp về kết cấu hạ tầng du lịch Error! Bookmark not defined

3.2.3 Giải pháp về đào tạo và phát triển nguồn nhân lựcError! Bookmark not defined

3.2.4 Chú trọng công tác quy hoạch phát triển du lịch làng nghềError! Bookmark not defined

3.2.5 Huy động sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo tồn giá trị văn hóa và

khai thác sản phẩm của làng nghề phục vụ phát triển du lịchError! Bookmark not defined

3.2.6 Giải pháp về vốn Error! Bookmark not defined

3.2.7 Xúc tiến xác lập thương hiệu điểm đến cho làng nghề truyền thốngError! Bookmark not defined 3.2.8 Các giải pháp về cơ chế, chính sách Error! Bookmark not defined

3.2.9 Cải thiện môi trường trong các làng nghề truyền thốngError! Bookmark not defined

3.3 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

4

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Du lịch là ngành có quan hệ qua lại rộng rãi nhất với các ngành kinh tế khác và là cầu nối liên kết các vùng miền và các quốc gia Du lịch là trung tâm, là phương tiện

để giao lưu, trao đổi thông tin giúp chúng ta có thể tìm hiểu, khám phá thế giới Du lịch đem đến cho du khách thỏa mãn về nhu cầu giải trí và cân bằng trạng thái tinh thần, thể lực sau những ngày lao động mệt mỏi Do vậy, để du lịch phát triển bền vững thì các cấp quản lý phải có những chính sách, kế hoạch phát triển cụ thể sao cho sự phát triển của nó không tổn hại đến các nhân tố tự nhiên và văn hóa - xã hội

Sự phát triển của du lịch phải song song với sự phát triển của các thành phần kinh tế khác trong xã hội và cần phải mang lại lợi ích cho người dân địa phương, nơi có các nguồn tài nguyên du lịch (TNDL) Để thực hiện được điều đó là một thách thức lớn đối với ngành du lịch của các cấp quản lý và các hộ gia đình trong hệ thống các làng nghề truyền thống (LNTT), rộng hơn là du lịch cả nước đang phải đối mặt với việc quy hoạch và phát triển chưa đồng bộ, chưa có chiến lược phát triển bền vững gây

ra tác động tiêu cực đến tài nguyên môi trường

Đảng và Nhà nước luôn coi trọng và quan tâm đến việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Các di sản văn hóa, dù ở hoàn cảnh lịch sử nào, giai đoạn cách mạng nào, Đảng ta luôn đặc biệt quan tâm bảo vệ vì nó là hồn của dân tộc, là nền tảng tinh thần, động lực nội sinh của sự phát triển bền vững, nhất là giai đoạn đất nước ta đang trong quá trình đổi mới, hội nhập và phát triển hiện nay Các LNTT ở Việt Nam đã và đang có nhiều đóng góp cho GDP của đất nước nói chung và đối với nền kinh tế nông thôn nói riêng Nhiều LNTT hiện nay đã được khôi phục, đầu tư phát triển với quy mô và kỹ thuật cao hơn, hàng hóa không

những phục vụ nhu cầu trong nước mà còn cho xuất khẩu với giá trị lớn Tuy nhiên,

một trong những thách thức đang đặt ra đối với các làng nghề là vấn đề sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, vấn đề khai thác giá trị văn hóa và tạo ra các sản phẩm độc đáo

phục vụ cho hoạt động du lịch

5

Lịch sử hình thành và phát triển của thành phố Sa Đéc được bắt đầu từ công cuộc khẩn hoang của các cộng đồng cư dân di cư từ miền Bắc và miền Trung khoảng thế

kỷ XVII, XVIII Trải qua tiến trình khai phá đất hoang, kiên cường đấu tranh, đất và người nơi đây đã hun đúc nên bản lĩnh kiên cường, bất khuất và truyền thống yêu nước, cách mạng Quá trình đó bồi đắp nên những giá trị nhân văn qua nhiều thế hệ, hình thành những giá trị văn hóa truyền thống mang sắc thái riêng Phát triển làng nghề gắn với du lịch đã trở thành một điểm nhấn quan trọng trong tiến trình phát triển du lịch ở thành phố Sa Đéc bởi nó thể hiện được nét văn hóa đặc trưng của mỗi ngành nghề ở từng khu vực và được nhiều du khách quan tâm

Hiện nay, thành phố Sa Đéc có 6 LNTT và các LNTT này đã trở thành tiêu điểm chú ý gắn với hoạt động du lịch thu hút du khách đến tham quan như làng hoa kiểng Sa Đéc, làng nghề sản xuất bột, làng làm kim hoàn Thành phố Sa Đéc đang đầu tư phát triển du lịch gắn với việc bảo tồn các giá trị LNTT, văn hóa dân cư bản địa và phối hợp chặt chẽ với người dân địa phương trong việc xây dựng, quy hoạch làng nghề gắn với du lịch

Giá trị của các LNTT là vô cùng to lớn, nó gắn bó mật thiết với hoạt động du lịch và được xem là tài nguyên của du lịch, song điều quan trọng là việc bảo tồn và phát huy những giá trị của nó như thế nào để phát triển bền vững trong giai đoạn hiện nay, làm thế nào để các LNTT góp phần vào tăng trưởng kinh tế bền vững thông qua các hoạt động du lịch từ những giá trị văn hóa của làng nghề mang lại, đó chính là vấn đề cần phải được giải quyết một cách khoa học, biện chứng

Nhận thức được tầm quan trọng cũng như tính bức thiết của vấn đề nêu trên

ở thành phố Sa Đéc, tôi mạnh dạn chọn đề tài “Nghiên cứu phát triển du lịch làng

nghề truyền thống tại thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp” làm luận văn tốt

nghiệp Cao học của mình Mong muốn của học viên là các cấp, các ngành và toàn thể xã hội cần quan tâm hơn nữa đến công tác bảo tồn và khai thác giá trị các LNTT vào phát triển du lịch địa phương, phản ánh được tính cấp thiết của việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa làng nghề gắn với việc phát triển du lịch bền vững trong

sự nghiệp CNH, HĐH đất nước trên quê hương Đồng Tháp hiện nay

6

2 Lịch sử nghiên cứu

Cho đến nay ở những góc độ khác nhau, đã có những đề tài nghiên cứu về vấn đề phát triển du lịch làng nghề trên phạm vi cả nước Các công trình nghiên cứu

đã đề cập một cách toàn diện, khái quát hoặc đi sâu phân tích giá trị của loại hình du lịch làng nghề trong bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội

Trong thời gian qua, tại Đồng Tháp có một số công trình sưu tầm biên khảo về LNTT, bên cạnh những công trình sử dụng kinh phí nhà nước, có không ít công

trình là công sức cá nhân Trong đó, phải kể đến “Làng hoa Tân Quy Đông - Sa Đéc” của Lê Kim Hoàng (1993); sách khổ bỏ túi, ghi nhận lịch sử hình thành làng

nghề cùng kỹ thuật ghép, lai tạo, trồng một số hoa kiểng của các nghệ nhân

Gần đây, có một số luận văn tốt nghiệp đại học và sau đại học, khai thác một

số đề tài trong nguồn LNTT Đồng Tháp, cụ thể như:

- Tìm hiểu lịch sử hình thành và phát triển Làng Hoa kiểng Tân Quy Đông -

Sa Đéc của Nguyễn Thị Hồng Phượng (2009);

- Làng nghề Hoa kiểng Sa Đéc của Nguyễn Thị Thúy Ngọc (2010);

Ngoài ra, trong một số tạp chí như tạp chí Du lịch, các báo, đài truyền hình trung ương và địa phương, mạng internet… cũng có giới thiệu nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu không chuyên, các nhà báo, các du khách về vấn

đề phát triển du lịch làng nghề ở tỉnh Đồng Tháp và thành phố Sa Đéc cũng như cung cấp những thông tin bổ ích về hình ảnh các LNTT ở Sa Đéc cho mỗi người dân được biết về vẻ đẹp của Sa Đéc và nét độc đáo của các làng nghề Những nghiên cứu đã qua cho thấy, thực tiễn các làng nghề ở Sa Đéc còn nhiều bất cập Các sản phẩm truyền thống không những là những mặt hàng có giá trị kinh tế cao, tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động nông thôn, giảm thiểu thời gian nông nhàn,

mà còn có ý nghĩa văn hóa dân tộc sâu sắc Thành phố Sa Đéc cũng có nhiều tiềm năng cho phát triển du lịch LNTT như nguồn lao động khéo léo, giàu kinh nghiệm, nguồn nguyên liệu phong phú… Song tốc độ phát triển các làng nghề như hiện nay chưa tương xứng với tiềm năng, đặc biệt hiện trạng phát triển và trình độ công nghệ

7

TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT

1 Trần Thúy Anh (chủ biên - 2011), giáo trình “Du lịch văn hóa – những vấn đề

lý luận và nghiệp vụ”, NXB Giáo dục Việt Nam

2 Hoàng Duy, Hội thảo quốc tế “Hướng tới việc phát triển bền vững du lịch văn hóa dựa trên cộng đồng”, Báo Tuổi Trẻ, 2007

3 Nguyễn Đình Hòe, Vũ Văn Hiếu (2001), Du lịch bền vững, NXB ĐHQG Hà Nội

4 Đinh Trung Kiên, Một số vấn đề về du lịch Việt Nam, NXB Đại học quốc gia,

Hà Nội

5 Luật Du lịch (2005), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

6 Pháp lệnh du lịch (1999), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

7 Nguyễn Văn Lưu (chủ biên – năm 2009), Thị trường Du lịch, NXB Đại học

quốc gia, Hà Nội

8 Thu Trang, Công Nghĩa (2001), Du lịch văn hóa ở Việt Nam, NXB Trẻ, TP

HCM

9 Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Đồng Tháp Quy hoạch tổng thể phát triển

du lịch tỉnh Đồng Tháp thời kỳ 2001 - 2010 và định hướng đến năm 2020

10 Tổng cục du lịch Việt Nam, Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm

2010 và định hướng đến năm 2020, Hà Nội, năm 2001

11 Lưu Quốc Sĩ (chủ biên – năm 1996 ), Văn hóa du lịch (tập đề cương bài giảng

và tư liệu nghiên cứu về văn hóa du lịch), Trường đại học Văn Hóa, Hà Nội

12 Trần Đức Thanh (2000), Nhập môn khoa học du lịch, NXB Đại học Quốc gia,

Hà Nội

13 Võ Thị Thắng, “Pháp lệnh Du lịch – cơ sở vững chắc cho du lịch Việt Nam

bước sang thế kỷ XXI”, Tạp chí Người đại biểu nhân dân số 86 ( 3-1999)

14 Trần Văn Thông (2006), Tổng quan du lịch, NXB ĐH Quốc gia TP.HCM

15 Nguyễn Minh Tuệ (chủ biên – 1997 ), Địa lý du lịch, NXB TP HCM

16 Trần Diễm Thuý (2010), Văn hoá du lịch, NXB Văn hoá – Thông tin, Hà Nội