CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ .... LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài “ Nâng cao năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Hà Nội”
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
TRỊNH PHƯƠNG THẢO
NÂNG CAO NĂNG LỰC TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA LÀNG
TRẺ EM SOS HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH KHOA HỌC QUẢN LÝ
Hà Nội, 2014
Trang 2MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 3
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU 4
PHẦN MỞ ĐẦU 5
1 Lý do chọn đề tài 5
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 6
3 Mục tiêu nghiên cứu 7
4 Phạm vi nghiên cứu 8
5 Mẫu khảo sát 8
6 Câu hỏi nghiên cứu 8
7 Giả thuyết nghiên cứu 8
8 Phương pháp nghiên cứu 9
9 Kết cấu của Luận văn 9
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA
CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ Error! Bookmark not defined.
1.1 Tổ chức phi chính phủ (NGOs) Error! Bookmark not defined.
1.1.1 Lịch sử hình thành tổ chức phi chính phủ Error! Bookmark not
defined.
1.1.2 Khái niệm tổ chức phi chính phủ Error! Bookmark not defined 1.1.3 Phân loại các tổ chức phi chính phủ Error! Bookmark not defined 1.1.4 Tổng quan các tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam Error! Bookmark
not defined.
1.2 Năng lực tự chủ tài chính của các tổ chức phi chính phủ Error!
Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm và đặc điểm năng lực tự chủ tài chính của các tổ chức phi chính phủ Error! Bookmark not defined 1.2.2 Nhân tố ảnh hưởng tới năng lực tự chủ tài chính của tổ chức phi chính phủ Error! Bookmark not defined 1.2.3 Chỉ tiêu đánh giá năng lực tự chủ tài chính của các tổ chức phi chính phủ Error! Bookmark not defined.
*Kết luận Chương 1 Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG II NĂNG LỰC TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA LÀNG TRẺ EM SOS
VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.
2.1 Tổng quan về Làng trẻ em SOS Việt Nam Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Lịch sử hình thành và lĩnh vực hoạt động của Làng trẻ em SOS Việt Nam Error! Bookmark not defined 2.1.2 Bộ máy hoạt động của Làng trẻ em SOS Việt Nam Error! Bookmark
not defined.
2.2 Sự cần thiết phải đảm bảo năng lực tự chủ tài chính tại Làng trẻ em SOS Việt Nam Error! Bookmark not defined.
Trang 32.3 Những hoạt động nhằm đảm bảo năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam Error! Bookmark not defined.
2.3.1 Đối với nguồn kinh phí tự chủ từ nguồn học phí: Error! Bookmark
not defined.
2.3.2 Đối với nguồn gây quỹ (trong nước hoặc quốc tế) từ tổ chức hoặc cá nhân hoặc doanh nghiệp Error! Bookmark not defined 2.3.3 Đối với nguồn ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined.
2.4 Đánh giá năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam Error! Bookmark not defined.
2.4.1 Năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam trong giai đoạn 2010-2014 Error! Bookmark not defined 2.4.2 Sự cần thiết phải nâng cao năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ
em SOS Việt Nam trong những năm tới Error! Bookmark not defined.
*Kết luận Chương 2 Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC TỰ
CHỦ TÀI CHÍNH CỦA LÀNG TRẺ EM SOS VIỆT NAM Error! Bookmark
not defined.
3.1 Phân tích SWOT Làng trẻ em SOS Việt Nam trong bối cảnh hiện nay Error! Bookmark not defined 3.2 Những giải pháp nhằm nâng cao năng lực tự chủ tài chính cho Làng trẻ em SOS Việt Nam Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Tăng cường số lượng và nâng cao chất lượng nhân sự Phòng
truyền thông và phát triển Quỹ Error! Bookmark not defined 3.2.2 Tăng cường hiệu quả hoạt động truyền thông, gây quỹ và phát triển hoạt động PR (Quan hệ công chúng) Error! Bookmark not defined.
B Phát triển hoạt động PR (Public relations - Quan hệ công chúng)Error!
Bookmark not defined.
3.2.3 Phát triển hoạt động tình nguyện chuyên nghiệp Error! Bookmark
not defined.
3.2.4 Phát triển các hoạt động có thu liên quan đến lĩnh vực hoạt động của Làng Error! Bookmark not defined 3.2.5 Vận động sự hỗ trợ tài chính từ nguồn ngân sách cấp Trung ương
và địa phương Error! Bookmark not defined.
*Kết luận Chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện đề tài “ Nâng cao năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Hà Nội” tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của các thầy cô trong Khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học Khoa học xã hội
và nhân văn Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS Bùi Thanh Quất – thầy giáo trực tiếp hướng dẫn đã chỉ bảo tận tình giúp cho tôi hoàn thành luận văn này
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Làng trẻ em SOS, đặc biệt
là Chị Hoàng Hồng Hạnh đã nhiệt tình chia sẻ và giúp đỡ tôi trong quá trình làm việc tại Làng
Lời cuối cùng, tôi xin dành sự trân trọng cho những động viên, khích lệ, tạo điều kiện mà gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã dành cho tôi để tôi có thể toàn tâm toàn ý thực hiện luận văn
Trịnh Phương Thảo
Trang 5
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1 Lĩnh vực hoạt động của các tổ chức phi chính phủ quốc tế……….tr 22 Bảng 1.2 Ngân sách dự kiến giai đoạn 2011- 2013 của các tổ chức phi chính phủ quốc tế tại Việt Nam……….tr 24 Bảng 2.1 Tỷ lệ % kinh phí tự chủ do Làng trẻ em SOS Việt Nam huy động so với tổng nguồn quỹ hoạt động thường niên Giai đoạn 2010 – 2014……… tr 60 Bảng 2.2 Lộ trình mức độ tự chủ tài chính Giai đoạn 2015–2020………….tr 64
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Làng trẻ em SOS là một tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn Kể từ ngày thành lập năm 1949 cho đến nay, tổ chức này đã mở rộng mạng lưới của mình khắp nơi trên thế giới (133 quốc gia) Việt Nam cũng không là một ngoại lệ Hệ thống Làng trẻ em SOS tại Việt Nam hiện nay đang hoạt động tại 16 tỉnh thành dựa trên nguồn ngân sách mà Hiệp hội Làng trẻ em SOS Quốc tế cung cấp hàng năm nhằm triển khai các chương trình, dự án trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam
Tuy nhiên, sự khủng hoảng nền kinh tế thế giới cũng như những bất ổn về chính trị đã khiến cho Làng trẻ em SOS Quốc tế nói riêng và các tổ chức phi chính phủ khác nói chung đứng trước thách thức lớn khi nguồn tài trợ vốn chủ yếu đến từ khu vực châu Âu, Bắc Mỹ và Úc có dấu hiệu suy giảm Thêm vào đó, việc Worldbank – Ngân hàng thế giới - đưa Việt Nam ra khỏi nhóm nước nghèo
và đánh giá là một quốc gia có thu nhập trung bình thấp từ năm 2009 đã phần nào ảnh hưởng tới quyết định phân bổ ngân sách của SOS Quốc tế cho Việt Nam Bởi lẽ đó, đến năm 2010, Làng trẻ em SOS Quốc tế đã quyết định đặt mục tiêu yêu cầu SOS Việt Nam cần nâng cao năng lực tự chủ tài chính để hoạt động
và phát triển trong tương lai không xa, giảm tỷ lệ phụ thuộc vào nguồn vốn tài trợ của SOS Quốc tế
Tuy nhiên, việc tự chủ tài chính không phải là vấn đề đơn giản Đứng trước đòi hỏi này, bài toán đặt ra cho toàn bộ hệ thống các Làng trẻ em SOS ở Việt Nam chính là làm thế nào để nâng cao năng lực tự chủ tài chính, vừa đảm bảo cho mục tiêu hoạt động của Làng trong việc trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, vừa đảm bảo thực hiện đúng theo Chiến lược phát triển mà Làng trẻ
em SOS quốc tế đề xuất Cụ thể hơn, đây chính là bài toán mà Văn phòng trụ sở Làng trẻ em SOS Việt Nam (Gọi tắt là Làng trẻ em SOS Việt Nam) nằm trong khu Làng trẻ em SOS tại Hà Nội phải tìm lời giải Bởi đây là cơ quan đầu não
Trang 8chịu trách nhiệm quản lý mọi hoạt động, đặc biệt là vấn đề tài chính của toàn bộ
hệ thống các Làng trẻ em SOS trên lãnh thổ Việt Nam
Đứng trước nhu cầu bức thiết đó, tác giả quyết định làm đề tài nghiên cứu giải pháp Nâng cao năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Hà Nội nhằm đưa ra những khuyến nghị giúp SOS Việt Nam từng bước phát triển và vượt qua những khó khăn trong công tác quản lý
Đồng thời, tác giả hi vọng kết quả nghiên cứu của đề tài không chỉ được
áp dụng cho riêng hệ thống Làng trẻ em SOS ở Việt Nam, mà còn có thể được ứng dụng để giúp các tổ chức phi chính phủ khác nâng cao năng lực tự chủ tài chính, góp phần phát triển hệ thống các tổ chức phi chính phủ vốn đóng vai trò rất quan trọng trong việc giải quyết những hệ lụy của một xã hội phát triển
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Năng lực tự chủ tài chính là một khái niệm mới được nhắc đến nhiều trong vài năm trở lại đây, đặc biệt từ khi Chính phủ ra quyết định về tự chủ tài chính cho các cơ quan sự nghiệp Các công trình nghiên cứu về năng lực tự chủ tài chính có thể kể đến bao gồm:
- Trần Đức Cân (2012), Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính của các trường đại
học công lập ở Việt Nam, LATS Kinh tế Luận án nghiên cứu cơ sở lý luận và
thực trạng về cơ chế tự chủ tài chính của các trường đại học công lập Từ đó đưa
ra giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính ở đơn vị sự nghiệp như hệ thống các trường đại học công
- Lương Bá Tiến (1987), Thực hiện tự chủ tài chính của các xí nghiệp công
nghiệp quốc doanh, Nxb TP Hồ Chí Minh Cuốn sách với 144 trang đã nêu lên
những nội dung và biện pháp cụ thể để thực hiện tự chủ tài chính ở các xí nghiệp công nghiệp quốc doanh
- Nguyễn Khánh Tường (2005), Xây dựng quy chế như thế nào? Một số ý kiến về
việc xây dựng quy chế hướng dẫn thực hiện tự chủ tài chính trong các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập, Tạp chí tài chính, số 12/2005, tr 34-35 Bài
Trang 9nghiên cứu trên tạp chí đề xuất cách thức xây dựng quy chế thực hiện tự chủ tài chính cho hệ thống các trường cao đẳng, đại học ngoài công lập
Những công trình nghiên cứu trên đều viết về tự chủ tài chính dưới dạng nội dung và cơ chế thực hiện, cũng như những phương án đề xuất để hoàn thiện
cơ chế tự chủ hoặc thực hiện tự chủ trong trường học hoặc trong xí nghiệp
Đối với loại hình tổ chức phi chính phủ, có hai cuốn sách nổi bật bao gồm:
- Đinh Quý Độ (2012), Các tổ chức phi chính phủ quốc tế - Vấn đề nổi bật, xu
hướng cơ bản và tác động chủ yếu, NXH Khoa học xã hội Cuốn sách đã khái
quát lịch sử hình thành và phát triển các tổ chức phi chính phủ quốc tế Nêu lên những đặc trưng nổi bật và những tác động chủ yếu của các tổ chức đối với nền kinh tế, chính trị thế giới Đồng thời tác giả cũng trình bày chính sách mà một số quốc gia áp dụng cũng như những ý kiến đề xuất về chính sách của Việt Nam với các tổ chức phi chính phủ quốc tế
- Nguyễn Văn Thanh (1995), Tổ chức và hoạt động phi chính phủ nước ngoài ở
Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội Quyển sách giới thiệu khái quát về
tổ chức và hoạt động của các tổ chức phi chính phủ trên thế giới, tổ chức phi chính phủ nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam cũng như những dự án mà
Riêng đối với đối tượng là Làng trẻ em SOS ở Việt Nam, mới chỉ có các khóa luận tốt nghiệp viết về hoạt động liên quan đến lĩnh vực công tác xã hội được thực hiện tại Làng Trong phạm vi hiểu biết của tác giả, chưa có bất kì tài liệu hoặc công trình nghiên cứu nào lấy hướng nghiên cứu về năng lực tự chủ tài chính đối với một tổ chức phi chính phủ như Làng trẻ em SOS làm đối tượng nghiên cứu Bởi vậy, tác giả nghĩ rằng, đề tài này thuộc một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới, có giá trị không chỉ về mặt lý luận mà còn về mặt thực tiễn cho những công trình nghiên cứu sau có liên quan
3 Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn được thực hiện nhằm hai mục tiêu nghiên cứu sau:
Trang 10- Đánh giá năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam hiện nay
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam
4 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nội dung: Luận văn nghiên cứu về năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam
Phạm vi thời gian: Luận văn nghiên cứu năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam trong 5 năm (2010 - 2014)
5 Mẫu khảo sát
Văn phòng trụ sở Làng trẻ em SOS Việt Nam nằm trong Làng trẻ em SOS
Hà Nội
6 Câu hỏi nghiên cứu
- Năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam được đánh giá như thế nào?
- Làm thế nào để nâng cao năng lực tự chủ tài chính cho Làng trẻ em SOS Việt Nam?
7 Giả thuyết nghiên cứu
- Năng lực tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS Việt Nam luôn được đảm bảo duy trì trong giai đoạn 2010-2014, có xu hướng tăng nhẹ từ năm 2012 tuy chỉ đạt
ở mức thấp, chưa đủ để đáp ứng chỉ tiêu tự chủ tài chính mà Làng trẻ em SOS đặt ra trong chiến lược phát triển đến năm 2020
- Để nâng cao năng lực tự chủ tài chính cho Làng trẻ em SOS Việt Nam cần thực hiện đồng bộ những giải pháp sau: Tăng cường số lượng và nâng cao chất lượng nhân sự Phòng Truyền thông và phát triển Quỹ; Tăng cường hiệu quả hoạt động truyền thông, gây quỹ và phát triển hoạt động PR (Public Relations – Quan hệ công chúng);; Phát triển hoạt động tình nguyện chuyên nghiệp; Phát triển các hoạt động có thu liên quan đến lĩnh vực hoạt động; Vận động sự hỗ trợ tài chính
từ nguồn ngân sách cấp Trung ương và địa phương
Trang 118 Phương pháp nghiên cứu
- Tổng hợp, phân tích tài liệu: Phương pháp này được sử dụng nhằm xây dựng cơ sở lý luận của luận văn, đánh giá năng lực tự chủ tài chính của
Làng thông qua các tài liệu thu được
- Đối chiếu, so sánh số liệu: Phương pháp này được sử dụng để thấy sự khác biệt về năng lực tự chủ tài chính của Làng giữa các năm trong giai
đoạn 2010-2014
- Phương pháp phỏng vấn sâu: Phương pháp này được sử dụng để thu thập thông tin về thực trạng và nguyên nhân các vấn đề liên quan đến năng lực
tự chủ tài chính của Làng trẻ em SOS
- Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Phương pháp này được sử dụng nhằm lấy ý kiến đánh giá năng lực tự chủ tài chính của Làng, các giải pháp đề xuất của tác giả để đảm bảo tính khách quan và khả thi của nội
dung luận văn
- Phương pháp phân tích SWOT: Phương pháp này được sử dụng để xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của Làng trong bối cảnh
hiện nay để từ đó có những cơ sở đề xuất giải pháp khả thi và hiệu quả
9 Kết cấu của Luận văn
Luận văn gồm có:
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
PHẦN MỞ ĐẦU
PHÂN NỘI DUNG
CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ
1.1 Tổ chức phi chính phủ (NGOs)
1.2 Năng lực tự chủ tài chính của các tổ chức phi chính phủ
Trang 12DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT
1 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Nghị định số
130/2005/nđ-cp ngày 17 tháng 10 năm 2005 quy định chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính đối với các cơ quan nhà nước
2 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Nghị định số
115/2005/nđ-cp ngày 17 tháng 10 năm 2005 quy định cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức khoa học và công nghệ công lập
3 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2006), Nghị định số
43/2006/nđ-cp ngày 25 tháng 4 năm 2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn
vị sự nghiệp công lập
4 Frank Jefkins, Phá vỡ bí ẩn PR Dịch: Nguyễn Thị Phương Anh – Ngô Anh
Thy (2007), NXB Trẻ
5 Đinh Quý Độ (2012), Các tổ chức phi chính phủ quốc tế - Vấn đề nổi bật, xu
hướng cơ bản và tác động chủ yếu, NXH Khoa học xã hội
6 Khoa quản lý nhà nước về xã hội - Học viện Hành chính., Giáo trình Quản lý
nhà nước đối với tổ chức phi chính phủ, NXB Khoa học và kỹ thuật, 2009
7 SOS Việt Nam, Báo cáo phát triển Làng trẻ em SOS Việt Nam năm 2013
8 Nguyễn Văn Thanh (1995), Tổ chức và hoạt động phi chính phủ nước ngoài
ở Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
9 Trịnh Phương Thảo (2013), Vai trò của quan hệ công chúng (Public relations)
đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ xã hội cho đối tượng yếu thế, Kỷ yếu hội
thảo khoa học, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội, trang 508-511, ISBN 978604540353-2