Ảnh hưởng của liều lượng kali đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng giống dưa hấu hắc mỹ nhân trong vụ hè 2008 tại viện KHKTNN bắc trung bộ

Vì phần lớn diệntích đất trồng dưa hấu của Việt Nam nói chung, vùng Bắc Trung Bộ nói riêng làđất cát và cát pha, đây là những loại đất có hàm lượng mùn rất thấp, khả nănghấp thu dinh dưỡ

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Dưa hấu (Citrulls lanatus) thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae), một loại cây

vỏ cứng chứa nhiều nước, có nguồn gốc từ miền Nam Châu Phi và là loài câyđược trồng phổ biến nhất trong họ Bầu bí

Dưa hấu chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất rau quả ở nhiều nước trênthế giới và ở nước ta, cây dưa hấu tham gia tích cực vào chuyển đổi cơ cấu câytrồng, đang và sẽ là cây cho hiệu quả kinh tế cao, xóa đói giảm nghèo, tăng thunhập, cải thiện cuộc sống cho người nông dân

Dưa hấu có tính hàn có thể làm thức ăn giải nhiệt trong ngày hè nóng nực,quả dưa hấu có chứa nhiều Lycopene - chất chống oxi hóa, bên cạnh đó dưa hấu

là một trong các loại thực phẩm hiếm hoi cung cấp chất Citrulin - một loại axitamin có tác dụng làm lành vết thương [22] Ngoài ra dưa hấu còn cung cấp Nănglượng và một số chất khác Khi nghiên cứu người ta thấy rằng: Trong 100 g phầnquả ăn được cho ta 15 Kcals, 1,2 g Protein, 780 mcrogam Vitamin A, 7 mgVitamin C [2, tr.65] Một số nghiên cứu khác cho thấy: Trong 100g phần ruột tráichứa tới 90% nước và 9% các hợp chất Hydratcacrbon Ngoài ra còn nhiềudưỡng chất khác như Protein (0,7%), Lipit (0,1%), các Vitamin A, C và các chấttrung lượng, vi lượng như Canxi, Magie, Sắt,… [6, tr.9]

Hiện nay, có rất nhiều giống dưa hấu được đưa vào trong sản xuất, trong

đó giống dưa hấu lai Hắc Mỹ Nhân là một trong những giống có triển vọng chonăng suất cao, chất lượng tốt

Dưa hấu cũng như các loại cây trồng khác, muốn nâng cao năng suất, chấtlượng, khả năng chống chịu,… thì phải tạo mọi điều kiện thích hợp cho cây sinhtrưởng, phát triển một cách tốt nhất Trong quá trình sản xuất Nông nghiệp, ông

cha ta đã đúc rút kinh nghiệm "Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống" Trong

điều kiện hiện nay đầy đủ thuận lợi về hệ thống tưới tiêu, điều kiện chăm sóc, bộgiống phong phú,… Tuy nhiên năng suất dưa hấu của nước ta vẫn còn thấp và

thấp hơn các nước trong khu vực Do những hạn chế trong khâu canh tác như đấtđai, bố trí thời vụ,… đặc biệt là việc sử dụng phân bón chưa hợp lý là một trongnhững yếu tố quan trọng hạn chế năng suất, phẩm chất dưa hấu Vì phần lớn diệntích đất trồng dưa hấu của Việt Nam nói chung, vùng Bắc Trung Bộ nói riêng làđất cát và cát pha, đây là những loại đất có hàm lượng mùn rất thấp, khả nănghấp thu dinh dưỡng kém nên nghèo dinh dưỡng đặc biệt là kali - yếu tố dinhdưỡng mà cây dưa hấu có nhu cầu lớn nhất trong tất cả yếu tố dinh dưỡng.Nghiên cứu để xác định quy trình phân bón phù hợp cho cây dưa hấu trên đất cát

ở Việt Nam nói chung và vùng Bắc Trung Bộ nói riêng là vấn đề cần thiết nhằmphát huy hết tiềm năng năng suất, nâng cao phẩm chất và hiệu quả kinh tế chongười trồng dưa hấu

Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: "Ảnh hưởng của liều lượng Kali đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng giống dưa hấu Hắc Mỹ Nhân trong vụ Hè 2008 tại Viện KHKTNN Bắc Trung Bộ”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng bón phân kali khác nhauđến khả năng sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu sâu bệnh, năng suất vàchất lượng của giống dưa hấu Hắc Mỹ Nhân, để từ đó xác định được liều lượngphân bón kali thích hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng phân kali đối với giống dưahấu Hắc Mỹ Nhân trên chân đất cát pha tại vùng Bắc Trung Bộ

3 Đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Phân bón kali và giống dưa hấu Hắc Mỹ Nhân

- Các nghiên cứu được tiến hành trên đồng ruộng tại Viện KHKT Nôngnghiệp Bắc Trung Bộ - Thành phố Vinh – Nghệ An

3.2 Nội dung nghiên cứu

- Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống dưa hấu Hắc MỹNhân ở các liều lượng kali khác nhau

- Đánh giá khả năng chống chịu của giống dưa hấu Hắc Mỹ Nhân ở cácliều lượng kali khác nhau.

- Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của của giống dưahấu Hắc Mỹ Nhân ở các liều lượng kali khác nhau

- Phân tích một số chỉ tiêu chất lượng giống dưa hấu Hắc Mỹ Nhân ở cácliều lượng kali khác nhau

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Trên cơ sở nghiên cứu các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, năng suất,chất lượng của cây dưa hấu ở các mức bón kali khác nhau nhằm đánh giá sự tácđộng của kali trên giống dưa hấu Hắc Mỹ Nhân

- Cung cấp các tư liệu khoa học trong biện pháp tăng năng suất và chấtlượng dưa hấu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình sản xuất dưa hấu ở Thế giới và trong nước

1.1.1 Tình hình sản xuất dưa hấu trên thế giới

Người Ai Cập đã mô tả cây dưa hấu ít nhất từ 4000 năm trước đây Nhàtruyền giáo David Livingstone vào năm 1857 đã phát hiện thấy 2 loài dưa hấu đó

là Melon đắng và ngọt hoang dại đầu tiên sinh trưởng ở Châu Phi Vì vậy, ChâuPhi được xem là trung tâm nguồn gốc của cây dưa hấu

Dưa hấu được đưa đến Trung Quốc và miền Đông Liên Xô vào thế kỷ X

và đến nước Anh vào khoảng năm 1600 Từ năm 1640 dưa hấu được trồng rộngrãi ở Mỹ [4, tr.18 – 20]

Theo số liệu thống kê của FAO (2007) [19] có 5 nước có diện tích lớnnhất thế giới đó là Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Liên Bang Nga, Brazil và Ai Cậpđược thể hiện ở bảng sau

Bảng 1.1 Diện tích trồng dưa hấu của một số nước trên thế giới

ĐVT: Nghìn hecta Năm

Cho đến nay, sản lượng dưa hấu hàng năm trên thế giới ước tính khoảng

30 triệu tấn với diện tích gieo trồng trên 2 triệu hecta Các nước vùng Đông Nam

Á là nơi trồng nhiều dưa hấu, chiếm tới 50% diện tích trồng trên thế giới [6, tr 9].Cũng theo số liệu thống kê của FAO (2007) [19] thấy rằng diện tích gieo trồngdưa hấu trên thế giới trong những năm gần đây tăng lên khoảng 2% Năm 2007

toàn thế giới có 3,60 triệu ha đất trồng dưa hấu Trong đó, Châu Á có diện tíchgieo trồng là 2,81 triệu ha chiếm 77,99% diện tích gieo trồng thế giới, tiếp đếntheo thứ tự là Châu Âu (8,60%), Châu Mỹ (8,02%), Châu Phi (5,25%) và xếpcuối cùng là Châu Đại Dương (0,14%) Tình hình sản xuất dưa hấu của các vùngtrên thế giới được trong những năm gần đây được thể hiện ở bảng 1.2.

Bảng 1.2 Tình hình sản xuất dưa hấu của các vùng trên thế giới

ĐVT: Diện tích: Nghìn hecta, Năng suất: Tấn/ha, Sản lượng: Tri u ệu

Nguồn: FAO (2007) [19]

1.1.2 Tình hình sản xuất dưa hấu ở Việt Nam

Ở nước ta lịch sử trồng dưa hấu đã có từ thời vua Hùng Vương thứ 18 qua

sự tích dưa hấu Mai An Tiêm [4, tr 18 – 20] Hiện nay, dưa hấu được trồng rộngrãi từ Bắc tới Nam Các vùng trồng dưa hấu truyền thống ở Hải Hưng, Nghệ An,Quảng Nam – Đà Nẵng, Tiền Giang, Long An,… Hàng năm cung cấp một khốilượng lớn cho tiêu dùng nội địa và một phần cho xuất khẩu [14, tr 81]

Bảng 1.3 Tình hình sản xuất dưa hấu của Việt Nam

ĐVT: Diện tích: Nghìn hecta, Năng suất: Tấn/ha, S n l ản lượng: Triệu ượng: Triệu ng: Tri u ệu

t n ấn Năm

Diện tích 19,00 23,57 25,99 27,00 28,00 28,00 28,00Năng suất 12,88 15,80 15,44 15,19 15,00 15,00 15,00Sản lượng 244,71 372,30 401,18 410,00 420,00 420,00 420,00

Nguồn: FAO (2007) [19]

Cho đến nay, riêng ở các tỉnh Nam Bộ, ước tính diện tích trồng dưa hấukhoảng trên 20.000 ha [6, tr 10] Vài năm gần đây diện tích trồng dưa hấu cóchiều hướng tăng nhiều chủ yếu là tăng vụ trên đất trồng lúa ở Đồng bằng sôngCửu Long Ở các tỉnh phía Bắc trước đây dưa hấu thường chỉ trồng một vụ Xuân

Hè gieo tháng 3 – 4 thu hoạch tháng 5 – 6 trên một số vùng đất cát của đồngbằng và trung du Bắc Bộ

1.1.3 Tình hình sản xuất dưa hấu ở Nghệ An

Nghệ An là một trong số các tỉnh có truyền thống trồng dưa hấu trên cảnước Từ năm 2006 tỉnh có 11/19 huyện trồng dưa hấu với diện tích hơn 1200 ha[21], [29] tập trung ở một số huyện như Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn, Đô Lương,

Năm 2007, Nghệ An chỉ chiếm khoảng 4,29% về diện tích và 5,71% vềsản lượng so với cả nước Về năng suất giữa các huyện có chênh lệch lớn tùytheo giống, điều kiện đất đai và khí hậu cụ thể của từng vùng Tuy nhiên, trong

những năm gần đây Nghệ An được đánh giá là một trong các tỉnh có tiềm năng

mở rộng diện tích gieo trồng cây dưa hấu

Bảng 1.4 Tình hình sản xuất dưa hấu một số huyện ở Nghệ An năm 2007

(ha)

Năng suất(tấn/ha)

Sản lượng(nghìn tấn)

*) Theo Loatsch (1957) (trích theo Beckett, 1964) [18, tr 212 – 219] dựavào độ hòa tan của các hợp chất chứa kali đã chia kali trong đất thành 3 dạng:

+ Kali hòa tan trong nước

+ Kali trao đổi

+ Kali không trao đổi

Trong đó, dạng kali không trao đổi chiếm đại đa số, lượng kali trao đổi ít hơnnhiều còn kali hòa tan trong nước chỉ chiếm một lượng rất nhỏ khoảng 5 – 7 kg K2O/ha[7, tr 119] Quan hệ kali không trao đổi với các dạng kali khác rất khác nhau tùy theoloại đất, cây trồng, thời tiết, phân bón (Nguyễn Hữu Thành, 1997) [8, tr 66 – 67]

*) Theo Vũ Hữu Yêm (1995) [12, tr 49] thì kali trong đất nằm dưới 3 dạng:+ Kali nằm trong thành phần khoáng vật: Đây là loại kali cây trồng có thể sửdụng trực tiếp nằm trong khoáng vật dưới ảnh hưởng của nước và axit Cacbonic hòatan trong nước, nhiệt độ và vi sinh vật để cung cấp dần kali cho cây

+ Kali trao đổi hấp phụ trên bề mặt keo đất: Kali trao đổi chỉ bằng 0,8 –1,5% K2O tổng số trong đất.

+ Kali hòa tan trong nước: Chiếm một lượng rất ít chỉ khoảng 10% lượngkali trao đổi

*) Theo Đoàn Văn Cung (1998) [1, tr 157 - 160] chia kali thành 4 dạng:+ Kali hữu hiệu trực tiếp: Là kali hòa tan trong nước và kali trao đổi.+ Kali hữu hiệu chậm hay bán hữu hiệu: Có thể xem là loại K+ đã được cốđịnh không thể trao đổi ngay do K+ chui sâu và bị giữ chặt trong các cấu trúc củakhoáng hoặc phức hệ hữu cơ khoáng nhưng có thể được điều động dần cho cây trồng

+ Kali dự trữ lâu dài: Là phần kali nằm sát ngoài mạng lưới tinh thểSilicat Dạng này phải trải qua một quá trình vô cùng lâu dài mới có thể cung cấpkali hữu hiệu cho đất với tác động của nước, khí hậu và môi trường

+ Kali trong mạng lưới tinh thể Silicat: Là dạng kali xem như không cókhả năng điều động Tùy theo tốc độ phong hóa và rửa trôi dạng kali này có tỷ lệrất khác so với kali tổng số

1.4.2 Tỷ lệ kali trong đất

Tỷ lệ Kali trong đất biến động trong phạm vi 0,5 – 3%, đất canh tácthường có trên dưới 2% [12, tr 49] Tổng lượng kali trong đất luôn lớn hơn tổnglượng lân và đạm cộng lại Thường các loại đất có chứa từ 0,2 – 0,4% K2O ở đấtnhiệt đới nói chung, tỷ lệ kali thấp ở đất các nước ôn đới Trên các chân đất sét

và thịt lượng K2O thường đạt 2% có trường hợp đạt 3% Trên chân đất cát pha,nhất là đất lầy thụt lượng K2O thường thấp Lượng K2O ở đất địa thành thườngthấp hơn đất phù sa [15, tr 73]

Nguyễn Văn Chiến (1999) [9, tr 164 - 189] khi nghiên cứu các dạng kalitrên một số loại đất chính Việt Nam đã rút ra kết luận thể hiện ở bảng 1.5

Bảng 1.5 Hàm lượng các dạng kali trên một số loại đấn t chính Vi t Nam ệu

(%)

K hữu hiệu(mg/100g đất)

K hữu hiệu trựctiếp (mg/100g đất)Phù sa sông Hồng 2,10 – 3,33 12,05 – 30,13 4,10 – 16,27Phù sa sông Mã 1,61 – 2,67 9,04 – 21,09 3,01 – 7,83Phù sa sông Thái Bình 1,51 – 2,70 9,04 – 21,09 4,04 – 10,87Phù sa sông Lam 1,20 – 2,35 12,05 – 27,11 2,41 – 11,45Đất chiêm trũng 1,86 – 2,99 9,04 – 21,09 4,22 – 9,64Đất phèn 2,10 – 2,35 30,13 – 51,21 12,6 – 26,51Đất mặn 1,54 – 1,92 72,10 – 78,30 6,03 – 34,95Đất cát biển 1,06 – 2,14 3,01 – 12,05 1,20 – 5,42Đất bạc màu 0,22 – 1,59 3,01 – 12,05 1,20 – 5,42Đất Bazan 0,12 – 0,88 9,04 – 96,40 3,10 – 59,05Đất đỏ vàng trên đá vôi 0,45 – 2,32 9,04 – 39,16 3,01 – 30,13

Lượng kali mà đất có thể cung cấp cho cây trồng thường thể hiện ở cả haichỉ tiêu kali tổng số và kali trao đổi trong đất Sự khác biệt giữa các loại đất rấtlớn và cây thường dựa vào sự cung cấp kali của đất để thỏa mãn nhu cầu kali củamình (Võ Minh Kha, 2003) [3, tr 83] Số liệu bảng 1.5 cho thấy tiềm năng cungcấp kali của các loại đất thủy thành (trừ đất bạc màu và cát biển) lớn hơn các loạiđất địa thành Đất ở địa hình thấp hơn thường có hàm lượng kali cao hơn vàngược lại Hàm lượng kali hữu hiệu và kali hữu hiệu trực tiếp trong đất phụ thuộcchặt chẽ vào hữu cơ trong đất Tuy nhiên, một thực tế dễ nhận thấy là phần lớnđất cát ở Việt Nam có hàm lượng kali rất thấp thường K2O < 0,3% [16, tr 193]

Do đó canh tác trên đất cát bổ sung kali là điều cần thiết phải quan tâm để đảmbảo năng suất phẩm chất cây trồng Bên cạnh đó cần phải làm giàu hàm lượngmùn cho đất cát vì nó giúp cho việc bón kali có hiệu quả hơn

Mặt khác, trong quá trình trồng trọt, do nhu cầu thâm canh ngày càng cao,tạo khối lượng sản phẩm lớn, và sự không hoàn trả lại kali cho đất, cây trồng đã

lấy đi từ đất một lượng kali rất lớn vì vậy càng ngày kali trong đất càng nghèo đi.Chính vì điều này mà việc bổ sung kali cho đất trong trồng trọt là một biện phápcanh tác cần thiết Tuy nhiên, chúng ta cần có sự hiểu biết về nông học và nên cóphương pháp chẩn đoán hàm lượng kali cũng như thành phần kali trong đất vànhu cầu kali của cây trồng để xác định lượng kali và phương pháp bón phù hợpnhằm nâng cao hiệu quả kinh tế

CHƯƠNG II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học

2.1.1 Nhu cầu dinh dưỡng của cây dưa hấu

Cây trồng để sinh trưởng phát triển tốt, khỏe mạnh, đồng đều thì yêu cầu

về dinh dưỡng của chúng phải được cung cấp đầy đủ, kịp thời Cây dưa hấu cũngkhông ngoại lệ, nó cần được cung cấp đầy đủ các chất Đạm, Lân, Kali, Mỗiloại phân bón đều có vai trò quan trọng khác nhau trong quá trình sinh trưởng,phát triển tạo năng suất

Đạm là yếu tố dinh dưỡng cơ bản và đặc biệt quan trọng đối với cây trồng.Đạm giúp cho cây chóng bén rễ hồi xanh, xúc tiến quá trình hình thành thân lá, kéodài thời gian sinh trưởng và tuổi thọ của lá, Thừa hay thiếu đạm đều ảnh hưởng xấurất rõ đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng cây trồng Đối với cây dưahấu, thiếu đạm cây sinh trưởng kém, lóng ngắn, lá nhỏ, trái nhỏ Ngược lại, quá thừađạm sẽ kéo dài thời gian sinh trưởng thân lá, cây phát triển thân lá mạnh, thân lá mềm,non làm giảm khả năng chống chịu sâu bệnh, kéo dài thời gian chín sinh lý của quả,nhiều nước, vị nhạt, không giữ được lâu sau thu hoạch [6, tr 17]

Lân là yếu tố dinh dưỡng rất cần thiết, quan trọng trong việc hình thành,phát triển của bộ rễ và khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây trồng Cây hút lântrong suốt quá trình sinh trưởng, nhưng giai đoạn quan trọng nhất đó là lúc câydưa đang còn nhỏ [17, tr 61] Do đó, khi thiếu lân bộ rễ cây phát triển kém, câysinh trưởng chậm, ít lá, năng suất giảm [6, tr 17]

Kali là nguyên tố vận chuyển rất quan trọng trong quá trình sinh trưởngphát triển của cây trồng Kali giúp cho thân lá cứng cáp, tăng khả năng chốngchịu sâu bệnh và điều kiện sống bất lợi, tăng phẩm chất trái, vỏ trái cứng, dễ vậnchuyển [6, tr 17]

Ngoài ra, cây dưa hấu cũng cần các chất trung lượng và vi lượng, đặc biệtcây dưa hấu rất nhạy cảm với Canxi và Magie [6, tr 17]

2.1.2 Nhu cầu dinh dưỡng kali của cây dưa hấu

Việt Nam nằm trong vành đai nhiệt đới, với khí hậu nóng ẩm làm cho quátrình phong hóa đất diễn ra mạnh hơn kết hợp với lượng mưa lớn hàng năm làmột trong những nguyên nhân chính làm cho chất khoáng nói chung và kali nóiriêng trong tầng đất canh tác bị rửa trôi Điều này thể hiện rõ hơn trên các chânđất cát nghèo mùn, có khả năng hấp thu và giữ dinh dưỡng kém Có thể nhậnđịnh rằng rất nhiều trường hợp ở Việt Nam cần phải bón kali mới đảm bảo chocây trồng có năng suất cao, đặc biệt là đối với các chân đất địa thành Hơn nữaviệc gieo trồng các giống mới năng suất cao, cây trồng cũng hút nhiều chất dinhdưỡng từ đất và phân bón hơn, trong đó kali là nguyên tố cây lấy đi nhiều nhất(Nguyễn Văn Bộ, 1995) [15, tr 80]

Theo Hoàng Minh Châu (1998), đối với cây dưa hấu để đạt được sản lượng

15 tấn/ha thì lượng chất dinh dưỡng đa lượng cần lấy đi từ đất N (56 kg/ha), P2O5 (16kg/ha), K2O (100kg/ha), MgO (25kg/ha), CaO (98 kg/ha) [5, tr 196], [24] Điều nàychứng tỏ nhu cầu sử dụng kali của cây dưa hấu là lớn nhất trong các yếu tố dinhdưỡng Quá trình thu hút kali được tiến hành liên tục từ khi gieo cho đến thu hoạch,đặc biệt là giai đoạn ra hoa đậu quả nhu cầu dinh dưỡng về kali là rất lớn

2.1.3 Vai trò của Kali đối với cây dưa hấu

Trong các yếu tố dinh dưỡng chính, kali là yếu tố quan trọng nhất Kaliđối với cây dưa hấu có rất nhiều tác dụng như:

- Kali có trong dịch bào của cây trồng, nó có tác dụng làm tăng khả năng chốngchịu sâu bệnh hại và chống chịu với điều kiện ngoại cảnh vì kali làm cho các bó mạch,

mô chống đỡ phát triển giúp cho thân lá cứng cáp hơn [12, tr 49], [16, tr 217]

- Kali là yếu tố dinh dưỡng xúc tác tích cực vào quá trình hình thành năngsuất và các yếu tố cấu thành năng suất của dưa hấu (khi bón 150 kg kali nguyênchất, năng suất tăng khoảng 30% [11, tr 53] Khi được cung cấp đầy đủ kali thìcác yếu tố cấu thành năng suất cũng tăng lên

- Không chỉ là chất xúc tác tích cực cho các yếu tố cấu thành năng suất màKali còn đóng vai trò quan trọng trong việc làm tăng chất lượng quả dưa hấu, đặc

biệt là ở giai đoạn sắp thu hoạch quả, cây dưa hấu rất cần phân kali để thúc đẩyquá trình chuyển hóa đường trong quả khi chín Nhờ kali tỷ lệ đường tăng lênđáng kể (bình quân khoảng 1 - 2% theo giá trị tuyệt đối hoặc 6 - 7% theo giá trịtương đối) [11, tr 48] Sỡ dĩ có điều đó là do kali làm tăng vận tốc các dòng chảycủa nước và các sản phẩm quang hợp bên trong cây nhờ đó thúc đẩy sự tích lũycác sản phẩm quang hợp trong các cơ quan dự trữ

Ngoài ra, kali còn là yếu tố giúp cây trồng nâng cao chất lượng sản phẩmthông qua các tác động sau:

+) Giúp cây trồng sử dụng đạm tốt hơn và đặc biệt kali có tác dụng làmgiảm tác hại của việc bón quá nhiều nhiều đạm [12, tr 49], [17, tr 62]

+) Tăng sự tạo thành các hợp chất Protein thông qua các tác động của cácEmzim

+) Làm gia tăng kích thước quả: Tác động bề ngoài rất dễ thấy của kali làtăng độ lớn của quả Khi bón kali làm tăng trọng lượng quả tới 45 – 63%, tăngchiều dài quả tới 2 – 3 cm [11, tr 49]

+) Gia tăng nồng độ chất khô trong dịch quả: Nếu đem so sánh với điềukiện không bón kali thì dịch trong quả tăng từ 10 – 15 lần [11, tr 50]

+) Tăng hàm lượng Vitamin C và Caroten trong quả Khi nghiên cứungười ta thấy: Khi bón 150 kg kali nguyên chất làm năng suất tăng khoảng 30%đặc biệt là Vitamin C tăng gấp 2 lần, Caroten tăng 30 – 50% [11, tr 53]

+) Tăng độ bóng và làm màu sắc vỏ quả đẹp hơn, vỏ quả dai hơn thuậntiện cho quá trình vận chuyển

Hiện nay phần lớn diện tích trồng dưa hấu của Việt Nam nói chung và BắcTrung Bộ nói riêng là đất cát hoặc cát pha nghèo dinh dưỡng đặc biệt là kali Bổsung kali cho cây dưa hấu trồng trên đất cát sẽ có tác động tích cực đến năng suất

và phẩm chất quả Nhưng để xác định lượng bón phù hợp đảm bảo cho cây dưahấu có năng suất cao và mang lại hiêu quả kinh tế cao bắt buộc chúng ta phải tiếnhành các thí nghiệm và phân tích cụ thể đây là điều rất quan trọng

2.2 Vật liệu nghiên cứu

Thí nghiệm sử dụng:

*) Giống dưa hấu Hắc Mỹ Nhân CS-202

Đặc điểm giống: Hắc Mỹ Nhân CS-202 là giống lai F1 có nguồn gốc từThái Lan Hình dạng trái thon dài, vỏ màu xanh đen, có vân nhỏ, dày và cứng, ít

bị nứt vỡ Giống có thể sử dụng trồng quanh năm Thời gian sinh trưởng 65 – 70ngày

*) Phân bón

+) Phân chuồng hoai mục

+) Vôi bột

+) Phân Đạm Urê (NH2)2CO

+) Phân Lân: Supe Lân Ca(H2PO4)2

+) Phân Kali: KCl

2.3 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Địa điểm thí nghiệm: Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ Thành phố Vinh - Nghệ An

Thời gian nghiên cứu: Vụ Hè 2008 (tháng 04 – 06/2008)

2.4 Điều kiện thí nghiệm

2.4.1 Điều kiện đất đai

Thí nghiệm được bố trí trên đất cát pha, đã qua canh tác nhiều năm, gieotrồng 2 vụ/năm và chủ động tưới tiêu của Viện Khoa hoạc kỹ thuật Nông nghiệpBắc Trung Bộ - TP Vinh – Nghệ An

2.4.2 Điều kiện thời tiết khí hậu

Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng nói chung và câydưa hấu nói riêng đều chịu ảnh hưởng bởi tác động của điều kiện khí hậu đếnnăng suất, phẩm chất dưa hấu như nhiệt độ, độ ẩm không khí và chế độ nước

Dưa hấu là cây trồng vùng nhiệt đới nên ưa nhiệt độ cao, nhiệt độ sinhtrưởng phát triển thích hợp trong khoảng 18 – 350C Thời kỳ ra hoa có trái nhiệt

độ thích hợp 25 – 300C, nếu gặp nhiệt độ thấp trái phát triển chậm, vỏ quả dày,

màu thịt quả nhạt, cho năng suất và phẩm chất kém [6, tr 15], [23] Chính vì vậy

mà vụ Đông ở phía Bắc khó trồng dưa hấu còn ở phía Nam trồng được quanhnăm

Bên cạnh nhiệt độ thì nước là yếu tố cực kỳ quan trọng ảnh hưởng đến khảnăng sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây Trái và bộ lá chứa nhiều nướcnên cây dưa hấu cũng cần một lượng nước khá nhiều Tuy nhiên, dưa hấu thíchhợp với khí hậu khô ráo Đất quá ẩm hoặc bị úng nước thì làm cho rễ bị thối,vàng lá và chết dây Độ ẩm không khí cao làm cây nhiều lá, rậm rạp dễ bị sâubệnh làm ảnh hưởng tới khả năng ra hoa, tạo quả

Ngoài ra, chế độ ánh sáng, gió còn làm ảnh hưởng đến sinh trưởng, pháttriển của cây cưa hấu Dưa hấu cần nhiều ánh sáng để sinh trưởng và kết trái.Thiếu ánh sáng dưa bò dài, dễ nhiễm bệnh và khó đậu quả Gió mạnh làm bậtdây, gãy ngọn, rụng nụ và hoa [6, tr.16]

Trên là những yêu cầu điều kiện sinh thái của cây dưa hấu Để nắm bắt rõhơn về ảnh hưởng của điều kiện thời tiết đến sinh trưởng và phát triển của dưahấu trong thời gian thí nghiệm qua theo dõi thu được diễn biến thời tiết khí hậuthể hiện ở bảng 2.1

B ng 2.1 Di n bi n th i ti t, khí h u v Hè 2008 ản lượng: Triệu ễn biến thời tiết, khí hậu vụ Hè 2008 ến thời tiết, khí hậu vụ Hè 2008 ời tiết, khí hậu vụ Hè 2008 ến thời tiết, khí hậu vụ Hè 2008 ậu vụ Hè 2008 ụ Hè 2008 Chỉ tiêu

-Nguồn: Đài khí tượng Thủy văn Bắc Trung Bộ

Qua bảng 2.1 thu được kết quả ảnh hưởng của điều kiện khí hậu thời tiếttới khả năng sinh trưởng của cây dưa hấu như sau:

- Về nhiệt độ: Nhiệt độ tăng dần từ tháng 4 đến tháng 6 với nhiệt độ trungbình là 25,2 – 30,10C rất thuận lợi cho quá trình sinh trưởng phát triển của câydưa hấu từ sau khi gieo cho tới lúc thu hoạch

- Về ẩm độ và lượng mưa: Trong tháng 5 có lượng mưa không lớn lắmnhưng đặc biệt qua theo dõi ngoài đồng ruộng thấy tại thời điểm cây ra hoa rộgặp những trận mưa lớn đây là một trong những nguyên nhân làm giảm khả năngthụ phấn, đậu quả làm giảm năng suất dưa hấu.

- Xung quanh các ô thí nghiệm có dải bảo vệ là Dưa hấu

*) Công thức phân bón cho 1ha

Công thức nền: 30 tấn Phân chuồng + 600kg Vôi + 120kg N + 120kg P2O5

- Diện tích mỗi ô thí nghiệm: 5,0 x 4,0 = 20 (m2)

- Diện tích mỗi công thức thí nghiệm: 20 x 3 = 60 (m2)

- Diện tích toàn bộ thí nghiệm: 20 x 12 = 240 (m2)

2.6.3 Kỹ thuật che phủ nilông

Màng phủ nông nghiệp còn gọi là "màng bạt" hay "thảm", là một loạinhựa dẻo, mỏng, chuyên dùng để phủ liếp trồng rau, dày 0,03 – 0,035 mm, mặttrên có màu xám bạc, mặt dưới có màu đen, có bề khổ rộng từ 1 – 1,6 m [20]

*) Mục đích của việc che phủ nilông:

a Hạn chế côn trùng gây hại: Mặt màu bạc của màng phủ phản chiếu ánhsáng mặt trời nên làm giảm các loài côn trùng hại cây

b Hạn chế bệnh hại: Bề mặt màng phủ ráo nhanh sau khi mưa do đó sẽgiúp cho bộ lá cây luôn khô thoáng, giảm được một số bệnh do nấm tấn công ởgốc thân và đốm phấn trên lá chân

c Ngăn ngừa cỏ dại: Mặt đen của màng phủ ngăn cản ánh sáng mặt trời,làm hạt cỏ dễ chết trong màng phủ

d Điều hoà độ ẩm và giữ cấu trúc mặt đất: Màng phủ ngăn cản sự bốc hơinước trong mùa nắng, hạn chế lượng nước mưa nên rễ cây không bị úng nước,giữ độ ẩm ổn định và mặt đất tơi xốp, thúc đẩy rễ phát triển, tăng sản lượng.

e Giữ phân bón: Giảm rửa trôi của phân bón khi tưới nước hoặc mưa to, ítbay hơi nên tiết kiệm phân

f Tăng nhiệt độ đất: Giữ ấm mặt đất vào ban đêm (mùa lạnh) hoặc thờiđiểm mưa dầm thiếu nắng mặt đất bị lạnh

g Hạn chế độ phèn, mặn: Màng phủ làm giảm sự bốc hơi qua mặt đất nênphèn, mặn được giữ ở tầng đất sâu, giúp bộ rễ hoạt động tốt hơn

h Tăng giá trị trái: Vì màng phủ cung cấp thêm ánh sáng giúp màu sắc vỏtrái đẹp, sạch, bán cao giá hơn

để tránh gió tốc màng phủ

2.6.4 Kỹ thuật bón phân

Bón phân được chia làm 2 đợt đó là bón lót và bón thúc [13]

*) Bón lót: 100% (Phân chuồng + Vôi + Super Lân) + 1/4 Đạm + 1/3 Kali

*) Bón thúc: chia làm 3 lần

+) Lần 1: Bón với lượng 1/4 Đạm khi cây ngã ngọn bò

+) Lần 2: Bón 1/4 Đạm + 1/3 Kali khi cây đậu quả xong

+) Lần 3: 1/4 Đạm + 1/3 Kali còn lại dùng bón hoặc tưới lên lá (kếtthúc trước thu quả 15 - 18 ngày)

+) Thời gian hạt nãy mầm từ 36 - 48 giờ sau ủ.

- Lượng hạt cần gieo: 40 - 50g cho 1000 m2

- Đục lổ màng phủ: Dùng lon sữa bò đường kính khoảng 10 cm, cắt hìnhrăng cưa để đục lỗ gieo hạt

- Mật độ gieo : Cây - cây: 40 cm

Hàng - hàng: 5 m (lên liếp đôi)

Mật độ: 9000 cây/ha

- Cách gieo hạt: Theo phương pháp gieo thẳng Hạt đã ủ nãy mầm, nứtnanh dài khoảng 1 – 2 mm thì đem gieo thẳng vào lỗ, lỗ sâu 1- 2 cm, dùng đấtmịn ẩm để phủ kín hạt

+ Ưu điểm: Gieo thẳng rễ mọc sâu, cây sinh trưởng rất mạnh không bị mất sức.+ Khuyết điểm: Khó chăm sóc, gặp mưa to cây con bị hư nhiều

2.7 Phương pháp nghiên cứu

2.7.1 Về cây trồng

2.7.1.1 Theo dõi chiều dài cành cấp một

- Bắt đầu theo dõi khi xuất hiện cành cấp một đầu tiên, định kỳ 10 ngàytheo dõi một lần cho tới khi thu hoạch

- Cách đo: Đo từ nách lá đến đỉnh sinh trưởng của cành cấp một

2.7.1.2 Theo dõi sự ra lá

- Bắt đầu theo dõi khi cây có 2 - 3 lá thật, định kỳ 10 ngày theo dõi mộtlần cho đến khi thu hoạch để đánh giá tốc độ ra lá

- Xác định được tổng số lá trên thân chính.

- Theo dõi số lá xanh còn lại sau khi thu hoạch

2.7.1.3 Theo dõi đường kính thân cây

- Bắt đầu theo dõi khi cây có 2- 3 lá thật

- Cách đo: Chọn đốt phía trên đốt lá mầm (đo ở giữa đốt), đo 10 cây/ô thí nghiệm

2.7.1.4 Theo dõi sự ra hoa

- Theo dõi khi trên cây bắt đầu ra hoa cho đến khi chọn quả, bấm ngọn.-Xác định tổng số hoa/cây

-Xác định tỷ lệ hoa cái/cây

2.7.1.5 Các chỉ tiêu cấu thành năng suất và năng suất

- Trọng lượng quả/cây: P (kg/quả)

- Năng suất lý thuyết

NSLT = Số cây/đơn vị diện tích x số quả/cây x P quả/cây

- Năng suất thực thu: Cân năng suất của ba lần nhắc lại, tính trung bình rồiquy ra năng suất/ha

2.7.2.2 Phân tích một số chỉ tiêu chất lượng quả

- Phân tích hàm lượng Vitamin C (%) trong quả [10, tr.100]

V V1 0,00088 100 X% = -

V2 WTrong đó:

X%: Hàm lượng Vitamin C

V I2 : Số ml dung dịch Iot 0,01N dùng để chuẩn độ

V1: Thể tích dung dịch mẫu thí nghiệm (50ml)

V2: Thể tích dịch mẫu lấy xác định (20ml)

0,00088: Số g Vitamin C tương ứng với 1ml dung dịch Iot 0,01N

- Hàm lượng chất khô (%)

W1CK% = -

WTrong đó:

CK%: Hàm lượng chất khô

W1: Trọng lượng chất khô cân được sau quá trình sấy

W: Trọng lượng mẫu đem phân tích

2.7.3 Khả năng chống chịu của giống thí nghiệm ở các mức phân kali khác nhau

*) Đối với các loại sâu hại: Theo dõi 20 lá ngẫu nhiên/ô thí nghiệm, tính số lá bị

hại Điều tra 3 lần nhắc lại rồi tính bình quân tỉ lệ hại

Số lá bị hại

Tỉ lệ sâu hại(%) = - x 100

Tổng số lá theo dõi

*) Đối với bệnh hại: Mỗi ô thí nghiệm điều tra 10 cây bất kỳ, điều tra trên lá,

trên thân Điều tra 3 lần nhắc lại rồi tính tỉ lệ bệnh và chỉ số bệnh

Số cây (lá) bị hại

Tỉ lệ bệnh hại (%) = - x 100

Tổng số cây (lá) theo dõi

( b a )

Chỉ số bệnh (%) = x 100

N.TTrong đó: a: Số cá thể bị bệnh ở mỗi cấp

b: Trị số cấp bệnh của mỗi cấp tương ứng N: Tổng số lá theo dõi

CHƯƠNG III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Ảnh hưởng của liều lượng kali đến các chỉ tiêu sinh trưởng của Dưa hấu 3.1.1 Ảnh hưởng của liều lượng kali đến chiều dài cành cấp một

Trên cây dưa hấu ở giai đoạn cây có 4 - 5 lá thật thì tiến hành bấm ngọncho thân chính nhằm mục đích cho chồi nhánh cấp một phát triển rồi sau đó chọnhai hoặc ba dây nhánh cấp một sinh trưởng phát triển tốt, đồng đều để nuôi quả.Cành cấp một có ý nghĩa vô cùng quan trọng vì đây là cành mang quả Ngoài ra,chiều dài cành cấp một còn liên quan mật thiết tới số lá trên thân do đó nó liênquan trực tiếp và quyết định đến năng suất quả trên cây

Khả năng sinh trưởng, phát triển và tạo năng suất của cây dưa hấu phụthuộc rất nhiều vào cành cấp một Chiều dài cành cấp một là một đặc trưng hìnhthái liên quan đến khả năng sinh trưởng, phát triển Cành cấp một sinh trưởng,phát triển tốt khỏe mạnh là tiền đề cơ bản cho các bộ phận khác phát triển, đặcbiệt là số lá và số hoa trên cây

Sự tăng trưởng chiều dài cành cấp một do nhiều yếu tố tác động như: Đặctính của giống, điều kiện ngoại cảnh, mùa vụ, độ ẩm, đất đai, biện pháp canh tác,đặc biệt là chế độ phân bón Nếu cành cấp một có chiều dài lớn, cho số lá nhiềuthì tạo điều kiện cho việc tổng hợp chất hữu cơ hình thành năng suất trong quátrình sinh trưởng, phát triển Tuy nhiên, nếu sự sinh trưởng của cành cấp một quámạnh sẽ dẩn đến sự bất cân đối giữa sinh trưởng và phát triển đây là một trongnhững nguyên nhân quan trọng làm giảm năng suất và phẩm chất quả Do đó việccung cấp chất dinh dưỡng đầy đủ, cân đối để cành cấp một sinh trưởng, phát triểntốt thể hiện được đặc trưng về hình thái của giống là một biện pháp kỹ thuật có ýnghĩa rất lớn

Từ khi xuất hiện cành cấp một ở nách lá thì cũng là lúc cây được khoảng

15 – 20 ngày sau gieo, lúc này hệ thống rễ đã phát triển gần như hoàn thiện, nó

có khả năng tập trung một lượng dinh dưỡng và nước lớn vào cây Do đó, sau khixuất hiện tốc độ tăng trưởng của chiều dài cành cấp một tăng rất nhanh và đạt tốc

độ nhanh nhất vào thời kỳ ra hoa và bắt đầu hình thành quả Tốc độ tăng trưởngchiều dài cành cấp một vào thời kỳ này có rất nhiều ý nghĩa, đó là tiền đề cơ bảncho sự phát triển và hình thành của cơ quan sinh thực, đồng thời tạo điều kiệncho bộ lá phát triển tốt, tổng hợp chất hữu cơ nuôi quả, tạo năng suất.

Qua theo dõi ở các giai đoạn sinh trưởng của cành cấp một trong các côngthức thí nghiệm chúng tôi thu được kết quả ở bảng 3.1

Bảng 3.1 Ảnh hưởng của kali đến chiều dài cành cấp một

Qua bảng 3.1 cho thấy: Chiều dài cành cấp một của giống dưa hấu Hắc

Mỹ Nhân tăng nhanh từ khi bắt đầu xuất hiện (khoảng 24 ngày sau gieo) cho đếnkhoảng 44 ngày sau gieo

*) Ở giai đoạn 24 ngày sau gieo: Đây là thời kỳ cây bắt đầu xuất hiện cànhcấp một Do đó, sự chênh lệch về chiều dài cành cấp một giữa các công thức ởcác mức phân bón kali khác nhau là không đáng kể Qua bảng 3.1 ta thấy không

có sự sai khác về mặt thống kê giữa công thức đối chứng so với các công thứcbón kali với liều lượng khác nhau Trong đó, chiều dài cành cấp một ở công thứcIII (180 kg K2O/ha) đạt lớn nhất là 26,72 cm và bé nhất là công thức I (120 kgK2O/ha) đạt 25,27 cm

*) Giai đoạn 34 ngày sau gieo: Tương tự thời kỳ 24 ngày sau gieo, chiềudài cành cấp một ở giai đoạn này giữa các công thức sử dụng kali khác nhaukhông có sự sai khác có ý nghĩa về mặt thống kê Trong đó chiều dài lớn nhất là