Ảnh hưởng của liều lượng đạm đến phát sinh, phát triển bệnh hại dưa chuột trong vụ xuân 2008 tại nghi phong nghi lộc nghệ an

Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến chỉ số bệnh của bệnh Giả sương mai trên giống dưa chuột Đại Địa .... Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến diễn biến bệnh Phấn trắng Erysiphe cichorace

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các kết quả, số liệu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công bốtrong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Vinh, ngày 28 tháng 10 năm 2008.

Tác giả

Trần Thị Thanh Lý

Lời cảm ơn.

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này, ngoài sự nổ lực phấn đấu của bảnthân Tôi còn nhận được sự quan tâm hướng dẫn nhiệt tình của giảng viên KS.Ngô Thị Mai Vi cùng với sự giúp đỡ của các thầy cô giáo cán bộ kỹ thuật phòngthí nghiệm khoa Nông – Lâm - Ngư trường Đại học Vinh

Nhân dịp này, cho phép tôi bày tỏ lòng cảm ơn chân thành nhất tới giảngviên KS Ngô Thị Mai Vi người đã tận tình giúp đỡ chỉ bảo và tạo mọi điều kiệnthuận nhất để tôi hoàn thành quá trình thực tập tốt nghiệp của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn ban giám hiệu, ban chủ nhiệm khoa Nông –Lâm – Ngư đã sắp xếp bố trí và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong quảng thờigian làm đề tài tốt nghiệp

Cuối cùng, tôi xin gửi đến tình cảm và lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình,bạn bè đã hết lòng giúp đỡ tôi cả về vật chất lẫn tinh thần trong suốt thời gian qua

Xin chân thành cảm ơn !

Vinh, Ngày 20 Tháng 10 Năm 2008

Ký tên

Trần Thị Thanh Lý

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU Error: Reference source not found

1 Tầm quan trọng của việc nghiên cứu Error: Reference source not found2.Mục đích, yêu cầu Error: Reference source not found2.1 Mục đích Error: Reference source not found2.2 Yêu cầu Error: Reference source not found

3 Đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu Error: Reference source not found

4 Ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa khoa học Error: Reference source not found

CHƯƠNG 1 Error: Reference source not found

TỔNG QUAN TÀI LIỆU Error: Reference source not found1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài Error: Reference source not found1.1.1 Cơ sở khoa học Error: Reference source not found1.1.1.1 Đặc điểm của nấm gây hại dưa chuột Error: Reference source not found1.1.1.2 Tác động của phân bón đến bệnh hại Error: Reference source not found1.1.1.3 Mối quan hệ giữa bệnh hại và cây trồng Error: Reference source not found1.1.2 Cơ sở thực tiễn Error: Reference source not found1.2 Nhu cầu dinh dưỡng của cây dưa chuột Error: Reference source not found1.3 Vai trò của đạm Error: Reference source not found1.3.1 Vai trò của đạm đối với đời sống cây trồng Error: Reference source not found

1.3.2 Vai trò của đạm đối với cây dưa chuột Error: Reference source not found1.4 Đạm trong đất Error: Reference source not found1.4.1 Hàm lượng đạm trong đất Error: Reference source not found1.5 Tình hình nghiên cứu phân đạm trên cây trồng ở thế giới và Việt Nam Error: Reference source not found

1.5.1 Tình hình nghiên cứu phân đạm, bệnh trên cây dưa chuột ở thế giới Error: Reference source not found

1.5.2 Tình hình nghiên cứu phân đạm, bệnh trên dưa chuột ở Việt Nam Error: Reference source not found

1.6 Một số giống dưa chuột hiện nay Error: Reference source not found1.6.1 Giống dưa chuột lai PC 1 Error: Reference source not found1.6.2 Giống dưa chuột 054 Thái Lan Error: Reference source not found1.6.3 Hai giống dưa chuột CV5 và CV11 Error: Reference source not found1.7 Một số bệnh hại dưa chuột chính Error: Reference source not found1.7.1 Bệnh giả sương mai ( Pseudoperonospora cubensis) Error: Reference source not found

1.7.2 Bệnh đốm nâu ( Cladosporium fulvum) Error: Reference source not found1.7.3 Bệnh thối gốc dưa chuột Error: Reference source not found1.7.4 Bệnh phấn trắng ( Erysiphe cichoracearum De Candolle) Error: Reference source not found

CHƯƠNG 2 Error: Reference source not found

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error: Reference source not

found

2.1 Nội dung nghiên cứu Error: Reference source not found2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu Error: Reference source not found2.3 Vật liệu và dung cụ nghiên cứu Error: Reference source not found2.4 Phương pháp nghiên cứu Error: Reference source not found2.4.1 Phương pháp điều tra Error: Reference source not found2.4.2 Sắp xếp và bố trí thí nghệm Error: Reference source not found2.4.3 Quy trình kỹ thuật áp dụng Error: Reference source not found2.5 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội của khu vực nghiên cứu Error: Reference source not found

2.5.1 Điều kiện tự nhiên của Nghệ An Error: Reference source not found2.5.2 Điều kiện tự nhiên của huyện Nghi Lộc Error: Reference source not found2.5.3 Đặc điểm kinh tế - xã hội Error: Reference source not found

CHƯƠNG 3 Error: Reference source not found

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN Error: Reference source not

found

3.1 Thành phần bệnh hại dưa chuột vụ Xuân 2008 ở Nghi Lộc - Nghệ An Error: Reference source not found

3.2 Sự ảnh hưởng của đạm đến bệnh Giả sương mai Pseudoperonospora cubensis

trên giống dưa chuột Đại Địa trong vụ Xuân 2008 tại Nghi Phong – Nghi Lộc - Nghệ An Error: Reference source not found3.2.1 Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến tỷ lệ bệnh Giả sương mai trên giống dưa chuột Đại Địa Error: Reference source not found3.2.2 Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến chỉ số bệnh của bệnh Giả sương mai trên giống dưa chuột Đại Địa Error: Reference source not found3.3 Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến diễn biến bệnh Phấn trắng Erysiphe cichoracearum trên giống dưa chuột Đại Địa trong vụ Xuân 2008 tại Nghi Phong

– Nghi Lộc - NghệAn Error: Reference source not found3.3.1 Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến diễn biến tỷ lệ bệnh của bệnh Phấn trắng trên giống dưa chuột Đại Địa Error: Reference source not found3.3.2 Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến diễn biến chỉ số bệnh của bệnh Phấn trắng trên giống dưa chuột Đại Địa Error: Reference source not found3.4 Sự ảnh hưởng cuả liều lượng đạm đến bệnh Đốm nâu Cladosporium

fulvumcke lá trên giống dưa chuột Đại Địa trong vụ Xuân 2008 tại Nghi Phong –

Nghi Lộc - NghệAn Error: Reference source not found3.4.1 Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến diễn biến tỷ lệ bệnh của bệnh Đốm nâu trên giống dưa chuột Đại Địa Error: Reference source not found3.4.2 Sự ảnh hưởng của liều lượng đạm đến diễn biến chỉ số của bệnh Đốm nâu trên giống dưa chuột Đại Địa Error: Reference source not found3.5 Ảnh hưởng của liều lượng đạm đến năng suất dưa chuột Đại Địa trong vụ Xuân 2008 tại Nghi Phong – Nghi Lộc - NghệAn Error: Reference source not found

3.6 Diễn biến của các bệnh hại dưa chuột vụ Xuân 2008 ở Nam Anh - Nam Đàn - Nghệ An Error: Reference source not found 39

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error: Reference source not found 2 Kết luận Error: Reference source not found 2 Kiến nghị Error: Reference source not found

I MỞ ĐẦU

1 Tầm quan trọng của việc nghiên cứu

Dưa chuột (Cucumis sativis L.) là loại rau ăn quả có thời gian sinh trưởng

ngắn và năng suất cao Dưa chuột không những dùng làm thức ăn cho con người

Theo bảng thành phần hóa học thức ăn Việt Nam trong dưa chuột có tới95% là nước, 0,8% protit, 3% gluxit, 0,7% xenlulo, 0,5% tro.Thành phần muốikhoáng: 16%calocho100g, 23mg% canxi, 27mg% P, 1mg% sắt, mangan, iôt,thiamin Dưa chuột còn chứa vitamin A (caroten) với tỉ lệ 0,30mg%, vitaminB1

0,03mg%, vitaminB2 0,40mg%, vitaminPP 0,1mg%, vitaminC 5mg% [17] Ngoài

ra, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy ở gần cuống và vỏ dưa chuột có một loạichất có vị đắng thực có tác dụng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.

Dưa chuột có thời gian sinh trưởng ngắn, dễ trồng và không đòi hỏi nhiều

kĩ thuật, có giá thành cao đem lại hiệu quả kinh tế cao Mặt khác trong những nămgần đây sản phẩm dưa chuột bao tử rất được ưa chuộng nên diện tích và sản lượngdưa chuột ngày càng tăng Có được điều đó là do tác động của nhiều yếu tố như:cải tạo và thay thế bộ giống mới, trình độ thâm canh của người sản xuất được nângcao, thị trường tiêu thụ được mở rộng vv… , Việc sử dụng phân hóa học đã đượcngười dân chú ý như là một biện pháp thâm canh chính và có thể nói phân hóa học

có ảnh hưởng đáng kể đến năng suất cây trồng nói chung và năng suất dưa chuộtnói riêng

Nhờ những tiến bộ khoa học kĩ thuật, năng suất dưa chuột ngày càng tănglên Tuy nhiên so với năng suất tiềm năng thì cách biệt còn rất lớn Có nhiều yếu

tố làm giảm năng suất dưa chuột trong đó bệnh hại là một yếu tố quan trọng

Họ bầu bí nói chung, dưa chuột nói riêng bị nhiều loại bệnh tấn công gâyhại Các bệnh có thể gây hại ở các bộ phận khác nhau vào tất cả các giai đoạn sinhtrưởng Trong đó có một số bệnh phổ biến và gây hại đáng kể như bệnh giả sươngmai, bệnh đốm nâu, bệnh phấn trắng, bệnh chết ẻo, bệnh thối gốc dưa chuột,vv Các huyện thuộc đồng bằng phù sa ở Nghệ An như Nam Đàn, Quỳnh Lưu

là những huyện có diện tích trồng dưa chuột lớn Tuy nhiên trong quá trình canhtác, việc sử dụng phân bón cho dưa chuột chủ yếu theo kinh nghiệm tự phát củanông dân, chưa có nghiên cứu, khuyến cáo nào giúp họ thấy được phân bón nhưthế nào là hợp lý, vừa đạt năng suất, vừa hạn chế được sâu bệnh hại, nâng hiệu quảkinh tế

Vì vậy để góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng phân đạm, đồng thời đóng góp chongười dân mức phân bón hợp làm giảm bớt sâu bệnh hại dưa chuột, được sự đồng

ý của khoa Nông – Lâm – Ngư, tổ bộ môn nông học, dưới sự hướng dẫn củaGiảng viên - Kỹ sư Ngô Thị Mai Vi – CBGV bộ môn Bảo vệ thực vật, chúng tôi

tiến hành nghiên cứu đề tài: "Ảnh hưởng của liều lượng đạm đến phát sinh, phát triển bệnh hại dưa chuột trong vụ Xuân 2008 tại Nghi Phong - Nghi Lộc - Nghệ An"

T

hu thập số liệu khí tượng của vùng Nghi Lộc Nghệ An

3 Đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu : Các loại bệnh hại chính trên cây dưa chuột.

- Phạm vi nghiên cứu: đề tài tập trung nghiên cứu một số bệnh hại chínhtrên dưa chuột ở các mức đạm khác nhau trong vụ Xuân 2008 tại Nghi Phong –Nghi Lộc - Nghệ An

- Nội dung nghiên cứu:

* Tìm hiểu thành phần bệnh hại trên cây dưa chuột vùng Nghi Phong – Nghi Lộc - Nghệ An

* Nghiên cứu diễn biến và tác hại của một số bệnh hại chính trên câydưa chuột vùng Nghi Phong – Nghi Lộc - Nghệ An

* Đánh giá về sự nhiễm bệnh ở các mức đạm khác nhau của giống dưa chuột trên nền đất cát pha tại Nghi Phong – Nghi Lộc - Nghệ An

* Tìm ra mức phân đạm hợp lý nhằm giảm tác hại của bệnh và nâng cao năng suất cho cây dưa chuột

4 Ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa khoa học

-Ý nghĩa khoa học:

Qua quá trình làm thí nghiệm sẽ cung cấp số liệu khoa học, đóng góp một phần nhỏ vào nghiên cứu được sự phát sinh phát triển của bệnh hại dưa chuột, ảnh hưởng của đạm đến sự phát sinh phát triển đó

- Ý nghĩa thực tiễn :

Qua thí nghiệm về ảnh hưởng của mức đạm đến sự phát sinh phát triển củabệnh hại dưa chuột , từ đó tìm ra được mức đạm phù hợp để đưa ra khuyến cáo cho người dân địa phương

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

1.1.1 Cơ sở khoa học

1.1.1.1 Đặc điểm của nấm gây hại dưa chuột

Tác nhân gây bệnh trên cây dưa chuột bao gồm: nấm, virut, tuyến trùng, ,Tuy nhiên một trong những tác nhân gây bệnh phổ biến nhất trên dưa chuột làNấm

Nấm gây bệnh lan từ nơi này sang nơi khác, vụ này sang vụ khác nhờnguồn bệnh nấm Nguồn bệnh nấm là các thể bảo tồn của nấm gây bệnh ở những

vị trí khác nhau, từ đó xuất phát đi lây nhiễm làm phát sinh bệnh đầu tiên trênđồng ruộng Nguồn bệnh có rất nhiều dạng khác nhau, các loại bào tử hữu tính, cácquả thể của nấm, các cấu trúc biến thái của sợi nấm, , Các nguồn bệnh biến tháibền vững, có tính chống chịu cao đối với các điều kiện ngoại cảnh Nhờ vậy chúngvượt qua mọi trở ngại trở thành nguồn bệnh lây nhiễm vào cây trồng khi có điềukiện thích hợp Vị trí của nguồn bệnh cũng rất đa dạng Chúng có thể tồn tại ở hạt,tàn dư của bệnh cũ, cỏ dại và trong đất trồng Vì vậy nắm được các đặc điểm vềnguồn bệnh chúng ta sẽ có biện pháp phòng trừ chính xác, đem lại hiệu quả cao

Để gây hại nguồn bệnh phải trải qua quá trình xâm nhiễm Quá trình xâmnhiễm bắt đầu giai đoạn tiếp xúc của bào tử trên bề mặt kí chủ, trước tiên bào tửnấm tiến hành nảy mầm Bào tử có thể nảy mầm gián tiếp hay trực tiếp Sự nảymầm chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố ngoại cảnh nhưng quan trọng nhất là độ

ẩm và nhiệt độ Nói chung, đa số nấm nảy mầm tốt trong điều kiện ẩm độ cao vànhiệt độ mát mẻ (180C - 220C) Sau nảy mầm, mấm sẽ xâm nhập qua bề mặt kíchủ Tùy từng loại bào tử mà có cách xâm nhập khác nhau Khi hoàn thành xâmnhập, bằng vũ khí hóa học của mình là enzim, chất sinh trưởng và độc tố nấmbệnh sẽ phân hệ cấu trúc tế bào để hấp thụ chất dinh dưỡng nuôi sống bản thân

Đối với các bệnh hại dưa chuột, nấm bệnh đòi hỏi điều kiện nhiệt độ, ẩm

độ nhất định Nấm Pseudoperonospora cubensis gây bệnh giả sương mai sinhtrưởng phát triển thích hợp nhất ở ẩm độ cao, nhiệt độ 180C - 250C Trong điềukiện có giọt nước hoặc có ẩm độ bão hòa 100%, nhiệt độ 180C thì thời kì tiềm dục

của bệnh chỉ trong 5 giờ Nấm Cladosporium fulvum gây bệnh đốm nâu lại thích

hợp với ẩm dộ 90% - 95%, nhiệt độ 220C - 250C [18]

Chúng ta phải nắm vững được các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát sinhphát triển của nấm bệnh cũng như các đặc điểm sinh trưởng của cây trồng để đưa

ra biện pháp phòng trừ thích hợp

1.1.1.2 Tác động của phân bón đến bệnh hại

Bón phân cân đối và đầy đủ là chìa khóa để tăng năng suất cây trồng vàđảm bảo một nền nông nghiệp bền vững Hiện nay không có một quốc gia nào, dù

là nước phát triển hay đang phát triển lại không sử dụng biện pháp bón phân cânđối và hợp lý như một biện pháp quan trọng để tăng sản lượng chất lượng của cácsản phẩm nông nghiệp Các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam đang sửdụng phân bón mất cân đối, gây ra lãng phí, làm suy thoái đất và tăng nguy cơ ônhiễm môi trường [9]

Phân bón không chỉ có ý nghĩa trong việc tăng năng suất cây trồng mà cònảnh hưởng đến sự phát sinh và gây hại cuả dịch hại Như vậy biết cách sử dụngphân bón sẽ có ý nghĩa lớn trong phòng trừ dịch hại

Sử dụng phân bón hợp lý không phải chỉ là việc bón phân cân đối mà còngồm cả việc bón đúng liều lượng, đúng cách, đúng lúc và đúng cây, phù hợp vớitrạng thái sinh trưởng của cây trồng.

Nhiều loại phân vi lượng có tác dụng làm tăng tính kháng sâu, bệnh của câytrồng Silicđioxit làm cho thân cây lúa trở nên cứng, do đó làm tăng tính kháng củacây lúa đối với loài sâu đục thân Phân kali bón riêng hay kết hợp với thuốc trừnấm đã hạn chế được bệnh đạo ôn và bệnh đốm nâu hại lúa

Như vậy bón phân hợp lý sẽ có tác dụng tăng năng suất cây trồng, giảm sâubệnh, giảm bớt sự ô nhiễm môi trường.[19]

1.1.1.3 Mối quan hệ giữa bệnh hại và cây trồng

Khi tấn công lên lá, mầm bệnh phá hủy các diệp lục tố, ảnh hưởng trực tiếplên sự quang hợp của cây Từ đó ảnh hưởng đến các quá trình khác và cuối cùnglàm giảm năng suất cây trồng Đối với dưa chuột, nấm bệnh gây nên những triệuchứng trên lá và quả, tại đây khả năng quang hợp bị mất hoặc giảm sút, từ đó giảmđáng kể năng suất, phẩm chất gây ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của người sảnxuất

Sự phát triển của bệnh hại có quan hệ chặt chẽ với cây trồng Tùy từng loạicây trồng mà bệnh hại có thể bị khống chế hoặc phát triển rộng khắp Ngay trongmột cây trồng thì ở các giai đoạn phát triển khác nhau thì khả năng kháng bệnhcũng khác nhau

1.1.2 Cơ sở thực tiễn

Bệnh hại là nhóm đối tượng gây hại phổ biến cho cây dưa chuột Trên đồngruộng tỉ lệ cây bị bệnh là rất cao, nhất là đối với các bệnh hại lá Bệnh không làmkhuyết lá như sâu nhưng làm ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của diệp lục tố,

do đó làm giảm năng suất, phẩm chất cây trồng Bên cạnh đó việc bón phân khônghợp lí, chưa có liều lượng thích hợp cũng góp phần không nhỏ cho quá trình phátsinh phát triển cho các loại bệnh hại Đặc biệt các bệnh hại dưa chuột chủ yếu tậptrung ở lá, nếu không tìm được lượng bón phân thích hợp làm cho cây trồng sinhtrưởng phát triển tốt thì nó sẽ thúc đẩy sự phát triển của bệnh Tuy nhiên người

dân lại còn thiếu kiến thức thiếu sự quan tâm đến bệnh hại Các khuyến cáo vềbệnh hại còn hạn chế và ít đến tay người dân Như vậy việc trang bị kiến thức vềbệnh hại cho người dân là rất cần thiết

1.2 Nhu cầu dinh dưỡng của cây dưa chuột

Người Việt ta đã biết dùng phân bón từ rất lâu đời Qua thực tế sản xuất,nông dân Việt Nam đã đúc kết được kinh nghiệm: nhất nước, nhì phân, tam cần, tứgiống Phân giữ vị trí thứ hai trong kỹ thuật liên hoàn tăng năng suất cây trồng.Phân bón khiến cho các biện pháp kỹ thuật khác phát huy tác dụng [5]

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hiệp Quốc (FAO) (1989)tổng kết trên toàn phạm vi toàn thế giới đưa ra nhận xét: Bón một tấn chất dinhdưỡng (N+P2O5 +K2O) sẽ tạo được 10 tấn ngũ cốc

Trong điều kiện Việt Nam, cứ một tấn chất dinh dưỡng (N+P2O5 +K2O) chobội thu 10 - 13 tấn thóc [8] Chất dinh dưỡng do cây trồng hút từ đất và phân bón,kết hợp với nguyên liệu của quá trình quang hợp tạo thành sản phẩm thu hoạch.Cho nên nông phẩm phản ánh tình hình đất đai và việc cung cấp thức ăn cho câyqua việc bón phân

Cây dưa chuột có nhu cầu cao đối với dinh dưỡng trong đất, do cây hútđược chất dinh dưỡng từ đất ít hơn rất nhiều so với cây rau khác Ngoài ra cây dưachuột còn có yêu cầu hút dinh dưỡng với tốc độ cao để phát triển nhanh nhưng lạikém chịu được những nồng độ Trong 3 yếu tố dinh dưỡng chính N, P, K, cây dưachuột cần nhất là kali, rồi đến đạm và ít nhất là lân [14] Để tạo được 10 tấn quảcùng với thân lá, cây dưa chuột cần khoảng 18kg N, 14kg P2O5, 35kg K2O.[10]

Bảng 1.1 Nhu cầu dinh dưỡng để tạo 20 tấn quả của cây dưa chuột

Và về các chất vi lượng tính theo số ppm chất khô thể hiện ở bảng 1.2

Bảng 1.2: Chất vi lượng tính theo số ppm chất khô trong lá dưa chuột

Lá non đã trưởng

Bảng 1.3 Sự hút các chất dinh dưỡng của cây dưa chuột trong quả trình

sinh trưởng (% so với tổng lượng hút)

Số ngày sau khi

Số liệu phân tích cây về các chất đa lượng được thể hiện ở bảng 1.4 sau: :[20]

Bảng 1.4 Các chất đa lượng trong lá dưa chuột

Bộ phận cây Giai đoạn tăngtrưởng

1.3.1 Vai trò của đạm đối với đời sống cây trồng

Phân bón là những chất được đưa vào đất để tăng độ phì nhiêu của đất, làthức ăn cho cây trồng, chúng chứa một hoặc nhiều chất dinh dưỡng cần thiết cầnthiết để cây phát triển và cho năng suất cao Trong đó, phân khoáng là loại phânhóa học do công nghiệp hóa chất và khai khoáng sản xuất ra, có chưa thành phầnchất dinh dưỡng đậm đặc hơn phân hữu cơ Loại phân khoáng đơn chất thì chỉchứa một chất dinh dưỡng chính như: đạm, lân, hoặc kali

Tỉ lệ đạm trong cây, tính theo chất khô, biến động trong phạm vi 0,5 (rơmrạ) đến 6% (bèo hoa dâu), trong hạt biến động từ 0,8-1,2% (hạt thóc) đến 5,5-7,5%(hạt đậu tương) Giữa các bộ phận trong cây tỉ lệ đạm giảm dần theo thứ tự sau:hạt > lá> thân > rễ.

Đạm là chất dinh dưỡng rất cần thiết và rất quan trọng đối với cây Đạm lànguyên tố tham gia vào thành phần chính của clorophin, protit, peptit, cácaxitamin, các enzyma và các loại vitamin trong cây.[2]

Bón đạm thúc đẩy quá trình sinh trưởng của cây làm cho cây ra nhiềunhánh, phân cành ra lá nhiều Lá cây có kích thước to, màu xanh Lá quang hợpmạnh do đó làm tăng năng suất.[3]

Phân đạm cần cho cây trong suốt quá trình sinh trưởng, đặc biệt là cây sinhtrưởng mạnh Trong số các nhóm cây trồng, đạm rất cần cho các loại cây ăn lá nhưrau cải, cải bắp, , Đạm gần như được xem là yếu tố có ảnh hưởng gần như làquyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm

Cây hút đạm từ đất chủ yếu dưới dạng NO3- và NH4- ngoài ra cây cũng cóthể hút một lượng nhỏ đạm hữu cơ phân tử, để thủy phân Phân đạm là tên gọichung của các loại phân đơn cung cấp chất đạm cho cây Bón đạm sẽ thúc đẩy sựtăng trưởng của cây, giúp cho chồi, cành lá phát triển, làm lá có kích thước to,xanh, quang hợp mạnh và làm tăng năng suất cây trồng Phân đạm cần cho câytrong suốt quá trình sinh trưởng đặc biệt là giai đoạn cây tăng trưởng mạnh, nhất làcác loại rau ăn lá Khi đánh giá khả năng cung cấp đạm cho cây của đất có thể dựavào hàm lượng đạm thủy phân trong đất [6]

Theo phân cấp của Liên Xô (cũ):

đủ đạm lá cây có màu xanh tươi, sinh trưởng khỏe mạnh, chồi bắp phát triểnnhanh, cành quả phát triển nhiều, lúa đẻ nhánh khỏe

Đó là những cơ sở cây trồng cho năng suất cao Nếu bón đạm nhiều chocây sẽ có tác dụng ngược lại: cây lớn nhanh, đẻ nhánh nhiều, phân nhánh nhiều, láphát triển quá mức, bộ rễ phát triển kém, thân non mềm Đó là hiện tượng “lốpcây”, cây dễ bị đổ, chậm ra hoa, hoa ít và khó đậu quả, qủa không chắc hạt, củ khóhình thành vỏ, tinh bột tích lũy về củ chậm, nhiều rễ đực ít rễ củ Mặt khác bónnhiều đạm làm tăng mức độ nhiễm sâu bệnh do màu sắc xanh đậm của lá thu hútbướm, lá mềm sâu dễ đục, nấm bệnh, vi khuẩn dễ xâm nhập Cụ thể như: bón đạmnhiều làm rau tuy non, mềm nhiều nước nhưng vị nhạt hơn: cây lấy bột như: bắp,khoai, sắn tỷ lệ tinh bột giảm; với mía năng suất cây tuy cao nhưng nhiều nước,hàm lượng đường giảm; với cây ăn trái thì trái kém ngọt, dễ bị thối, .Nhưngthiếu đạm cây trồng tăng trưởng còi cọc, đẻ nhánh kém, ít phát triển mầm non,phân cành ra lá đều kém, lá nhỏ Cây ra hoa kết quả muộn, ít hoa, ít quả, khả năngtích lũy chất có đạm, bột đường đều

1.3.2 Vai trò của đạm đối với cây dưa chuột

Đạm có vai trò quan trọng đối với cây dưa chuột Ở các giai đoạn sinhtrưởng đầu, đạm cần thiết chi cây để ra rễ, phát triển thân, lá, ra hoa và quả Ở giaiđoạn sau đạm còn ảnh hưởng lớn tới số lượng, kích thước, trọng lượng quả và hàmlượng các chất hữu cơ tích lũy trong quả nên có ảnh hưởng lớn đến năng suất vàchất lượng quả của cây dưa chuột

Thiếu đạm làm cho cây dưa chuột sinh trưởng phát triển thân lá chậm, câythấp bé, ra hoa và quả ít, lại dễ bị rụng, năng suất và phẩm chất giảm mạnh Thừađạm làm cho cây kéo dài thời gian phát triển thân, lá, chậm ra hoa và quả Thừađạm còn làm cây phát triển thân lá quá tốt, ra hoa giảm khả năng chống chịu vớisâu bệnh hại và điều kiện bất thuận

Sau khi nảy mầm 10 - 15 ngày (thời kì cây con) cây còn hút đạm rất ít.Nhưng sau khi cây có tốc độ hút đạm tăng mạnh để phát triển thân lá (từ 16 - 30

ngày sau khi nảy mầm) và hút đạm nhiều nhất ở giai đoạn trước khi cây có hoa cáiđầu tiên (từ 30 - 44 ngày khi nảy mầm) Ở giai đoạn quả (khoảng 45 - 60 ngày saunảy mầm) cây còn có nhu cầu đạm khá cao nhưng đã giảm dần cho đến khi kếtthúc giai đoạn cây già.[11]

1.4 Đạm trong đất

1.4.1 Hàm lượng đạm trong đất

N là một yếu tố dinh dưỡng cần tương đối nhiều cho các loại cây nhưngtrong đất thường chứa ít Hàm lượng N tổng số trong các loại đất Việt Namkhoảng từ 0,1% - 0,2% có loại dưới 0,1% như đất xám bạc màu Hàm lượng Ntrong đất tương quan với hàm lượng mùn (thường N =5% của mùn)

1.4.2 Các dạng đạm trong đất

N trong đất nằm dưới hai dạng lớn là dạng N vô cơ và N hữu cơ [7]:

N vô cơ: + Lượng N vô cơ trong đất rất ít, ở tầng đất mặt chiếm 1 -2%của N tổng số (khoảng 1 - 5 ppm) nhiều nhất cũng không vượt quá 8%

+ Dạng N trong đất chủ yếu là NH4 và NO3- có thể còn có

NO2- nhưng cũng rất ít NH4 được sinh ra do tác động amôn hóa của vi sinh vậtkhi phân giải chất hữu cơ chứa N Trong điều kiện hóa khí nó dễ bị nitra hóa thành

NO3- và do đó chỉ trong đất lúa nước NH4+ mới được ổn định và không bị rửa trôi

Có một ít NH4+ nằm trong tinh thể keo sét và được gọi là "N ở dạng giữ chặt"

N hữu cơ: N ở trong đất tồn tại chủ yếu, có thể chiếm trên 95% N tổng số.Dựa vào độ hoà tan và khả năng thuỷ phân mà chia làm 3 dạng

+ N hữu cơ hoà tan trong nước: nói chung có dưới 5% N tổng

số, bao gồm một số axitamin, amit tương đối đơn giản Một số hợp chất N hữu cơnày phân tán trong đất nên rất dễ bị thuỷ phân để chuyển thành NH4- cung cấp trựctiếp cho cây