Đề cương học phần lý luận 80 câu hỏi lý thuyết có đáp án

* Khái niệm : Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị,một bộ máy chuyênlàm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lí đặc biệt nhằm duy trìtrật tự ổn định xã

ĐỀ CƯƠNG THI HẾT HỌC PHẦN MÔN: LÝ LUẬN CHUNG NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Câu 1: Phân tích các đặc trưng cơ bản của nhà nước Trên cơ sở đó, làm sáng

tỏ biểu hiện một đặc trưng của nhà nước Việt Nam hiện nay

* Khái niệm :

Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị,một bộ máy chuyênlàm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lí đặc biệt nhằm duy trìtrật tự ổn định xã hội, thực hiện mục đích bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị

* Đặc trưng cơ bản của nhà nước:

- Nhà nước thiết lập quyền lực công cộng đặc biệt:

Quyền lực nhà nước là khả năng của nhà nước buộc các tổ chức và cá nhântrong xã hội phải phục tùng ý chí của nó Khả năng của nhà nước phụ thuộc vào sứcmạnh bạo lực, sức mạnh vật chất, uy tín của nhà nước trong xã hội và khả nang vậnđộng quần chúng của nó

Quyền lực nhà nước tồn tại trong mqh giữa nhà nước với cá nhân, tổ chứctrong xã hội.Ttrong mối quan hệ này, nhà nước là chủ thể của quyền lực, các cánhân, tổ chức là đối tượng của quyền lực ấy, họ phải phục tùng ý chí của nhà nước.Quyền lực nhà nước cùng tồn tại trong mối quan hệ giữa nhà nước với cácthành viên, các cơ quan của nó, trong đó thành viên phải phục tùng tổ chức, cấpdưới phải phục tùng cấp trên

Quyền lực nhà nước bao trùm lên đời sống xã hội, chi phối mọi cá nhân, tổchức trong xã hội, tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Để thực hiên quyền lực nhà nước, có một lớp người tách ra khỏi hoạt động sảnxuất trực tiếp, tổ chức thành các cơ quan khác nhau, mỗi cơ quan chuyên đảmnhiệm những công việc nhất định, hợp thành bộ máy nhà nước từ trung ương đếnđịa phương, trong đó có các cơ quan bạo lực, cưỡng chế như quân đội, cảnh sát, tòa

án, nhà tù,

Quyền lực và bộ máy chuyên chế thực thi quyền lực đó trong xã hội chỉ cómột nhà nước có nên quyền lực nhà nước là đặc biệt Nhờ có quyền lực và bộ máychuyên thực thi quyền lực đó mà nhà nước có thể điều hành và quản lý xã hội, thiếtlập và gìn giữ trật tự xã hội, phục vụ và bảo vệ lợi ích chung của toàn xã hội cũngnhư lợi ích của lực lượng cầm quyền

- Nhà nước có lãnh thổ và phân chia dân cư theo lãnh thổ:

Lãnh thổ, dân cư là các yếu tố hình thành quốc gia Quyền lực của Nhà nướcđược thực hiện trên toàn bộ lãnh thổ, nhà nước thực hiện việc phân chia dân cư theolãnh thổ thành các đơn vị hành chính, không phụ thuộc vào chính kiến, huyết thống,nghề nghiệp hoặc giới tính, … Việc phân chia này đảm bảo cho hoạt động quản lýcủa nhà nước tập trung, thống nhất Người dân có mối quan hệ với Nhà nước bằngchế định quốc tịch, chế định này xác lập sự phụ thuộc của công dân vào một nướcnhất định và ngược lại nhà nước phải có những nghĩa vụ nhất định đối với công dâncủa mình

- Nhà nước có chủ quyền quốc gia:

Chủ quyền quốc gia là quyền tối cao của nhà nước về đối nội và độc lập vềđối ngoại Tất cả mọi cá nhân, tổ chức sống trên lãnh thổ của nước sở tại đều phảituân thủ pháp luật của nhà nước Nhà nước là người đại diện chính thức, đại diện vềmặt pháp lý cho toàn xã hội về đối nội và đối ngoại Chủ quyền quốc gia thể hiệnquyền độc lập tự quyết của Nhà nước về những chính sách đối nội và đối ngoại,không phụ thuộc vào lực lượng bên ngoài, chủ quyền quốc gia là thuộc tính gắn vớiNhà nước

- Nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền ban hành pháp luật và quản lý

xã hội bằng pháp luật:

Với tư cách là đại diện chính thức cho toàn xã hội, là người thực thi quyềnlực công cộng, duy trì trật tự xã hội, nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền banhành pháp luật và áp dụng pháp luật để quản lý xã hội Pháp luật do nhà nước banhành có tính bắt buộc chung và được nhà nước đảm bảo thực hiện với các biện pháp

tổ chức, cưỡng chế, thuyết phục

- Nhà nước có quyền quy định và thực hiện việc thu các loại thuế:

Nhà nước đặt ra các loại thuế vì nhu cầu nuôi dưỡng bộ máy nhà nước – lớpngười đặc biệt tách ra khỏi lao động, sản xuất để thực hiện chức năng quản lý Chỉ

có nhà nước mới được độc quyền quy định các loại thuế và thu thuế vì nhà nước là

tổ chức duy nhất có tư cách đại biểu chính thức của toàn xã hội để thực hiện sựquản lý xã hội

Biểu hiện một đặc trưng của nhà nước VN hiện nay

Đặc trưng: Nhà nước quản lý dân cư theo lãnh thổ

Câu 2: Phân biệt Nhà nước CHXHCNVN với Đảng cộng sản VN

Tiê chí Nhà nước CHXHCNVN Đảng cộng sản VN

Khái

niệm

là tổ chức quyền lực, đặc biệt của

xã hội, bao gồm một lớp người

được tách ra từ xã hội để chuyên

thực thi quyền lực, nhằm tổ chức

và quản lý xã hội, phục vụ lợi ích

chung của toàn xã hội cũng như

lợi ích của lực lượng cầm quyền

trong xã hội

là tổ chức chính trị bao gồm nhữngngười cùng chí hướng được thànhlập nhằm mục tiêu giành, giữ và sửdụng quyền lực nhà nước

Về quyền

lực

là tổ chức quyền lực đặc biệt của

xã hội quyền lực của NN bao

trùm lên đời sống xã hội, chi phối

mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội,

tác động đến mọi lĩnh vực đời

sống cá nhân

Nhà nước có một lớp người tách

ra khỏi hoạt động sản xuất trực

tiếp, tổ chức thành các cơ quan

khác nhau, mỗi cơ quan chuyên

Cũng có quyền lực song khôngphải quyền lực đặc biệt Quyền lựccủa ĐCS chỉ có tác động đến cácđảng viên ĐCSVN, không chi phốimọi tổ chức,cá nhân trong xã hộiĐảng không có bộ máy riêng biệt

để chuyên thực thi quyền lực nhưnhà nước

đảm nhiệm những công việc nhất

Lấy việc quản lí dân cư theo lãnh

thổ làm điểm xuất phát Người

dân không phân biệt huyết thống,

dân tộc, giới tính, cứ sống trên

và lý tưởng

Cơ sở XH và phạm vi tác động củaĐCS hẹp hơn nhà nước, chỉ tácđộng tới một bộ phận dân cư

vi lãnh thổ quốc gia, đứng trên

mọi cá nhân, tổ chức tròn xã hội,

vì vậy nhà nước là tổ chức duy

nhất có đủ tư cách và khả năng đại

diện chính thức và hợp pháp của

quốc gia, thay mặt QG dân tộc

thực hiện và bảo vệ chủ quyền

quốc gia

Trong quan hệ đối nội, quy định

của nhà nước có giá trị bắt buộc

phải tôn trọng hoặc thực hiện đối

với tổ chức và cá nhân có liên

quan Nhà nước có thể cho phép

ĐCSVN không có quyền đại diệncho quốc gia, thay mặt quốc giathực thi chủ quyền quốc gia

ĐCS chỉ được thành lập, tồn tại vàhoạt động một cách hợp pháp khiđược nhà nước CHXHCNVN chophép hoặc công nhận

ĐCS chỉ có thể nhân danh chínhmình khi tham gia vào các quan hệđối nội, đối ngoại và chỉ được thamgia vào các quan hệ đối ngoại nàonhà nước cho phép

các tổ chức xã hội khác thành lập

và hoạt động hoặc nhà nước công

nhận sự tồn tại hợp pháp của các

tổ chức XH khác

Trong quan hệ đối ngoại, nhà

nước có toàn quyền xác định và

thực hiện các đường lối chính

sách đối ngoại của mình

sự chung mang tính bắt buộc đối

với mọi cá nhân, tổ chức trong xã

hội mọi cá nhân, tổ chức trong xã

hội có nghĩa vụ tôn trọng và thực

hiện pháp luật một cách nghiêm

chỉnh

Nhà nước bảo đảm cho pháp luật

được thực hiện bằng nhiều biện

pháp: tuyên truyền, phổ biến, giáo

dục, thuyết phục, tổ chức thực

hiện, động viên, khen thưởng, áp

dụng các biện pháp cưỡng chế nhà

nước, do đó pháp luật cần được

triển khai và thực hiện một cách

rộng rãi trong toàn xã hội

ĐCSVN không có quyền ban hànhpháp luật mà chỉ được phép banhành các điều lệ, chỉ thị, nghị quyết

có giá trị bắt buộc phải tôn trọng vàthực hiện đối với các Đảng viên.Các quy định đó được bảo đảmthực hiện bằng sự tự giác của cácĐảng viên và bằng các hình thức kỉ

Thuế là khoản tiền hay hiện vật

mà mà người dân buộc phải nộp

cho nhà nước theo quy định của

pháp luật Chỉ nhà nước mới có

quyền quy định và thực hiện việc

ĐCS không có quyền quy định vàthực hiện việc thu thuế, và pháthành tiền

Đảng chỉ được phép thu Đảng phícủa các Đảng viên

thu thuế vì nhà nước là tổ chức

duy nhất có tư cách đại diện chính

thức cho toàn xã hội

Nhà nước tiến hành thu thuế để

nuôi bộ máy nhà nước và thực

hiện các công việc chung của xã

hội

Nhà nước phát hành tiền làm

phương tiện trao đổi trong sản

xuất, phân phối, tiêu dùng của cải

trong đời sống

Nhà nước có tiềm lực vật chất to

lớn, không chỉ có thể đáp ứng cho

các hoạt động của nó, những hoạt

động cơ bản của xã hội mà còn có

- Dựa theo các thời kì lịch sử, có thể chia thành các kiểu nhà nước: Nhà nước

cổ đại (NN Văn Lang), nhà nước trung đại (NN Đại Việt), nhà nước cận đại (NNViệt Nam thời Pháp thuộc) và nhà nước hiện đại (NN CHXHCNVN)

- Dựa vào mức thu nhập bình quân đầu người và sự phát triển của nền kinh tếquốc dân, các nhà nước hiện đại có thể được chi thành: Quốc gia phát triển (HoaKì), đang phát triển (Việt Nam), chậm phát triển (Angola)

- Dựa vào các nền văn minh, có thể chia thành: Nhà nước trong nền văn minhnông nghiệp (Việt Nam), nhà nước trong nền văn minh công nghiệp (Trung Quốc),nhà nước trong nền văn mình hậu công nghiệp (văn minh tri thức) (Hoa Kỳ)

- Dựa vào địa lý và các tiêu chí (nhân chủng, ngữ hệ, văn hóa) : Kiểu nhà nướcphương Đông (Ấn Độ, Trung Quốc) và kiểu nhà nước phương Tây (Hi Lạp)

- Dựa trên cách thức tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước: Nhà nước độctài chuyên chế (Đức quốc xã), nhà nước dân chủ (CHXHCNVN)

- Theo chủ nghĩa Mác – Lenin, theo tiến trình lịch sử của sự phát triển xã hội,dựa theo quan hệ sản xuất:

+ Nhà nước chủ nô:

Ở phương Tây, quá trình biến đổi của xã hội dẫn đến sự ra đời của nhà nướcchủ nô diễn ra tương đối nhanh chóng, sở hữu tư nhân phát triển mạnh mẽ, mâuthuẫn giai cấp rất gay gắt Cơ sở kinh tế của nhà nước chủ nô là quan hệ sản xuấtchiếm hữu nô lệ, đất đai và các tư liệu sản xuất khác hầu hết đều thuộc sở hữu tưnhân của các chủ nô, kể cả nô lệ Trong xã hội chiếm hữu nô lệ tồn tại 2 giai cấp cơbản: Chủ nô và nô lệ, bên cạnh đó là lực lượng dân tự do (giới bình dân) Nô lệ cóđịa vị vô cùng thấp kém, họ bị coi là tài sản thuộc sở hữu của chủ nô, chủ nô cóquyền tuyệt đối đối với nô lệ, khai thác, bóc lột sức lao động, đánh đập, đem bán,tặng cho, bỏ đói, hay giết chết

Ở phương Đông, quá trình biến đổi của xã hội dẫn tới việc hình thành các nhànước khá chậm chạm và kéo dài Nhà nước xuất hiện nhưng công xã nông thôn, tàntích của chế độ thị tộc vẫn còn tồn tại Quan hệ sản xuất chủ yếu trong xã hội làquan hệ giữa nhà nước với thành viên công xã nông thôn Nhà nước là chủ sở hữutối cao về ruộng đất nhưng kẻ trực tiếp chiếm hữu ruộng đất là các công xã nôngthôn, công xã thay mặt nhà nước quản lý ruộng đất và chia cho thành viên trongcông xã canh tác để nộp thuế cho nhà nước Ở những nước này, số lượng nô lệkhông nhiều, vai trò của nô lệ trong nền kinh tế khá hạn chế, nô lệ chủ yếu để hầu

hạ phục dịch trong các gia đình quý tộc, quan lại hoặc thực hiện những công việcchung của công xã và nhà nước Địa vị của nô lệ không đến nỗi thấp kém như ở cácnước phương Tây Bộ phận đông đảo nhất trong xã hội là thành viên công xã nôngthôn, họ là những người tự do, được công xã định kì chia đều ruộng đất thuộc sởhữu nhà nước để tự canh tác và nộp thuế cho nhà nước Có thể nói, chế độ chiếmhữu nô lệ ở phương Đông nhìn chung chưa phát triển và mang nhiều đặc trưng củachế độ nô lệ gia trưởng

Ý nghĩa lịch sử: Sự ra đời, tồn tại và phát triển của nhà nước chủ nô là bướctiến của lịch sử nhân loại, nó là tiền đề cho sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa của các xã hội sau này.

VD: Nhà nước Aten, nhà nước Roma, nhà nước Giecman

+ Nhà nước phong kiến:

Cơ sở kinh tế của nhà nước phong kiến là quan hệ sản xuất phong kiến mà đặctrưng là sở hữu của địa chủ, phong kiến về ruộng đất và bóc lột nông dân thông quaphát canh, thu tô

Xã hội phong kiến có 2 giai cấp cơ bản: Địa chủ, phong kiến và nông dân,ngoài ra còn có các tầng lớp khác: Thợ thủ công, thị dân Giai cấp địa chủ phongkiến được phân chia thành nhiều đẳng cấp khác nhau phụ thuộc vào chức tươc,phẩm hàm, đất đai, tài sản Nông dân là bộ phận đông đảo nhất trong xã hội phongkiến nhưng đồng thời cũng là đối tượng bị áp bức, bóc lột nặng nề

VD: Nhà nước Đại Việt thời Lý, Trần, Lê

+ Nhà nước tư sản:

Cơ sở kinh tế của nhà nước tư sản là quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, đó làquan hệ sản xuất giữa nhà tư bản và công nhân lao động làm thuê Dưới chế độ tưbản, tư liệu sản xuất đều thuộc sở hữu của các nhà tư bản Người công nhân không

có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động của mình cho nhà tư bản để kiếm sống

Cơ sở xã hội của nhà nước tư sản là quan hệ giữa các giai cấp tầng lớp trong

xã hội mà cốt lõi là quan hệ giữa giai cấp tư sản với giai cấp vô sản

Khi mới xuất hiện, giai cấp tư sản là giai cấp tiến bộ trong xã hội, về sauchúng ngày càng bộc lộ rõ tính chất phản động, tiếng hành các cuộc chiến tranhxâm lược, áp bức, bóc lột giai cấp vô sản Ngày nay, giai cấp vô sản có nhiều biếnđổi theo hướng quan tâm, chăm lo nhiều hơn cho người lao động

VD: Nhà nước Hợp chủng quốc Hoa Kỳ

+ Nhà nước xã hội chủ nghĩa:

Cơ sở kinh tế của nhà nước XHCN là quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa màđặc trưng là chế độ công hữu về tư liệu sản xuất Công hữu về tư liệu sản xuất làmục tiêu cần đạt tới của chủ nghĩa xã hội

Cơ sở xã hội của nhà nước XHCN là quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp trong

xã hội, trong đó nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân

và tầng lớp trí thức Trong xã hội vẫn có các giai cấp, tầng lớp có lợi ích khônghoàn toàn giống nhau nhưng không đối lập nhau mà cơ bản là thống nhất với nhau.VD: Nhà nước CHXHCNVN, nhà nước CHDCND Trung Hoa

Câu 4: Trình bày khái niệm bản chất nhà nước Phân tích ý nghĩa của vấn

đề bản chất nhà nước

Khái niệm

Nói tới bản chất nhà nước là nói tới tổng hợp những mặt, những mối liên hệ,những thuộc tính tất nhiên, tương đối ổn định bên trong nhà nước, quy định sự tồntại, phát triển của nhà nước

Nhà nước là một hiện tượng xã hội, nó sinh ra từ hai nhu cầu cơ bản là nhucầu tổ chức quản lí xã hội và nhu cầu bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị về kinh tế,nên khi tìm hiểu về bản chất nhà nước, tập trung vào hai phương diện: phương diện

xã hội và phương diện giai cấp Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lựcchính trị, thực hiện mục đích bảo vệ địa vị, lợi ích của cấp thống trị trong xã hội vàquản lí, duy trì trật tự xã hội, vì sự tồn tại và phát triển của cả xã hội Do vậy việccác định, đánh giá bản chất nhà nước phải xuất phát từ việc xem xét cơ sở kinh tế và

cơ sở xã hội của nhà nước

Tính xã hội của nhà nước

- Nhà nước có tính xã hội là do:

Nhà nước là một tổ chức xã hội, được sinh ra từ xã hội để duy trì, quản lí xãhội khi xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định Xã hội muốn tồn tại vàphát triển ổn định thì phải có sự tổ chức và quản lí chặt chẽ Như vậy nhà nước xuấthiện là do nhu cầu điều hành và quản lí xã hội, thiết lập và gìn giữ trật tự xã hội, bảo

vệ lợi ích chung của toàn xã hội

Nhà là sản phẩm có điều kiện của xã hội loài người, chỉ ra đời, tồn tại và pháttriển trong lòng xã hội loài người ở những giai đoạn lịch sử nhất định, có sứ mệnhđiều hành và quản lý xã hội

Nhà nước là một hình thức tổ chức xã hội nhằm bảo đảm sự tồn tại và pháttriển của xã hội

- Biểu hiện của tính xã hội:

Nhà nước là bộ máy để tổ chức và quản lý xã hội, nhằm thiết lập, giữ gìn trật

tự và ổn định xã hội, bảo vệ lợi ích chung của cả cộng đồng, vì sự phát triển của xãhội mặc dù sinh và tồn tại trong lòng xã hội nhưng nhà nước có vị trí đặc biệt trong

xã hội Mức độ và phạm vi tính xã hội của nhà nước được biểu hiện trong mỗi kiểunhà nước

Nhà nước chủ nô, nhất là các nước chủ nô phương Đông, do điều kiện kinh

tế-xã hội khá khắc nghiệt nên đã phải thực hiện khá nhiều các hoạt động kinh tế- tế-xãhội để duy trì tồn tại phát triển của xã hội Nhà nước chủ nô đã thực hiện một sốhoạt động vì lợi ích chung của xã hội: Xây dựng và bảo vệ các công trình thủynông, xây dựng đường xá, cầu cống, thúc đẩy một số ngành nghề sản xuất pháttriển

Ở các nhà nước phong kiến, tính xã hội khá mờ nhạt và hạn chế Mọi quyềnlực đều thuộc về các vua chúa phong kiến thì nền chính trị tốt hay xấu phụ thuộcvào nhân cách, phẩm hành của các vua, chúa và tầng lớp quan lại trong nước Việcđưa đất nước đến thịnh vượng hay suy vong đều phụ thuộc vào vai trò, sự sáng suốt,nhân từ hay ngu muội, bạo lực của vua chúa trong đất nước Các nhà nước phongkiến tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của đất nước ở những chừng mực nhất địnhtham gia tiến hành các hoạt động kinh tế- xã hội vì sự phát triển của đất nước Với sự phát triển của xã hội, sự ra đời của nhà nước tư sản đã bắt đầu một sựbiế đổi lớn trong bản chất nhà nước: tính xã hội xủa nhà nước dần nổi trội hơn Vớinhững thể chế và thiết chế dân chủ tư sản được xác lập đã làm cho nhà nước tư sản

có vai trò xã hội ngày càng quan trọng, thúc đẩy sự phát triển của xã hội tư sản nóiriêng và của nên văn minh nhân loại nói chung Giai đoạn gần đây, nhà nước tư sảncan thiệp sâu hơn, nhiều hơn vào các hoạt đọng kinh tế- xã hội, tạo ra những điềukiện để xã hội phát triển tốt hơn, văn minh hơn

Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, tính xã hội thể hiện khá rộng rãi và rõ rệt, phầnlớn các hoạt động của của nhà nước là vì lợi ích chunng của xã hội, của cả cộng

đồng Các giai cấp bóc lột bị xóa, chỉ còn lại công nhân, nông dân trí thức và nhữngngười lao động khác có lợi ích và địa vị xã hội tương đối thống nhất nên các quan

hệ xã hội mới được thiết lập và củng cố dựa trên cơ sở của chế độ công hữu về tưliệu sản xuất Nhà nước XHCN là nhà nước của dân, nó tồn tạ và hoạt động được sựgiúp đỡ của cả xã hội

Nhà nước XHCN là kiểu nhà nước thể hiện tính xã hội rộng rãi, rõ rêt và sâusắc nhất

Tính giai cấp của nhà nước

- Nhà nước có tính giai cấp do:

Nhà nước xuất hiện do nhu cầu bảo vệ lợi ích, quyền và địa vị của giai cấpthống trị và lực lượng cầm quyền

Nhà nước là sản phẩm của xã hội có giai cấp, tức là xã hội có sự phân chia giaicấp, mâu thuẫn và đấu tranh giai cấp

Nhà nước là hình thức tổ chức của xã hội có giai cấp, bởi vì sau khi xã hộixuất hiện giai cấp thì không thể tổ chức theo hình thức thị tộc, bộ lạc nữa mà phải tổchức thành nhà nước, với sức mạnh và bộ máy cưỡng chế thì mới đủ khả năng làmdịu xung đột giai cấp hoặc giữ cho xung đột đó trong vòng trật tự nhất định, có nhưvậy xã hội mới tồn tại và phát triển được

- Biểu hiện của tính giai cấp của nhà nước

Tính giai cấp là thuộc tính bản chất của bất kì một nhà nước nào, song mức độthể hiện của nó trong mỗi kiểu nhà nước và trong mỗi nhà nước cụ thể lại khácnhau Nhà nước là bộ máy chuyên chính giai cấp, tức là công cụ để thực hiện, củng

cố và bảo vệ lợi ích, quyền và địa vị thống trị của lực lượng hoặc giai cấp cầmquyền trong xã hội trên cả 3 lĩnh vực: kinh tế, chính trị, tư tưởng

Trong xã hội chiếm hữu nô lệ, chủ nô chỉ là một thiểu số dân cư trong xã hộinhưng có tất cả còn nô lệ chiếm số đông trong xã hội nhưng hầu như không có gìđáng kể Với cơ sở kinh tế- xã hội như trên cho thấy tính xã hội của nhà nước chủ

nô chưa thể hiện được nhiều, nhưng tính giai cấp thể hiện rất rõ nét Quyền lựcchính trị trong xã hội luôn thuộc về giai cấp chủ nô Quyền lực đó thể hiện tínhquân phiệt tàn bạo của chủ nô đối với nô lệ Nhà nước chủ nô là công cụ chuyên

chính chủ yếu của chủ nô để cưỡng bức, đầy đọa, đàm áp một cách có tổ chức, côngkhai đối với nô lệ

Trong xã hội phong kiến, địa chủ phong kiến chiếm hữu đối với hầu hết đấtđai, các tư liệu sản xuất khác và chiếm đoạt một phần sức lao động của nông dân,còn nông dân không có đất, không có tư liệu sản xuất nên bị lệ thuộc vào địa chủphong kiến về mặt kinh tế nên họ buộc phải làm cho thuê cho địa chủ phong kiến vàphải làm nhiều nghĩa vụ nặng nề Nhà nước phonh kiến là công cụ chủ yếu của địachủ phong kiến để chống lại nông dân và những người lao động khác nhằm củng cố

và bảo vệ sự thống nhất về mọi mặt của địa chủ phong kiến Các nhà nước phongkiến thường công khai thể hiện tính giai cấp thông qua thể chế và quá trình tổ chức,hoạt động của nhà nước

Ở nhà nước tư bản, biểu hiện của tính giai cấp có sự thay đổi qua các giai đoạnphát triển Trong thời kì của chủ nghĩa đế quốc, các nhà nước tư sản chủ yếu bảo vệlợi ích của các tập đoàn tư bản độc quyền lũng đoạn nhà nước thì tính giai cấp củanhà nước thể hiện rõ rệt Trong giai đoạn của chủ nghĩa tư bản hiện đại, do sự thayđổi trong điều kiện kinh tế, sự phát triển của xã hội, khoa học và nền dân chủ, tínhgiai cấp của nhà nước có xu hướng thể hiện sâu sắc, rõ rệt hơn Trong chính sáchcủa nhà nước, bên cạnh lợi ích của giai cấp tư sản, còn tính đến lợi ích của giai cấp,tầng lớp khác, của cả cộng đồng Tuy nhiên dù phát triển đến giai đoạn nào, dù cốgắng cải biến đến đâu để thích nghi điều kiện mới thì bản chất giai cấp của nhànước tư sản vẫn không hề thay đổi, vẫn là công cụ để giai cấp tư sản dùng để duytrì, bảo vệ sự thống trị của giai cấp

Trong nhà nước XHCN, tính giai cấp mờ nhạt, hạn chế hơn nhiều so với tính

xã hội Nhà nước bảo vệ của giai cấp công nhân và người lao động khác dưới sựlãnh đạo của ĐCS Nhà nước là công cụ để thực hiện và bảo vệ sự lãnh đạo củađảng cộng sản, là công cụ chủ yếu để xây dựng thành công CNXH

Từ việc hiểu đúng bản chất của nhà nước, ta có thể có được định nghĩa đầy đủ

và bao quát nhất về nhà nước

Đây cũng là tiền đề để cải tạo, hoàn thiện, phát triển nhà nước một cách đúngđắn

Câu 5: Phân tích sự thống nhất giữa tính xã hội và tính giai cấp của nhà nước Trình bày ảnh hưởng của nó trong việc thực hiện chức năng nhà nước Việt Nam hiện nay

- Tính xã hội của nhà nước thể hiện ở: Nhà nước là bộ máy để tổ chức và quản

lý xã hội, nhằm thiết lập, giữ gìn trật tự và sự ổn định của xã hội, bảo vệ lợi íchchung của cả cộng đồng, vì sự phát triển của xã hội

- Mọi nhà nước bao giờ cũng sẵn sàng sử dụng bất cứ công cụ, biện pháp nào

để bảo vệ sự thống trị của giai cấp mình Nhưng nếu một nhà nước chỉ bảo vệ choquyền và lợi ích của giai cấp thống trị, hoàn toàn không quan tâm tới xã hội thì rất

dễ bị lật đổ Trong một giới hạn xác định, nhà nước phải hoạt động để đảm bảo thỏamãn nhu cầu chung của cộng đồng dân cư nằm dưới sự quản lý của nó Để giữ nhànước trong tay mình, giai cấp thống trị buộc phải nhân danh xã hội để quản lýnhững công việc chung Việc giải quyết có hiệu quả những vấn đề chung của xã hội

sẽ tạo điều kiện để duy trì xã hội trong vòng trật tự và đảm bảo lợi ích của giai cấpcầm quyền

Do đó, tính xã hội chính là tiền đề để duy trì tính giai cấp của nhà nước

Ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng nhà nước VN hiện nay:

VN là một NN đang trong giai đoạn quá độ lên CNXH, tính xã hội trội hơntính giai cấp vì vậy các chức năng của nhà nước hướng đến xã hội nhiều hơn, phục

vụ lợi ích cho đa số nhân dân lao động, từ đó giúp củng cố niềm tin trong nhân dân,đưa đất nước tiến lên CNXH.

Bản chất của nhà nước VN là tính giai cấp mờ nhạt hơn tính xã hội, nên khithực hiện chức năng nhà nước khá dễ dàng, nhà nước không phải lo lắng, cân nhắc

về xung đột lợi ích giữa giai cấp thống trị và giai cấp khác trong xã hội, bởi lẽ giaicấp nắm quyền lãnh đạo và các giai cấp khác trong nhà nước CHXHCNVN có sựdung hòa, bình đẳng về mặt lợi ích Do đó, khi nhà nước thực hiện chức năng củamình phục vụ cho toàn xã hội chứ không phải phục vụ cho một giai cấp nhất định

Câu 6: Phân tích vai trò xã hội của nhà nước CHXHCNVN hiện nay

+ XD môi trường văn hóa lành mạnh

Để thực hiện nhiệm vụ trên, trước hết nhà nước đã bảo tồn và phát huy nhữnggiá trị văn hóa vật thể và phi vật thể Nhà nước đã bảo vệ, tôn tạo các di tích vănhóa, danh lam thắng cảnh, phát triển các lễ hội, góp phần nâng cao hiểu biết chonhân dân

Nhà nước thường xuyên chăm lo đến đời sống tinh thần của người dân nhằmhình thành nhân cách tốt cho thế hệ trẻ, có tấm lòng bao dung, giảm thiểu tiêu cựctrong xã hội

Tuy nhiên, việc XD nền VH mới, con người mới phải được thực hiện thốngnhất, hài hòa trong phạm vi cả nước, tránh tràn lan, gây lãng phí cho xã hội

Về giáo dục:

Mặc dù nhà nước đã có nhiều cố gắng trong tổ chức và quản lí nền giáo dụcquốc dân nhưng nền giáo dục VN hiện nay vẫn còn nhiều bất cập: Chương trình học

các cấp phổ thông quá tải, nặng về lí thuyết, ít thực hành, chồng chéo, có quá nhiều

cơ sở đào tạo đại học

Nhà nước phải tiến hành đổi mới giáo dục một cách toàn diện, từ nội dung,chương trình học, đến thời gian học cũng như phương pháp dạy và học

Nhà nước phải chú trọng việc đào tạo và chế độ đãi ngộ thỏa đáng đối với độingũ giáo viên; tạo ra những người thầy có phẩm chất, năng lực sư phạm và trình độchuyên môn vững vàng

Nhà nước phải tiếp tục thực hiện chính sách phổ cập giáo dục phổ thông; thựchiện xã hội hóa trong giáo dục; có chính sách học phí, học bổng thỏa đáng; đẩymạnh hợp tác quốc tế về giáo dục

Về y tế và phát triển nguồn nhân lực:

Nhà nước đã và đang mở rộng mạng lưới y tế, chú trọng đào tạo đội ngũ thầythuốc; hiện đại hóa các cơ sở khám chữa bệnh, kết hợp y học cổ truyền và y họchiện đại; đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm

Nhà nước có chính sách dân số hợp lí, tránh gia tăng dân số quá nhanh, nhưngphải đảm bảo mức sinh thay thế; bảo đảm việc làm đồng thời cải thiện điều kiệnlàm việc cho người lao động; giải quyết đúng đắn vấn đề thu nhập của ngươi laođộng; thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội toàn dân

Về khoa học công nghệ:

Để theo kịp thời đại, nhà nước ta phải đầu tư một cách thỏa đáng cho việc pháttriển khoa học, công nghệ; xây dựng các cơ sở NCKH, nhất là những trung tâmNCKH lớn; bồi dưỡng người làm công tác NCKH; phát hiện tài năng trẻ để đào tạo,

có chính sách đãi ngộ hợp lí, tránh tình trạng chảy máu chất xám

Cần phải thực hiện tốt việc hợp tác với các nước khác để tiếp thu những tiến

bộ của KHCN tiên tiến của nước ngoài, ứng dụng nhanh các thành tựu khoa học,công nghệ vào việc phát triển đất nước

Về dân tộc, tôn giáo:

NN có chính sách tôn giáo, dân tộc hợp lí, đảm bảo sự phát triển hài hòa củamọi vùng miền trong cả nước Đặc biệt là chính sách ưu tiên phát triển ở nhữngvùng sâu, vùng xa, nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số

Về bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, ứng phó thảm họa:

NN xác định bảo vệ môi trường là điều kiện sống còn, NN quy định nghĩa vụcủa mọi tổ chức, cá nhân, nhất là các doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường

NN có chính sách khai thác và sử dụng tài nguyên hợp lí, tiết kiệm; chống ônhiễm và suy thoái môi trường; bảo vệ môi trường

NN quy định các biện pháp chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi gây ônhiễm môi trường

NN hoạch định chủ trương, chính sách nhăm ngăn ngừa những hiện tượng dẫnđến khủng hoảng KT-XH, chủ động, tích cực khắc phục khủng hoảng KTXH, ứngphó với những thảm họa có thể xảy ra

NN thực hiện rất nhiều chính sách hỗ trợ khi xảy ra những thiệt hại cho nhândân trong nông, lâm, ngư nghiệp

Câu 7: Trình bày sự hiểu biết của anh/chị về nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Theo anh (chị), làm thế nào để một nhà nước thực sự là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Nhà nước của dân, do dân và vì dân:

Nhà nước của nhân dân là nhà nước của toàn thể nhân dân mà không phải làcủa riêng giai cấp, tầng lớp nào Tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân,nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diệnthông qua HĐND và thông qua các cơ quan khác của nhà nước Các cơ quan nhànước nhận quyền lực nhà nước từ tay nhân dân, do nhân dân ủy quyền, nhà nướcchỉ là công cụ để đại diện và thực hiện quyền lực của toàn thể nhân dân Nhân dân

có quyền quyết định tối cao và cuối cùng mọi vấn đề liên quan đến vận mệnh quốcgia, bảo vệ chủ quyền quốc gia

Nhà nước do nhân dân là nhà nước nhân dân tổ chức thông qua việc trực tiếphoặc gián tiếp bầu ra các cơ quan nhà nước Các đại biểu do nhân dân bầu ra chỉ lànhữn người được sự ủy quyền của nhân dân nên chỉ là "công bộc", "đầy tớ" củanhân dân Nhà nước phải chịu trách nhiệm trước nhân dân và nhân dân có quyền bãimiễn các đại biểu không còn xứng đáng với sự ủy quyền, sự tín nhiệm của nhândân Nhà nước do nhân dân ủng hộ, đóng thuế để "nuôi" Nhân dân không chỉ lập ra

các cơ quan nhà nước mà còn có thể trực tiếp làm việc trong các cơ quan đó để trựctiếp nắm giữ và thực hiện quyền lực nhà nước.

Nhà nước vì nhân dân là nhà nước mà tất cả mọi chính sách, pháp luật, hoạtđộng, cố gắng của nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân, phục vụ nhân dân Các cơquan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức nhà nước phải luôn tôn trọng nhândân, tận tụy phục vụ nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến vàchịu sự giám sát của nhân dân

Một nhà nước thực sự của dân, do dân và vì dân:

Cần xác định được rõ cơ chế phân công, phối hợp thực thi quyền lực nhànước, nhất là cơ chế giám sát quyền lực giữa cơ quan nhà nước, tránh việc lạmquyền

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật thể hiện đúng ý chí, lợi ích,nguyện vọng của nhân dân, thực sự bảo vệ và phát huy quyền làm chủ của nhândân, phát huy vai trò của các cơ quan dân cử, MTTQ, các cơ quan truyền thông, trong việc giám sát các cán bộ, công chức, cơ quan nhà nước

Tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có năng lực,trách nhiệm, uy tín, thực sự gương mẫu, cần kiệm liêm chính, ngăn chặn sự suythoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống

Tăng cường giáo dục, nâng cao dân trí cho ngời dân, tích cực tuyên truyền đểngười dân biết được về quyền làm chủ của mình

Câu 8: Trình bày sự hiểu biết của anh/chị về nhà nước dân chủ Theo anh/chị, làm thế nào để một nhà nước dân chủ thực sự và rộng rãi

Nhà nước dân chủ:

Nhà nước dân chủ là nhà nước mà trong đó, mọi thành viên đều tham gia vàoviệc ra quyết định về các vấn đề của quốc gia, thường bằng cách bỏ phiếu để bầungười đại diện trong quốc hội hoặc thể chế tương tự

Nhà nước dân chủ là chính quyền của nhân dân, trong đó, quyền lực tối caothuộc về nhân dân, và được thực hiện trực tiếp bởi người dân hoặc gián tiếp thôngqua các cơ quan đại diện được người dân bầu ra

Nhà nước dân chủ là nhà nước mà trong đó, người dân có quyền đề xướng luật

lệ mới, các vấn đề quan trọng của đất nước, các dự án luật được thông qua bằngtrưng cầu dân ý, người dân có quyền bãi nhiệm những người được mình bầu ratrong cơ quan quyền lực nhà nước

Nhà nước dân chủ gồm các yếu tố:

+ Việc lựa chọn và thay thế cơ quan quyền lực nhà nước phải thông qua bầu

Để một nhà nước dân chủ thực sự và rộng rãi:

Tăng cường giáo dục, nâng cao dân trí cho người dân, tích cực tuyên truyền đểngười dân biết được về quyền làm chủ của mình

Người dân phải tích cực, tự giác tham gia vào đời sống chính trị

VD: tích cực đi phỏ biếu bầu cử, trước khi bỏ phiếu cần nghiên cứu, tìm hiểucác ứng viên, tránh bỏ phiếu bừa, tích cực đóng góp ý kiến xây dựng pháp luật, thựchiện quyền khiếu nại, tố cáo khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật

Các quyền con người, quyền công dân phải được ghi nhận trong Hiến pháp vàphải có cơ chế bảo hiến

Xây dựng nhà nước pháp quyền, pháp luật phải được thượng tôn

Nhà nước phải tạo mọi thuận lợi cần thiết để người dân được tiếp cận thôngtin, được thảo luận, đóng góp ý kiến trong các vấn đề của đất nước

Nhà nước phải tôn trọng các quyền tự do của người dân

Phải có các văn bản luật cụ thể quy định rõ ràng cách thức thực hiện các quyềnchính trị của công dân: quyền bầu cử, ứng cử, quyền bãi nhiệm đại biểu, quyềnkhiếu nại, tố cáo, vấn đề trưng cầu dân ý

Câu 9: Trình bày khái niệm chức năng nhà nước Phân tích ý nghĩa của việc xác định và thực hiện chức năng nhà nước trong giai đoạn hiện nay

Khái niệm chức năng nhà nước:

Chức năng nhà nước là những mặt hoạt động cơ bản của nhà nước, phù hợpvới bản chất, mục đích, nhiệm vụ của nhà nước và được xác định bởi điều kiện kinh

tế xã hội của đất nước trong những giai đoạn phát triển của nó

Nói đến chức năng nhà nước là nói đến những hoạt động của nhà nước để thựchiện những công việc mà nhà nước phải làm, đó là tổ chức và quản lý các mặt củađời sống xã hội Những công việc đó gắn liền với nhà nước mà không một thực thểnào có thể làm thay được, đồng thời, nhà nước có đủ khả năng để thực hiện

Chức năng của nhà nước luôn phản ánh bản chất của nhà nước hay do bảnchất nhà nước quyết định

Giữa chức năng và nhiệm vụ của nhà nước vừa có sự thống nhất, vừa có sựkhác biệt, đồng thời có mối liên hệ mật thiết với nhau Nhiệm vụ của nhà nước lànhững công việc đặt ra đòi hỏi nhà nước phải giải quyết theo những mục tiêu đãđịnh sẵn Nhiệm vụ trước mắt là những công việc mà nhà nước phải giải quyếttrong ngắn hạn để thực hiện một chức năng nào đó của nhà nước Nhiệm vụ chiếnlược là những vấn đề nhà nước phải giải quyết trong suốt chặng đường phát triểncủa đất nước

Giữa chức năng và vai trò của nhà nước cũng vừa có sự thống nhất, vừa có sựkhác biệt Chức năng của nhà nước thường đề cập nhà nước sinh ra để làm gì, cònvai trò của nhà nước thường đề cập đến công dụng, tác dụng của nhà nước

Chức năng của nhà nước trước hết phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội cụthể của đất nước trong từng thời kì phát triển của nó Đồng thời chức năng của nhànước cũng phụ thuộc vào bản chất, mục tiêu, nhiệm vụ của nhà nước

Các nhà nước có thể có nhiều chức năng, các chức năng đó có liên hệ mậtthiết, chặt chẽ với nhau, việc thực hiện chức này thường có ảnh hưởng đến việc thựchiện chức năng khác

Chức năng nhà nước được thực hiện thông qua các hình thức cơ bản là xâydựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật, bảo vệ pháp luật

Để thực hiện chức năng nhà nước, có hai phương pháp cơ bản là giáo dục, thuyếtphục và cưỡng chế

Ý nghĩa của việc xác định và thực hiện chức năng của nhà nước hiện nay:

Không riêng gì giai đoạn hiện nay mà bất cứ giai đoạn nào thì việc xác định vàthực hiện chức năng của nhà nước cũng là việc hết sức quan trọng Nó quyết địnhđến sự phát triển và tồn vong của đất nước

Việc xác định chức năng nhà nước chính xác, đúng đắn, khoa học sẽ tạo tiền

đề cho việc thực hiện chức năng đó trên thực tế một cách dễ dàng và hiệu quả.Ngược lại, nếu xác định sai chức năng, sẽ dẫn đến không thể thực hiện chứcnăng hoặc thực hiện một cách vô nghĩa

Việc xác định và thực hiện chức năng của nhà nước quyết định việc nhà nước

có hoàn thành nhiệm vụ của mình đối với mục tiêu đã đặt ra hay không

Khi chức năng nhà nước được thực hiện thành công trên thực tế, nó thúc đẩy

xã hội, nhà nước phát triển Ngược lại, nếu chức năng đó không phù hợp hoặc thựchiện không thành công trong thực tiễn thì sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội, đấtnước, về lâu dài gây ra tình trạng bất ổn

VN là một NN đang trong giai đoạn quá độ lên CNXH, vì vậy các chức năngcủa nhà nước hướng đến xã hội nhiều hơn, phục vụ lợi ích cho đa số người dân laođộng, từ đó giúp củng cố niềm tin trong nhân dân, đưa đất nước tiến lên CNXH.Bên cạnh đó, chức năng kinh tế vô cùng quan trọng vì thực hiện tốt chức năng kinh

tế giúp đất nước có nguồn của cảu vật chất to lớn để xây dựng XHCN Thực hiện tốtchức năng quốc phòng an ninh giúp đảm bảo chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnhthổ, đảm bảo sự lãnh đạo của ĐCS dẫn dắt nước ta đi lên CNXH

Câu 10: Phân tích các yếu tố quy định chức năng nhà nước

Chức năng của nhà nước trước hết phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội cụthể của đất nước trong từng thời kỳ phát triển của nó

Thực tế cho thấy, nhà nước phải làm gì, làm như thế nào, điều đó phụ thuộc rấtlớn vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể của đất nước, vì vậy, các nhà nước khác nhau cóthể có chức năng khác nhau Ví dụ, chức năng của nhà nước phong kiến Việt Namtrước đây khác với chức năng của nhà nước CHXHCNVN hiện nay

Trong một nhà nước cụ thể, ở các giai đoạn phát triển khác nhau, số lượngchức năng, tầm quan trọng của mỗi chức năng, tầm quan trọng của mỗi chức năng,

nội dung, cách thức thực hiện từng chức năng cũng có thể khác nhau Ví dụ, trướcnăm 1986, quản lý, bảo vệ môi trường chưa phải là chức năng của nhà nước tanhưng hiện nay nó trở thành chức năng có tầm quan trọng đặc biệt và không thểthiếu Hay, thiết lập và phát triển các mối quan hệ ngoại giao, hữu nghị và hợp tácquốc tế, hội nhập quốc tế là chức năng không thể thiếu của các nhà nước đươngđại

Chức năng của nhà nước còn phụ thuộc vào bản chất, mục tiêu, nhiệm vụ củanhà nước

Chức năng của nhà nước luôn phản ánh bản chất của nhà nước hay do bảnchất nhà nước quyết định Ví dụ, với bản chất là là bộ máy chuyên chính của giaicấp địa chủ, quý tộc phong kiến và bộ máy quản lý xã hội nhằm thiết lập và giữ gìntrật tự của xã hội phong kiến nên chức năng đàn áp và nô dịch nông dân bằng quân

sự và về tư tưởng, tiến hành chiến tranh xâm lược nước khác khi có điều kiện, làcác chức năng phổ biến của nhà nước phong kiến Còn với bản chất là nhà nước củanhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và là bộ máy chuyên chính vô sản, các chứcnăng tổ chức và quản lý kinh tế, tổ chức và quản lý văn hóa, giáo dục, khoa học, kỹthuật, là chức năng phổ biến của nhà nước XHCN

Chức năng của nhà nước cò phụ thuộc vào nhiệm vụ chiến lược, lâu dài củanhà nước Nhiệm vụ chiến lược lâu dài là những vẫn đề nhà nước phải giải quyếttrong suốt chặng đường phát triển của đất nước Nhiệm vụ chiến lược, cơ bản, lâudài được thực hiện thông qua các chức năng nhà nước nên nhiệm vụ chiến lược củanhà nước có vai trò quyết định đối với việc xác định và thực hiện chức năng nhànước Ví dụ, trong quá trình xây dựng XHCN, tất cả các chức năng của nhà nước tađều được xác định và thực hiện nhằm thực hiện 2 nhiệm vụ chiến lược này

Câu 11: Phân tích những yêu cầu, đòi hỏi đối với chức năng của nhà nước Việt Nam hiện nay (số lượng chức năng, nội dung chức năng, phương pháp thực hiện chức năng)

Căn cứ vào phạm vi hoạt động của nhà nước, chức năng của nhà nước đượcchia thành chức năng đối nội và chức năng đối ngoại

Căn cứ vào hoạt động của nhà nước trong lĩnh vực xã hội, chức năng nhà nướcđược chia theo từng lĩnh vực cụ thể như chức năng kinh tế, chức năng chính trị,chức năng xã hội, chức năng bảo vệ trật tự pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của

cá nhân, tổ chức trong xã hội, chức năng bảo vệ đất nước, chức năng quan hệ vớicác nước khác

Nội dung chức năng:

Chức năng kinh tế: Chức năng quan trọng nhất của NN VN hiện nay Nhà

nước thực hiện chức năng này nhằm củng cố và bảo vệ cơ sở tồn tại của nhà nước,

ổn định và phát triển kinh tế

NN thừa nhận sự tồn tại của các thành phần kinh tế đang vận động và pháttriển trong nền kinh tế Nền kinh tế VN là nền kinh tế thị trường định hướng XHCNvới nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, kinh tế nhà nước giữ vai tròchủ đạo

NN quản lí vĩ mô, tạo môi trường cho các hoạt động kinh doanh, định hướng,điều tiết, kiểm soát các hoạt động kinh tế

Chức năng chính trị: Chức năng rất quan trọng

NN kiên quyết nghiêm trị mọi sự phản kháng của bất cứ lực lượng chống đốinào nhằm bảo vệ thành quả cách mạng, giữ vững an ninh chính trị, trật tự xã hội,phát triển đất nước, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Chức năng xã hội: Chức năng cơ bản, chủ yếu, thể hiện rõ nét bản chất của

NN CHXHC NVN trong việc thực hiện việc tổ chức và quản lý các vấn đề xã hộiđời sống như vấn đề về môi trường, giáo dục, y tế, lao động, việc làm, thu nhập, Mục đích của chức năng này là đem lại lợi ích cho đại bộ phận nhân dân, đảm bảo

sự phát triển ổn định, an toàn và hài hòa chung của toàn xã hội Về văn hóa: Bảo vệ,tôn tạo các di tích văn hóa, danh lam thắng cảnh, lễ hội, chăm lo cho đời sống tinhthần của người dân, XD nền văn hóa mới, con người mới

Về giáo dục: Đổi mới việc tổ chức và quản lí giáo dục một cách toàn diện, từnội dung, chương trình học, đến thời gian học, phương pháp dạy và học NN chútrọng việc đào tạo và chế độ đãi ngộ với giáo viên, thực hiện chính sách phổ cậpgiáo dục, xã hội hóa, học bổng, học phí

Về y tế và phát triển nguồn nhân lực: Mở rộng mạng lưới y tế, nâng cao chấtlượng đội ngũ y bác sĩ, cơ sở khám chữa bệnh, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm

NN có chính sách dân số hợp lí, giải quyết vấn đề việc làm và thu nhập cho ngườilao động

Về khoa học công nghệ: Chú trọng NCKH, bồi dưỡng, đào tạo, có chính sáchđãi ngộ hợp lí cho người tài

Về vấn đề dân tộc, tôn giáo: Đảm bảo sự phát triển hài hòa của mọi vùngmiền, có chính sách ưu tiên phát triển ở vùng sâu, vùng xa, nơi sinh sống của đồngbào thiểu số

Về bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, ứng phó thảm họa: Có chínhsách khai thác tài nguyên hợp lí, tiết kiệm, chống ô nhiễm môi trường, bảo vệ môitrường, xử lý nghiêm khắc những hành vi gây ô nhiễm môi trường NN hoạch địnhchủ trương, chính sách ngăn chặn khủng hoảng KTXH

Chức năng bảo vệ trật tự pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong xã hội:

NN ban hành pháp luật quy định cách xử sự cho mọi thành viên trong xã hộikhi tham gia vào các QHXH được PL bảo vệ

Khuyến khích người dân tham gia chống hành vi VPPL, kiểm tra, giám sáthoạt động của các cơ quan nhà nước

Chức năng bảo vệ đất nước:

Củng cố nền quốc phòng toàn dân, XD lực lượng quân đội chính quy, tinhnhuệ, hiện đại, trung thành với tổ quốc, nhân dân

Phát huy sức mạnh toàn dân tộc, sử dụng các diễn đàn quốc tế để bảo vệ chủquyền và toàn vẹn lãnh thổ

Chức năng quan hệ với các nước khác:

Chủ trương: Lợi ích dân tộc cao hơn hết Đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệđối ngoại

NN thực hiện chính sách hòa bình, hợp tác với tất cả các nước trên cơ sở tôntrọng độc lập, hòa bình, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, các bên bìnhđẳng, cùng có lợi.

Phương thức thực hiện chức năng:

rõ những việc được làm, không được làm cho các cá nhân, tổ chức

Thông qua hoạt động lập pháp, hệ thống pháp luật được từng bước hình thành

và hoàn thiện

Khi thực hiện các chức năng nhà nước ở từng lĩnh vực khác nhau, cần phải cóquy định chung thống nhất để đảm bảo cho các mặt hoạt động của nhà nước đượcđồng bộ, nhịp nhàng, hiệu quả trên cả nước

Hành pháp:

Pháp luật sau khi được ban hành thường không thể tự đi vào đời sống Trongnhiều trường hợp, các cá nhân, tổ chức trong xã hội không tự thực hiện được cácquy định trong hệ thống pháp luật

Vì vậy, nhà nước phải tiến hành các hoạt động cần thiết nhằm tổ chức cho cácchủ thể trong xã hội thực hiện các quy định của pháp luật, chẳng hạn, nhà nwocsphải tiến hành phổ biến pháp luật cho người dân, giải thích, tuyên truyền, độngviên, khuyến khích tính tích cực của họ, tháo dỡ những khó khăn vướng mắc tongquá trình thực hiện quy định của pháp luật Có như vậy, những mong muốn yêucầu, đòi hỏi của nhà nước mới có thể được thực hiện một cách có hiệu quả.

Tư pháp:

Trong quá trình thực hiện pháp luật, vì những lí do khác nhau, việc vi phạmpháp luật khó tránh khỏi khi đó, nhà nước phải thực hiện các hoạt động nhằm xử lýngười vi phạm, giáo dục, cải tạo họ cũng như răn đe phòng ngừa chung nhằm bảođảm tính tôn nghiêm pháp luật, bảo đảm các yêu cầu của nhà nước được thực hiệnmột cách nghiêm chỉnh, triệt để, chính xác

Câu 13: Phân tích vai trò của bộ máy nhà nước đối với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước

Bộ máy nhà nước là hệ thống các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địaphương, được tổ chức và hoạt động theo quy định của pháp luật để thực hiện cácchức năng, nhiệm vụ của nhà nước

BMNN được thiết lập để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.Chức năng, nhiệm vụ của nhà nước được thực hiện thông qua BMNN, khi nhànước cần thực hiện chức năng, nhiệm vụ nào đó, nhà nước thành lập ra các cơ quantương ứng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ ấy

Chính vì vậy, quy mô, cơ cấu của BMNN cũng như cách thức tổ chức, hoạtđộng của từng cơ quan nhà nước trước tiên chịu sự chi phối của chức năng nhànước

Chẳng hạn, nếu chức năng chủ yếu của nhà nước là trấn áp thì trong BMNNcác cơ quan cưỡng chế, trấn áp cũng là chủ yếu và được coi trọng nhất, ngược lại,nếu chức năng chủ yếu của nhà nước là tổ chức và quản lí kinh tế, xã hội thì trongBMNN cũng chủ yếu gồm các cơ quan quản lí các lĩnh vực của đời sống xã hội

Câu 14: Phân tích mối quan hệ giữa bộ máy nhà nước và chức năng nhà nước của nhà nước Việt Nam hiện nay

BMNN được thiết lập để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.Chức năng, nhiệm vụ của nhà nước được thực hiện thông qua BMNN, khi nhànước cần thực hiện chức năng, nhiệm vụ nào đó, nhà nước thành lập ra các cơ quantương ứng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ ấy.

Ví dụ để thực hiện chức năng xét xử các tội phạm hay các vụ tranh chấp xảy ratrong xã hội, Nhà nước đã thành lập ra cơ quan xét xử: bao gồm Tòa án nhân dân tốicao và các Tòa án khác do luật định

Chính vì vậy, quy mô, cơ cấu của BMNN cũng như cách thức tổ chức, hoạtđộng của từng cơ quan nhà nước trước tiên chịu sự chi phối của chức năng nhànước

Chẳng hạn, nếu chức năng chủ yếu của nhà nước là trấn áp thì trong BMNNcác cơ quan cưỡng chế, trấn áp cũng là chủ yếu và được coi trọng nhất, ngược lại,nếu chức năng chủ yếu của nhà nước là tổ chức và quản lí kinh tế, xã hội thì trongBMNN cũng chủ yếu gồm các cơ quan quản lí các lĩnh vực của đời sống xã hội.Căn cứ vào phạm vi hoạt động, chức năng của nhà nước được chia thành chứcnăng đối nội và chức năng đối ngoại:

Chức năng đối nội là những mặt hoạt động chủ yếu của nhà nước trong nội bộđất nước

Chức năng đối ngoại thể hiện vai trò của nhà nước trong quan hệ với các nhànước và dân tộc khác

Các chức năng đối nội và đối ngoại có quan hệ mật thiết với nhau Việc xácđịnh và thực hiện các chức năng đối ngoại luôn luôn phải xuất phát từ tình hìnhthực hiện các chức năng đối nội Đồng thời, kết quả của việc thực hiện các chứcnăng đối ngoại sẽ tác động mạnh mẽ tới việc tiến hành các chức năng đối nội

Câu 15: Phân tích khái niệm cơ quan nhà nước, phân biệt cơ quan nhà nước với bộ phận khác của nhà nước

Khái niệm cơ quan nhà nước:

Định nghĩa: Cơ quan nhà nước là bộ phận cơ bản cấu thành nhà nước, nghĩa là

cơ quan nhà nước chỉ là những bộ phận then chốt, thiết yếu của nhà nước bao gồm

số lượng người nhất định, được tổ chức và hoạt động theo quy định của pháp luật,nhân danh nhà nước thực hiện quyền lực nhà nước.

+ Cơ quan nhà nước được thành lập theo các cách thức hay trình tự khác nhau,

có thể là cha truyền con nối hoặc bầu cử hoặc bổ nhiệm

+ Tổ chức và hoạt động của cơ quan nhà nước do pháp luật quy định

Pháp luật quy định cụ thể về vị trí, vai trò, con đường hình thành, cơ cấu tổchức, nội dung, hình thức, phương pháp hoạt động của mỗi cơ quan trong BMNN.+ Mỗi cơ quan nhà nước có những chức năng, nhiệm vụ quyền hạn riêng dopháp luật quy định

VD: Chức năng của nghị viện (quốc hội) là lập pháp, quyết định những vấn đềquan trọng của đất nước ; chức năng của tòa án là xét xử các vụ án

+ Mỗi cơ quan nhà nước được trao cho những quyền năng nhất định để thựchiện chức năng, nhiệm vụ được giao

Cơ quan nhà nước nhân danh và sử dụng quyền lực nhà nước để thực hiệnthẩm quyền của mình, nó có quyền ban hành những quyết định nhất định; yêu cầucác tổ chức, cá nhân có liên quan phải tôn trọng và thực hiện nghiêm chỉnh nhữngquyết định do nó hoặc các chủ thể khác có thẩm quyền ban hành; kiểm tra, giám sátviệc thực hiện những quyết định đó, khi cần thiết, nó có thể sử dụng các biện phápcưỡng chế nhà nước để đảm bảo thực hiện những quyết định đó

* Phân biệt cơ quan nhà nước với bộ phận khác của nhà nước.

Tiêu chí Cơ quan nhà nước Bộ phận khác của nhà nước

có số lượng nhất định lượng nhất định Nguyên

Chức năng Do pháp luật quy định

Thực hiện quyền lực của nhànước( nhân danh nhà nước)

Do cơ quan chủ quản quy địnhKhông thực hiện quyền lực nhànước(nhân danh cơ quan chủquản)

Do cơ quan chủ quản quy địnhChỉ có quyền ban hành văn bản,yêu cầu các cá nhân khác phảithực hiện, có quyền kiểm tra,giám sát phạm vi nội bộ

Tính chất Là bộ phận cơ bản cấu thành nhà

nước, là bộ phạn then chốt, thiếtyếu của nhà nước

Cũng là bộ phận cấu thành nênnhà nước nhưng không phải bộphận then chốt, thiết yếu

Câu 16: Phân tích nội dung, giá trị của nguyên tắc đảm bảo chủ quyền nhân dân trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Nguyên tắc này được áp dụng phổ biến trong tổ chức và hoạt động của bộ máynhà nước ở các nhà nước đương đại

Trong các xã hội trước đây, chủ quyền quốc gia thuộc về nhà nước Nhà nước

có quyền quyết định tối cao mọi vấn đề đất nước, người dân bị coi như bề tôi củađất nước, được gọi là thần dân, họ phải phục tùng nhà nước một cách tuyệt đối.Trong xã hội hiện đại, chủ quyền quốc gia thuộc về nhân dân Nhân dân là ngườichủ tối cao của đất nước, là người thành lập ra đất nước, trao quyền cho đất nước vàkiểm tra, giám sát hoạt động của nhà nước Nhân dân có quyền quyết định tối caocác vấn đề quan trọng của đất nước, nhà nước phải phục tùng các quyết định củanhân dân

Hiện nay, nhìn chung Hiến pháp và pháp luật của các quốc gia trên thế giớiđều quy định chủ quyền thuộc về nhân dân; quy định các hình thức để nhân dântham gia vào tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước; quy định vị trí và vai trò

của cơ quan dân cử trong bộ máy nhà nước; quy định những vấn đề quan trọng củađất nước mà nhà nước không được tự ý quyết định, nhà nước phải trưng cầu ý kiếnnhân dân, quy định trách nhiệm của nhà nước trong việc tôn trọng, thừa nhận, bảođảm, bảo vệ các quyền con người, quyền công dân, quy định vai trò của xã hội dân

sự

Ở các nhà nước khác nhau, nguyên tắc bảo đảm chủ quyền nhân dân đượcnhận thức và thực hiện với những mức độ, phạm vi khác nhau Tại Việt Nam, chủquyền nhân dân đã trở thành một nguyên tắc hiến định với nội dung: “ Nước cộnghòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc

về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp nông dân với giai cấp công nhân

và đội ngũ trí thức”( khoản 2 Điều 2 Hiến pháp 2013)

Một trong những điểm quan trọng ở đây là vừa cần phân công vừa phải phốihợp Phân công để giữa các cơ quan nhà nước không có sự trùng lặp, lẫn lộn, chứcnăng nhiệm vụ nhưng khi thực hiện chức năng nhiệm vụ đó lại cần có sự phối hợp,kết hợp với nhau nhằm bảo đảm tính tập trung, thống nhất, tính nhịp nhàng và đồng

bộ trong bộ máy nhà nước để đạt được mục tiêu chung

Câu 17: Phân tích nội dung, giá trị của nguyên tắc bộ máy nhà nước được

tổ chức và hoạt động theo hiến pháp và pháp luật

Đây là nguyên tắc đòi hỏi việc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nướckhông thể tiến hành một cách tùy tiện, độc đoán theo ý chí cá nhân của người cầmquyền mà phải dựa trên cơ sở các quy định của của Hiến pháp và pháp luật

Hầu hết các nhà nước đương đại đều có Hiến pháp, đồng thời hệ thống phápluật có quy định khá đầy đủ về cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, trình tự thành lập,chức năng, thẩm quyền, của các cơ quan, nhân viên nhà nước

Về mặt tổ chức, nguyên tắc này đòi hỏi việc thành lập mới, giải thể, chia tách,sáp nhập một cơ quan nhà nước, cơ cấu của nó, vấn đề tuyển dụng, bổ nhiệm cácthành viên trong cơ quan đó, đều phải được tiến hành theo đúng quy định củaHiến pháp và pháp luật

Về mặt hoạt động, nguyên tắc này đòi hỏi các nhân viên và cơ quan nhà nướcphải thực hiện đúng đắn, đầy đủ chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của mình, theođúng trình tự thủ tục đã được Hiến pháp và pháp luật quy định

Nguyên tắc này được áp dụng rộng rãi trong nhà nước tư sản và nhà nước xãhội chủ nghĩa

Đối với nhà nước Việt Nam, đây cũng là nguyên tắc hiến định và được ghinhận trong Hiến pháp ngày càng rõ ràng, cụ thể hơn Khoản 1 điều 18 Hiến pháp

2013 quy định: “ Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật”

Câu 18: Phân tích nội dung, giá trị của nguyên tắc phân quyền trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước tư sản.

Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước là sự khởi nguồnxuyên suốt, chuẩn mực những nguyên lí, tư tưởng, đạo lí, quan điểm để chỉ đạo việc

tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Và nguyên tắc phân chia quyền lực củangà nước tư sản là một mô hình quản lí nhà nước với mục tiêu kiềm chế quyền lực

để hạn chế lạm quyền, bảo vệ tự do và công bằng pháp luật

Nội dung, giá trị của nguyên tắc:

Một là, quyền lực nhà nước được phân chia thành nhiều loại quyền khác nhaunhư quyền hành pháp, quyền lập pháp, quyền tư pháp, và được trao cho các cơquan nhà nước khác nhau thực hiện một cách độc lập, mỗi cơ quan chỉ thực hiệnmột quyền Điều này đảm bảo không một cơ quan nào nắm trọn quyền lực nhà nướccũng như không một cơ quan nào có thể lấn sân hoạt động của cơ quan khác Thựcchất của sự phân chia quyền lực là sự phân định một cách rạch ròi chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước, đồng thời đảm bảo sự chuyên môn hóatrong việc thực hiện quyền lực nhà nước Các cơ quan hành pháp, lập pháp, tư phápđều thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình trên cơ sở pháp luật

Hai là, giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp còn có sự kiềm chế đốitrọng chế ước lẫn nhau theo phương trâm không cơ quan nào nằm ngoài sự kiểmsoát, giám sát từ phía cơ quan khác Điều này làm ngăn ngừa tình trạng chuyênquyền, độc đoán hoặc thiếu trách nhiệm trong việc thực hiện quyền lực nhà nước,qua đó bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của các tổ chức, cá nhân trong

xã hội cũng như có thể tránh được những mối nguy hại khác Bên cạnh đó, sự kiểmsoát, giám sát lẫn nhau giữa các cơ quan cũng thể hiện sự phối hợp với nhau nhằmtạo lên sự thống nhất của quyền lực nhà nước

Ở các nước tư bản, tuy thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội cụ thể, việc áp dụngnguyên tắc này trong bộ máy nhà nước là không giống nhau Có 3 mô hình áp dụngnguyên tắc phân quyền trong tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước tư sản, đó là

mô hình phân quyền cứng rắn, điển hình là Mỹ, mô hình phân quyền mềm dẻo, thểhiện ở Anh, Đức; mô hình phân quyền hỗn hợp( trung gian) thể hiện điển hình ởPháp, Nga Sự khác nhau giuwac 3 mô hình này thể hiện ở cơ cấu thiết chế quyềnlực tối cao, địa vị của từng thiết chế cũng như mối quan hệ giữa chúng

Hiện nay quan niệm về phân chia quyền lực nhà nước không chỉ phân chiatheo chiều ngang mà còn được phân chia theo chiều dọc, giữa nhà nước liên bangvới các nước thành viên, giữa chính quyền trung ương với chính quyền địa phương,giữa các cấp chính quyền địa phương với nhau

Câu 19: Phân tích các giải pháp hoàn thiện bộ máy nhà nước Việt Nam hiện nay

Hoàn thiện bộ máy NN là hoạt động phải được tiến hành thường xuyên nhằmlàm cho tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước ngày càng tinh gọn, chặt chẽ,hợp lí, dân chủ, đảm bảo sự kiểm soát quyền lực NN , nâng cao tinh thần tráchnhiệm đội ngũ công chức nhà nước, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền côngdân, nâng cao hiệu quả, hiệu lực của BMNN

Các giải pháp hoàn thiện BMNN:

Đổi mới cơ cấu tổ chức BMNN, đổi mới cách thức trình tự tổ chức các cơquan NN Việc thiết kế BMNN phải chú ý sự khác biệt giữa vùng miền trong cảnước, tránh áp dụng mô hình chung cho toàn quốc Giảm bớt số lượng các cơ quannhà nước, đặc biệt là các cơ quan địa phương theo hướng mở rộng quy mô của cácđơn vị hành chính, nhất là cấp huyện và xã Công tác bầu cử, thi tuyển, bổ nhiệm, phải thực sự dân chủ, khách quan, khoa học, tránh hình thức, đảm bảo lựa chọnđúng người có năng lực và phẩm chất Lôi cuốn sự tham gia thật sự của và đông đảo

của nhân dân vào tổ chức và hoạt động của BMNN, đảm bảo mọi người đều thực sựquan tâm đến quyền ứng cử, quyền bầu cử củ mình.

Đổi mới, nâng cao vai trò của từng cơ quan NN Nâng cao vai trò, tính chuyênnghiệp, chủ động trong hoạt động của hệ thống cơ quan đại biểu nhân dân Quốchội phải trở nên hoạt động thường xuyên Nâng cao vai trò của chính phủ với tínhchất là cơ quan thực hiện quyền hành pháp, giúp Chính phủ đủ khả năng đảm bảođược khả năng đảm trách được vai trò của mình Đảm bảo Tòa án hoạt động thực sựđộc lập và chỉ tuân theo pháp luật Nâng cao vai trò của chính quyền cấp cơ sở Đây

là cấp chính quyền gần với dân nhất, có điều kiện nắm bắt đầy đủ, chính xác tâm tư,nguyện vọng của nhân dân Cần phải cải cách, nâng cao năng lực của chính quyềncấp cơ sở, chuyên nghiệp hóa hoạt động của nó, xóa bỏ sự phân biệt công chức cấp

xã trong hệ thống công chức NN

Tăng cường phân công, phối hợp và kiểm soát việc thực hiện quyền lực NN.Xác định đúng mối quan hệ công tác giữa cấp trên và cấp dưới trong bộ máy NN.Phân định thật rõ ràng chức năng nhiệm vụ quyền hạn giữa các cơ quan nhà nước,triệt để khắc phục tình trạng đùn đẩy lẫn nhau Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơncho chính quyền địa phương theo hướng trung ương ban hành thể chế và tăngcường kiểm tra giám sát, địa phương trực tiếp thực hiện

Nâng cao năng lực, phẩm chất, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cũng như tínhchuyên nghiệp và tinh thần phục vụ trong đội ngũ công chức NN Nâng cao ý thức,trách nhiệm cá nhân của cán bộ công chức NN trong thi hành công vụ Xây dựngchế độ tiền lương, khen thưởng, kỉ luật, trách nhiệm công vụ hợp lí, xác định rõràng trách nhiệm cá nhân của công chức, đặc biệt là công chức lãnh đạo

Tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm bớt phiền hà cho nhândân, bảo đảm, bảo vệ quyền quyền con người, quyền công dân, làm cho chínhquyền thực sự gần gũi với nhân dân, từng bước trở thành bộ máy phục vụ nhân dân.Tích cực đấu tranh, phòng chống tham nhũng, lãng phí để làm trong sạch bộmáy nhà nước, củng cố lòng tin của nhân dân

Câu 20: Phân biệt nhà nước đơn nhất và nhà nước liên bang thông qua những ví dụ cụ thể về hai dạng cấu trúc nhà nước này

Tiêu chí Nhà nước đơn nhất Nhà nước liên bang

Khái niệm Nhà nước đơn nhất là một NN

duy nhất và nắm giữ toàn bộ chủquyền NN trong phạm vi lãnh thổquốc gia

Định nghĩa: là một NN do nhiều

NN hợp thành trong đó có 1 NNchung cho toàn liên bang và mỗibang thành viên có một NNriêng

Đặc trưng Chủ quyền quốc gia do chính

quyền trung ương nắm giữ;

Địa phương là những đơn vị hànhchính lãnh thổ không có chủquyền;

Cả nước có một hệ thống chínhquyền và một hệ thống pháp luật;

Quan hệ giữa chính quyền trungương với chính quyền địa phương

là quan hệ giữa cấp trên và cấpdưới…

Chỉ có NN liên bang mới có chủquyền hoàn toàn, mới được đạidiện cho toàn quốc gia dân tộc

để thực hiện chủ quyền quốc gia

và mới là chủ thể độc lập củaluật quốc tế Các NN thành viênphải phụ thuộc vào NN liênbang

Trong NN liên bang có nhiều hệthống CQ NN, trong đó một hệthống là chung cho toàn liênbang, có thẩm quyền tối cao trêntoàn lãnh thổ, mỗi bang thànhviên lại có một hệ thống CQNN

có thẩm quyền trong phạm vibang đó

Liên bang cũng có nhiều hệthống Pháp luật, nhiều bản hànhpháp trong đó một hệ thống làchung cho toàn liên bang, cóhiệu lực pháp lý cao nhất và trênphạm vi toàn lãnh thổ liên bang,mỗi bang thành viên lại có một

hệ thống Pháp luật, một bảnhành pháp riêng và chỉ có hiệu

lực pháp lý trong phạm vi bangđó.

Sự phân chia quyền lực giữaNNLB với các NN thành viênđược thể hiện rõ trong cả ba lĩnhvực: lập pháp, hành pháp và tưpháp

Nhà nước liên bang có thể hìnhthành bằng nhiều con đườngkhác nhau: tự nguyện liên kết,mua hoặc xâm chiếm lãnh thổcủa nước khác

Xét về đối

tượng( dân

cư và lãnh

thổ)

Lãnh thổ toàn vẹn thống nhất Hợp thành từ hai hay nhiều nhà

nước thành viên, lãnh thổ của

NN liên bang bao gồm lãnh thổcủa các nước thành viên

VD: tại Liên bang Hoa Kỳ, Liênbang không được thay đổi biêngiới của Tiểu bang nếu không có

sự đồng ý của Tiểu bang

phạm vi

( đối nội và

đối ngoại)

Chủ quyền quốc gia chung, chỉ có

1 chủ thể duy nhất có quyền quyếtđịnh những vấn đề đối nội và đốingoại

VD: tại VN, quốc hội là cơ quanquyền lực NN có quyền quyếtđịnh những vấn đề đối nội và đốingoại

Vừa có chủ quyền quốc gia củanhà nước Liên bang vừa có chủquyền của quốc gia thành viên.VD: tại Hoa Kỳ

+ Chủ quyền của Liên bang: quyđịnh về buôn bán giữa Liên bangvới nước ngoài, tiền tệ,

+ chủ quyền tiểu bang: tổ chứccác cuộc bầu cử, thành lập các

cơ quan NN ở địa phương,

+ thẩm quyền chung: ban hànhcác đạo luật và tổ chức thực hiệncác đạo luật như đánh thuế, pháthành công trái.

Quốc tịch Chỉ có một quốc tịch duy nhất Có hai quốc tịch

Hệ thống cơ

quan NN

Hệ thống cơ quan quyền lực vàquản lý chung, thống nhất từ TWđến địa phương

Có hai hệ thống cơ quan NN+ hệ thống chung cho toàn liênbang: thực hiện chức năng vànhiệm vụ cho toàn liên bang+ hệ thống mỗi nước thành viên:thực hiện chức năng và nhiệm

vụ của NN thành viên

Hệ thống

pháp luật

HTPL thống nhất điều chỉnh cácquan hệ xã hội, thực hiện chứcnăng, nhiệm vụ của NN

Có 2 HTPL:

+ hệ thống PL của NN Liênbang thống nhất trên toàn lãnhthổ

+ HTPL trong từng bang: chỉ cógiá trị thi hành trong phạm vibang

Câu 21: Cho biết ý kiến cá nhân của anh/chị về những ưu việt, hạn chế của chính thể quân chủ và chính thể cộng hoà

Ưu điểm: sự phân chia quyền lực rõ ràng và cơ chế kiểm chế thể hiện giúp NN

có thể quản lý đất nước một cách dễ dàng và tối đa

Có tính dân chủ và tiến bộ hơn chính thể quân chủ

Hạn chế:

Câu 22: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hình thức nhà nước

Hình thức nhà nước là cách tổ chức quyền lực nhà nước và những phươngpháp để thực hiện quyền lực nhà nước Hình thức nhà nước là một khái niệm chungđược hình thành từ ba yếu tố cụ thể: Hình thức chính thể, hình thức cấu trúc nhànước và chế độ chính trị

1 Hình thức chính thể

Đây là cách tổ chức và trình tự để lập ra các cơ quan tối cao của nhà nước vàxác lập những mối quan hệ cơ bản của các cơ quan đó Hình thức chính thể có haidạng cơ bản là chính thể quân chủ và chính thể cộng hòa

Chính thể quân chủ là hình thức trong đó quyền lực tối cao của nhà nước tậptrung toàn bộ (hay một phần) trong tay người đứng đầu nhà nước theo nguyên tắcthừa kế

Chính thể cộng hòa là hình thức trong đó quyền lực tối cao của nhà nướcthuộc về một cơ quan được bầu ra trong một thời gian nhất định

Cả hai hình thức đều có những biến dạng của mình Chính thể quân chủ đượcchia thành chính thể quân chủ tuyệt đối và chính thể quân chủ hạn chế Trong cácnước quân chủ tuyệt đối, người đứng đầu nhà nước (vua, hoàng đế,…) có quyền lực

vô hạn; còn trong các nhà nước quân chủ hạn chế người đứng đầu nhà nước chỉ nắmmột phần quyền lực tối cao và bên cạnh đó còn có một cơ quan quyền lực khác nữa,như nghị viện trong các nhà nước tư sản có chính thể quân chủ

Chính thể cộng hòa cũng có hai hình thức chính là cộng hòa dân chủ và cộnghòa quý tộc Trong các nước cộng hòa dân chủ, quyền tham gia bầu cử để lập ra cơquan đại diện (quyền lực) của nhà nước được quy định về mặt hình thức pháp lý đốivới các tầng lớp nhân dân lao động (mặc dù trên thực tế, các giai cấp thống trị củacác nhà nước bóc lột thường đặt ra nhiều quy định nhằm hạn chế hoặc vô hiệu hóaquyền này của nhân dân lao động) Trong các nước cộng hòa quý tộc, quyền đó chỉquy định đối với tầng lớp quý tộc

Trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể, do nhiều yếu tố khác nhau tác động, cáchình thức chính thể cũng có những đặc điểm khác biệt Vì vậy, khi nghiên cứu hìnhthức chính thể của một nhà nước nhất định cần phải gắn bó với những điều kiện lịch

sử cụ thể

Tất cả các nước xã hội chủ nghĩa đều là nhà nước cộng hòa dân chủ được đặctrung bằng sự tham gia rộng rãi của nhân dân lao động vào việc thành lập các cơquan đại diện của mình

2 Hình thức cấu trúc nhà nước

Đây là sự cấu tạo của nhà nước thành các đơn vị hành chính lãnh thổ và xáclập những mối quan hệ qua lại giữa các cơ quan nhà nước, giữa trung ương với địaphương

Có hai hình thức cấu trúc nhà nước chủ yếu là hình thức nhà nước đơn nhất vàhình thức nhà nước liêng bang

Nhà nước đơn nhất là nhà nước có chủ quyền chung, có hệ thống cơ quanquyền lực và quản lí thống nhất từ trung ương đến địa phương và có các đơn vịhành chính bao gồm tỉnh (thành phố), huyện (quận), xã (phường) Ví dụ: Việt Nam,Lào, Ba Lan, Pháp … là các nhà nước đơn nhất

Nhà nước liên bang là nhà nước có từ hai hay nhiều nước thành viên hợp lại.Nhà nước liên bang có hai hệ thống cơ quan quyền lực và quản lý; một hệ thốngchung cho toàn liên bang và một hệ thống trong mỗi nước thành viên; có chủ quyềnquốc gia chung của nhà nước liên bang và đồng thời mỗi thành viên cũng có chủquyền riêng Ví dụ: Mỹ, Đức, Ấn Độ, Malaixia … là các nước liên bang

Cần phân biệt nhà nước liên bang với nhà nước liên minh Nhà nước liên minh

là sự liên kết tạm thời của các nhà nước với nhau nhằm thực hiện một số mục đíchnhất định Sau khi đã đạt được các mục đích đó, nhà nước liên minh có thể giải tánhoặc có thể phát triển thành nhà nước liên bang Ví dụ: Hợp chủng quốc Hoa Kỳ từ

1776 đến 1787 là nhà nước liên minh, sau đó trở thành nhà nước liên bang

3 Chế độ chính trị

Chế độ chính trị là tổng thể các phương pháp, thủ đoạn mà các cơ quan nhànước sử dụng để thực hiện quyền lực nhà nước

Trong lịch sử, từ khi nhà nước xuất hiện cho đến nay, các giai cấp thống trị đã

sử dụng nhiều phương pháp và thủ đoạn để thực hiện quyền lực nhà nước Nhữngphương pháp và thủ đoạn đó trước hết xuất phát từ bản chất của nhà nước đồng thờiphụ thuộc vào nhiều yếu tối của mỗi giai đoạn trong mỗi nước cụ thể Vì vậy, có rấtnhiều phương pháp thủ đoạn khác nhau nhưng tựu chung chúng được phân thànhhai loại chính là: Phương pháp dân chủ và phương pháp phản dân chủ

Những phương pháp dân chủ cũng có nhiều loại, thể hiện dưới nhiều hình thứckhác nhau như những phương pháp dân chủ thật sự và dân chủ giả hiệu, dân chủrộng rãi và dân chủ hạn chế; dân chủ trực tiếp và dân chủ gián tiếp … Cần phân biệtchế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa được đặc trung bằng việc sử dụng các hình thứcdân chủ thật sự, rộng rãi với chế độ dân chủ tư sản đặc trưng bằng các phương phápdân chủ hạn chế và hình thức

Các phương pháp phản dân chủ thể hiện tính chất độc tài cũng có nhiều loại,đáng chú ý nhất là khi những phương pháp này khi phát triển đến mức độ cao sẽ trởthành những phương pháp tàn bạo, quân phiệt và phát xít

Hình thức chính thể, hình thức cấu trúc nhà nước luôn có liên quan mật thiếtvới chế độ chính trị Ba yếu tố này có tác động qua lại lẫn nhau tạo thành khái niệmhình thức nhà nước, phản ánh bản chất và nội dung của nhà nước Nhưng trong một

số trường hợp, ba yếu tố này có thể không phù hợp với nhau Ví dụ: chế độ chính trịphát xít, quân phiệt có thể có hình thức chính thể cộng hòa dân chủ Đây cũng làđiều thường gặp trong các nhà nước bóc lột

Trong các nhà nước xã hội chủ nghĩa, ba yếu tố này phải phù hợp với nhau,phản ánh đúng bản chất và nội dung của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Câu 23: Phân tích vị trí, vai trò của nhà nước trong hệ thống chính trị Trình bày ý nghĩa của việc xác định vị trí, vai trò của nhà nước trong hệ thống chính trị

Vị trí, vai trò của NN trong hệ thống chính trị

Nhà nước giữ vị trí trung tâm, có sự liên hệ, tác động qua lại đối với tất cả các

tổ chức khác trong hệ thống chính trị Nhà nước có vai trò chủ đạo, đặc biệt quantrọng, mang tính quyết định trong hệ thống chính trị; quyết định bản chất, đặc trưng,

sự tồn tại và phát triển của cả hệ thống chính trị; làm xuất hiện hoặc mất đi một tổchức nào đó trong hệ thống chính trị

Nhà nước được xây dựng, bảo vệ, củng cố, phát triển trên nền tảng xã hội rộnglớn nhất Nhà nước là tổ chức đại diện chính thức, hợp pháp cho toàn thể xã hội,nhân danh xã hội để thực hiện việc tổ chức và quản lý hầu hết các mặt của đời sống

xã hội

Nhà nước có quyền lực công khai, bao trùm toàn xã hội, quyền lực nhà nước

có phạm vi tác động rộng lớn nhất so với quyền lực của các tổ chức khác trong hệthống chính trị; có bộ máy hùng mạnh nhất, đội ngủ công chức đông đảo, tổ chứcchặt chẽ từ trung ương tới địa phương, tạo thành một hệ thống thống nhất và đồng

bộ cùng thực hiện quyền lực của nhà nước

Nhà nước có pháp luật, công cụ quản lý xã hội có hiệu quả nhất Thông quahoạt động xây dựng pháp luật, nhà nước thiết lập một hệ thống quy phạm pháp luậtmang tính chất bắt buộc chung đối với toàn xã hội; sử dụng toàn bộ sức mạnh vậtchất, tinh thần của mình để tổ chức thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp luật, thậmchí cả sức mạnh bạo lực

Nhà nước có sức mạnh vật chất to lớn Với tư cách là tổ chức đại diện chotoàn xã hội, nhà nước có thể trở thành chủ sở hữu những tư liệu sản xuất quan trọngnhất của xã hội Nhà nước có quyền đặt ra và thu các loại thuế; phát hành tiền làmphương tiện trao đổi trong sản xuất, phân phối, tiêu dùng của cải trong đời sống Nhà nước là tổ chức duy nhất trong hệ thống chính trị mang chủ quyền quốcgia Nhà nước có toàn quyền quyết định và thực hiện các chính sách đối nội, đốingoại của mình, không lệ thuộc vào ý chí từ bên ngoài; có quyền nhân danh cả quốcgia và toàn thể dân tộc trong quan hệ đối ngoại và là chủ thể của công pháp quốc tế

Ý nghĩa của việc xác định vị trí, vai trò của nhà nước trong hệ thống chính trị

Khẳng định NN là trụ cột trong hệ thống chính trị, là công cụ tổ chức thựchiện ý chí và quyền lực của nhân dân, thay mặt nhân dân, chịu trách nhiệm trướcnhân dân để quản lý toàn bộ hoạt động của đời sống XH Nhà nước là phương tiệnquan trọng nhất để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình NN trong hệ thốngchính trị có chức năng thể chế hóa đường lối, quan điểm của Đảng thành các quy

định pháp luật trong Hiến pháp và các quy định khác của pháp luật và thực hiệnquyền quản lý đất nước Hoạt động của NN nằm dưới sự lãnh đạo của Đảng nhưng

có tính độc lập tương đối, với các công cụ và phương thức quản lý riêng của mình

Câu 24: Phân tích ưu thế của nhà nước so với các tổ chức khác trong hệ thống chính trị, liên hệ thực tế Việt Nam

Nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền lực đặc biệt:

NN có bộ máy được tổ chức chặt chẽ và được trao những quyền năng đặc biệt,

là tổ chức duy nhất trong xã hội có bộ máy hùng mạnh nhất, bao gồm nhiều hệthống các cơ quan, tổ chức với đội ngũ công chức đông đảo và nhiều loại, với hệthống quân đội, nhà tù, tòa án, được thiết lập để thể hiện sự thống trị của NN.Trong khi đó các tổ chức khác chỉ được xây dựng với bộ máy nhỏ lẻ, quyềnlực chỉ áp dụng cho các thành viên, cá nhân trong tổ chức và được đảm bảo thựchiện bằng các biện pháp cứng rắn

Cụ thể: NN CHXHCNVN với bộ máy hùng mạnh có khả năng ban hành cácvăn bản QPPL và được áp dụng cho tất cả người dân đang sinh sống và làm việctrên đất nước VN

NN phân chia lãnh thổ thành đơn vị hành chính và quản lý dân cư theo lãnh thổ:

NN phân chia lãnh thổ thành các đơn vị hành chính từ lớn đến nhỏ, từ cấp TWđến địa phương Việc phân chia các cấp đơn vị hành chính theo lãnh thổ giúp NNthâu tóm quyền lực, quản lý lãnh thổ 1 cách có tổ chức, dễ dàng và khoa học, gópphần thuận tiện cho việc xây dựng kinh tế, phát triển văn hóa xã hội và cung cấp cácdịch vụ xã hội

Còn các tổ chức khác không có thẩm quyền để phân chia lãnh thổ QG và quản

lý dân cư theo sự phân chia lãnh thổ đó Nếu muốn phân chia các thành viên củamình theo nhóm, từng khu vực các tổ chức khác phải dựa theo sự phân chia của

NN

VD: đoàn thanh niên CS HCM được tổ chức TW đến cơ sở gồm TW đoàn,đoàn cơ sở và các chi đoàn cơ sở Việc phân chia này phải dựa trên sự phân chia vềhành chính của NN chứ không phải tự phân chia

NN mang chủ quyền QG: