Chữ quốc ngữ có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội và sự phát triển của đất nước ta... Tổng kết[r]
Trang 1Tiết 70 Lớp: 10C2
Tiếng Việt GVHD: Võ Thị Cẩm Hồng Trường THPT Hậu Nghĩa SVTT: Tạ Thị Kim Chi
KHÁI QUÁT LỊCH SỬ TIẾNG VIỆT
(1 tiết)
A Mục tiêu bài học
Giúp HS:
- Nắm được khái quát về cội nguồn, quan hệ họ hang của tiếng Việt và quan hệ tiếp xúc giữa tiếng Việt với một số ngôn ngữ khác trong khu vực
- Nắm rõ được quá trình phát triển của tiếng Việt gắn liền với lịch sử phát triển của dân tộc, của đất nước
B Phương tiện thực hiện
- SGK Ngữ văn 10 (cơ bản – tập 2)
- SGV Ngữ văn 10 (tập 2)
- Thiết kế bài học
- Giới thiệu giáo án Ngữ văn 10 (tập 2)
C Phương pháp tổ chức
GV hướng dẫn, gợi mở, đặt câu hỏi; HS trả lời, nhắc lại kiến thức cũ, tìm
ví dụ
D Tiến trình tổ chức dạy học
1 Kiểm tra bài cũ
2 Giới thiệu bài mới
3 Bài mới
GV hướng dẫn HS tìm hiểu SGK
GV: Yêu cầu HS đọc chậm mục I,
nắm tóm tắt ý chính
Hỏi: Em hãy cho biết Tiếng Việt ra
đời khi nào?
HS dựa vào SGK trả lời
GVgiải thích: Tiếng Việt được hình
thành bởi dân tộc sống và trưởng
thành trên lưu vực song Hồng và
sông Mã
Hỏi: Quan hệ họ hàng của Tiếng
Việt như thế nào?
HS: dựa vào SGK trả lời
I Lịch sử phát triển của tiếng Việt
1 Tiếng Việt trong thời kì dựng
nước
a Nguồn gốc tiếng Việt
- Nguồn gốc bản địa: rất cổ xưa
- Tiến trình phát triển của TV gắn liền với nguồn gốc và tiến trình phát triển của dân tộc Việt
- TV thuộc họ ngôn ngữ Nam Á
b Quan hệ họ hàng của tiếng Việt
- TV thuộc dòng Môn – khmer, họ Nam Á
Trang 2Hỏi: Tiếng Việt thời kì này có đặc
điểm như thế nào?
GV: Hệ thống phụ âm cuối có các
âm như: -l, -h, -s…, từ được hạn
định đặt trước từ hạn định (Hoa
đẹp, lúa xanh, ngựa trắng)
Hỏi: Trình bày những nét chính của
Tiếng Việt trong thời kì Bắc
thuộc ?
HS dựa vào SGK tóm ý trả lời
GV yêu cầu HS đọc SGK
Hỏi: Tiếng Việt trong thời kì độc
lập tự chủ có những nét gì nổi bật?
GV yêu cầu HS đọc SGK
Hỏi: Trong thời kì Pháp thuộc,
Tiếng Việt phát triển như thế nào?
Hỏi: Chữ quốc ngữ ra đời có ý
nghĩa như thế nào đối với đời sống
văn hóa xã hội lúc bấy giờ?
Hỏi: Sau CMT 8, Tiếng Việt có
những bước phát triển gì? Em hãy
cho vài ví dụ?
- Có quan hệ họ hàng, quan hệ cội nguồn với tiếng Mường, Thái, Khmer, Bana, Cơ-tu…
- TV cổ chưa có thanh điệu và có phụ âm kép
2 Tiếng Việt trong thời kì Bắc thuộc và chống Bắc thuộc
- TV, tiếng Hán vốn không cùng nguồn gốc, không họ hàng nhưng trong quá trình tiếp xúc TV đã vay mượn rất nhiều từ ngữ Hán
+ Vay mượn trọn vẹn từ ngữ Hán, chỉ việt hóa cách đọc, ý nghĩa kết cấu thì giữ nguyên
+ Vay mượn bằng cách rút gọn, đảo
vị trí các yếu tố, đổi yếu tố, đổi nghĩa
+ Việt hóa dưới hình thức sao phỏng dịch nghĩa ra tiếng Việt (đan tâm lòng son)
+ Tạo từ ghép
3 Tiếng Việt trong thời kì độc lập
tự chủ
- TV vay mượn từ ngữ Hán theo hướng Việt hóa ngày càng tinh tế, uyển chuyển
- Chữ Nôm ra đời nhằm ghi lại tiếng Việt
4 Tiếng Việt trong thời kì Pháp thuộc
- Sự ra đời và phát triển của chữ quốc ngữ đã thúc đẩy văn học và ngôn ngữ phát triển trên nhiều lĩnh vực: văn học, khoa học, kĩ thuật…
- Sau Đề cương văn hóa 1943 TV còn góp phần tích cực vào công việc tuyên truyền cách mạng, kêu gọi toàn dân đấu tranh giành độc
Trang 3GV: Khuyến khích và hướng dẫn
HS tìm nhiều ví dụ cụ thể để minh
họa
Hỏi:Em hãy tìm những tác phẩm đã
học để nói lên sự phát triển của
Tiếng Việt không?
GVgợi ý như tác phẩm :Bình Ngô
Đại Cáo, truyện Kiều, tiểu thuyết
của Vũ Trọng Phụng, truyện ngắn
Nam Cao…
GV yêu cầu HS đọc SGK mục II
Hỏi: Em hãy trình bày quá trình
hình thành và phát triển của các
loại chữ viết Tiếng Việt?
Hỏi: Em hãy tìm một vài ví dụ để
chứng minh cho những ưu điểm của
chữ quốc ngữ?
GV gợi ý: đơn giản, thuận tiện, dể
đọc, dễ viết nhưng cũng cần chú ý
đến quy tắc chính tả
lập, tự do cho đất nước TV ngày càng tỏ rõ tính năng động và tiềm năng phát triển dồi dào
5 Tiếng Việt từ sau CMT8 đến nay
- Xây dựng hệ thống thuật ngữ khoa học
- Chuẩn hóa tiếng Việt Nhận xét:
+ TV không ngừng phát triển qua các giai đoạn lịch sử, vươn lên đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, phong phú của đời sống xã hội và sự phát triển của đất nước
+ Trong quá trình phát triển, TV tiếp nhận và cải biến nhiều yếu tố ngôn ngữ nước ngoài theo hướng Việt hóa
II Chữ viết của tiếng Việt
- Chữ Nôm xuất hiện là một hệ thống chữ viết ghi âm, dung chữ Hán hoặc bộ phận chữ Hán được cấu tạo lại để ghi âm tiếng Việt theo nguyên tắc ghi âm tiết, trên cơ sở cách đọc đọc chữ Hán của người Việt Chữ Nôm là thành quả lớn lao của dân tộc, biểu hiện ý thức độc lập chủ quyền của dân tộc
- TK XVIII, chữ quốc được hình thành từ chữ cái Latinh Từ chưa hoàn thiện đến cải tiến, ổn định, hoàn thiện như ngày nay Chữ quốc ngữ có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội và sự phát triển của đất nước ta
Trang 4III Tổng kết
- Lịch sử tiếng Việt gắn bó với lịch
sử hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam
- Chữ quốc ngữ ra đời, có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội và
sự phát triển của đất nước ta
4 Củng cố và luyện tập
a Em thử tìm một vài ví dụ về các từ ngữ được Việt hóa trong bài?
Gợi ý:
Nam -> trai
Nữ -> gái
Phụ nữ -> đàn bà
b Em có suy nghĩ như thế nào về những ưu điểm của chữ quốc ngữ với
tư cách là công cụ phụ trợ cho tiếng Việt?
Gợi ý:
+ Ghép âm thành từ
+ Tạo từ mới
+ Thay thế từ Hán đã Việt hóa
c Em hãy tìm thêm ví dụ để minh họa cho ba cách thức đặt thuật ngữ khoa học nêu trong bài?
Gợi ý:
+ Phiên âm thuật ngữ khoa học phương Tây
+ Qua tiếng Trung Quốc
+ Đặt thuật ngữ thuần Việt
Phê duyệt của GVHD Người soạn: SVTT
Kí tên Kí tên