Bài giảng Thương mại điện tử (E-Commerce): Chương 6 - Đàm Thị Thủy

Bài giảng Thương mại điện tử (E-Commerce): Chương 6 trình bày các nội dung chính sau: Phương thức thanh toán điện tử, tổng quan về thanh toán điện tử, lợi ích/ hạn chế của thanh toán điện tử, các công cụ thanh toán điện tử.

6.1 Tổng quan về thanh toán điện tử 6.2 Các công cụ thanh toán điện tử

CHƯƠNG 6: THANH TOÁN ĐIỆN TỬ

6.1. T ng quan v  thanh toán đi n t ổ ề ệ ử

6.1.1. Kha i niêm vê  thanh toa ń ̣ ̀ ́

Thanh toán là s  ự chuy n giao tài s n ể ả c a m t bên (ngủ ộ ười ho c công ty, t  ch c) cho bên ặ ổ ứkia, thường đượ ử ục s  d ng khi trao đ i s n ph m ho c d ch v  trong m t giao d ch có ổ ả ẩ ặ ị ụ ộ ị

ràng bu c pháp lýộ

Các hình th c thanh toán ch  y u: ứ ủ ế

­ Thanh toán b ng hi n v t (hàng đ i hàng)ằ ệ ậ ổ

­ Thanh toán b ng ti n: 90% ngằ ề ười Vi t Nam chi tiêu hàng ngày b ng ti n m tệ ằ ề ặ

­ Thanh toán b ng nghĩa v , quy nằ ụ ề

6.1.2. Thanh toa n truyê n thô ng ́ ̀ ́

Trao đ i hàng hóa, d ch v , th c hi n nghĩa v  tài s n ổ ị ụ ự ệ ụ ả  qua các 

hình th c nh  ti n m t, séc, qua ngân hàng,  y quy n thu chi, th   ứ ư ề ặ ủ ề ẻ tín d ng/ghi n  (credit/debit card) ụ ợ

Yêu c u c a h  th ng thanh toán truy n th ng là  ầ ủ ệ ố ề ố tin c y, toàn  ậ

v n và xác th c ẹ ự  Trong đó, ti n m t ề ặ  là ph ươ ng ti n thanh toán  ệ

truy n th ng ph  bi n nh t  ề ố ổ ế ấ

M t s   ộ ố ph ươ ng th c thanh toán truy n th ng ph  bi n ứ ề ố ổ ế : Ti n  ề

m t, th  tín d ng/ghi n , séc,  y nhi m thu chi, hàng đ i hàng, xác  ặ ẻ ụ ợ ủ ệ ổ

nh n n , h i phi u, ậ ợ ố ế

6.1.3. Thanh toa n điên t ́ ̣ ử

“Thanh  toán  đi n  t   là  các  kho n  thanh  toán  trong  môi  tr ệ ử ả ườ ng 

th ươ ng  m i  đi n  t   v i  hình  th c  trao  đ i  ti n  thông  qua  các  ạ ệ ử ớ ứ ổ ề

ph ươ ng ti n đi n t ” (Kaur và Pathak, 2015) ệ ệ ử

Là m t mô hình giao d ch không s  d ng ti n m t đã ph  bi n  ộ ị ử ụ ề ặ ổ ế

trên th  gi i trong nh ng năm g n đây. Nói m t cách d  hi u,  ế ớ ữ ầ ộ ễ ể

thanh toán đi n t  là vi c giao d ch trên môi tr ệ ử ệ ị ườ ng internet ,  thông qua đó ng ườ ử ụ i s  d ng có th  th c hi n các ho t đ ng  ể ự ệ ạ ộ

thanh toán, chuy n, n p hay rút ti n,…  ể ạ ề

­Hi n đ i hóa h  th ng và nghi p v  thanh toán ệ ạ ệ ố ệ ụ

* L i ích  đ i v i khách hàng ợ ố ớ

­Ti t ki m đ ế ệ ượ c chi phí  kinh doanh

­Ti t ki m đ ế ệ ượ c th i gian ờ

­Thông tin liên l c nhanh h n và hi u qu ạ ơ ệ ả

L i ích trong giao d ch mua bán c a thanh toán đi n t  ­ Nhanh chóng, ti n l i nh  mô hình ợ ị ủ ệ ử ệ ợ ư

c a VTC Payủ

6.1.5. Han chê  cua thanh toa n điên t ̣ ́ ̉ ́ ̣ ử

­Kh  năng có th  hoán đ i đ ả ể ổ ượ c

­Tính linh ho t  và hi u qu ạ ệ ả

­Tính h p nh t ợ ấ

­Tính tin c y ậ

Ví d : V n đ  An toàn và b o m t ụ ấ ề ả ậ

V i ch  tài x  ph t còn quá nh , s  phát tri n    t cùng tính b o m t c a ví đi n t , ớ ế ử ạ ẹ ự ể ồ ạ ả ậ ủ ệ ử

c ng thanh toán còn nhi u l  h ng, d  b  t n công, gây r i ro cho ngổ ề ỗ ổ ễ ị ấ ủ ười dùng.

M i đây, anh Ph m Quang Minh, trú t i Q.Đ ng Đa, TP.Hà N i, cho bi t có g i câu h i th c  ớ ạ ạ ố ộ ế ử ỏ ắ

m c lên trang fanpage Facebook c a Momo. Vài phút sau, khách hàng này nh n đ ắ ủ ậ ượ c tin nh n  ắ thông qua m ng xã h i Facebook c a  ạ ộ ủ m t ng ộ ườ ự i t  nh n là nhân viên chăm sóc khách hàng c a  ậ ủ Momo yêu c u anh Minh cung c p s  ch ng minh nhân dân và đ a ch  email đ  xác nh n ch  tài  ầ ấ ố ứ ị ỉ ể ậ ủ kho n. Khi có các thông tin này, đ i t ả ố ượ ng đã nhanh chóng đ i m t kh u ví đi n t  Momo c a  ổ ậ ẩ ệ ử ủ anh Minh. Ngay l p t c, mã O.T.P xác th c tài kho n đã đ ậ ứ ự ả ượ c g i vào email c a ng ử ủ ườ i dùng, và 

đ i t ố ượ ng d  dàng chi m đo t ví đi n t ễ ế ạ ệ ử c a anh Minh,  ủ đ ng th i th c hi n các thao tác  ồ ờ ự ệ

chuy n ti n ể ề

C  quan Thanh tra giám sát Ngân hàng trong năm 2019 phát hi n m t s  t n t i, vi ph mơ ệ ộ ố ồ ạ ạ  

nh : ký k t h p đ ng v i m t s  đ i tác tham gia h  th ng thanh toán tr c tuy n tr ư ế ợ ồ ớ ộ ố ố ệ ố ự ế ướ c th i  ờ

đi m đ ể ượ ấ c c p phép cung  ng d ch v  trung gian thanh toán; không ki m tra thông tin c a đ i  ứ ị ụ ể ủ ố tác,

Câu hỏi mở: So sánh sự khác biệt giữa thanh toán truyền thống và thanh toán điện tử Bạn sẽ chọn phương thức nào?

6.2. Ca c công cu thanh toa n điên t ́ ̣ ́ ̣ ử

6.2.1. Th  thanh toán đi n t  (Electronic payment card)ẻ ệ ử

Đây là hình th c thanh toán ứ đ c tr ng nh tặ ư ấ , chi m t i 90% trong t ng ế ớ ổ

s  các giao d ch thố ị ương m i đi n t  ạ ệ ử

Th  thanh toán (th  chi tr ) là m t lo i th  có kh  năng thanh toán ti n ẻ ẻ ả ộ ạ ẻ ả ềmua hàng hóa, d ch v  t i m t vài đ a đi m, k  c  website mua hàng ị ụ ạ ộ ị ể ể ả

tr c tuy n n u ch p nh n tiêu dùng b ng th  đó. Ho c có th  dùng đ  ự ế ế ấ ậ ằ ẻ ặ ể ểrút ti n m t tr c ti p t  các ngân hàng hay các máy rút ti n t  đ ng.ề ặ ự ế ừ ề ự ộ

–Được phát hành b i Ngân hàng, các t  ch c tài chính hay các công ty.ở ổ ứ

Phân  lo i ạ th  ẻ thanh  toán

* Thanh toán tr c tuy n b ng th  có hai lo i sau: ự ế ằ ẻ ạ

+ Thanh toán b ng th  tín d ng ho c ghi n  qu c tằ ẻ ụ ặ ợ ố ế

+ Thanh toán b ng th  ghi n  n i đ aằ ẻ ợ ộ ị

* Các lo i th  theo ch  th  phát hành: ạ ẻ ủ ể

Các lo i th  thông d ng hi n nay: ạ ẻ ụ ệ

Th  tín d ng (Credit Card) ẻ ụ là m t lo i th  ngân hàng mà ng ộ ạ ẻ ườ ở ữ i s  h u có th  dùng đ   ể ể thanh toán mà không c n ti n ầ ề

có s nẵ  trong th  Đi u này có nghĩa là b n ẻ ề ạ “mượn” m t s  ti n c a ngân hàngộ ố ề ủ  đ  mua s m, chi tiêu và  ể ắ cu i k  s  ố ỳ ẽ

ph i tr  l i ả ả ạ đ y đ  cho ngân hàng. ầ ủ

Th  tín d ng đ ẻ ụ ượ c làm b ng ch t li u nh a polyme v i hình d ng và kích th ằ ấ ệ ự ớ ạ ướ c theo tiêu chu n ISO 7810. Tùy  ẩ vào ngân hàng phát hành mà th  s  có màu s c cùng thi t k  riêng bi t ẻ ẽ ắ ế ế ệ

Các lo i th  thông d ng hi n nay: ạ ẻ ụ ệ

Th  ghi nẻ ợ thường được g i v i tên ti ng Anh là ọ ớ ế Debit Card. Th  đ c làm t  ch t li u ẻ ượ ừ ấ ệ

nh a và đự ược dùng đ  ể th c hi n nhi u ch c năng nh  rút ti n m t, thanh toán, chuy n  ự ệ ề ứ ư ề ặ ể

kho n ả … 

Đây là m t hình th c thanh toán ộ ứ thay th  ti n m t ế ề ặ r t ph  bi n hi n nay. Th  đấ ổ ế ệ ẻ ược liên k t ế

v i tài kho n ngân hàng c a b n. Theo đó thì ớ ả ủ ạ s  ti n có trong th  là bao nhiêu thì b n dùng ố ề ẻ ạ

b y nhiêuấ , khác v i hình th c chi tiêu trớ ứ ướ ồc r i m i tr  ti n sau nh  m t s  ngớ ả ề ư ộ ố ườ ẫi v n hi u ể

l m.ầ

Các lo i th  thông d ng hi n nay: ạ ẻ ụ ệ

• Th  online ẻ : là lo i th  mà giá tr  các giao d ch đ ạ ẻ ị ị ượ c kh u tr  ngay  ấ ừ

l p t c vào tài kho n ch  th ậ ứ ả ủ ẻ

•  Th  offline ẻ : là lo i th  mà giá tr  các giao d ch đ ạ ẻ ị ị ượ c kh u tr  vào tài  ấ ừ kho n c a ch  th  sau đó vài ngày ả ủ ủ ẻ

Trang web t ng h p ki n th c ổ ợ ế ứ  m i nh t và câu h i th ớ ấ ỏ ườ ng g p v   ặ ề

d ch v  th  ngân hàng (l i ích c a các lo i th , yêu c u h  s  và thu  ị ụ ẻ ợ ủ ạ ẻ ầ ồ ơ

nh p đ  m  th  tín d ng, h n m c, sao kê, mã PIN, các d ch v  th   ậ ể ở ẻ ụ ạ ứ ị ụ ẻ khác, ):

https://thebank.vn/

6.2. Ca c công cu thanh toa n điên t ́ ̣ ́ ̣ ử

6.2.2. Tiê n điên t̀ ̣ ử

Đồng ti n  o hay còn g i là đ ng ti n đi n tề ả ọ ồ ề ệ ử, ti n k  thu t s  hay Cryptocurrency ề ỹ ậ ố

là m t lo i ộ ạ ti n t  s  hóaề ệ ố  không th  n m gi  hay nhìn th y để ắ ữ ấ ược. 

Nó có giá tr  tị ương đương ti n truy n th ng ề ề ố ( ti n gi y, vàng, b c, kim lo i, v v ), ề ấ ạ ạ

ti n  o ra đ i nh m ph c v  nhu c u ề ả ờ ằ ụ ụ ầ giao d ch thông qua m ng lị ạ ưới internet

Các loại tiền điện tử trên thị trường (số liệu tháng 2/2020)

SÀN GIAO D CH BITCOINỊ

6.2.3. Se c điên t́ ̣ ử: “Séc tr c tuy n” hay còn ự ế

được g i là “séc đi n t ” th c ch t là m t lo i ọ ệ ử ự ấ ộ ạ

“séc  o”, nó cho phép ngả ười mua thanh toán 

6.2.5. Công thanh toa n:  ̉ ́ C ng thanh toán v  b n ch t là d ch v  cho phép khách hàng giao d ch t i các website th ổ ề ả ấ ị ụ ị ạ ươ ng 

m i đi n t  C ng thanh toán cung c p h  th ng k t n i an toàn gi a tài kho n (th , ví đi n t ,…) c a khách hàng v i  ạ ệ ử ổ ấ ệ ố ế ố ữ ả ẻ ệ ử ủ ớ tài kho n c a website bán hàng. VD: C ng thanh toán F@st Mobile Techcombank ả ủ ổ

Cổng thanh toán: Baokim.vn

6.2.6. Vi  điên t ́ ̣ ử

Ví đi n t  là m t ệ ử ộ tài kho n onlineả  có th  dùng nh n, ể ậchuy n ti n, mua th  đi n tho i, vé xem phim, thanh ể ề ẻ ệ ạtoán tr c tuy n các lo i phí trên internet nh  ti n đi n ự ế ạ ư ề ệ

nước,  cước  vi n  thông,  b n  cũng  có  th   mua  hàng ễ ạ ểonline t  các trang thừ ương m i đi n t  ạ ệ ử

Người dùng ph i ả s  h u thi t b  di đ ng thông ở ữ ế ị ộ

minh tích h p ví đi n t  và liên k t v i ngân ợ ệ ử ế ớ

hàng thì m i có th  thanh toán tr c tuy n b ng ớ ể ự ế ằhình th c này. ứ

Hi n  nay,  t i  Vi t  Nam ệ ạ ệ  có  kho ng  20  ví  đi n  t   ả ệ ử

đ ượ c  c p  phép  và  theo Ngân  hàng  nhà  n ấ ướ c d  báo  ự

đ n năm 2020 s  đ t ng ế ẽ ạ ưỡ ng 10 tri u ng ệ ườ i dùng.

VD: hình bên là giao di n ví đi n t  VinIDệ ệ ử

6.2.6. Vi  điên t ́ ̣ ử

– Ví đi n t  tích h p nhi u ti n ích: Ngoài giúp khách hàng thanh toán, ví đi n t  còn hệ ử ợ ề ệ ệ ử ướng 

t i h  tr  khách hàng nhi u ti n ích khác nh  đ t vé xem phim, n p ti n đi n tho iớ ỗ ợ ề ệ ư ặ ạ ề ệ ạ

– Nhi u  u đãi h n: Nhi u chề ư ơ ề ương trình khuy n mãi đế ược tung ra nh m thu hút khách hàng s  ằ ử

6.2.7. Ho a đ n điên t  (Electronic Invoice)́ ơ ̣ ử

Theo quy đ nh t i đi u 3  ị ạ ề Thông T  32/2011/TT­BTC ư  đã gi i thích khái ni m v   ả ệ ề

hóa đ n đi n t ơ ệ ử   nh  sau: “Hóa đ n đi n t  đ ư ơ ệ ử ượ c quy đ nh là t p h p các thông đi p d   ị ậ ợ ệ ữ

li u đi n t  v  bán hàng hóa và cung  ng d ch v  Đ i v i vi c kh i t o, l p, g i, nh n,  ệ ệ ử ề ứ ị ụ ố ớ ệ ở ạ ậ ử ậ

l u tr  và qu n lý hóa đ n đi n t  s  thông qua ph ư ữ ả ơ ệ ử ẽ ươ ng ti n đi n t  và đáp  ng các quy  ệ ệ ử ứ

đ nh c a B  Tài Chính.” ị ủ ộ

Tri n v ng cho thanh toán b ng hoá đ n đi n tể ọ ằ ơ ệ ử trong các giao d ch thị ươ ng m i đi n t  trên th  gi i  ạ ệ ử ế ớ

s  là r t l n nh  nh ng n  l c c a các ngân hàng trên toàn c u trong vi c  ẽ ấ ớ ờ ữ ỗ ự ủ ầ ệ ứng d ngụ  và c i ti n nh ng ả ế ữ

ti n íchệ  mà thanh toán qua hoá đ n đi n t  đem l i ơ ệ ử ạ

VD: VNPT ­ E invoice

6.3. Quy tri nh thanh toa n tr c tuyê n trong TMĐT̀ ́ ự ́

V i m t chi c th  thanh toán, tài kho n ngân hàng, t i kho n đi n t  và m t máy tính k t n i ớ ộ ế ẻ ả ả ả ệ ử ộ ế ốInternet, người tiêu dùng có th  hoàn thành vi c mua hàng hóa, d ch v  qua website. Dể ệ ị ụ ưới đây 

là các bướ ơ ảc c  b n đ  mua hàng và thanh toán tr c tuy n.ể ự ế

Bước 3: Ki m tra thông tin hóa đ nể ơ

H  th ng website s  hi n th  hóa đ n mua hàng đ  ngệ ố ẽ ể ị ơ ể ười mua ki m tra thông tin trên hóa đ n. ể ơ

N u thông tin chính xác, ngế ười mua s  ti n hành xác nh n đ  chuy n sang bẽ ế ậ ể ể ước thanh toán

­ CVV (S  CVV vi t t t c a Card Verification Value là mã dùng xác minh th  Visa g m c  ố ế ắ ủ ẻ ồ ả

th  ghi n  và th  tín d ng) L u ý: giao d ch thanh toán ch  thành công khi th  thanh toán đã ẻ ợ ẻ ụ ư ị ỉ ẻ

được đăng ký ch c năng thanh toán online, thông tin th  đi n đúng và th  còn kh  năng chi ứ ẻ ề ẻ ả

tr ả

(2) Thanh toán b ng chuy n ti n đi n t  (ti p  ằ ể ề ệ ử ế

Ví Momo

4) Thanh toán b ng c ng thanh toán:  ằ ổ Trong b i c nh y u t  b o m t đã và đang đ ố ả ế ố ả ậ ượ ư c  u tiên hàng đ u,  ầ

c ng thanh toán hi n nay đã tr  thành l a ch n t i  u cho các giao d ch thanh toán tr c tuy n nh  nh ng  ổ ệ ở ự ọ ố ư ị ự ế ờ ữ

ti n ích v ệ ượ ộ t tr i so v i các ph ớ ươ ng th c thanh toán thông th ứ ườ ng. VD: C ng VNPAY ổ  

5) Thanh toán b ng hóa đ n đi n t ằ ơ ệ ử

• Bước 1: Tìm m t nhà cung c p “ph n m m hóa đ n đi n t ”ộ ấ ầ ề ơ ệ ử

• Bước 2: L p quy t đ nh áp d ng hóa đ n đi n t  và g i lên c  quan ậ ế ị ụ ơ ệ ử ử ơthu  qu n lý tr c ti pế ả ự ế

• Bước 3: L p hóa đ n đi n t  m u, ký s  vào hóa đ n đi n t  m u và ậ ơ ệ ử ẫ ố ơ ệ ử ẫ

g i lên c  quan thuử ơ ế

• Bước 4: L p thông báo phát hành hóa đ n đi n t  và g i lên c  quan ậ ơ ệ ử ử ơthu  qu n lý tr c ti pế ả ự ế

• Bước 5: Ph n h i c a c  quan thuả ồ ủ ơ ế

• Bước 6: Phát hành hóa đ n đi n t  khi bán hàng cho khách hàngơ ệ ử

• Bước 7: Khách hàng ki m tra hóa đ n và l a ch n phể ơ ự ọ ương th c thanh ứtoán đi n t  phù h pệ ử ợ

Bước 5: Xác nh n đ t hàngậ ặ

H  th ng website s  g i email xác nh n đ n hàng vào email c a ngệ ố ẽ ử ậ ơ ủ ười mua. Nhà cung c p s  ấ ẽliên h  v i ngệ ớ ười mua đ  hoàn thành nghi p v  giao hàng.ể ệ ụ

Xác nhận đặt hàng trên giao diện của người bán

Câu h i ôn t p chỏ ậ ương 6

1 Phân tích khái ni m thanh toán, thanh toán truy n th ng, thanh toán đi n t ệ ề ố ệ ử

4 Nêu l i ích c a thanh toán đi n t ợ ủ ệ ử

5 Yêu c u đ i v i thanh toán đi n t ầ ố ớ ệ ử

6 Các đ i tác tham gia thanh toán đi n t ố ệ ử

7 R i ro trong thanh toán đi n t  là gì? ủ ệ ử

8 Khái ni m, tác d ng c a th  thanh toán đi n t  (Electronic payment card) ệ ụ ủ ẻ ệ ử

9 Vai trò c a ti n m t đi n t  (Cryptocurrencies) ủ ề ặ ệ ử

10 Khái ni m, vai trò và công d ng c a séc đi n t  (Online Account) ệ ụ ủ ệ ử

11 Khái ni m, vai trò và công d ng Tài kho n online (tr c tuy n) (Online Account) ệ ụ ả ự ế

12 Khái ni m, vai trò và công d ng c ng thanh toán (Payment Gateway) ệ ụ ổ

13 Khái ni m, vai trò và công d ng Ví đi n t   (Electronic Wallet) ệ ụ ệ ử

14 Khái ni m, vai trò và công d ng Hoá đ n đi n t  (Electronic bill) ệ ụ ơ ệ ử

15 Quy trình thanh toán chung trong TMĐT

16 Các ph ươ ng th c thanh toán đi n t  thông d ng ứ ệ ử ụ