(Luận văn thạc sĩ) quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện gia lâm, thành phố hà nội

Tuy nhiên, thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nói chung và chi ngân sách xã nói riêng trên địa bàn thành phố vẫn còn nhiều hạn chế, thể hiện ở chỗ hiệu quả các khoản chi ngân sách

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Quang Trung

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo

vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng 05 năm 2018

Tác giả luận văn

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn

bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc PGS.TS Trần Quang Trung đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kế toán quản trị và Kiểm toán, Khoa Kế toán & Quản trị kinh doanh - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ của UBND huyện Gia Lâm, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Gia Lâm, cán bộ công chức trên địa bàn huyện Gia Lâm và các ông, bà công tác tại UBND các xã, thị trấn trên địa bàn huyện đã giúp đỡ cung cấp thông tin cho tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Hà Nội, ngày tháng 05 năm 2018

Tác giả luận văn

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục bảng vii

Danh mục hình, sơ đồ viii

Trích yếu luận văn ix

Thesis abtract xi

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

1.4 Những đóng góp mới của luận văn 3

1.4.1 Về lý luận 3

1.4.2 Về thực tiễn 3

Phần 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn 4

2.1 Cơ sở lý luận về quản lý chi ngân sách xã 4

2.1.1 Các vấn đề chung về ngân sách nhà nước 4

2.1.2 Lý luận về quản lý chi ngân sách xã 10

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi ngân sách xã 20

2.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý chi ngân sách xã 23

2.2.1 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách xã tại một số địa phương trong nước 23

2.2.2 Bài học kinh nghiệm về quản lý chi ngân sách xã cho huyện Gia Lâm 28

Phần 3 Phương pháp nghiên cứu 30

3.1 Giới thiệu chung về huyện gia lâm, thành phố hà nội 30

3.1.1 Vị trí địa lý 30

3.1.2 Tình hình sử dụng đất 31

3.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội 33

3.1.4 Đánh giá chung điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội huyện Gia Lâm 35

3.2 Phương pháp nghiên cứu 37

3.2.2 Phương pháp thu thập số liệu 39

3.2.3 Phương pháp xử lý số liệu 40

3.2.4 Phương pháp phân tích 41

3.2.5 Hệ thống chỉ tiêu dùng trong phân tích 41

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 42

4.1 Hệ thống tổ chức quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm 42

4.1.1 Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách xã 42

4.1.2 Tình hình thực hiện phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi gắn với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2015 trên địa bàn huyện Gia Lâm 45

4.2 Thực trạng quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội 52

4.2.1 Lập dự toán ngân sách xã 52

4.2.2 Chấp hành dự toán ngân sách xã 60

4.2.3 Quyết toán chi ngân sách xã 67

4.2.4 Công tác thanh tra, kiểm tra việc sử dụng ngân sách xã 70

4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội 72

4.3.1 Tổ chức bộ máy quản lý 72

4.3.2 Cơ sở vật chất phục vụ công tác quản lý tài chính 74

4.3.3 Cơ chế chính sách và các quy định của nhà nước về quản lý sử dụng nguồn lực tài chính 74

4.4 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm 76

4.4.1 Định hướng chung 76

4.4.2 Một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm trong thời gian tới 77

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 87

5.1 Kết luận 87

5.2 Kiến nghị 88

5.2.1 Đối với Nhà nước và Bộ Tài chính 88

5.2.2 Đối với thành phố Hà Nội 88

5.2.3 Đối với UBND huyện Gia Lâm 88

Tài liệu tham khảo 89

Phụ lục 97

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng việt

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Tình hình đất đai của huyện Gia Lâm giai đoạn 2015- 2017 32

Bảng 3.2 Tình hình dân số và lao động của huyện Gia Lâm giai đoạn

2015– 2017 34

Bảng 3.3 Kết quả phát triển kinh tế xã hội của huyện Gia Lâm giai đoạn

2015 – 2017 36

Bảng 3.4 Số lượng mẫu điều tra 40

Bảng 4.1 Số lượng cán bộ quản lý NSX trên địa bàn huyện Gia Lâm 45

Bảng 4.2 Số lượng cán bộ, công chức tài chính xã theo phân loại đơn vị

hành chính 45

Bảng 4.3 Tổng hợp kinh phí 5 năm 2011-2015 48

Bảng 4.4 Tổng hợp một số lĩnh vực thực hiện nhiệm vụ chi theo phân cấp 5 năm 2011-2015 50

Bảng 4.5 Dự toán chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm giai đoạn 2015 – 2017 54

Bảng 4.6 Dự toán chi ngân sách của các xãtrên địa bàn huyện Gia Lâm giai đoạn 2015 - 2017 55

Bảng 4.7 Số lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời nguyên nhân phân bổ dự toán đối với một số nhiệm vụ chi chưa đúng với định mức 58

Bảng 4.8 Lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời nguyên nhân của tình trạng lập dự toán chi chưa sát với thực tế 59

Bảng 4.9 Số lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời về phương thức cấp phát chi ngân sách 62

Bảng 4.10 Kết quả chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm giai đoạn 2015 - 2017 63

Bảng 4.11 Kết quả chi ngân sách của các xã trên địa bàn huyện Gia Lâm giai đoạn 2015-2017 64

Bảng 4.12 Số lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời về nguyên nhân của việc chấp hành chi ngân sách chưa đúng quy định 67

Bảng 4.13 Tình hình vi phạm quyết toán ngân sách xã trên địa bàn 68

Bảng 4.14 Kết quả công tác thanh tra, kiểm tra giai đoạn 2015-2017 71

Bảng 4.15 Đánh giá về cơ cấu bộ máy kế toán xã huyện Gia Lâm 73

Bảng 4.16 Đánh giá về các yếu tố chính sách ảnh hưởng đến công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm 75

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ

Hình 2.1 Trình tự lập dự toán chi ngân sách xã 13

Hình 3.1 Bản đồ hành chính huyện Gia Lâm 30

Sơ đồ 3.1 Khung phân tích quản lý chi ngân sách xã 38

Sơ đồ 4.1 Tổ chức bộ máy quản lý NSX huyện Gia Lâm 44

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Cao Thị Bích Nguyệt

Tên luận văn: “Quản lý chi ngân sách xã trên đại bàn huyện Gia Lâm, thành phố

Hà Nội”

Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

Quá trình đô thị hóa ở Gia Lâm trong những năm qua và tới đây sẽ phát triển mạnh mẽ để phù hợp với định hướng đưa Gia Lâm thành một quận của Thành phố UBND huyện Gia Lâm đã có chủ trương tiếp tục xây dựng, phát triển kinh tế xã hội hàng năm; khuyến khích phát triển nông-lâm-ngư nghiệp tại địa bàn; tạo nguồn thu ngân sách ngày càng tăng, không những đảm bảo được những yêu cầu chi thiết yếu của

bộ máy quản lý Nhà nước, sự nghiệp kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng mà còn dành phần đáng kể cho đầu tư phát triển Tuy nhiên, thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nói chung và chi ngân sách xã nói riêng trên địa bàn thành phố vẫn còn nhiều hạn chế, thể hiện ở chỗ hiệu quả các khoản chi ngân sách còn thấp, chi đầu tư còn dàn trải, thiếu tập trung dẫn đến hiệu quả đầu tư còn thấp, gây lãng phí; chi thường xuyên còn vượt dự toán…

Nhằm tăng cường tính chủ động trong việc tăng thu và tiết kiệm chi ngân sách

để đảm bảo động viên đầy đủ và hợp lý các nguồn thu vào ngân sách Nhà nước, tạo nguồn lực tài chính mạnh mẽ, quản lý chi ngân sách có hiệu quả, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 13/2016/NQ-HĐND ngày 05/12/2016 về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách; tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu giữa các cấp ngân sách và định mức phân bổ chi ngân sách thành phố Hà Nội giai đoạn 2017-2020.Việc phân tích đánh giá công tác quản lý ngân sách Nhà nước trên địa bàn huyện để tổng kết các bài học kinh nghiệm làm cơ sở cho việc tăng cường quản

lý ngân sách Nhà nước trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 13/2016/NQ-HĐND của Thành phố Hà Nội là rất cần thiết, từ những vấn đề nêu trên, tôi thực hiện nghiên cứu đề

tài “Quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội” cho

chủ đề báo cáo Luận văn của mình

Mục tiêu nghiên cứu chính là trên cơ sở đánh giá thực trạng quản lý chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm, đề tài nhắm đến việc đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý chi ngân sách xã trong thời gian tới Đối tượng nghiên cứu của đề tài chủ yếu tập trung vào các quy định về quản lý chi ngân sách xã, quy trình quản lý chi ngân sách xã, các nội dung lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và thanh tra,

kiểm tra chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm cũng như các giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý chi ngân sách xã cho huyện trong thời gian tới

Nghiên cứu đã bàn luận những khái niệm về quản lý chi ngân sách nhà nước, chi ngân sách xã, nguyên tắc, yêu cầu của quản lý chi ngân sách xã Nội dung mà đề tài nghiên cứu là tình hình lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách xã, thanh tra kiểm tra tài chính và đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến công tác quản lý chi ngân sách xã của người lãnh đạo và trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ trong bộ máy quản lý chi ngân sách xã, tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách xã và thực trạng quản lý chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm.Địa bàn nghiên cứu là huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội Để tiến hành phân tích,

đề tài sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh, phương pháp đánh giá cho điểm xếp hạng Số tiền và tỷ lệ mức tăng giảm thu chi năm sau với năm trước

Hệ thống chỉ tiêu phân tích gồm chỉ tiêu số tiền và tỷ trọng cơ cấu thu, chi, tỷ lệ chi theo nhóm mục, tình hình thực hiện so với kế hoạch, nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính

Nghiên cứu phân tích, đánh giá thực trạng quản lý chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội nhận thấy những kết quả đạt được: Tổng chi ngân sách xã trên địa bàn huyện tăng dần qua các năm Năm 2017 tổng kinh phí là 273.434.411 triệu đồng, so với năm 2015 là 176.939.200 triệu đồng Trong khi đó, năm 2017 chi thường xuyên là 189.827.883 triệu đồng, chi XDCB là 11.055.716 triệu đồng Với kết quả này cho thấy huyện Gia Lâm đã quản lý chi ngân sách xã hiệu quả, tiết kiệm Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế còn tồn tại sau: Nguồn tài chính còn phụ thuộc nhiều vào ngân sách Nhà nước, việc sử dụng kinh phí chưa thật sự tiết kiệm, hiệu quả; công tác đầu tư xây dựng, cải tạo, sửa chữa vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu đặt ra

Nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng chủ yếu đến quản lý chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm bao gồm yếu tố chủ quan và khách quan Công tác quản lý hi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm có nhiều thuận lợi, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những hạn chế Qua phân tích, đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng nghiên cứu đề xuất một

số giải pháp chủ yếu quản lý chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm trong thời gian tới như: Giải pháp hoàn thiện văn bản, quy định quản chi ngân sách xã của huyện Gia Lâm, giải pháp nâng cao năng lực, trình độ của bộ máy quản lý chi ngân sách xã, tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền về công tác tài chính, giải pháp tăng cường phối kết hợp giữa các đơn vị của huyện, giải pháp tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nội bộ

Từ đó kết luận và kiến nghị đến Nhà nước, Ủy ban Nhân dân thành phố và lãnh đạo huyện Gia Lâm nhằm nâng cao quản lý chi ngân sách xã tại huyện Gia Lâm

THESIS ABTRACT Master candidate: Cao Thi Bich Nguyet

Thesis title: The management of commune-level budget expenditures in Gia Lam

district, Hanoi city

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

The urbanization in Gia Lam in recent years and in the coming period have been and will be on the rise in order to match the orientation of improving Gia Lam to be an urban district of Hanoi city Gia Lam People’s Comittee has the policy to continue to the socio-economic development over the years; encourage the development of agro-forestry-fishery in the area; improve the budget collection, so as to not only able to meet the basic requirements of state management apparatus, and the requirements of the economic, cultural, and social development, as well as to ensure the security and national defense, but also to focus enough on the investment for the purpose of development However, there still exist different limitations of the current situation of budget expenditure management in general and commune-level budget expenditures in the city in particular, which can be seen from some examples such as low efficiency of budget expenditures; lack of focus of investment expenditures (resulting in low investment efficiency); and higher-than-expected regular expenditures, etc

For the purpose of increasing the initiative in increasing budget revenue and limiting budget expenditures in order to ensure sufficient and reasonable mobilization of financial resources into the State budget, to create strong financial resources and to manage budget expenditures effectively, Hanoi People's Council issued Resolution No 13/2016/NQ-HDND dated December 5, 2016 on decentralization of financial sources for the state budget and decebtralization of the tasks of spending among various budget levels; on the percentages of budget revenue allocation to different levels and the norms

of the budget allocation for Hanoi city over the period from 2017 to 2020 The analysis and assessment of the state budget management in the district to summarize a number of lessons learned in order to enhance state budget management in the context of the implementation of Resolution No 13/2016/NQ-HDND of Hanoi city is of utmost importance Therefore, I decided to carry out the study entitled "The management of commune-level budget expenditures in Gia Lam district, Hanoi city"

The major objective of the study is to assess the management of commune-level budget expenditures at Gia Lam district, thereby proposing some solutions to improve the efficiency of the commune-level budget expenditures in the coming period This study

mainly focus on regulations on the management of commune budget expenditures, the management procedure for commune budget expenditure, the development, implementation the estimation, final settlement and examination and inspection of the commune budget expenditures at Gia Lam district as well as measures to strengthen the management of commune-level budget expenditures for the district in the coming period The study discusses the fundamental concepts of the management of state budget expenditure and commune-level budget expenditures, the principles and requirements of commune budget expenditure management The main scope of this study consists of the current situation of the development and implementation of the budget estimation, the settlement of commune budget, as well as the financial inspection and evaluation of the effectiveness of the use of financial resources Major factors affecting the management of commune-level budget expenditures are the qualification of the leaders and other officials in the commune budget management apparatus, the organizational structure of the management of commune-level budget expenditures, and the current state of the management of commune-level budget expenditures at Gia Lam district

The chosen study area of this research is Gia Lam district in Hanoi city For the purpose of the analysis, the study employed descriptive statistics, comparative analysis and rating method The study examined the expenditures and the rate of increase or decrease of the expenditure of a year in comparison with the previous year The analysis indicators include the amount of expenditures, the proportion of budget revenue and expenditure, the proportion of expenditures by category, the actual implementation as compared to the plan and indicators for assessing the use of financial resources

The analysis and evaluation of the current management of commune-level budget expenditures at Gia Lam district, Hanoi city reveal the following results: The total expenditures of the commune-level budget in the districts gradually increased over the years In 2017, the total expenditure were 273,434,411 million VND, while that of

2015 was 176,939,200 million VND Meanwhile, in 2017, the regular expenditures were 189,827,883 million VND, and the expenditures for basic constructions were 11,055,716 million VND It can be concluded that Gia Lam district managed its commune-level budget expenditures quite effectively Nevertheles, there were some limitations such as: The financial resources depended heavily on the state budget, the use of funds was not really economical and effective; The construction, renovation, and repair have not met the requirements

The main factors affecting the management of commune-level budget expenditures at Gia Lam district included both subjective and objective factors Despite

different advantages, there were still limitations of the management of commune budgets in Gia Lam district

Having analyzed the current management of the management of level budget expenditures and different affecting factors, some crucial solutions for the management of commune-level budget expenditures in Gia Lam district in the coming period are proposed such as: improve the related documents and regulations on commune budget management of Gia Lam district; enhance the capacities and qualifications of the commune budget expenditure management apparatus; enhance the information exchange and propaganda on finance; strengthen the collaboration between different district departments; enhance the internal examination and inspection The study then further provide a number of recommendations to the Government, the city People’s Committee and state leaders at Gia Lam district in order to enhance the management of commune-level budget expenditure at Gia Lam district

commune-PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Quá trình phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế đòi hỏi Nhà nước phải sử dụng một cách có hiệu quả các công cụ quản lý vĩ mô như chính sách tài chính, tiền tệ, đặc biệt là chính sách quản lý thu, chi NSNN Điều này góp phần khắc phục khuyết tật của cơ chế thị trường thông qua việc sử dụng bàn tay hữu hình, chủ yếu là chính sách tài chính nhằm điều tiết nền kinh tế có hiệu quả Mặt khác thông qua sử dụng các công cụ này mới có thể quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia, động viên toàn bộ nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu của cuộc đổi mới đất nước

Trong những năm gần đây, huyện Gia Lâm đã đạt được những thành tựu

to lớn về kinh tế - xã hội Nguồn thu ngân sách ngày càng tăng, không những đảm bảo được những yêu cầu chi thiết yếu của bộ máy quản lý Nhà nước, sự nghiệp kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng mà còn dành phần đáng kể cho đầu tư phát triển Tuy nhiên, thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nói chung và chi ngân sách xã nói riêng trên địa bàn thành phố vẫn còn nhiều hạn chế, thể hiện ở chỗ hiệu quả các khoản chi ngân sách còn thấp, chi đầu tư còn dàn trải, thiếu tập trung dẫn đến hiệu quả đầu tư còn thấp, gây lãng phí; chi thường xuyên còn vượt dự toán…

Nhằm tăng cường tính chủ động trong việc tăng thu và tiết kiệm chi ngân sách để đảm bảo động viên đầy đủ và hợp lý các nguồn thu vào ngân sách Nhà nước, tạo nguồn lực tài chính mạnh mẽ, quản lý chi ngân sách có hiệu quả, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 13/2016/NQ-HĐND ngày 05/12/2016 về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách; tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu giữa các cấp ngân sách và định mức phân bổ chi ngân sách thành phố Hà Nội giai đoạn 2017-2020 Đặc biệt điểm mới của Nghị quyết 13/2016 về định mức phân bổ chi ngân sách cấp xã trên điạ bàn thành phố Hà Nội với cơ chế khoán chi theo biên chế

Như vậy, việc phân tích đánh giá công tác quản lý ngân sách Nhà nước trên địa bàn huyện để tổng kết các bài học kinh nghiệm làm cơ sở cho việc tăng cường quản lý ngân sách Nhà nước trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 13/2016/NQ-HĐND của Thành phố Hà Nội là rất cần thiết

Từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi đã lựa chọn chủ đề nghiên cứu

“Quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội”

làm đề tài nghiên cứu cho luận văn Thạc sỹ ngành Kế toán

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chi ngân sách xã

- Đánh giá thực trạng công tác quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội và phân tích các yếu tố ảnh hưởng

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội trong bối cảnh thực hiện cơ chế khoán chi theo biên chế

1.3 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

- Những vấn đề lý luận và thực tiễn trong công tác quản lý chi ngân sách xã trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 13/2016/NQ-HĐND của Thành phố Hà Nội

- Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi ngân sách xã trong bối cảnh thực hiện cơ chế khoán chi theo biên chế trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

- Các hạn chế và khó khăn trong công tác quản lý chi ngân sách xã trong bối cảnh thực hiện cơ chế khoán chi theo biên chế trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

- Các chính sách về quản lý chi ngân sách xã trong bối cảnh thực hiện cơ chế khoán chi theo biên chế trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

- Đối tượng khảo sát bao gồm:

+ Các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Gia Lâm

+ Các cán bộ quản lý cấp huyện, xã, thị trấn

+ Một số đối tượng thụ hưởng ngân sách xã

+ Các chuyên gia tài chính

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về mặt nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu về công tác

quản lý chi ngân sách xã và các yếu tố ảnh hưởng

- Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu tại huyện Gia Lâm, thành phố

Hà Nội

- Phạm vi thời gian: Đề tài sử dụng số liệu liên quan từ năm 2015 đến

2017 Thời gian thực hiện đề tài từ năm tháng 3/2017 đến tháng 5/2018

1.4 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN

1.4.1 Về lý luận

Luận văn đã tập hợp, hệ thống và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về quản

lý chi ngân sách xã trên các khía cạnh: khái niệm ngân sách xã, vai trò, nội dung, nguyên tắc, qui trình về lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách xã và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách xã và vận dụng vào nghiên cứu quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH XÃ

2.1.1 Các vấn đề chung về ngân sách nhà nước

2.1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước

Theo các văn bản pháp luật đang sử dụng, ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước Ngân sách nhà nước phản ánh được nội dung cơ bản của ngân sách, quá trình chấp hành ngân sách đồng thời thể hiện được tính pháp lý của ngân sách, thể hiện quyền chủ sở hữu của NSNN, thể hiện vị trí, vai trò, chức năng của NSNN (Quốc hội, 2015)

Về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu, chi là các quan hệ lợi ích kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân… trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quĩ tiền tệ tập trung của NN, phát sinh khi nhà nước tham gia vào quá trình phân phối các nguồn tài nguyên chính quốc gia

Dưới giác độ pháp lý, ngân sách được luật hoá cả hình thức lẫn nội dung; trình tự và biện pháp thu, chi NSNN là sự thể hiện quyền lực nhà nước trong lĩnh vực ngân sách

Dưới giác độ chuyên môn, nghiệp vụ, NSNN là toàn bộ các khoản thu - chi của nhà nước được dự toán và thực hiện trong một năm theo qui trình bao gồm cả khâu dự toán (kể cả khâu chuẩn bị, thảo luận, quyết định phê chuẩn, chấp hành quyết toán NSNN)

Xét trên khía cạnh vĩ mô, NSNN là một công cụ sắc bén nhất để nhà nước thực hiện nhiệm vụ chức năng của mình tác động vào nền kinh tế

2.1.1.2 Khái niệm về quản lý ngân sách

Quản lý ngân sách Nhà nước là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách Nhà nước thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của ngân sách Nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định Nội dung trọng yếu của quản lý tài chính quốc gia, củng cố kỷ luật tài chính, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả ngân sách và

tài sản của Nhà nước, tăng tích lũy nhằm thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu phát triển Kinh tế -

Xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại (Phạm Thị Thanh Thuỷ, 2015)

Từ khái niệm trên ta có thể hiểu Quản lý ngân sách xã hướng vào quản lý thu, chi của các quỹ tài chính trong đơn vị, quản lý thu chi của các chương trình,

dự án đầu tư XDCB, quản lý thực hiện dự toán ngân sách của đơn vị Quản lý ngân sách xã đòi hỏi các chủ thể quản lý phải lựa chọn, đưa ra các quyết định tài chính và tổ chức thực hiện các quyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạt động quản lý tài chính của đơn vị Mục tiêu tài chính có thể thay đổi theo từng thời kỳ

và chính sách chiến lược của từng đơn vị Tuy nhiên, khác với quản lý doanh nghiệp chủ yếu nhằm mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận, mục tiêu của quản lý ngân sách xã không vì mục đích lợi nhuận, phục vụ cho nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế và an ninh quốc phòng của địa phương là chủ yếu cho nên quản lý quản

lý ngân sách xã là quản lý sử dụng có hiệu quả, đúng định hướng các nguồn kinh phí NSNN cấp và các nguồn thu khác theo quy định của pháp luật

2.1.1.3 Vai trò của ngân sách nhà nước

a Vai trò của một ngân sách tiêu dùng

Theo Đặng Văn Du (2010), NSNN đảm bảo hay duy trì sự tồn tại và hoạt động của bộ máy NN, thể hiện ở các khía cạnh sau:

- NSNN đảm bảo tài chính cho bộ máy nhà nước bằng các cách khai thác, huy động các nguồn lực tài chính từ mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế, dưới các hình thức bắt buộc hay tự nguyện Trong đó quan trọng nhất vẫn là nguồn thu

từ thuế, việc khai thác tập trung các nguồn tài chính này phải được tính toán sao cho đảm bảo được sự cân đối giữa nhu cầu của nhà nước với doanh nghiệp và dân cư, giữa tiêu dùng và tiết kiệm…

- Từ các nguồn tài chính tập trung được, nhà nước tiến hành phân phối các nguồn tài chính để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước theo tỉ lệ hợp lý nhằm vừa đảm bảo duy trì hoạt động và sức mạnh của bộ máy NN, vừa đảm bảo thực hiện chức năng kinh tế xã hội của nhà nước đối với các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế

- Kiểm tra, giám sát việc phân phối và sử dụng các nguồn tài chính từ NSNN đảm bảo việc phân phối và sử dụng được tiến hành hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội

b.Vai trò của ngân sách phát triển

Cũng theo Đặng Văn Du (2010), NSNN đóng vai trò quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, ổn định và điều chỉnh kinh tế vĩ mô của nhà nước Thông qua NSNN, nhà nước định hướng đầu tư, điều chỉnh cơ cấu của nền kinh tế theo các định hướng của NN, cả về cơ cấu vùng, cơ cấu ngành Nhà nước sử dụng ngân sách để đầu tư cho kết cấu hạ tầng - lĩnh vực mà tư nhân sẽ không muốn tham gia hoặc không thể tham gia Nó tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất kinh doanh phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống dân cư Bằng nguồn chi NSNN hàng năm, tạo lập các quĩ dự trữ về hàng hoá và tài chính, trong trường hợp thị trường biến động, giá cả tăng quá cao hoặc xuống quá thấp, nhờ vào lực lượng dự trữ hàng hoá và tiền, nhà nước có thể điều hoà cung cầu hàng hoá để ổn định giá cả, bảo vệ lợi ích người tiêu dùng và người sản xuất

Nhà nước cũng có thể chống lạm phát bằng việc cắt giảm chi ngân sáchnhà nước tăng thuế tiêu dùng, khống chế cầu, giảm thuế đầu tư để khuyến khích đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, tăng cường cung Sử dụng các công

cụ vay nợ như công trái, tín phiếu kho bạc… để hút bớt lượng tiền mặt trong lưu thông nhằm giảm sức ép về giá cả và bù đắp thâm hụt ngân sách

2.1.1.4 Những nguyên tắc cơ bản quản lý ngân sách NN

Theo Bùi Quốc Thiện (2013), nguyên tắc cơ bản quản lý Ngân sách nhà nước gồm những nguyên tắc sau:

a Nguyên tắc thống nhất

Theo nguyên tắc này, mọi khoản thu, chi của một cấp hành chính đưa vào một kế hoạch ngân sách thống nhất Thống nhất quản lý chính là việc tuân thủ một khuôn khổ chung từ việc hình thành, sử dụng, thanh tra, kiểm tra, thanh quyết toán, xử lý các vấn đề vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện Thực hiện nguyên tắc quản lý này sẽ đảm bảo tính bình đẳng, công bằng, đảm bảo có hiệu quả, hạn chế những tiêu cực và những rủi ro, nhất là những rủi ro có tính chất chủ quan khi quyết định các khoản chi tiêu

b Nguyên tắc dân chủ

Một chính sách tốt là một ngân sách phản ánh lợi ích của các tầng lớp, các

bộ phận, các cộng đồng người trong các chính sách, hoạt động thu, chi ngân sách

Sự tham gia của xã hội, công chúng được thực hiện trong suốt chu trình ngân sách, từ lập dự toán, chấp hành đến quyết toán ngân sách, thể hiện nguyên tắc

dân chủ trong quản lý ngân sách Sự tham gia của người dân sẽ làm cho ngân sách minh bạch hơn, các thông tin ngân sách trung thực, chính xác hơn

Tuy nhiên, thực hiện dân chủ, tăng cường sự tham gia hoạt động của người dân trong quản lý ngân sách đôi khi làm cho quản lý ngân sách trở lên khó khăn Các nhà lãnh đạo sẽ phải đối mặt với các ý kiến, các luồng quan điểm khác nhau của người dân, đôi khi là những hành động mang tính lợi dụng chống đối

c Nguyên tắc cân đối ngân sách

Kế hoạch ngân sách được lập và thu, chi ngân sách phải cân đối Mọi khoản chi ngân sách phải có nguồn thu bù đắp

d Nguyên tắc công khai, minh bạch

Chi tiêu tài chính phải thực hiện theo tiêu chuẩn định mức qui định, chi đúng mục đích, đúng dự toán được duyệt, không được lấy khoản chi này để chi cho các khoản chi khác nếu không được cơ quan tài chính đồng ý

- Triệt để tiết kiệm chống lãng phí, các khoản chi có tính chất không cần thiết, phô trương hình thức thì không được phép chi, các khoản tiết kiệm sẽ được

sử dụng để nâng cao chất lượng hoạt động của đơn vị

- Thực hiện lập dự toán, quyết toán của Nhà nước, việc chi tiêu phải có đầy đủ chứng từ hợp lệ, hợp pháp để làm căn cứ cho cơ quan tài chính giám sát, kiểm tra

- Thực hiện đúng chế độ quản lý tài chính đối với các khoản thu phải thu đúng, thu đủ, kịp thời và hạch toán đầy đủ vào sổ sách kế toán, đảm bảo chi tiêu

từ các khoản trên phải đúng qui định được duyệt

- Quản lý các khoản chi tiêu tài chính phải luôn gắn liền với chức năng nhiệm vụ của các cơ quan đơn vị, đảm bảo cho các cơ quan đơn vị vừa hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao vừa đảm bảo nguyên tắc quản lý tài chính

- Lựa chọn hình thức kế toán phù hợp, có thể là Hình thức Nhật ký – Sổ cái, Hình thức Chứng từ ghi sổ, Hình thức nhật ký chung Tùy thuộc vào quy mô, đặc điểm hoạt động, yêu cầu và trình độ quản lý, điều kiện trang bị kỹ thuật tính toán, mỗi đơn vị kế toán được phép lựa chọn một hình thức kế toán phù hợp với đơn vị mình nhằm đảm bảo cho kế toán có thể thực hiện tốt việc thu nhận, xử lý

và cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác thông tin, tài liệu (kế toán) kinh tế phục

vụ cho công tác lãnh đạo

- Nguyên tắc công khai, minh bạch được thực hiện trong suốt chu trình ngân sách

e Nguyên tắc qui trách nhiệm

Nhà nước là cơ quan công quyền, sử dụng các nguồn lực của nhân dân thực hiện các mục tiêu đề ra Đây là nguyên tắc yêu cầu về trách nhiệm của các đơn vị cá nhân trong quá trình quản lý ngân sách, bao gồm:

- Qui trách nhiệm giải trình về các hoạt động ngân sách; chịu trách nhiệm

về các quyết định về ngân sách của mình

- Trách nhiệm đối với cơ quan quản lý cấp trên và trách nhiệm đối với công chúng, đối với xã hội

- Qui trách nhiệm yêu cầu phân định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vị, chính quyền các cấp trong thực hiện NSNN theo chất lượng công việc đạt được

2.1.1.5 Cơ cấu chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế xã hội,

an ninh quốc phòng; đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nước, chi trả nợ, chi viện trợ, và các khoản chi khác theo qui định của pháp luật (Quốc hội, 2015) Thực chất, chi NSNN là việc cung cấp các phương tiện tài chính cho việc thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước.Vì vậy, việc chi NSNN có những đặc điểm sau:

- Chi ngân sách nhà nước luôn gắn với nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội

mà nhà nước phải đảm nhận Mức độ và phạm vi chi tiêu NSNN phụ thuộc vào nhiệm vụ của nhà nước trong từng thời kì

- Tính hiệu quả của các khoản chi NSNN được thể hiện ở tầm vĩ mô và mang tính toàn diện cả về kinh tế, xã hội, chính trị và ngoại giao

- Các khoản chi NSNN đều là các khoản cấp phát mang tính không hoàn trả trực tiếp

- Chi NSNN thường liên quan đến phát triển kinh tế, xã hội, tạo việc làm mới, thu nhập, giá cả và lạm phát,…

Việc phân loại chi ngân sách có vai trò quan trọng trong việc phục vụ quá trình hoạch định chính sách và phân bổ ngân sách giữa các lĩnh vực; đảm bảo trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong quản lý ngân sách.Tuỳ thuộc vào các mục tiêu khác nhau mà chi ngân sách có nhiều cách phân loại

- Phân loại theo ngành kinh tế quốc dân: Đây là cách phân loại dựa vào

chức năng của Chính phủ đối với nền kinh tế xã hội thể hiện qua 20 ngành kinh

tế quốc dân như: nông nghiệp - thuỷ lợi, thủy sản, công nghiệp khai thác mỏ, công nghiệp chế biến, xây dựng, khách sạn, nhà hàng và du lịch, giao thông vận tải, kho bãi và thông tin liên lạc, tài chính tín dụng, khoa học và công nghệ, quản

lý nhà nước và an ninh quốc phòng, giáo dục và đào tạo, y tế và các hoạt động xã hội, hoạt động và văn hoá thể thao…

- Phân loại theo nội dung kinh tế của các khoản chi: Căn cứ vào nội dung

kinh tế của các khoản chi và được chia thành chi thường xuyên, chi đầu tư cho phát triển và chi khác

+ Chi thường xuyên: Là khoản chi có thời hạn tác động ngắn, thường dưới

01 năm Nhìn chung, đây là khoản chi chủ yếu phục vụ cho chức năng quản lý nhà nước và điều hành xã hội một cách thường xuyên của nhà nước như quốc phòng, an ninh, sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, văn hoá thông tin, thể dục thể thao, khoa học công nghệ, hoạt động của Đảng cộng sản Việt Nam

+ Chi đầu tư phát triển: Là những khoản có thời hạn tác động dài, thường trên một năm, hình thành nên những tài sản vật chất có khả năng tạo được nguồn thu, trực tiếp làm tăng cơ sở vật chất của đất nước Chi đầu tư phát triển bao gồm: chi đầu tư phát triển các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, đầu tư

hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp NN, góp vốn cổ phần, liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của NN, chi hỗ trợ tài chính; chi đầu tư phát triển trong các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án NN, chi bổ sung dự trữ nhà nước, các khoản chi khác theo qui định của pháp luật

+ Các khoản chi khác: Bao gồm những khoản chi còn lại không được xếp vào hai nhóm kể trên như chi trả nợ gốc và lãi các khoản chính phủ vay, chi viện trợ, chi cho vay, chi bổ sung quĩ dự trữ tài chính, chi bổ sung cho ngân sách nhà nước cấp dưới, chi chuyển nguồn cho ngân sách cấp năm trước, cho ngân sách cấp năm sau

- Phân loại theo tổ chức hành chính: Phân loại theo tổ chức bộ máy hành

chính nhà nước là cần thiết để xác định rõ trách nhiệm quản lý chi tiêu công cộng cho từng ngành, cơ quan, đơn vị và cũng cần thiết cho quản lý thực hiện ngân sách thường ngày, ví dụ như giao dịch thu - chi qua kho bạc nhà nước Theo cách phân loại này, chi ngân sách được phân loại theo các Bộ, Cục, Sở, Ban hoặc các

cơ quan hưởng thụ kinh phí ngân sách nhà nước theo cấp quản lý: trung ương, tỉnh, huyện, xã

2.1.2 Lý luận về quản lý chi ngân sách xã

2.1.2.1 Khái niệm về ngân sách xã

Ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền xã có thể chủ động khai thác những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn xã Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn bộ mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với dân

Chính vì vậy, NSX là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của nhà nước Có thể hiểu một cách khái quát rằng “NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý.” (Đặng Văn Du, 2010)

2.1.2.2 Yêu cầu của quản lý chi ngân sách xã

Việc quản lý chi ngân sách tại các xã, thị trấn luôn yêu cầu phải đảm bảo thực hiện nhiệm vụ về kinh tế, chính trị, an ninh quốc phòng và an sinh xã hội của địa phương, vì vậy ngay từ khâu lập dự toán, chấp hành dự toán chi ngân sách tại các xã, thị trấn cần tập trung thực hiện 1 số yêu cầu cụ thể sau:

- Tập trung được nguồn lực tài chính để giải quyết các nhiệm vụ quan trọng, đúng với chức năng của cấp xã

- Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính cho hoạt động cấp xã, thị trấn

- Nâng cao được tính chủ động, quyền hạn và trách nhiệm của các đơn vị trực tiếp sử dụng nguồn lực tài chính

- Nâng cao chất lượng hiệu quả, hiệu lực hoạt động của đơn vị sử dụng nguồn lực tài chính

2.1.2.3 Nội dung quản lý chi ngân sách xã

a Nội dung chi ngân sách xã

Theo quy định của Nhà nước (Bộ Tài chính, 2016), chi ngân sách xã bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết

định phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân sách xã Căn cứ chế độ phân cấp quản lý kinh tế - xã hội của nhà nước, các chính sách chế độ về hoạt động của các cơ quan nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhiệm

vụ phát triển kinh tế - xã hội của xã, khi phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân sách xã, hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét giao cho ngân sách xã thực hiện các nhiệm

vụ chi dưới đây:

- Chi đầu tư phát triển, gồm:

+ Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từ nguồn vốn đầu tư trong cân đối ngân sách xã theo phân cấp của cấp tỉnh theo các

lĩnh vực chi được quy định đối với cấp xã;

+ Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của

xã từ nguồn huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật và Luật đầu tư công cho từng dự án nhất định, do Hội đồng nhân dân xã quyết định đưa vào ngân sách xã quản lý theo các lĩnh vực chi của cấp xã;

+ Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật

- Các khoản chi thường xuyên, gồm:

+ Chi quốc phòng: Chi thực hiện chế độ, chính sách đối với lực lượng dân quân tự vệ và các khoản chi khác về dân quân tự vệ thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách xã theo quy định của Luật dân quân tự vệ; chi thực hiện việc đăng ký nghĩa

vụ quân sự, công tác nghĩa vụ quân sự khác thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách xã theo quy định của Luật nghĩa vụ quân sự; các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

+ Chi an ninh và trật tự an toàn xã hội: Chi tuyên truyền, vận động và tổ chức phong trào bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã; các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

+ Chi sự nghiệp giáo dục: Hỗ trợ hoạt động giáo dục, đào tạo trên địa bàn + Chi cho nhiệm vụ ứng dụng, chuyển giao công nghệ (không có nhiệm

vụ chi nghiên cứu khoa học và công nghệ)

+ Chi sự nghiệp y tế: Hỗ trợ phục vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân trên địa bàn xã

+ Chi hoạt động văn hóa, thông tin

+ Chi hoạt động phát thanh, truyền than

+ Chi hoạt động thể dục, thể thao

+ Chi hoạt động bảo vệ môi trường, bao gồm thu gom, xử lý rác thải + Chi các hoạt động kinh tế bao gồm: Duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa, cải tạo các công trình phúc lợi, các công trình kết cấu hạ tầng, các công trình khác do

xã quản lý; hỗ trợ khuyến khích phát triển các hoạt động kinh tế như: khuyến công, khuyến nông, khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy định; các hoạt động kinh tế khác

+ Chi hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị và các

tổ chức chính trị - xã hội; hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp theo quy định của pháp luật:

+ Chi hoạt động của các cơ quan nhà nước: Tiền lương cho cán bộ, công chức; tiền công lao động và hoạt động phí đại biểu Hội đồng nhân dân; các khoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước; công tác phí; chi về hoạt động, văn phòng, như: chi phí điện, nước, văn phòng phẩm, phí bưu điện, điện thoại, hội nghị, chi tiếp tân, khánh tiết; chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên trụ sở, phương tiện làm việc và tài sản cố định khác; đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y

tế, kinh phí công đoàn cho cán bộ xã và các đối tượng khác theo chế độ quy định; chi khác theo chế độ quy định

+ Chi cho công tác xã hội do xã quản lý: Trợ cấp hằng tháng cho cán bộ

xã nghỉ việc theo chế độ quy định (không kể trợ cấp hằng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc và trợ cấp thôi việc 01 lần cho cán bộ xã nghỉ việc từ ngày 01 tháng 01 năm 1998 trở về sau do bảo hiểm xã hội chi trả); chi thăm hỏi các gia đình chính sách; trợ giúp xã hội và công tác xã hội khác

+ Các khoản chi thường xuyên khác ở xã theo quy định của pháp luật Căn cứ vào chế độ, tiêu chuẩn, định mức của Nhà nước, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể định mức chi thường xuyên cho từng công việc phù hợp với tình hình, đặc điểm và khả năng ngân sách địa phương

2.1.2.3 Quy trình quản lý chi ngân sách xã

Ngân sách xã là một bộ phận của ngân sách nhà nước do UBND xã xây dựng và quản lý, Hội đồng nhân dân xã quyết định và giám sát Theo quy định của Nhà nước (Bộ Tài chính, 2016), qui trình quản lý NSX được thể hiện qua các bước sau:

a Lập dự toán chi ngân sách xã

Hằng năm, trên cơ sở hướng dẫn của UBND cấp huyện, UBND xã lập dự toán chi ngân sách năm sau trình HĐND xã quyết định Căn cứ lập dự toán NSX thường là chế độ phân cấp về nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách xã, chế độ qui định về thu ngân sách xã; chế độ, tiêu chuẩn, định mức về chi ngân sách xã; các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của xã, số kiểm tra về dự toán ngân sách xã do UBND huyện thông báo; tình hình thực hiện dự toán ngân sách xã năm hiện hành

và năm trước, báo cáo dự toán ngân sách của cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách

xã Quy trình lập dự toán NSX được thể hiện như ở Hình 2.1

Quy trình lập dự toán chi ngân sách xã

Hình 2.1 Trình tự lập dự toán chi ngân sách xã

Bước 1: UBND xã (bộ phận Tài chính - Kế toán) phối hợp với cơ quan thuế hoặc đội thu thuế xã (nếu có) tính toán các khoản thu ngân sách nhà nước trên địa bàn (trong phạm vi phân cấp cho xã quản lý)

Bước 2: Các đơn vị, tổ chức thuộc UBND xã căn cứ vào chức năng nhiệm

vụ được giao và chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi lập dự toán chi của đơn vị, tổ chức mình Sau đó, gửi Bộ phận Tài chính - Kế toán xã tổng hợp

Bước 3: UBND xã (bộ phận Tài chính - Kế toán) lập dự toán thu, chi và cân đối ngân sách xã trình HĐND (Thường trực HĐND xã) xem xét, cho ý kiến trước khi gửi UBND cấp huyện phê duyệt

Thời gian báo cáo dự toán ngân sách xã do UBND cấp tỉnh quy định Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện làm việc với Ủy ban nhân dân xã về cân đối thu, chi ngân sách xã thời kỳ ổn định mới theo khả năng bố trí cân đối chung của ngân sách địa phương Đối với các năm tiếp theo trong thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện chỉ

tổ chức làm việc với Ủy ban nhân dân xã về dự toán ngân sách khi có đề nghị của

Ủy ban nhân dân xã

UBND xã lập UBND xã

UBND huyện thẩm tra và ra quyết định giao dự toán ngân sách xã

Bước 4: Quyết định dự toán ngân sách xã Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ chi ngân sách của UBND cấp huyện, UBND xã hoàn chỉnh dự toán chi ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách xã báo cáo Ban Kinh tế -

Xã hội xã thẩm tra, Thường trực HĐND xã xem xét, cho ý kiến, trình HĐND xã quyết định theo thời hạn do UBND cấp tỉnh quy định Sau khi dự toán ngân sách

xã được HĐND xã quyết định, UBND xã báo cáo UBND cấp huyện, phòng Tài chính - Kế hoạch huyện và cơ quan Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để tổ chức thực hiện

+ Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện có trách nhiệm thẩm định dự toán ngân sách xã, trường hợp có sai sót phải báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện yêu cầu Hội đồng nhân dân xã điều chỉnh dự toán theo đúng quy định, đồng thời gửi Kho bạc Nhà nước cùng cấp làm căn cứ để thực hiện dự toán theo quy định

- Ngân sách xã được bố trí mức dự phòng ngân sách hàng năm tương ứng

từ 2% đến 4% tổng dự toán chi để đảm bảo các nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, cứu đói; nhiệm vụ quan trọng về trật

tự an toàn xã hội và nhiệm vụ cần thiết khác thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách xã

mà chưa được dự toán, Ủy ban nhân dân xã quyết định sử dụng dự phòng ngân sách xã, kết thúc mỗi quý báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân xã và báo cáo Hội đồng nhân dân xã tại kỳ họp gần nhất

- Điều chỉnh dự toán ngân sách xã hằng năm (nếu có) trong các trường hợp có yêu cầu của Ủy ban nhân dân cấp trên để đảm bảo phù hợp với định hướng chung hoặc có biến động lớn về nguồn thu và nhiệm vụ chi

Ủy ban nhân dân xã tiến hành lập dự toán điều chỉnh báo cáo Ban Kinh tế-

Xã hội xã, Thường trực Hội đồng nhân dân xã xem xét, cho ý kiến trước khi trình Hội đồng nhân dân xã quyết định và báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện (Bộ Tài chính, 2016)

b Chấp hành dự toán chi ngân sách xã

Theo quy định quản lý tài chính của Nhà nước (Bộ Tài chính, 2016), căn

cứ dự toán ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách xã cả năm đã được Hội đồng nhân dân xã quyết định, Ủy ban nhân dân xã quyết định phân bổ chi tiết dự toán chi ngân sách xã theo từng bộ phận (theo mẫu biểu mẫu quy định) gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để nhập dự toán và làm căn cứ kiểm soát, thanh toán các khoản chi; đồng thời gửi Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện để báo cáo Chủ

tịch Ủy ban nhân dân xã (hoặc người được ủy quyền) là chủ tài khoản thu, chi ngân sách xã

Xã có quỹ tiền mặt tại xã để thanh toán các khoản chi có giá trị nhỏ Riêng những xã ở xa Kho bạc Nhà nước, điều kiện đi lại khó khăn, chưa thể thực hiện việc nộp trực tiếp, kịp thời các khoản thu của ngân sách xã vào Kho bạc Nhà nước thì cho phép để lại để chủ động chi theo chế độ quy định và trong phạm vi

dự toán đã được Hội đồng nhân dân xã quyết định; định kỳ hằng tháng làm thủ tục hạch toán thu, hạch toán chi vào ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước theo quy định

Tổ chức thực hiện nhiệm vụ chi ngân sách:

+ Khi thực hiện Quyết định chi ngân sách, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã hoặc người được ủy quyền quyết định chi phải kiểm tra, bảo đảm khoản chi đáp ứng các điều kiện sau:

+ Đúng dự toán được giao, trừ trường hợp đầu năm ngân sách, dự toán ngân sách và phân bổ dự toán chưa được cấp có thẩm quyền quyết định và các khoản chi từ nguồn tăng thu, nguồn dự phòng ngân sách, kết dư ngân sách năm trước theo quyết định của cấp có thẩm quyền

+ Đối với chi đầu tư phát triển, phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật về đầu tư công và xây dựng, chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của xã, thị trấn có nguồn huy động đóng góp của các

tổ chức, xã hội, cá nhân cho từng dự án nhất định theo quy định của pháp luật do HĐND xã, thị trấn quyết định và đưa vào ngân sách xã,thị trấn quản lý, các khoản chi đầu tư phát triển theo quy định của pháp luật

+ Đối với chi thường xuyên phải đảm bảo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức quy định

+ Chứng từ, hồ sơ thanh toán phải hợp lệ, hợp pháp; đối với các khoản mua sắm, sửa chữa tài sản có giá trị lớn phải thực hiện đấu thầu theo quy định

+ Các tổ chức, đơn vị thuộc xã:

+ Lập dự toán sử dụng kinh phí hằng quý (chia ra từng tháng) gửi Ủy ban nhân dân xã Khi có nhu cầu chi, các đơn vị, tổ chức làm các thủ tục đề nghị Ủy ban nhân dân xã rút tiền tại Kho bạc Nhà nước hoặc quỹ tại xã để thanh toán

+ Chấp hành đúng quy định về thanh toán và quyết toán sử dụng kinh phí với Ủy ban nhân dân xã

+ Bộ phận tài chính, kế toán xã:

Thẩm tra nhu cầu sử dụng kinh phí của các đơn vị, tổ chức;

Bố trí nguồn theo dự toán năm để đáp ứng nhu cầu chi Trường hợp nhu cầu chi lớn hơn thu tại một thời điểm, thì ưu tiên bố trí kinh phí đảm bảo nhiệm

vụ chi lương, các khoản chi có tính chất lương, các khoản chi an sinh xã hội, trợ cấp đối tượng bảo trợ xã hội đầy đủ, kịp thời Trường hợp vẫn không đảm bảo nguồn, bộ phận tài chính, kế toán xã báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã đề nghị Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện tăng tiến độ cấp bổ sung cân đối hoặc tạm thời sắp xếp lại nhu cầu chi phù hợp với nguồn thu

Kiểm tra, giám sát việc thực hiện chi ngân sách, sử dụng tài sản của các đơn vị sử dụng ngân sách, phát hiện và báo cáo đề xuất kịp thời với Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã về những vi phạm chế độ, tiêu chuẩn, định mức để có biện pháp

xử lý

+ Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã hoặc người được ủy quyền quyết định chi thông qua ký duyệt giấy rút dự toán hoặc lệnh chi tiền (gọi tắt là chứng từ chi) hoặc tạm ứng kinh phí bằng giấy đề nghị tạm ứng theo quy định và phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình; nếu chi sai phải bồi hoàn cho công quỹ và tùy theo tính chất, mức độ vi phạm còn bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

+ Quy trình chi ngân sách xã:

Căn cứ vào dự toán chi ngân sách xã đã được Hội đồng nhân dân quyết định, tiến độ công việc, bộ phận tài chính, kế toán xã làm thủ tục chi trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã hoặc người được ủy quyền quyết định gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch và kèm theo các tài liệu cần thiết theo quy định của pháp luật Trên chứng từ chi phải ghi cụ thể, đầy đủ chương, loại, khoản, mục, tiểu mục theo quy định của mục lục ngân sách nhà nước, kèm theo Bảng kê chứng từ chi, tài liệu chứng minh Trường hợp thanh toán một lần có nhiều chương, thì lập thêm Bảng kê chi, chi tiết theo mục lục ngân sách nhà nước, trên Bảng kê ghi rõ

số hiệu, ngày, tháng của chứng từ chi, đồng thời trên chứng từ chi phải ghi rõ số hiệu của Bảng kê, tổng số tiền

Trường hợp thanh toán bằng tiền mặt, sử dụng chứng từ chi bằng tiền mặt Kho bạc Nhà nước kiểm tra, nếu đủ điều kiện thì thực hiện thanh toán cho khách hàng hoặc người được sử dụng

Trong những trường hợp thật cần thiết, như tạm ứng công tác phí, ứng tiền trước cho khách hàng, cho nhà thầu theo hợp đồng, chuẩn bị hội nghị, tiếp khách, mua sắm nhỏ và các nhiệm vụ cần thiết khác được tạm ứng để chi Trong trường hợp này, trên chứng từ chi chỉ ghi tổng số tiền cần tạm ứng Khi thanh toán tạm ứng phải có đủ chứng từ hợp lệ, bộ phận tài chính, kế toán xã phải lập Bảng kê chứng từ chivà Giấy đề nghị thanh toán tạm ứng gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch làm thủ tục chuyển tạm ứng sang thực chi ngân sách

Các khoản thanh toán ngân sách xã cho các đối tượng thụ hưởng phải được thực hiện bằng hình thức chuyển khoản (trừ trường hợp được phép chi bằng tiền mặt theo quy định của Nhà nước về quản lý thu, chi bằng tiền mặt qua hệ thống Kho bạc Nhà nước)

Đối với các khoản chi từ các nguồn thu được giữ lại tại xã, bộ phận tài chính, kế toán xã phối hợp với Kho bạc Nhà nước định kỳ làm thủ tục hạch toán thu, hạch toán chi vào ngân sách xã; khi làm thủ tục hạch toán thu, hạch toán chi phải kèm theo Bảng kê chứng từ thu và Bảng kê chứng từ chi theo đúng chế độ quy định

+ Chi thường xuyên:

Ưu tiên chi trả tiền lương, các khoản phụ cấp và các khoản đóng góp cho cán bộ, công chức xã, chi an sinh xã hội, trợ cấp đối tượng bảo trợ xã hội;

Các khoản chi thường xuyên khác phải căn cứ vào dự toán năm, khối lượng thực hiện công việc, khả năng của ngân sách xã tại thời điểm chi để thực hiện chi cho phù hợp

+ Chi đầu tư phát triển:

Việc quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách xã phải thực hiện đầy đủ theo quy định của pháp luật về đầu tư công và phân cấp của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh; việc thanh toán, quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách xã thực hiện theo quy định riêng của Bộ Tài chính

Đối với dự án đầu tư bằng nguồn đóng góp theo nguyên tắc tự nguyện, ngoài các quy định chung cần phải bảo đảm: Mở sổ kế toán theo dõi và phản ánh kịp thời mọi khoản đóng góp bằng tiền, ngày công lao động, hiện vật của nhân dân; trong quá trình thi công, nghiệm thu và thanh toán phải có sự giám sát của Ban giám sát đầu tư của cộng đồng theo chế độ quy định

Chi xây dựng cơ bản phải đảm bảo đúng quy định của pháp luật đầu tư công, xây dựng và các quy định về tài chính theo chế độ quy định; nghiêm cấm việc nợ đọng xây dựng cơ bản, chiếm dụng vốn dưới mọi hình thức

Điều chỉnh dự toán ngân sách xã thực hiện theo quy định của Luật ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính, 2016)

c Kế toán và quyết toán ngân sách xã

Ủy ban nhân dân xã có trách nhiệm tổ chức, thực hiện công tác hạch toán

kế toán, quyết toán ngân sách xã theo mục lục ngân sách nhà nước và chế độ kế toán ngân sách xã hiện hành; thực hiện chế độ báo cáo kế toán và quyết toán theo quy định Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu, chi quỹ ngân sách xã theo quy định; định kỳ hằng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện thu, chi ngân sách xã, tồn quỹ ngân sách xã gửi Ủy ban nhân dân xã theo quy định và báo cáo đột xuất khác theo yêu cầu của Ủy ban nhân dân xã

Thời gian chỉnh lý quyết toán ngân sách xã kết thúc vào ngày 31 tháng 01 năm sau

Để thực hiện công tác khóa sổ và quyết toán hằng năm, Ủy ban nhân dân

xã thực hiện các việc sau đây:

+ Ngay trong tháng 12 phải rà soát tất cả các khoản thu, chi theo dự toán,

có biện pháp thu đầy đủ các khoản phải thu vào ngân sách và giải quyết kịp thời các nhu cầu chi theo dự toán Trường hợp có khả năng hụt thu phải chủ động có phương án sắp xếp lại các khoản chi, sử dụng dự phòng và các nguồn tài chính tự

có hợp pháp khác để đảm bảo cân đối ngân sách xã;

+ Phối hợp với Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch đối chiếu tất cả các khoản thu, chi ngân sách xã trong năm, bảo đảm hạch toán đầy đủ, chính xác các khoản thu, chi theo mục lục ngân sách nhà nước, kiểm tra lại số thu được phân chia giữa các cấp ngân sách theo tỷ lệ quy định;

+ Đối với các khoản tạm thu, tạm giữ (nếu có) phải xem xét xử lý hoặc hoàn trả; trường hợp chưa xử lý được, thì phải làm thủ tục chuyển sang năm sau;

+ Các khoản thu, chi phát sinh vào thời điểm cuối năm được thực hiện theo nguyên tắc: Các khoản thu phải nộp chậm nhất trước cuối giờ làm việc ngày 31 tháng 12 Nếu nộp sau thời hạn trên, phải hạch toán vào thu ngân sách năm sau Nhiệm vụ chi được bố trí trong dự toán ngân sách năm chỉ được chi trong niên độ ngân sách năm đó; các khoản chi có trong dự toán đến hết ngày 31 tháng 01 năm

sau chưa thực hiện, không được chuyển sang năm sau chi tiếp, trừ một số khoản chi được chuyển nguồn sang năm sau để thực hiện và hạch toán kế toán, quyết toán vào ngân sách năm sau theo quy định của Nhà nước (Chính phủ, 2016)

+ Số dư tài khoản tiền gửi của ngân sách xã đến hết ngày 31 tháng 12 (nếu có) được chuyển sang ngân sách năm sau sử dụng theo chế độ quy định

* Quy trình quyết toán ngân sách xã hằng năm: Theo quy định quản lý tài chính của Nhà nước (Bộ Tài chính, 2016), quy trình quyết toán ngân sách xã gồm các bước sau:

- Ủy ban nhân dân xã lập báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách xã hằng năm (theo mẫu biểu mẫu quy định) báo cáo Ban Kinh tế - Xã hội xã để thẩm tra, báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân xã cho ý kiến trước khi báo cáo Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn, đồng thời gửi Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định;

- Quyết toán chi ngân sách xã không được lớn hơn quyết toán thu ngân sách xã Kết dư ngân sách xã là số chênh lệch lớn hơn giữa số thực thu và số thực chi ngân sách xã Toàn bộ kết dư ngân sách năm trước (nếu có) được chuyển vào thu ngân sách năm sau;

- Sau khi Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lập thành 05 bản để gửi cho Hội đồng nhân dân xã, Ủy ban nhân dân xã, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch (để làm thủ tục ghi thu kết dư ngân sách), lưu bộ phận tài chính, kế toán xã;

- Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện có trách nhiệm thẩm định báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách xã, trường hợp có sai sót phải báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện yêu cầu Hội đồng nhân dân xã điều chỉnh

d Thanh tra, kiểm tra, giám sát , công khai hoạt động ngân sách xã

Việc quản lý, sử dụng nguồn ngân sách xã có liên quan trực tiếp đến hiệu quả quản lý kinh tế xã hội, an ninh, quốc phòng của 1 địa phương do đó phải có

sự quản lý, giám sát, kiểm tra nhằm hạn chế, ngăn ngừa các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng trong khai thác và sử dụng nguồn ngân sách xã đồng thời nâng cao hiệu quả việc sử dụng các nguồn tài chính khác

Công tác thanh tra, kiểm tra giúp các xã, thị trấn nắm bắt được kịp thời, đầy đủ và tuân thủ đúng các quy định của các chính sách xã hội, kinh tế, tài

chính, loại bỏ được chi phí bất hợp lý, tạo lập được những thông tin tin cậy, từng bước đưa công tác quản lý tài chính, kế toán tại các xã, thị trấn đi vào nề nếp…

Các cơ quan, đơn vị phải thực hiện nghiêm túc và đầy đủ các kiến nghị của các quan chức năng theo đúng thời gian đã thông báo kiến nghị Đồng thời, các đơn vị phải có giải pháp khắc phục những hạn chế mà cơ quan thanh tra, kiểm toán đưa ra nhằm hoàn thiện công tác quản lý của đơn vị mình

Theo quy định quản lý tài chính của Nhà nước (Bộ Tài chính, 2016), vai trò công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát ngân sách xã được thực hiện như sau:

- Hội đồng nhân dân xã giám sát việc thực hiện thu, chi ngân sách xã

- Cơ quan tài chính cấp trên có trách nhiệm kiểm tra, hướng dẫn công tác quản lý ngân sách xã

- Giám sát ngân sách của cộng đồng thực hiện theo quy định tại Điều 52 Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật ngân sách nhà nước

- Công khai tài chính - ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của

xã thực hiện theo quy định tại các thông tư của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện công khai ngân sách nhà nước

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi ngân sách xã

Với những nghiên cứu trước đây có liên quan về công tác quản lý tài chính, quản lý chi ngân sách xã, như Phạm Văn Mừng (2015), Nguyễn Thị Thu Hằng (2013), Vũ Thị Thanh Thủy (2012), đều đã chỉ ra những nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý tài chính, quản lý chi ngân sách xã

lý hiệu quả hay không hiệu quả nguồn lực tài chính

Môi trường pháp lý là nhân tố có ảnh hưởng rất lớn tới quản lý chi ngân sách xã Chẳng hạn, định mức chi tiêu của Nhà nước là một trong những căn cứ quan trọng để xây dựng dự toán, phân bổ, chấp hành dự toán và kiểm soát chi tiêu tài chính, cũng là một trong những chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả, chất lượng quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính Việc ban hành các định mức chi một cách khoa học, cụ thể, kịp thời sẽ góp phần không nhỏ trong việc quản lý nguồn lực tài chính được chặt chẽ hơn, hiệu quả hơn Hay như, sự phân định trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan, các cấp chính quyền trong việc quản lý tài chính cũng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng công tác quản lý tài chính Chỉ trên cơ sở phân công trách nhiệm, quyền hạn rõ ràng của từng cơ quan, địa phương sẽ tạo điều kiện cho công tác quản lý tài chính đạt hiệu quả, không lãng phí công sức, tiền của Sự phân định trách nhiệm, quyền hạn phải được tôn trọng

và thể chế hóa thành Luật để các cơ quan cũng như từng cá nhân có liên quan biết được phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của mình trong thực hiện nhiệm vụ, qua đó công việc được tiến hành trôi chảy, dựa trên nguyên tắc rõ ràng, minh bạch không đùn đẩy trách nhiệm, và trách nhiệm giải trình rõ ràng sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản lý nguồn lực tài chính

Hiện nay, chính sách tài chính đối với cấp xã đổi mới theo hướng:

+ Tạo quyền chủ động, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng kinh phí quản lý hành chính (chế độ tự chủ)

+ Tăng cường trách nhiệm quản lý Nhà nước và đầu tư tại địa phương + Đa dạng hoá các hoạt động huy động nguồn vốn đầu tư cho XDCB + Sắp xếp bộ máy và tổ chức lao động hợp lý

+ Tăng thu nhập cho người lao động

- Điều kiện, môi trường kinh tế - xã hội: Những thay đổi về điều kiện Kinh

tế - xã hội và chính sách chi tiêu công cho cấp xã là các yếu tố quan trọng đến quá trình đổi mới hệ thống chi ngân sách xã Hiện nay, số lượng cán bộ công chức làm công tác tài chính cấp xã ít nhưng thu nhập thấp Điều này làm nảy sinh những bất cập và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng hoạt động tài chính cấp xã Nhằm ngăn nâng cao chất lượng quản lý tài chính cấp xã, nhiều giải pháp đổi mới cả về tổ chức và quản lý đã được triển khai áp dụng

- Điều kiện yếu rố tự nhiên: Ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên, hạn hán,

động đất, dịch bệnh, thiên tai, địch họa, làm ảnh hưởng đến việc điều hành, quản

lý chi ngân sách xã

2.1.3.2 Yếu tố chủ quan

- Năng lực quản lý của người lãnh đạo và trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ trong bộ máy quản lý chi ngân sách xã: Năng lực quản lý của người

lãnh đạo bộ máy quản lý chi ngân sách xã bao gồm các nội dung: năng lực đề

ra chiến lược trong hoạt động ngân sách; đưa ra được các kế hoạch triển khai các công việc hợp lý, rõ ràng; tạo nên một cơ cấu tổ chức hợp lý, có hiệu quả, có sự phân định rõ ràng trách nhiệm và quyền hạn giữa các cán bộ, cũng như giữa các khâu, các bộ phận của bộ máy quản lý chi ngân sách xã Năng lực quản lý của người lãnh đạo có tầm quan trọng đặc biệt đối với công tác quản lý tài chính Nếu năng lực của người lãnh đạo yếu, bộ máy tổ chức không hợp lý, các chiến lược không phù hợp với thực tế thì việc quản lý tài chính sẽ không hiệu quả, dễ gây tình trạng thu, chi không hợp lý; hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính không cao;

có thể dẫn đến tình trạng thất thoát, lãng phí, không đảm bảo ổn định chính trị, an ninh quốc phòng địa phương cũng như phát triển kinh tế, xã hội

Ngoài ra, đối với người lãnh đạo cũng cần tránh bệnh chạy theo thành tích, bệnh cục bộ địa phương, bệnh quan liêu mệnh lệnh, coi thường pháp luật, xem trình tự thủ tục là thứ gò bó quyền lực của mình Đây cũng có thể được coi là một trong những yếu tố làm giảm hiệu quả, thậm chí còn gây những hậu quả như thất thoát, lãng phí, tham nhũng,… trong công tác quản lý tài chi ngân sách xã

Năng lực chuyên môn của các bộ phận quản lý chi ngân sách xã tại các xã, thị trấn là yếu tố quyết định hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính Nếu cán bộ quản lý có năng lực chuyên môn cao sẽ kiểm soát được toàn bộ nội dung chi tài chính và tuân thủ theo các quy định nhà nước về quản lý, sử dụng nguồn lực tài chính đảm bảo theo dự toán đã đề ra

Bên cạnh năng lực chuyên môn thì đối với cán bộ công chức cũng cần phải tránh bệnh xu nịnh, chiều ý cấp trên, là thói quen xin cho, hạch sách, thiếu ý thức chịu trách nhiệm cá nhân Thậm chí là sa sút về phẩm chất đạo đức như đòi hối lộ, đưa đút lót, thông đồng, móc ngoặc, gian lận… đây là những nhân tố ảnh hưởng không tốt tới quá trình quản lý chi ngân sách xã, giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính

- Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách xã: Tổ chức bộ máy quản lý chi

ngân sách xã và việc vận dụng quy trình nghiệp vụ quản lý vào thực tiễn tại các

xã, thị trấn: hoạt động quản lý tài chính được triển khai có thuận lợi và hiệu quả

hay không phụ thuộc rất lớn vào tổ chức bộ máy quản lý tài chính và quy trình nghiệp vụ, trong đó đặc biệt là quy trình nghiệp vụ quản lý Tổ chức bộ máy và quy trình quản lý, quyền hạn trách nhiệm của từng khâu, từng bộ phận, mối quan

hệ của từng bộ phận trong quá trình thực hiện từ lập, chấp hành, quyết toán và thanh tra, kiểm toán tài chính có tác động rất lớn đến quản lý tài chính Tổ chức

bộ máy quản lý phù hợp sẽ nâng cao chất lượng quản lý, hạn chế tình trạng sai phạm trong quản lý Quy trình quản lý được bố trí càng khoa học, rõ ràng thì càng góp phần quan trọng làm nâng cao chất lượng của thông tin tới cấp ra quyết định quản lý tài chính, giảm các yếu tố sai lệch thông tin Từ đó nâng cao được hiệu quả quản lý chi ngân sách xã

- Công nghệ trong quản lý chi ngân sách xã: Việc ứng dụng công nghệ tin

học vào trong cuộc sống ngày nay đã và đang thực sự chứng tỏ vai trò không thể thiếu được của nó Thực tế đã chứng minh với việc ứng dụng công nghệ tin học vào trong công tác quản lý tài chính sẽ giúp tiết kiệm được thời gian xử lý công việc, đảm bảo được tính chính xác, nhanh chóng và thống nhất về mặt dữ liệu, tạo tiền đề cho những quy trình cải cách về mặt nghiệp vụ một cách hiệu quả Chính vì lẽ đó mà công nghệ tin học là một trong những nhân tố ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả quản lý

- Tuyên truyền trong quản lý chi ngân sách xã: Công tác tuyên truyền, vận

động các thành phần kinh tế, nhân dân thực hiện các chế độ chính sách, pháp luật của nhà nước, một số quy định của địa phương trong các lĩnh vực như quản lý đất đai, trật tự xây dựng, chế độ chính sách mới ban hành giúp nâng cao hiệu quả trong trong quản lý chi ngân sách xã

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH XÃ

2.2.1 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách xã tại một số địa phương trong nước

2.2.1.1 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách xã tại huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

Ðể thu được thuế xây dựng cơ bản vãng lai trên địa bàn huyện và điều tiết theo đúng địa bàn phát sinh, liên ngành Tài chính - Thuế - Kho bạc nhà nước, Phòng Công thương, Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới cùng các ngành liên quan khác đã phối hợp nhịp nhàng, do vậy số thuế ở lĩnh vực này thu về ngân sách nhà nước cũng đạt cao nhất từ trước tới nay Kết quả thu thuế ngoài quốc doanh cũng mang lại con số cao nhất từ trước tới nay cho NSX Các khoản thu

NSX từ trước bạ chuyển nhượng, phí lệ phí, tiền thuê đất, thu biện pháp tài chính, ngay từ đầu năm huyện đã tập trung chỉ đạo các xã nên số thu cao, tỷ lệ vượt dự toán, góp phần quan trọng vào tổng thu ngân sách nhà nước cấp huyện,

35 xã, thị trấn năm 2016 đạt hơn 349 tỷ đồng Trừ nguồn thu lớn nhất là trợ cấp ngân sách từ trên đưa về, các xã đều cố gắng tạo nguồn, quản lý và khai thác triệt

để nguồn thu, nên cũng đạt ở mức cao

Do tổ chức thu đạt kết quả cao, đã góp phần cho công tác chi ngân sách nhà nước ở cả 2 cấp huyện và xã) đều vượt kế hoạch Tiền Hải tập trung ưu tiên hàng đầu cho chi phát triển kinh tế (cả huyện và xã) với tổng số gần 237.600 triệu đồng Khoản chi này mặc dù chưa đạt kết quả do có nguyên nhân khách quan, như khoản di dân Ðông Long, tuy đã hoàn thành, nhưng yêu cầu chuyển thanh toán sang liên độ tài chính năm 2017 Các khoản chi cho phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới đều đạt và vượt dự toán

Nguyên nhân thu, chi nhà nước năm 2016 có kết quả nêu trên được huyện Tiền Hải rút ra: Căn cứ dự toán thu, chi ngân sách nhà nước tỉnh giao, năm 2016

là năm huyện đã chủ động xây dựng dự toán và giao sớm hơn so với các năm trước đây để các ngành và các địa phương xây dựng dự toán và các chương trình hành động Ngoài ra, công tác đôn đốc, kiểm soát chi cũng được tăng cường qua nhiều khâu

Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện, một mặt tăng cường cán bộ giám sát, mặt khác thường xuyên bồi dưỡng kiến thức cho xã có cán bộ tài chính còn yếu nghiệp vụ, đạt 100% cán bộ tài chính ở cấp xã, thị trấn qua đào tạo Huyện còn cung cấp phần mềm quản lý NSX để cán bộ Tài chính kế toán xã thực hiện công tác kế toán, hạch toán ngân sách Ngành Thuế cũng thông qua nghiệp vụ quản lý thuế để bồi dưỡng kiến thức thu NSX Kho bạc nhà nước huyện thông qua vai trò giám sát chi ngân sách xã và kiểm soát vốn xây dựng cơ bản nâng cao trình độ cho cán bộ Tài chính kế toán các xã

Năm 2016, Tiền Hải xây dựng dự toán thu NSNN cả năm 620.697 triệu đồng (trong đó ngân sách huyện 387.739 triệu đồng; ngân sách xã 232.958 triệu đồng) Tổng chi NSNN huyện 620.697 triệu đồng (trong đó chi ngân sách nhà nước huyện 387.739 triệu đồng, còn lại là ngân sách xã) Khó khăn cho công tác thu, chi ngân sách nhà nước năm 2016 ở chỗ: ngành nông nghiệp đang chịu biến đổi khí hậu khó lường; ngành Công nghiệp - Dịch vụ tiếp tục chịu ảnh hưởng suy thoái kinh tế toàn cầu chưa thoát hẳn; kinh tế biển cũng lắm rủi ro, phụ thuộc

nhiều vào thị trường Trung Quốc dẫn tới nhiều chủ vây, chủ đầm lưỡng lự đầu tư… làm các phát sinh về thuế thấp; năng lực quản lý cán bộ tài chính xã không đồng đều (UBND huyện Tiền Hải, 2017)

Ðể hoàn thành dự toán thu chi NSNN, đặc biệt là NSX năm 2016, Tiền Hải đã xây dựng nhiều giải pháp thực hiện: tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật về các lĩnh vựcthuế, kế toán, quản lý sản xuất - kinh doanh Trong thời gian chuẩn bị giao thuế môn bài, ngành Thuế cùng các địa phương tăng cường rà soát lại các nguồn thus, đặc biệt chú trọng thuế xây dựng

cơ bản, thuế vãng lai, các doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả Luật quản lý thuế được áp dụng triệt để tới cơ sở và người sản xuất - kinh doanh Khoản thu tiền sử dụng đất ở các xã phải chủ động dự kiến sớm từ đầu năm tài chính Trong chi dự toán chú trọng vào khoản chi lớn thật sự có khả thi Xã, thị trấn chủ động nguồn vốn xây dựng nông thôn mới (trong đó phần vốn đối ứng để tiếp cận được vốn hỗ trợ từ tỉnh và các chương trình mục tiêu) UBND các xã tục rà soát, phân loại, sắp xếp phê các công trình xây dựng theo thứ tự ưu tiên

Ngoài ra, Tiền Hải còn xây dựng nhiều giải pháp tăng cường công tác quản lý chi NSX trên lĩnh vực xây dựng cơ bản Kiên quyết không phê duyệt công trình khi chưa rõ nguồn, công trình dàn trải, manh mún Trong năm, huyện chỉ đạo thanh quyết toán nhanh gọn một số khoản chi hỗ trợ NSX như dồn điền đổi thửa, chỉnh trang đồng ruộng Chỉ đạo các xã công khai toàn bộ khoản thu của dân Công tác chi thường xuyên, từ huyện xuống xã, thị trấn phấn đấu tiết kiệm chi 10% để bổ sung vào nguồn cải cách tiền lương

2.2.1.2 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách xã tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương

Tại huyện Kinh Môn - tỉnh Hải Dương, tình hình ngân sách xã trong

huyện đã có những bước tiến đáng kể và thực hiện được vai trò của mình đối với chính quyền cơ sở và góp phần tích cực vào sự nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn Qua đánh giá kết quả về cân đối thu chi ngân sách Nhà nước (NSNN) những năm qua tại huyện Kinh Môn - tỉnh Hải Dương cho thấy những thành công đáng khích lệ Từ chỗ NSNN chỉ đảm bảo được chi cho tiêu dùng (chi thường xuyên) đến nay huyện là một trong địa phương có nguồn thu cao trong khu vực đồng bằng Sông Hồng và tự cân đối ngân sách Trong đó NSX đã từng bước đáp ứng được yêu cầu là nguồn lực, là điều kiện vật chất quan trọng cho sự

ổn định về chính trị và phát triển Kinh tế - Xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng,

từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân trên địa bàn xã, tạo

ra những điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế ở nông thôn phát triển

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động tài chính NSX ở Kinh Môn hiện nay còn nhiều vấn đề khó khăn, yếu kém Trước hết là sự hiểu biết của nguời dân, của một số đại biểu HĐND cấp xã còn hạn chế Sự thiếu hiểu biết đã không tạo cơ hội cho họ trong việc quản lý, giám sát và đóng góp ý kiến vào việc xây dựng NSX Chất lượng giám sát, kiểm tra NSX ở một số nơi không đạt yêu cầu và mong muốn của nhân dân Mặt khác, cũng do không hiểu biết đầy

đủ, toàn diện về NSX, cho nên một số người dân đã có những khiếu kiện kéo dài, gây khó khăn cho chính quyền các cấp trong việc giải thích và xử lý các vụ khiếu kiện, tố cáo của công dân Để từng bước giải quyết những bất cập trên Huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương đã tập trung vào một số giải pháp sau:

- Nâng cao kiến thức cho người dân trong việc giám sát, quản lý NSX Đây là việc làm cần thiết, phù hợp mong muốn của ngành tài chính, chính quyền địa phương các cấp và của nhân dân về các vấn đề NSX

- Thực hiện tốt việc công khai, dân chủ, minh bạch trong quá trình lập, chấp hành và quyết toán NSX Do đó, thu ngân sách từ thuế, phí, lệ phí và các nguồn đóng góp của nhân dân ngày càng tăng, thu đã cơ bản đáp ứng chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển và chi trả nợ Nhiều xã trong tỉnh đã làm tốt công tác này, Kinh tế - Xã hội có bước phát triển, cơ sở vật chất được tăng cường, đời sống của nhân dân được tăng lên rõ rệt

- Nâng cao năng lực quản lý NSX của cán bộ trực tiếp tham gia tại các địa phương, nhất là cán bộ làm công tác ngân sách tại các xã, thị trấn Trong năm

2016, Sở Tài chính tỉnh đã tham mưu cho UBND tỉnh triển khai 05 đợt tập huấn với tổng số 20 lớp với trên 600 lượt đối tượng tham gia tập huấn chế độ kế toán mới theo Thông tư số 146/TT- BTC; công tác quản lý vốn đầu tư XDCB; triển khai hệ thống TABMIS; công tác quản lý tài chính thôn, khu dân cư

- Tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, hệ thống hạ tầng thông tin phục vụ công tác quản lý NSX trên địa bàn toàn tỉnh

- Tăng cường phân cấp NSNN trên địa bàn, trong đó NSX ngày càng được phân cấp sâu hơn trong thu NSX Theo Nghị quyết số 22/2010/NQ- HĐND ngày 22/12/2010 thì thuế môn bài, thuế tài nguyên khu vực DNNN, ĐTNN, ngoài Quyết định đã phân cấp cho NSX hưởng 70%; Thu tiền sử dụng đất từ quỹ đất