Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ thông
Cơ sở lý luận về công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ thông 5 1 Khái niệm
Thuật ngữ hướng nghiệp đã tồn tại hàng trăm năm trên toàn cầu, nhưng vẫn còn nhiều người chưa hiểu đúng hoặc chưa nắm bắt đầy đủ ý nghĩa của nó.
Hướng nghiệp thường bị hiểu đơn giản là việc hướng dẫn và quyết định ngành nghề cho học sinh chuẩn bị tốt nghiệp, nhưng thực tế, đây là quá trình giúp các em lựa chọn những ngành nghề có giá trị trong xã hội Nhiều người cho rằng công việc này chỉ thuộc về trách nhiệm của nhà trường, nhưng để hiểu đúng về hướng nghiệp, chúng ta cần xem xét nguồn gốc và bản chất của nó.
Hướng nghiệp được định nghĩa bởi Theo K Platônôp (1978) là một hệ thống biện pháp tâm lý, giáo dục và y học, nhằm hỗ trợ con người trong việc lựa chọn nghề nghiệp Mục tiêu của hướng nghiệp là giúp cá nhân tìm ra công việc vừa đáp ứng nhu cầu xã hội, vừa phù hợp với sở thích và năng lực của bản thân.
Hướng nghiệp là một khái niệm đa dạng, được hiểu khác nhau tùy theo lĩnh vực Các nhà tâm lý học coi hướng nghiệp là hệ thống biện pháp giúp thế hệ trẻ chọn nghề phù hợp với nhu cầu xã hội và năng lực cá nhân Trong khi đó, các nhà kinh tế học nhấn mạnh mối quan hệ kinh tế giúp phát triển năng lực lao động và định hướng nghề nghiệp cho từng cá nhân Các nhà giáo dục học xem hướng nghiệp như một hoạt động của các tổ chức giáo dục nhằm hỗ trợ học sinh chọn nghề đúng đắn, phù hợp với khả năng, sức khỏe và tâm lý, đồng thời đáp ứng nhu cầu kinh tế - xã hội Hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục tại trường học.
Mặt khác, có thể xem xét khái niệm hướng nghiệp dưới góc độ xã hội và dưới góc độ giáo dục phổ thông:
Theo Phạm Tất Dong (2004), hướng nghiệp là trách nhiệm chung của toàn xã hội, và trẻ em cần được hướng nghiệp liên tục qua nhiều hình thức Việc tận dụng các cơ sở như câu lạc bộ, nhà văn hóa, rạp chiếu phim, đài phát thanh, truyền hình, nhà xuất bản và thư viện sẽ giúp trẻ em hiểu rõ về các nghề nghiệp, chuyên môn và điều kiện công tác Các tổ chức này cần hỗ trợ trẻ tìm hiểu nghề nghiệp phù hợp với nguyện vọng và sở thích của mình Cuối cùng, các cơ sở sản xuất cũng cần tuyển chọn nhân lực dựa trên những định hướng nghề nghiệp của trẻ, nhằm giúp họ nhận thức sâu sắc về nghĩa vụ lao động và nhu cầu nhân lực của xã hội.
Hướng nghiệp cần được xã hội đặc biệt quan tâm, tránh để trẻ em tự chọn nghề một cách ngẫu nhiên Quá trình này giúp thế hệ trẻ định hướng vào thế giới nghề nghiệp, phát huy năng lực lao động và đạt được cuộc sống thỏa mãn thông qua công việc.
Theo Phạm Tất Dong (2004), hướng nghiệp trong giáo dục phổ thông là hoạt động dạy và học, nơi thầy giáo và tập thể sư phạm giúp học sinh chọn nghề nghiệp tương lai dựa trên năng lực, hứng thú và nhu cầu nhân lực xã hội Hướng nghiệp không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà còn là sự kết hợp giữa gia đình và xã hội, nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ tham gia lao động tại các ngành nghề đang cần phát triển Theo Từ điển Giáo dục học (2001), hướng nghiệp được định nghĩa là hệ thống các biện pháp hỗ trợ học sinh tìm hiểu và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với nguyện vọng, năng lực và điều kiện thực tế của xã hội.
Hướng nghiệp, theo Mạc Văn Trang (1993), được định nghĩa là quá trình tuyên truyền và hướng dẫn nhằm giúp đối tượng nhận thức về thế giới nghề nghiệp, thị trường lao động và đặc điểm cá nhân Qua đó, họ có khả năng lựa chọn nghề nghiệp và tìm kiếm việc làm phù hợp với nguyện vọng, hoàn cảnh và năng lực của bản thân.
Hướng nghiệp, theo Phạm Tất Dong (2004), là hệ thống tác động xã hội liên quan đến giáo dục, y học và kinh tế, nhằm hỗ trợ thế hệ trẻ lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với sở thích, năng lực và nguyện vọng cá nhân, đồng thời đáp ứng nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực sản xuất của nền kinh tế quốc dân.
Hướng nghiệp, theo Nguyễn Văn Hộ (2006), được định nghĩa là sự tác động của các lực lượng xã hội, với sự chỉ đạo từ hệ thống sư phạm, nhằm giúp thế hệ trẻ làm quen với những ngành nghề phổ biến Qua đó, khi tốt nghiệp, các em có thể lựa chọn nghề nghiệp tương lai một cách có ý thức.
Theo Nghị định 75/2006/NĐ-CP, hướng nghiệp trong giáo dục là hệ thống các biện pháp giúp học sinh (HS) có kiến thức về nghề nghiệp và khả năng lựa chọn nghề phù hợp với nguyện vọng cá nhân và nhu cầu lao động xã hội Hướng nghiệp không chỉ là quyết định nghề mà còn là quá trình trang bị cho HS hiểu biết về bản thân và thế giới nghề nghiệp xung quanh, từ đó giúp họ lựa chọn nghề phù hợp Mục tiêu của hướng nghiệp là đảm bảo HS hạnh phúc trong công việc, đạt hiệu suất cao và cống hiến cho xã hội Hoạt động hướng nghiệp không chỉ diễn ra trong trường học mà còn cần sự hỗ trợ từ gia đình, cộng đồng và các tổ chức xã hội, đặc biệt là cha mẹ HS.
Hướng nghiệp hiện nay được hiểu là một quá trình liên tục, hỗ trợ mọi người trong suốt cuộc đời để thực hiện dự án cá nhân và nghề nghiệp của họ Quá trình này không chỉ giúp lựa chọn nghề nghiệp phù hợp mà còn giúp con người vượt qua khó khăn và thích ứng với sự thay đổi của xã hội Mục tiêu của hướng nghiệp là phát huy tối đa năng lực cá nhân để đạt được thành công trong nghề nghiệp, từ đó xây dựng cuộc sống tốt đẹp Hướng nghiệp hiện đại không chỉ tập trung vào một nghề đơn lẻ mà mở rộng ra nhiều nhóm nghề, yêu cầu con người phải linh hoạt, đa dạng và có khả năng thích ứng cao trong thế giới việc làm.
Hướng nghiệp là một hoạt động giáo dục quan trọng, diễn ra trong và ngoài trường phổ thông, giúp học sinh tìm hiểu về nghề nghiệp và lựa chọn con đường phù hợp với năng lực của bản thân Mục tiêu của hướng nghiệp không chỉ là phát huy tối đa khả năng cá nhân mà còn đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội Sự tham gia đồng bộ của các bộ phận trong cộng đồng là cần thiết để tối ưu hóa lực lượng lao động dự trữ của đất nước.
2.1.1.2 Khái niệm giáo dục hướng nghiệp
Giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông, theo Phạm Tất Dong (2004), là hoạt động của thầy và trò nhằm giúp học sinh lựa chọn nghề nghiệp tương lai dựa trên phân tích năng lực, hứng thú cá nhân và nhu cầu nhân lực xã hội Đây là một phần quan trọng của giáo dục toàn diện, được thực hiện qua nhiều hình thức khác nhau, tập trung vào việc giúp học sinh chọn nghề phù hợp với nguyện vọng và khả năng của bản thân Mục tiêu không phải là quyết định nghề cho từng cá nhân, mà là điều chỉnh động cơ và hứng thú nghề nghiệp, giúp học sinh có ý thức trong việc chọn nghề ngay từ khi còn học tại trường.
Giáo dục hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc giúp thanh niên và học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu của xã hội Nó khuyến khích sự kết hợp giữa hướng nghiệp trong trường học và các hoạt động lao động sản xuất, tham quan, thực tập tại các nhà máy, xí nghiệp, từ đó nâng cao nhận thức của học sinh về nghề nghiệp.
2.1.1.3 Khái niệm công tác hướng nghiệp
