Một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện quỳ hợp, tỉnh nghệ an luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Nhìn từgóc độ quản lý, có thể nhận thấy rằng CBQL các trờng phần lớn mới chỉ dừnglại ở chủ trơng, thiếu những biện pháp cụ thể để tác động và liên kết ngời dạyvới ngời học, họ cha tạo đợ

Bộ giáo dục và đào tạo

Trờng đại học vinh

Lời cảm ơn

Quản lý đổi mới phơng pháp dạy học ở các Trờng trung học phổ thônghuyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An là một đề tài mà tôi rất tâm huyết Với kiếnthức tiếp thu đợc qua quá trình học tập của chơng trình cao học quản lý giáodục, cùng với kinh nghiệm tích luỹ của gần 10 năm giảng dạy và một số nămtham gia công tác quản lý tại trờng THPT, đợc sự giảng dạy, hớng dẫn của cácthầy giáo, cô giáo và sự giúp đỡ của các đồng nghiệp , luận văn tốt nghiệpcủa tôi đã đợc hoàn thành

Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm

ơn Ban Giám hiệu, Khoa sau đại học Trờng Đại học Vinh; các thầy giáo, côgiáo đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập Đặc biệt xincảm ơn PGS.TS Ngô Sỹ Tùng đã giúp tôi nghiên cứu và hoàn thành luận vănnày Xin cảm ơn Sở GD&ĐT Nghệ An, lãnh đạo huyện Quỳ Hợp, cán bộ quản

lý các trờng THPT trong huyện, các phòng ban liên quan, bạn bè đồng nghiệp

và gia đình đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập,nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Mặc dù đã rất cố gắng song chắc chắn luận văn cũng không tránh khỏinhững thiếu sót Tôi mong nhận đợc sự góp ý, bổ sung của các thầy giáo, côgiáo, các bạn đồng nghiệp

Mục lục

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tợng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 5

7 Phơng pháp nghiên cứu 5

8 Những đóng góp mới của luận văn 6

9 Cấu trúc của luận văn 6

Chơng 1 Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các tr-ờng THPT 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Phơng pháp dạy học 9

1.2.2 Đổi mới phơng pháp dạy học 9

1.2.3 Quản lý, quản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy học 10

1.2.4 Biện pháp, biện pháp quản lý đổi mới phơng pháp dạy học 11

1.3 Một số vấn đề về đổi mới phơng pháp dạy học ở trờng THPT 11

1.3.1 Sự cần thiết phải đổi mới phơng pháp dạy học ở trờng THPT 11

1.3.2 Những định hớng cơ bản trong đổi mới phơng pháp dạy học ở trờng THPT . 14

1.3.3 Những đặc trng của đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng phát huy tính tích cực của học sinh . 16

1.3.3 Một số nội dung đổi mới PPDH cụ thể 17

1.3.5 Một số PPDH tích cực ở trờng THPT 18

1.4 Một số vấn đề về quản lý đổi mới phơng pháp dạy học ở trờng THPT 20 1.4.1 Mục tiêu của quản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy học ở trờng

THPT . 201.4.2 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy học 21 1.4.3 Các nhân tố ảnh hởng đến quá trình quản lý hoạt động đổi mới PPDH

An . 342.2.2 Thực trạng về giáo dục THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An 38 2.3 Thực trạng đổi mới PPDH và công tác quản lý đổi mới PPDH ở các

trờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An 452.3.1 Thực trạng đổi mới PPDH và công tác quản lý hoạt động đổi mới

PPDH ở các trờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An 452.3.2 Khảo sát tình hình thực hiện công tác quản lý hoạt động đổi mới

PPDH ở các trờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An 492.3.3 Những khó khăn thờng gặp khi thực hiện đổi mới PPDH 53 2.3.4 Những tồn tại trong quản lý đổi mới PPDH ở các trờng THPT

huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An . 552.4 Đánh giá thực trạng 57

Tiểu kết chơng 2 59

Chơng 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các

tr-ờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An trớc yêu cầu đổi mới giáo

dục phổ thông.

3.1 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở các

tr-ờng THPT . 603.2 Các biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở các trờng THPT huyện Quỳ

Hợp, tỉnh Nghệ An 613.2.1 Tăng cờng công tác giáo dục t tởng, nâng cao nhận thức cho CB-

GV về tầm quan trọng và sự cần thiết phải đổi mới PPDH 613.2.2 Quản lý, chỉ đạo hoạt động của tổ chuyên môn theo định hớng đổi 64

mới phơng pháp dạy học

3.2.3 Tăng cờng quản lý hoạt động dạy học và bồi dỡng nghiệp vụ s phạm cho đội ngũ giáo viên 67

3.2.4 Tăng cờng quản lý hoạt động của GV chủ nhiệm và các đoàn thể trong trờng góp phần đối mới phơng pháp dạy học . 71

3.2.5 Tăng cờng quản lý hoạt động học tập của học sinh 73

3.2.6 Đảm bảo các điều kiện thiết yếu về CSVC, TBDH và kinh phí cho đổi mới phơng pháp dạy học 75

3.2.7 Phối hợp với Hội cha mẹ học sinh và các lực lợng giáo dục khác quản lý hoạt động tự học của học sinh . 78

3.2.8 Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập học sinh 79

3.3 Thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 82

Tiểu kết chơng 3 86

Kết luận và kiến nghị 87 Tài liệu tham khảo 90

Phụ lục 94

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

Ngày nay thế giới đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khoa học

và công nghệ, với xu thế thời đại là chuyển từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức, thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng và làm thay đổi sâu sắc diện mạo nền kinh tế - xã hội của từng quốc gia, từng khu vực Toàn cầu hóa đang tạo ra những khả năng và cơ hội làm hình thành những nhân tố mới cho sự phát triển các lĩnh vực đời sống xã hội nói chung và giáo dục nói riêng

Sự đi lên bằng giáo dục đã trở thành con đờng tất yếu của thời đại và trí tuệ của con ngời trở thành tài sản quý giá của mỗi quốc gia Bởi vậy, để thích ứng

và giữ vai trò là động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi nền kinh tế, ổn định xã hội, các nớc trên thế giới đang đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa giáo dục

về tổ chức, phơng tiện và quản lý giáo dục

Sau hơn 25 năm tiến hành công cuộc đổi mới dới sự lãnh đạo của Đảng,chúng ta đã giành đợc những thành tựu vô cùng to lớn và có ý nghĩa hết sứcquan trọng trên mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội, trong đó giáo dục đã có bớc pháttriển về quy mô, mạng lới trờng lớp, chất lợng giáo dục có nhiều chuyển biến;công bằng xã hội trong giáo dục từng bớc đợc cải thiện, Đó chính là tính uviệt của chế độ ta, của công cuộc đổi mới Những thành tựu trên đã khẳng

định vai trò quan trọng của giáo dục trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhânlực, bồi dỡng nhân tài cho đất nớc, góp phần thúc đẩy thành công sự nghiệpCNH-HĐH đất nớc

Bên cạnh những thành tựu, những đóng góp to lớn trong những nămqua, thì giáo dục vẫn còn nhiều tồn tại yếu kém, cha đáp ứng, cha bắt kịpnhững yêu cầu, đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc

Có thể nói, giáo dục Việt Nam đang đứng trớc những thời cơ và thách thức rất

to lớn đó là tiếp tục phát triển hoặc tụt hậu xa hơn so với giáo dục thế giới Vìvậy để sự nghiệp đổi mới của Đảng thành công, hoàn thành sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc, giáo dục và đào tạo vừa là mục tiêu, vừa là

động lực của sự phát triển, là con đờng quan trọng nhất để phát huy nguồn lực

con ngời Đảng ta chỉ rõ: "Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào

tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi ỡng nhân tài, giáo dục phải đi trớc một bớc làm tiền đề cho CNH - HĐH đất nớc" [13] Quan điểm đó lại đợc Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX tiếp tục

d-nhấn mạnh: "Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực

quan trọng thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy nguồn lực con ngời, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trởng nhanh và bền vững."[14]

Đổi mới giáo dục đang diễn ra trên quy mô toàn cầu Tất cả các quốcgia đều nhận thức đợc vai trò và vị trí hàng đầu của giáo dục, đều phải đổi mớigiáo dục để có thể đáp ứng một cách năng động hơn, hiệu quả hơn, trực tiếphơn, những nhu cầu của sự phát triển đất nớc

Tiếp tục những t tởng cách mạng về giáo dục của Bác Hồ, Đảng, Nhà

n-ớc ta luôn coi trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo Năm 1993, Hội nghị lần

thứ IV của Ban Chấp hành TW Đảng khoá VII đã khẳng định: "Đổi mới

ph-ơng pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc học áp dụng những PPDH hiện đại để bồi dỡng cho học sinh năng lực t duy sáng tạo, năng lực giải quyết" Nghị quyết TW 2 khoá VIII (12/2006) đã nhận định phải: "Đổi mới

phơng pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo của ngời học " Chiến lợc phát triển giáo dục 2001-

2010 đã đề ra yêu cầu "Đổi mới và hiện đại hoá phơng pháp dạy học Chuyển

từ việc truyền thụ tri thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hớng dẫn ngời học chủ động t duy trong quá trình tiếp cận tri thức " [5].

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế xã hội, Ngành Giáodục Việt Nam đã có những bớc tiến đáng kể Tuy nhiên hàng loạt vấn đề còntồn tại phải có biện pháp cải tiến để hoàn thiện nh: Phơng pháp dạy học, ch-

ơng trình dạy học Trên các biện pháp đó, vai trò lãnh đạo quản lý là vấn đềquyết định cơ bản

Xuất phát từ tình hình trên, sự nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân ta đối vớigiáo dục, trong những năm gần đây, phong trào đổi mới phơng pháp dạy họcmới đã đợc triển khai sâu rộng đã đạt đợc những thành quả đáng kể Nhiềucán bộ quản lý có hiểu biết sâu sắc về quản lý đổi mới phơng pháp dạy học đãgóp phần nâng cao chất lợng giảng dạy và giáo dục đáp ứng yêu cầu sự nghiệp

đổi mới đất nớc

Tuy nhiên, việc quản lý đổi mới phơng pháp dạy học ở các trờng phổthông hiện nay vận động còn chậm chạp, phần lớn vẫn còn trình trạng giáoviên dạy theo phơng pháp cũ: "thầy đọc trò chép", thỉnh thoảng có vấn đáp,

"dạy chay", "học thuộc lòng mà không hiểu bài", không phát huy tính tích cựccủa học sinh trong học tập, kiểm tra, các phơng pháp tích cực, sáng tạo màchúng ta mong muốn trở thành những phơng pháp chủ đạo trong nhà trờng chatrở thành hiện thực Vì vậy, học sinh cha phát huy vai trò chủ động, tích cựctrong học tập ở trờng cũng nh tự học ở nhà; các phơng tiện thiết bị dạy họccòn khiêm tốn so với yêu cầu đổi mới phơng pháp nhằm nâng cao hiệu quảdạy học Mặt khác, công tác quản lý đổi mới phơng pháp dạy học một số Hiệutrởng hiện nay còn nhiều hạn chế, bất cập nên kết quả dạy học cha đáp ứngyêu cầu, cha đồng đều giữa các vùng, miền Vì vậy, việc tìm kiếm, đề xuất cácbiện pháp quản lý đổi mới phơng pháp dạy học nhằm nâng cao chất lợng giáodục của các trờng THPT là một điều kiện thực tế cần đợc giải quyết

Cho đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý việc đổimới phơng pháp dạy học ở thành phố Vinh, một số huyện đồng bằng của tỉnhNghệ An, riêng ở các huyện miền núi nói chung, huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ

An nói riêng tôi nhận thấy cha có đề tài nào nghiên cứu một cách có hệ thống

và mang tính khoa học vấn đề đợc nêu trên

Với lý do trên đây, tôi chọn đề tài nghiên cứu: "Một số biện pháp quản lý đổi mới phơng pháp dạy học ở các trờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An" làm đề tài luận văn Thạc sĩ chuyên ngành QLGD nhằm góp

một ít công sức của mình vào việc nâng cao chất lợng giáo dục huyện QuỳHợp, tỉnh Nghệ An

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng về đổi mới PPDH

và quản lý việc đổi mới PPDH nhằm đề xuất các biện pháp quản lý đổi mớiPPDH của Hiệu trởng các trờng THPT góp phần nâng cao chất lợng dạy họcbậc THPT các huyện miền núi nói chung, huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An nóiriêng

3 Khách thể và đối tợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý quá trình dạy học củaHiệu trởng ở trờng THPT

3.2 Đối tợng nghiên cứu: Các biện pháp quản lý của Hiệu trởng đốivới việc đổi mới PPDH ở các trờng THPT huyện Quỳ Hợp, Nghệ An.s

4 Giả thuyết khoa học

Chất lợng và hiệu quả dạy học của các trờng THPT huyện Quỳ Hợp sẽ

ổn định và ngày càng đợc nâng cao nếu áp dụng một cách linh hoạt, sáng tạo

và đồng bộ các biện pháp đổi mới công tác quản lý đổi mới PPDH đợc đề xuấttrong luận văn

5 Nhiệm vụ nghiên cứu.

5.1 Tìm hiểu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trờngTHPT

5.2 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trờng

THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An

5.3 Xây dựng một số biện pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH cho

các trờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An trớc yêu cầu đổi mới giáo dụcphổ thông hiện nay

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, tác giả chỉ chọn 3 trờng THPTcông lập trên địa bàn huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An để nghiên cứu vấn đề đổi

mới PPDH, công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH Từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH cho các cơ sở giáo dục này.

7 Phơng pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phơng pháp nghiên cứu lý luận.

Nghiên cứu tài liệu, Nghị quyết của Đảng, các văn bản Nhà nớc về quản

lý giáo dục và quản lý dạy học ở trờng phổ thông Tìm hiểu các công trìnhnghiên cứu, các bài viết có nội dung liên quan đến đề tài

7.2 Nhóm phơng pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phơng pháp quan sát: Quan sát quá trình dạy học của GV và HS

7.2.1 Phơng pháp điều tra: Nghiên cứu kế hoạch hoạt động, hồ sơ

chuyên môn, hồ sơ quản lý; Tiến hành đàm thoại, phỏng vấn ý kiến của cán

bộ quản lý, giáo viên, học sinh ở các trờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh NghệAn

7.2.3 Phơng pháp chuyên gia: Tiến hành phỏng vấn Hiệu trởng, Phóhiệu trởng và các GV giỏi Tỉnh ở các trờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh NghệAn

7.2.4 Phơng pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết kinhnghiệm chỉ đạo của Sở GD&ĐT và kinh nghiệm quản lý ở các trờng THPTcông lập trên địa bàn huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An

7.3 Nhóm các phơng pháp hỗ trợ

Các phơng pháp thống kê toán học sử dụng trong nghiên cứu khoa họcquản lý giáo dục

8 Những đóng góp mới của luận văn.

8.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục và đổi

mới PPDH từ trớc đến nay Góp phần làm phong phú cơ sở lý luận của hoạt

động đổi mới PPDH; Quản lý hoạt động đổi mới PPDH.

8.2 Khái quát đợc thực trạng đổi mới PPDH, thực trạng quản lý hoạt

động đổi mới PPDH ở các trờng THPT Đánh giá nguyên nhân tồn tại.

8.3 Đề xuất đợc các biện pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở cáctrờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An trớc yêu cầu đổi mới giáo dục phổthông hiện nay

9 Cấu trúc luận văn.

Ngoài phần mở đầu; Kết luận và kiến nghị; Tài liệu tham khảo; Phụ lục

điều tra, nghiên cứu Luận văn có 3 chơng:

Chơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy

học ở các trờng THPT

Chơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trờng

THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An

Chơng 3: Những biện pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các

tr-ờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An trớc yêu cầu đổi mới giáo dục phổthông

Chơng 1 Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động

đổi mới Phơng Pháp Dạy Học ở các trờng THPT

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

Phơng pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quátrình dạy học Cùng một nội dung nh nhau, nhng bài học có để lại những dấu

ấn sâu đậm trong tâm hồn các em hay không, có làm cho các em yêu thíchnhững vấn đề đã học và biết vận dụng chúng một cách năng động, sáng tạo đểgiải quyết các vấn đề bức xúc của cuộc sống hay không là tuỳ thuộc ở phơngpháp của ngời thầy

Thấy rõ tầm quan trọng của phơng pháp dạy học trong việc đào tạo conngời năng động, sáng tạo, những phẩm chất nhân cách mà xã hội hiện đại xem

là điều kiện tồn tại của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc Thời gian qua chúng ta đã

có nhiều công trình nghiên cứu lý luận, thực tiễn vấn đề đổi mới phơng phápdạy học

Nhng thực tiễn các nhà trờng hiện nay vẫn cha thật sự chuyển biến.Phần lớn các thầy cô giáo vẫn dạy theo phơng pháp cũ: Thầy đọc trò ghi, họcsinh bị nhồi nhét kiến thức trong sự quá tải về chơng trình, nội dung dạy học.Còn các phơng pháp tích cực, sáng tạo mà ta mong muốn trở thành những ph-

ơng pháp chủ đạo trong nhà trờng, cha trở thành hiện thực Mặc dù vấn đề đổimới phơng pháp dạy học đã đợc xác định là một trong những nội dung quantrọng nhất của hoạt động nhà trờng thời gian qua Chúng ta đã hết sức cố gắngtrong việc đổi mới phơng pháp dạy học với mong muốn tạo nên những bớc

đột phá trong việc thay đổi cách dạy, cách học cũ kĩ, lỗi thời cho nên hiệu quả

học chịu sự tác động trực tiếp cách thức quản lý của CBQL giáo dục Nhìn từgóc độ quản lý, có thể nhận thấy rằng CBQL các trờng phần lớn mới chỉ dừnglại ở chủ trơng, thiếu những biện pháp cụ thể để tác động và liên kết ngời dạyvới ngời học, họ cha tạo đợc động lực cho việc dạy học, cha lựa chọn nhữngnội dung đổi mới thiết thực, có trọng tâm, cha tổ chức quá trình đổi mới mộtcách khoa học, hữu hiệu.

Suy cho cùng nguyên nhân sâu xa của những tồn tại đó là do ngờiCBQL giáo dục cha thật mặn mà với việc đổi mới phơng pháp dạy học Mục

đích của nhiều CBQL hiện nay là quản lý dạy học sao để học sinh thi lên lớp,thi tốt nghiệp, thi đại học đạt tỉ lệ cao, sao cho nhà trờng đạt đợc nhiều giải thihọc sinh giỏi tỉnh, quốc gia Nếu dạy và học chỉ để thi (nhất là cách thi cửhiện nay chỉ dựa vào một số môn học) rất vênh với mục đích đào tạo con ngờiphát triển toàn diện, năng động, sáng tạo

Vì vậy, để đổi mới phơng pháp dạy học cần quan tâm tới vấn đề quản lýphơng pháp dạy học của CBQL giáo dục

Trớc đây đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý đổi mới PPDHcủa các huyện khác, tỉnh khác Tuy nhiên, ở huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An,với đặc thù là huyện miền núi, chất lợng giáo dục cha đáp ứng theo đòi hỏicủa xã hội thì cha có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này

Với mong muốn góp phần khiêm tốn của mình vào việc đổi mới phơngpháp dạy học và quản lý đổi mới PPDH ở các trờng THPT, tác giả đề tài mạnhdạn nghiên cứu, tìm kiếm và đề xuất các biện pháp quản lý nhằm thực hiện cóhiệu quả hoạt động đổi mới PPDH cho các trờng các THPT ở huyện Quỳ Hợp,tỉnh Nghệ An

1.2 Một số khái niệm cơ bản.

1.2.1 Phơng pháp, phơng pháp dạy học.

Thuật ngữ “Phơng pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp là methodos, theonghĩa thông thờng dùng để chỉ những cách thức, thủ đoạn nhất định, đợc chủthể h nh động sử dụng để thực hiện mục đích đó vạch ra Cũng theo nghĩachặt chẽ v khoa học, phơng pháp l hệ thống những nguyên tắc đợc rút ra từtri thức về các quy luật khách quan để điều chỉnh hoạt động nhận thức v thựctiễn nhằm thực hiện mục đích nhất định

"Phơng pháp" nói chung là một khái niệm rất trừu tợng vì nó không môtả những trạng thái, những tồn tại tĩnh trong thế giới hiện thực, mà nó chủ yếumô tả phơng hớng vận động trong quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễncủa con ngời Phơng pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động, tơng tácgiữa thầy và trò trong quá trình dạy học nhằm đạt đợc mục đích dạy học Ph-

ơng pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quá trình dạyhọc và luôn là trung tâm chú ý của các nhà giáo dục các nớc

"Phơng pháp là sự vận động của nội dung", cho nên cùng với sự biến

đổi của nội dung dạy học thì phơng pháp dạy học cũng đang đợc đổi mới theohớng hiện đại hoá

1.2.2 Đổi mới phơng pháp dạy học.

Đổi mới phơng pháp dạy học là đổi mới cách thức tổ chức các hoạt độngdạy học để xây dựng cách thức, phơng pháp học tập của học sinh theo hớngphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo qua đó bồi dỡng cho họcsinh phơng pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Việc đổi mới phơng pháp dạy học đòi hỏi phải tìm kiếm các phơngpháp dạy học mới và cải tạo các phơng pháp cổ truyền cho phù hợp với nộidung hiện đại, theo hớng nâng cao tính tích cực độc lập, sáng tạo, nâng caonăng lực nội sinh của ngời học, đổi mới cách điều khiển quá trình dạy học và

đa công nghệ hiện đại vào nhà trờng Cụ thể là:

Các phơng pháp dạy học phải góp phần hình thành động cơ nhận thức,các phơng pháp nhận thức, bồi dỡng cho học sinh phơng pháp tự học, tự khámphá để chiếm lĩnh tri thức

Các phơng pháp dạy học mới phải nhằm nâng cao tính tích cực, độc lập,sáng tạo của học sinh, phát huy năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn.Trong bối cảnh nền kinh tế thị trờng, mở cửa, hội nhập, phát triển nền kinh tếtri thức, việc cạnh tranh trên lĩnh vực "Trí tuệ" đang diễn ra rất gay gắt, cáchthức đào tạo con ngời có trí tuệ, giàu tính sáng tạo càng có ý nghĩa đặc biệtquan trọng

Các phơng pháp dạy học phải phản ánh trong mình nó những thành tựucủa các phơng pháp riêng của mỗi khoa học, các phơng pháp triết học và cácphơng pháp khoa học chung, bởi vì việc nắm vững các phơng pháp này có tácdụng đến việc phát triển tính độc lập, sáng tạo của mỗi học sinh

1.2.3 Quản lý, quản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy học.

Quản lý là một hoạt động lao động tất yếu trong quá trình phát triển củaxã hội loài ngời, nó đợc bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp tác lao

động Theo Giáo s Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những ngời lao động nhằm thựchiện những mục tiêu dự kiến” [35,36]

Theo PGS.TS Đặng Quốc Bảo: “Hoạt động quản lý gồm hai quá trìnhtích hợp vào nhau, quá trình "Quản" gồm sự coi sóc giữ gìn để duy trì tổ chức

ở trạng thái ổn định, quá trình "Lý" gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới đa hệvào phát triển" Nh vậy quản lý chính là hoạt động tạo ra sự ổn định và thúc

đẩy sự phát triển của tổ chức đến một trạng thái mới có chất lợng cao hơn

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn có thể thấy rõ: Quản lý là quá trìnhtác động có mục đích, có tổ chức của chủ thể quản lý lên khách thể quản lýbằng việc vận dụng các chức năng và phơng tiện quản lý, nhằm sử dụng cóhiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt đợc mục tiêu đặt ra

Nh vậy: Quản lý phơng pháp dạy học của CBQL là quá trình tác động

có mục đích, có tổ chức, của CBQL đến cách thức làm việc của thầy và trònhằm đạt đợc mục đích dạy học.Vì phơng pháp dạy học luôn luôn hoạt độngtrong mối quan hệ chặt chẽ với các thành tố khác của quá trình dạy học nh:Mục tiêu - Nội dung - Phơng pháp - Phơng tiện - Thầy, hoạt động dạy - Trò,hoạt động học - Kết quả, nên quản lý phơng pháp dạy học cũng cần tiến hành

đồng bộ với các thành tố đó, đặc biệt cần tác động vào mối quan hệ Thầy Trò

-1.2.4 Biện pháp, biện pháp quản lý đổi mới PPDH

- Theo Từ điển Tiếng Việt, biện pháp là: “Cách thức giải quyết một vấn

đề cụ thể nào đó” [46] Nh vậy nói đến biện pháp là nói đến những cách thứctác động nhằm thay đổi chuyển biến một hệ thống, một quá trình, một trạngthái nhất định …., tựu trung lại, nhằm đạt đ., tựu trung lại, nhằm đạt đợc mục đích hoạt động Biện phápcàng thích hợp, càng tối u, càng giúp con ngời nhanh chóng giải quyết nhữngvấn đề đặt ra Tuy nhiên, để có đợc những biện pháp có tính khả thi cao, cầnphải dựa trên những cơ sở lý luận và thực tiễn đáng tin cậy

- Biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở trờng THPT là những cách thứctác động hớng vào việc tạo ra những biến đổi về chất trong việc thúc đẩy đổimới PPDH dạy học, tạo những chuyển biến mạnh mẽ để việc đổi mới PPDHmang lại hiệu quả là nâng cao chất lợng giáo dục

1.3 Một số vấn đề về đổi mới PPDH ở trờng THPT

1.3.1 Sự cần thiết phải đổi mới PPDH ở trờng THPT

Trong một thời gian dài, thầy cô chúng ta đợc trang bị phơng pháp đểtruyền thụ tri thức cho học sinh theo quan hệ một chiều: Thầy truyền đạt, tròtiếp nhận Với phơng pháp giảng dạy này, các em học sinh nh một cỏi kho vàthầy cô chúng ta đem bất kỳ một điều tốt đẹp nào của khoa học để chất đầycái kho đó Kết quả là học sinh học tập một cách thụ động, thiếu tính độc lậpsáng tạo trong quá trình học tập

Theo quan điểm giáo dục hiện đại, dạy học là một quá trình tơng tác(GV – HS, HS – HS, HS - GV, HS với những ngời hiểu biết hơn…., tựu trung lại, nhằm đạt đ), trong

đó, “học” là một hoạt động trung tâm Và, ngời học – đối tợng của hoạt động

“dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” – đợc cuốn hút vào các hoạt

động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phánhững điều mình cha rõ, cha có chứ không phải thụ động tiếp thu những trithức đã đợc giáo viên sắp đặt Để đạt đợc điều ấy, trong quá trình dạy học, ng-

ời thầy cần phải thức tỉnh trong tâm hồn các em học sinh tính ham hiểu biết,dạy các em biết suy nghĩ và hành động tích cực Vì thế, việc đổi mới PPDH đểhọc sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập là một vấn đề cần thiết vàkhông thể thiếu đợc Bởi, ch có đổi mới PPDH, chúng ta m i góp phần khắcỉ có đổi mới PPDH, chúng ta mới góp phần khắc ới góp phần khắcphục những biểu hiện trì trệ nghiêm trọng trong giỏo dục hiện nay; ch có đổiỉ có đổi mới PPDH, chúng ta mới góp phần khắcmới PPDH chúng ta m i góp phần quan trọng nâng cao chất lới góp phần khắc ợng giáo dục và

đào tạo và ch cú đổi mới PPDH chúng ta m i tham gia đỉ có đổi mới PPDH, chúng ta mới góp phần khắc ới góp phần khắc ợc vào “sân chơi”quốc tế trong việc nâng cao chất lợng giáo dục và tiếp cận phơng pháp giáodục mới theo quan điểm giáo dục hiện đại

Vì những lẽ đó, việc đổi mới PPDH hiện nay không chỉ là phong trào

mà còn là một yêu cầu bắt buộc với mọi giáo viên

Tuy nhiên, việc đổi mới PPDH cha đem lại kết quả nh mong muốn bởivì các nguyên nhân:

Nhận thức cha thông suốt: Mặc dù đã quán triệt rất nhiều lần ở các hộinghị, các đợt tập huấn nhng có một bộ phận cán bộ quản lý và thầy cô giáovẫn còn thể hiện rõ sự bảo thủ, trì trệ, hạn chế nhiều trong nhận thức Họ suynghĩ rằng: "Phơng pháp dạy học mới có gì đâu, cũng thế thôi Ta cứ dạy ph-

ơng pháp truyền thống mà đạt hiệu quả, học sinh hiểu bài và thi đậu cao là ợc."

Thói quen khó bỏ: Phần lớn giáo viên ở các bậc học phổ thông đợc đàotạo trớc đây, chủ yếu tiếp thu và vận dụng theo phơng pháp dạy học truyềnthống, lấy ngời thầy làm trung tâm, cung cấp kiến thức, kỹ năng đến học sinhtheo cách áp đặt, một chiều Do sống chung, sống lâu với thói quen, lề lối cũ

đó nên họ không thể đáp ứng đợc đòi hỏi, yêu cầu của việc đổi mới phơngpháp dạy học đặt ra

Tính đồng bộ còn hạn chế: Phải nói rằng, nhiều thầy cô giáo rất tâmhuyết, nỗ lực trong việc đổi mới phơng pháp Mỗi tiết dạy đều thể hiện tinhthần đổi mới, lấy học sinh làm trung tâm, dùng nhiều hình thức để dẫn dắt, gợi

mở, phát huy tính chủ động, tính cực của học sinh Tuy nhiên, số đông thầy côkhác lại vẫn cứ giậm chân tại chỗ trong hầu hết các tiết dạy Họ chỉ dạy theophơng pháp dạy học mới khi và chỉ khi có ngời dự giờ, thao giảng, thi giáoviên dạy giỏi các cấp

Tính đồng bộ trong đổi mới phơng pháp dạy học không cao, diễn ra ởcác bậc học, các lớp, các môn học dẫn đến hiệu quả, tác động, ảnh hởng của

nó còn khá mờ nhạt Cha hình thành ở các em học sinh nếp làm việc, học tậptheo phơng pháp mới một cách căn cơ, có lề lối

Thầy cô giáo thiếu kiên trì Dạy học theo phơng pháp truyền thống cóphần nhẹ nhàng, đơn giản, giáo viên ít cần động não, chủ yếu giảng bài và đọc

- chép Còn thực hiện theo phơng pháp dạy học mới, bắt buộc, yêu cầu ngờigiáo viên phải vất vả, tìm tòi, sáng tạo rất nhiều trong khâu thiết kế, soạn bài,chuẩn bị, sử dụng nhiều phơng án, tình huống sự phạm, chuyên môn để dẫndắt, gợi mở học sinh tìm hiểu, suy nghĩ, t duy Thực tế cho thấy, việc vậndụng cho đợc cho tốt phơng pháp dạy học mới này chẳng dễ dàng chút nào,lắm lúc thất bại nhiều hơn thành công Nó đòi hỏi tính kiên trì, quyết tâm rấtlớn ở giáo viên

Thiếu thốn về cơ sở vật chất, trang thiết bị Muốn việc đổi mới phơngpháp dạy học đạt mục tiêu đề ra, không chỉ có đổi mới nội dung, chơng trình,

đội ngũ thầy cô giáo mà còn phải đầy đủ, đảm bảo, đồng bộ về cơ sở vật chất,trang thiết bị Điều đó, nhiều trờng, nhiều địa phơng vẫn cha làm đợc Phòng

ốc còn thiếu Sĩ số học sinh trong một lớp quá đông, vợt so với qui định từ 5

đến 10 em Thiết bị phục vụ cho dạy học nh phòng thí nghiệm, máy tính, đènchiếu chẳng có là bao Nhiều bài dạy, giáo viên muốn có thêm một số phơngtiện, vật dụng, đồ dùng khác thì phải tự chạy vạy, tự bỏ tiền túi ra làm trong

điều kiện đồng lơng ít ỏi, kinh phí hỗ trợ của nhà trờng rất hạn chế

Nội dung, chơng trình nhiều môn học, cấp học mặc dù đã đợc giảm tảinhng vẫn còn nặng nề, quá tải Giáo viên thì dạy không hết, học sinh thì chẳngtheo kịp Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến việc đổi mới phơng pháp dạy họcgặp nhiều khó khăn, trở ngại

Vì vậy, để việc quản lý đổi mới PPDH với các biện pháp đồng bộ là thực

sự cần thiết để mạng lại hiệu quả thiết thực

1.3.2 Những định hớng cơ bản trong đổi mới phơng pháp dạy học ở trờng THPT.

Định hớng đổi mới phơng pháp dạy học đã đợc xác định trong Nghịquyết Trung ơng 4 khoá VII (1-1993), Nghị quyết Trung ơng 2 khoá VIII (12-1996), Nghị quyết Đại hội Đảng IX, đợc thể chế hoá trong Luật Giáo dục(2005), đợc cụ thể hoá trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệtchỉ thị số 14 (4-1999)

Luật Giáo dục, điều 28.2, đã ghi “Phơng pháp giáo dục phổ thông phảiphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; Phù hợp với

đặc điểm của từng lớp học, môn học; Bồi dỡng phơng pháp tự học, rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lạiniềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [34]

Đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông thực hiện Nghị quyết Đại hội

Đảng IX, Nghị quyết 40/2000/QH10, Chỉ thị 14/2001/CT - TTg là đổi mới nộidung giáo dục, sách giáo khoa; Đổi mới phơng pháp dạy học, giáo dục; Đổimới đánh giá thi cử, đồng thời với đổi mới cơ sở vật chất, thiết bị dạy học vàcông tác quản lý giáo dục Trong những nội dung đó, đổi mới phơng pháp dạyhọc, giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng để thực hiện mục tiêu đào tạothanh thiếu niên đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nớc Đổi mới PPDH là điểm đáng chú ý trong thực hiện đổi mới CT, SGK

ở mọi cấp học trong đó có cấp THPT

Đổi mới PPDH học nhằm xây dựng phơng pháp học tập của học sinh theohớng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo Phải làm cho các GVnhận thức đợc rằng đổi mới PPDH là đổi mới cách thức tổ chức các hoạt độngdạy học để xây dựng cách thức, phơng pháp học tập của học sinh theo hớngphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo; Bồi dỡng phơng pháp tựhọc, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Đổi mới phơng phápdạy không phủ nhận phơng pháp dạy học truyền thống, không bác bỏ một ph-

ơng pháp cụ thể nào, mà là sự kế thừa, nâng cao; Là sự kết hợp nhuần nhuyễn

và sáng tạo các phơng pháp dạy học khác nhau (truyền thống và hiện đại) mộtcách hợp lý, phù hợp với đối tợng và điều kiện thực tế Đổi mới phơng phápdạy học nhằm thực hiện mục tiêu, nội dung giáo dục với chất lợng, hiệu quảcao nhất trong điều kiện cụ thể của từng trờng, từng lớp, từng đối tợng; Đồngthời không ngừng tạo ra các điều kiện, các môi trờng tốt nhất có thể cho hoạt

động dạy học Mục đích của đổi mới PPDH là xây dựng phơng pháp học tậpcủa học sinh nhằm đến chất lợng cao hơn, đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nớc

và của chính ngời học trong thời kỳ mới Điều cốt lõi là làm cho học sinh chủ

động trong học tập, trong các hoạt động giáo dục, chủ động trong suy nghĩ, làmviệc, mạnh dạn bày tỏ ý kiến, hợp tác giúp đỡ nhau Từ đó đem lại niềm vui,hứng thú học tập cho các em Cần tạo điều kiện để học sinh đợc học tập trongcác phòng học bộ môn, phòng thí nghiệm, phòng đa phơng tiện, đợc tham quanhọc tập rộng hơn, nhiều hơn, đồng thời làm phong phú các hình thức học tập:Học cá nhân, học tay đôi, học theo nhóm, học trong thực tiễn

Đổi mới PPDH phải biết khai thác ứng dụng các phơng tiện kỷ thuậthiện đại vào dạy học, đồng thời gắn liền với đổi mới phơng pháp kiểm tra và

đánh giá học sinh Đổi mới PPDH gắn liền với lao động sáng tạo của giáoviên

1.3.3 Những đặc trng của đổi mới PPDH theo hớng phát huy tính tích cực của học sinh.

- Tổ chức các hoạt động đa dạng và phong phú: Đổi mới PPDH theo hớngtích cực hóa hoạt động học tập của HS, GV phải biết tổ chức cho HS hoạt độngmột cách tích cực, HS là ngời trực tiếp tham gia vào các hoạt động (trao đổi,thảo luận, đóng vai, thực hành, phát biểu), để HS tự tìm tòi, khám phá kiến thứcdới sự hớng dẫn của GV

- Tổ chức các hoạt động phát triển khả năng tự học của học sinh: GVphải tổ chức hớng dẫn HS cách tự học, tự đọc sách, cách lấy thông tin, hiểuthông tin, cách quan sát hiện tợng xung quanh Tự học là kỹ năng quan trọngnhất cần hình thành ở ngời học Nếu HS không có đợc kỹ năng này thì việchọc tập sẽ rất khó khăn và rất ít có khả năng sáng tạo

- Tổ chức hoạt động khám phá bằng cách đa ra một hệ thống các câu hỏigợi mở, hớng dẫn HS tự tìm ra kết quả GV phải có kỹ năng đặt câu hỏi để đa

ra đợc những câu hỏi có hệ thống, kích thích đợc sự hứng thú, tò mò của họcsinh Học sinh có thể tìm đợc câu trả lời, có đợc cảm giác chiến thắng khi tìm

ra câu trả lời

- Linh hoạt trong sử dụng PPDH và ứng xử s phạm: GV biết sử dụngphối hợp nhiều PPDH sẽ giúp HS đỡ nhàm chán và có hứng thú hơn với mônhọc Sự phong phú về PPDH sẽ đáp ứng đợc yêu cầu cá biệt hoá đối tợng trongdạy học Linh hoạt trong vận dụng PPDH và ứng xử s phạm sẽ giúp mọi HS cócơ hội bình đẳng trong lĩnh hội kiến thức và kỹ năng, kỹ xảo.

- Luôn kiểm tra đánh giá kiến thức và kỹ năng đạt đợc ở học sinh: Kiểmtra đánh giá là khâu then chốt của quá trình dạy học Đánh giá vừa nhằm mục

đích xác định mức độ năng lực và kiến thức đợc hình thành ở ngời học vừagiúp ngời thầy điều chỉnh hoạt động dạy của mình Sự đánh giá của thầy vềkết quả học tập của trò phải dần chuyển sang hình thành kỹ năng tự đánh giá ởtrò Sự tự đánh giá sẽ giúp cho sự phát triển khả năng tự học của HS Đánh giáphải theo những mục tiêu bài dạy đã đề ra và theo đúng cấp độ năng lực

1.3.4 Một số nội dung đổi mới phơng pháp dạy học cụ thể.

1.3.4.1 Đổi mới về cách dạy của thầy

Hớng đến làm thay đổi tính chất hoạt động nhận thức của học sinh:Chuyển từ tái hiện sang sáng tạo Đây là điều đầu tiên mà nhà quản lý cần tậptrung giải quyết Hiện nay, hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trìnhdạy học chủ yếu vẫn là vận dụng trí nhớ, là khả năng tái hiện Nhng mục tiêu

mà dạy học cần phải đạt đợc là hình thành năng lực sáng tạo cho học sinh Vìvậy then chốt của việc đổi mới phơng pháp dạy học là phải hớng đến việc tăngcờng các PP sáng tạo, bằng việc tổ chức các hoạt động học tập độc lập của họcsinh trong quá trình dạy học Điều đáng lu ý là giữa tái hiện sáng tạo có mốiliên hệ chặt chẽ Không thể sáng tạo đợc nếu không tái hiện tốt, tái hiện tốt làcơ sở, là nền tảng cho hoạt động sáng tạo

1.3.4.2 Đổi mới cách học của học sinh

Bằng việc tăng cờng hoạt động tự học của học sinh, tạo ra sự chuyểnbiến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, nhằm biến quá trình đào tạothành quá trình tự đào tạo.Chú trọng rèn luyện phơng pháp học tập cho họcsinh không chỉ là một biện pháp nâng cao chất lợng và hiệu quả dạy học màcòn là mục tiêu dạy học Trong các phơng pháp học tập thì cốt lõi là phơngpháp tự học, tự học ngay cả trên lớp có sự hớng dẫn của giáo viên Nhng cần

đặc biệt coi trọng hoạt động tự học có tính sáng tạo và cần phối hợp hoạt động

tự học sáng tạo với tự học tái hiện một cách hợp lý trong quá trình dạy học

Đổi mới cách dạy học của Thầy, đổi mới cách học của Trò chính là đổimới mối quan hệ thầy trò trong dạy học Mối quan hệ một chiều thầy giảng,

trò nghe, ghi nhớ hiện nay cần đợc thay bằng mối quan hệ hợp tác hai chiềuthầy tổ chức, hớng dẫn, cố vấn, trọng tài, còn trò là chủ thể hoạt động.

1.3.4.3 Tăng cờng thí nghiệm thực hành, tăng cờng rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề của thực tế đời sống.

Kết hợp học với hành là một trong những quan điểm giáo dục quantrọng nhất của Đảng ta Việc nắm vững lý thuyết chỉ là để biết, để nhận thứcbản chất hiện tợng, sự kiện, điều quan trọng hơn là cần hành động cải tạo thựctiễn Ngày nay, các PTKT hiện đại đã trở nên phổ biến, có tiềm năng to lớn vềtri thức và phơng pháp làm việc, cho phép tổ chức nhiều hình thức hoạt độngdạy học phong phú và có hiệu quả Vì vậy, việc sử dụng các PTKT hiện đạivào dạy học phải đợc xem là một nội dung quan trọng trong việc đổi mới ph-

độ và niềm tin khoa học

Tóm lại, các nội dung cơ bản về đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay

là đổi mới cách dạy của thầy, đổi mới cách học của trò, đổi mới mối quan hệthầy trò trong dạy học, tăng cờng thực hành cho học sinh, tăng cờng sử dụngcác phơng tiện kỷ thuật hiện đại vào dạy học, tăng cờng mối quan hệ giữa trítuệ và tâm hồn, giữa t duy và cảm xúc trong dạy học

1.3.5 Một số PPDH tích cực ở trờng THPT.

1.3.5.1 Phơng pháp làm việc theo nhóm.

Phơng pháp này nhằm giúp HS phát huy khả năng độc lập, sáng tạo vàhợp tác trong hoạt động cùng nhau Khi triển khai GV phải xác định rõ cácnhiệm vụ và giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm, ấn định thời gian hoạt động;phân chia lớp thành các nhóm, xác định vị trí hoạt động của nhóm; HS thựchiện hoạt động theo nhiệm vụ đợc giao cho từng nhóm và cử một th ký ghibiên bản, cử một đại diện để trình bày; GV giám sát hoạt động của các nhóm

và hỗ trợ khi cần thiết; kết quả thảo luận đợc ghi chép lại, đại diện mỗi nhómtrình bày; giáo viên tổng kết, nhận xét Khi sử dụng phơng pháp này, nhữngvấn đề giao cho HS thảo luận phải là những vấn đề gây đợc tranh luận, bàn

bạc, không quá vụn vặt, mỗi vấn đề thảo luận trong khoảng 8-10 phút, số lợngngời trong nhóm phù hợp là từ 6 đến 8 ngời

1.3.5.2 Phơng pháp Hỏi - Đáp trong giờ học.

Nhằm tăng cờng kỹ năng suy nghĩ và sáng tạo trong quá trình lĩnh hội trithức; Xác định mức độ hiểu bài cũng nh kinh nghiệm sẵn có của HS; Hớngdẫn HS hình thành khả năng tự tìm tòi kiến thức Khi triển khai sử dụng phơngpháp này GV phải xây dựng đợc hệ thống câu hỏi rõ ràng, dễ hiểu và phùhợp với nội dung bài học, dành thời gian hợp lý cho HS suy nghĩ, gọi HS trảlời, GV có thể ghi vắn tắt các câu trả lời của HS lên bảng GV và HS cùng bìnhluận các câu trả lời hoặc HS có thể đặt ra các câu hỏi về vấn đề vừa trao đổi;

GV tóm tắt các câu trả lời và kết luận Điểm cần chú ý khi sử dụng phơngpháp này là câu hỏi phải đợc chuẩn bị chu đáo, có chất lợng; GV phải kiểmsoát đợc nội dung và thời gian HS trả lời câu hỏi Phơng pháp này có thể tiếnhành trong mọi thời điểm của giờ học và mọi loại hình lớp học

1.3.5.3 Phơng pháp nêu và giải quyết vấn đề.

Nhằm làm tăng sự hiểu biết và khả năng áp dụng lý thuyết vào giải quyếtcác vấn đề của thực tiễn; Nâng cao kỹ năng phân tích và khái quát từ tìnhhuống cụ thể; Phát triển khả năng độc lập cũng nh khả năng hợp tác trong giảiquyết vấn đề Khi triển khai phơng pháp này GV cần lu ý: Vấn đề phải đợcchuẩn bị trớc, mang tính thực tế, điển hình, phù hợp với nội dung bài và đảmbảo tính s phạm; Đồng thời GV phải chuẩn bị tốt về lý luận và thực tiễn để giảiquyết vấn đề

1.3.5.4 Phơng pháp thực hành thí nghiệm.

Nhằm mục đích củng cố kiến thức, rèn kỹ năng cho HS hoặc thông quacác thí nghiệm để HS quan sát các hiện tợng, giải thích để hình thành các kiếnthức mới Khi triển khai GV phải chuẩn bị các dụng cụ thực hành thí nghiệmchu đáo; Đảm bảo các quy định về vệ sinh, an toàn trong thực hành thínghiệm Khi sử dụng phơng pháp này trong một số bộ môn cần có phòng học

bộ môn, các phơng tiện, thiết bị, vật t dùng để thực hành hoặc thí nghiệm phải

đảm bảo yêu cầu để khi tiến hành không làm sai lệch kiến thức cần nắm

1.3.5.5 Phơng pháp trực quan.

Giúp HS lĩnh hội bài học một cách trực quan, thông qua trực quan đểlàm rõ nội dung bài giảng; Bằng trực quan thu hút sự chú ý và giúp HS hiểu,

ghi nhớ bài tốt hơn; Giúp HS có thể khái quát nội dung bài và phát hiện đợcnhững mối lên hệ của các kiến thức dễ dàng hơn Khi thực hiện GV phải lựachọn đồ dùng trực quan phù hợp với nội dung bài giảng; Phải sắp xếp theotrình tự hợp lý và để HS dễ quan sát; Đồ dùng trực quan phải đảm bảo tínhkhoa học, thẩm mỹ.

1.4 Một số vấn đề về quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trờng THPT

1.4.1 Mục tiêu của quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trờng THPT

Từ nhiều năm nay, việc đổi mới PPDH luôn đợc quan tâm, làm một hoạt

động đợc đẩy mạnh trong ngành Giáo dục Tuy nhiên, việc thực hiện còn gặp nhiềukhó khăn vì nhiều nguyên nhân Trong đó, một trong những nguyên nhân chủ yếu

là việc thực hiện cha diễn ra đồng bộ do việc quản lý còn lỏng lẻo, cha sát NhiềuCBQL, giáo viên sử dụng cụm từ "đổi mới phơng pháp dạy học" thờng xuyên nhngviệc thực hiện chỉ dừng ở một mức độ nhất định Cũng có nhiều ngời cha hiểu bảnchất của việc đổi mới phơng pháp dạy học dẫn đến áp dụng một cách máy móc,theo mệnh lệnh

Trớc hết việc quản lý đổi mới PPDH nhằm giúp CBQL, giáo viên nhận thức

rõ cần phải thực hiện những công việc gì, cách thức thực hiện nh thế nào để manglại hiệu quả Đồng thời tính đồng bộ, khoa học của việc đổi mới PPDH đợc làm rõ,trong đó từng mảng cụ thể đợc đa vào quản lý giúp CBQL và giáo viên thực hiệnthành công đổi mới PPDH mang lại hiệu quả thiết thực là nâng cao chất lợng giáodục

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy học

Từ sự nghiên cứu lý luận và quan sát thực tiễn, có thể thấy rằng, ngờiCBQL có thể thông qua các tổ chức để quản lý con ngời và quản lý công việc

Cụ thể có thể quản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy học thông qua các tổ

chức sau đây: Tổ chuyên môn; Tổ chủ nhiệm và các đoàn thể khác trong nhàtrờng; Đội ngũ giáo viên; Tập thể học sinh; Hội cha mẹ học sinh và các lực l-ợng khác ngoài nhà trờng

Trong khi triển khai hoạt động của các tổ chức, thực tế công việc củaCBQL thờng diễn ra theo chu kì nh sau: Kích thích động viên, tạo động lực;Soạn thảo kế hoạch, phổ biến kế hoạch, tổ chức cho các đơn vị lập kế hoạch;

Tổ chức và chỉ đạo thực hiện kế hoạch; Kiểm tra, đánh giá

Kích thích, động viên, tạo động lực là việc làm cần thiết khi mở đầu bất

cứ hoạt động nào

Để lập kế hoạch đổi mới phơng pháp dạy học, CBQL cần căn cứ vàocác định hớng về đổi mới phơng pháp dạy học của các cấp quản lý, dựa vào

điều kiện thực tế của nhà trờng để hình dung một cách tổng quát về các mụctiêu, chỉ tiêu cần đạt, ấn định từng bớc đi cụ thể và thời gian tơng ứng, dự kiếncác biện pháp để thực hiện Sau khi soạn thảo kế hoạch, yêu cầu các đơn vịthảo luận, góp ý bổ sung để hoàn chỉnh kế hoạch và trình cấp trên phê duyệt.Trên cơ sở kế hoạch tổng thể đã đợc duyệt, CBQL phổ biến và hớng dẫn các

đơn vị và cá nhân xây dựng kế hoạch riêng, phù hợp với chức năng, nhiệm vụcủa từng đơn vị, từng cá nhân Đồng thời với việc lập kế hoạch sát đúng,CBQL cần trực tiếp tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra thực hiện kế hoạch để đảmbảo cho sự thành công của quá trình đổi mới phơng pháp dạy học

Ngời dạy và ngời học là những chủ thể có vai trò quyết định trực tiếp

đến chất lợng dạy học cũng nh sự thành công của việc đổi mới phơng phápdạy học Vì vậy, trọng tâm của quản lý phơng pháp dạy học là quản lý hoạt

động giảng dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học tập của học sinh và phải

đợc bắt đầu từ quản lý hoạt động của tổ chuyên môn

1.4.2.1 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn.

Tổ chuyên môn là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việctriển khai công tác quản lý đổi mới phơng pháp dạy học, là đầu mối để thựchiện các quyết định, các chủ trơng của hiệu trởng; Là nơi tổ chức học tập, ứngdụng, thể nghiệm những lý luận về phơng pháp dạy học mới thông qua việchọc tập các chuyên đề, tổng kết kinh nghiệm dạy học, tổ chức thực tập, kiếntập, hội thảo Vì vậy, quản lý hoạt động của tổ chuyên môn là nội dung đầutiên, quan trọng nhất của quản lý phơng pháp dạy học

Để quản lý hoạt động của tổ chuyên môn, trớc hết cần cụ thể hóa cácchủ trơng về đổi mới phơng pháp dạy học của các cấp quản lý thành quy địnhnội bộ để tổ chức thực hiện Hiệu trởng cần giao trách nhiệm cho hiệu phóhoặc trực tiếp hớng dẫn tổ trởng chuyên môn xây dựng kế hoạch đổi mới ph-

ơng pháp dạy học cho từng năm học, yêu cầu phải đổi mới đợc một số vấn đềnào đó Kế hoạch của tổ phải rất cụ thể, chi tiết, u tiên đổi mới cái gì trongmỗi năm học, xác định đợc ai làm? làm vào khi nào? dự kiến kết quả đạt đợc

Đặc biệt cần đổi mới nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn, phải chú trọng bồi ỡng cho giáo viên những vấn đề cụ thể của từng môn học Đồng thời, CBQLcần phải kiểm tra tất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức, chỉ đạoviệc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ

d-1.4.2.2 Quản lý hoạt động của tổ chủ nhiệm và các đoàn thể khác trong trờng.

Giáo viên chủ nhiệm là ngời có ảnh hởng trực tiếp đến việc giáo dục

động cơ, thái độ học tập của học sinh, là ngời có kế hoạch chủ động phối hợpvới giáo viên bộ môn và các đoàn thể trong trờng để giáo dục học sinh, lànhân tố tác động tích cực đến cha mẹ học sinh, t vấn cho họ về phơng phápdạy con tự học Vì vậy, CBQL cần quy định, tổ chức tốt nề nếp sinh hoạt tổchủ nhiệm, quản lý chặt chẽ tổ chủ nhiệm với các nội dung sau đây:

- Xây dựng kế hoạch: Chú ý đến mục đích của kế hoạch và các nhiệm

vụ chủ đạo trong từng năm học, từng quý, từng tháng, từng tuần, kế hoạchphối hợp với các đoàn thể trong trờng để giáo dục động cơ, thái độ học tập chohọc sinh, nh tổ chức Đoàn thanh niên Trong kế hoạch, cần chú ý đổi mới nộidung, hình thức sinh hoạt bằng việc tổ chức các chuyên đề phong phú, đadạng và linh hoạt

- Tổ chức chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ học tập do các giáo viên bộmôn đề ra, giữ vững nề nếp sinh hoạt và quản lý học sinh theo quy định củanhà trờng, đồng thời thông qua việc tổ chức vui chơi, giải trí bổ ích, để giáodục lòng ham hiểu biết, sự say mê học tập của học sinh

- Kiểm tra, đánh giá thi đua học sinh theo tiêu chuẩn chung đã quy

định

Đồng thời với việc quản lý hoạt động của tổ chuyên môn, tổ chủ nhiệm,CBQL cần trực tiếp tác động và quản lý hoạt động của giáo viên

1.4.2.3 Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên.

Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên thông qua sự phân cấp quản lýcho hiệu phó, cho các tổ chuyên môn và tổ chủ nhiệm Tuy nhiên, để đảm bảotính nghiêm minh và sự nhất quán trong dạy học nói chung và đổi mới phơngpháp dạy học nói riêng, trong nhiều trờng hợp hiệu trởng cần phổ biến và tác

động trực tiếp đến từng giáo viên về những vấn đề cơ bản và quan trọng nhất.Chẳng hạn quản lý việc soạn bài, quản lý giờ lên lớp, quản lý việc dự giờ,

đánh giá giờ dạy, quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinhtheo hớng đổi mới phơng pháp dạy học Đây là những nội dung cơ bản vềquản lý hoạt động của giáo viên mà cả hiệu trởng, hiệu phó, tổ trởng chuyênmôn cần quan tâm

Quản lý hoạt động của giáo viên bắt đầu từ quản lý việc soạn bài Bàisoạn là một bản kế hoạch lên lớp, là bản thiết kế để tổ chức cho học sinh hoạt

động Tuỳ đặc điểm của từng môn học, giáo viên phải biết phát hiện ra mốiliên hệ tiềm ẩn giữa các phần kiến thức trong bài, đồng thời nắm vững đặc

điểm của học sinh, để thiết kế các hoạt động học tập thành một chuỗi kế tiếpnhau với mức độ phức tạp tăng dần, tạo thành mạch lôgic của bài học ẩnchứa trong các hoạt động của học sinh là sự tổ chức, hớng dẫn, động viên,khuyến khích của giáo viên Vì vậy, hiệu trởng cần tổ chức xây dựng, học tập,thảo luận chuẩn bị đánh giá một bài soạn theo hớng đổi mới trở thành quy

định nội bộ để mọi ngời thực hiện Ngay mẫu giáo án cho một giờ học hiện

đại cũng cần đợc xây dựng lại và quy định rõ ràng Thí dụ: Giáo án phải thểhiện đợc sự tự học trên lớp của học sinh Ngoài những quy định chung của Bộ

GD & ĐT về một giáo án, cần bổ sung thêm những yêu cầu về thiết kế hệthống việc làm cho học sinh, về xây dựng hệ thống câu hỏi, về sử dụng thiết bịdạy học, phát huy trí lực và cảm xúc sáng tạo cho học sinh

Tuy nhiên, tiêu chuẩn về một bài soạn chỉ là tiền đề cho sự thành côngcủa một tiết dạy Từ sự nghiên cứu lý luận và thực tiễn, có thể nhận xét rằngquản lý giờ lên lớp, đặc biệt quản lý tốt mối quan hệ giữa thầy và trò có ýnghĩa quyết định trong việc đổi mới phơng pháp dạy học Cần đổi mới cách

đánh giá giờ dạy, chuyển từ chú ý đến nghệ thuật truyền thụ, sang đánh giánăng lực tổ chức các hoạt động tự lực, sáng tạo cho học sinh; Tuỳ đặc điểmcủa từng môn học để xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy một cách cụ thể theohớng đổi mới phơng pháp dạy học, nhng cần tôn trọng các đặc trng cơ bản, đólà: Dạy học phải thông qua tổ chức hoạt động học tập, chú trọng rèn luyện ph-

ơng pháp tự học cho học sinh; Quan tâm đến dạy học cá thể kết hợp với dạyhọc hợp tác; Kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò

Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là một nộidung không thể thiếu trong quản lý hoạt động của giáo viên Việc đổi mới ph-

ơng pháp dạy học là đổi mới phơng pháp dạy, phơng pháp học và phơng phápkiểm tra, đánh giá Vì Dạy - Học - Kiểm tra, đánh giá là một quá trình thốngnhất, là ba khâu then chốt của quá trình s phạm

Thực tiễn giáo dục cho thấy rằng đánh giá, thi cử thế nào thì sẽ có lốidạy và lối học nh thế ấy Vì thế để đổi mới phơng pháp dạy học, thì căn bảnphải đổi mới cách kiểm tra, thi cử, đánh giá kết quả học tập của học sinh Cầnphải đổi mới một cách đồng bộ về các khâu: Nội dung, hình thức kiểm tra,

chấm chữa, đổi mới tiêu chí đo lờng và đánh giá chất lợng học sinh, kết hợp

đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò

Một vấn đề không kém phần quan trọng trong quản lý hoạt động củagiáo viên đó là quản lý vấn đề tự bồi dỡng Hiệu trởng cần tạo nên động lựccủa việc tự học, tự bồi dỡng suốt đời của giáo viên, bằng việc xây dựng cơ chếquản lý, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện về thời gian và kinh phí cho tự học, tựbồi dỡng; Đồng thời hiệu trởng phải là ngời gơng mẫu đi đầu trong công tác tựhọc, tự bồi dỡng

1.4.2.4 Quản lý hoạt động học tập của học sinh

Quản lý hoạt động học tập của học sinh bao gồm: Quản lý động cơ, thái

độ học tập, quản lý phơng pháp học tập ở trờng cũng nh ở nhà Quản lý hoạt

động học tập của học sinh trong đổi mới phơng pháp dạy học cần tạo điềukiện để hình thành phơng pháp tự học, rèn luyện kỹ năng tự học, bồi dỡng thóiquen, ý chí tự học của học sinh thông qua cách tổ chức hoạt động trong giờhọc, từ đó rèn luyện cho học sinh phơng pháp tự nghiên cứu, phơng pháp đọcsách, đọc tài liệu, khơi dậy lòng say mê học tập, làm bộc lộ và phát triển nănglực tiềm tàng trong mỗi học sinh

Mặt khác, cần tổ chức các hoạt động ngoài giờ phong phú đa dạng, đahọc sinh vào những tình huống thực tế, tạo nên thói quen và năng lực giảiquyết vấn đề cho học sinh

Đội ngũ cán bộ lớp là lực lợng nòng cốt có vai trò to lớn trong việc hỗtrợ nhà trờng quản lý hoạt động của học sinh; Đó là những hạt nhân tích cực,gơng mẫu trong học tập, rèn luyện, có uy tín đối với tập thể Hiệu trởng cầnthờng xuyên quan tâm bồi dỡng năng lực tự quản cho đội ngũ cán bộ lớp, tạo

điều kiện cho họ hoạt động và lôi cuốn tập thể tham gia các hoạt động vì nhucầu của bản thân và vì mục đích đổi mới của nhà trờng

Tuy nhiên, giáo dục nhà trờng dù tốt đến mấy mà không kết hợp vớigiáo dục gia đình và giáo dục xã hội thì không thể đạt đợc mục đích giáo dục

1.4.2.5 Phối hợp hoạt động của hội cha mẹ học sinh.

Hội cha mẹ học sinh là tổ chức đại diện cho tất cả cha mẹ học sinh, lànhững ngời nắm chính xác thông tin của học sinh, là cầu nối giữa nhà trờng vàcha mẹ học sinh Hiệu trởng cần chia sẻ với họ về những vấn đề nhà trờngquan tâm, tận dụng những thế mạnh của họ, để họ quán triệt mục tiêu đổi mới

đến mọi ngời và chính họ sẽ vận động cha mẹ học sinh hỗ trợ cho các hoạt

động của nhà trờng

Cần duy trì nề nếp sinh hoạt của hội cha mẹ học sinh, định kỳ họp toànthể cha mẹ học sinh, thờng xuyên tổ chức các hội nghị t vấn về phơng phápdạy con tự học, về phối hợp các lực lợng khác để giáo dục học sinh, tổ chứcbáo cáo điển hình về nuôi dạy con tốt.

Để tạo đợc động lực cho hoạt động dạy học, hiệu trởng cần tạo ra bầukhông khí đạo đức, các giá trị văn hoá và truyền thống nhà trờng theo tinhthần tôn vinh các nhà giáo giỏi; Khơi dậy lòng biết ơn của học sinh, của phụhuynh đối với các thầy giáo giỏi đã cống hiến hết sức mình cho học sinh thânyêu Các giá trị đó đợc tạo nên từ sự phát huy truyền thống hiếu học của gia

đình, của địa phơng, của nhân dân ta từ sự công minh, từ ý thức trách nhiệm,

từ việc bảo đảm dân chủ và công bằng trong trờng học Các giá trị văn hoá đóchính là linh hồn tạo nên truyền thống nhà trờng, nó giữ vai trò đoàn kết,thống nhất hành động trong tập thể và tạo ra sức mạnh "Cỡng bức tự nhiên" vềtâm lý Vì vậy, hiệu trởng cần biết duy trì, phát huy truyền thống đã có và khaithác thế mạnh để nâng lên thành truyền thống, đặc biệt truyền thống "Thi đuadạy tốt, học tốt" của tập thể s phạm

Ngoài ra, hiệu trởng cần tạo điều kiện để trang bị đầy đủ và đồng bộ vềCSVC và TBDH đáp ứng các yêu cầu về đổi mới phơng pháp dạy học

Nh vậy, để xây dựng chiến lợc và thực hiện đổi mới phơng pháp dạyhọc, hiệu trởng các trờng phải bắt đầu từ các tổ chuyên môn, phải dựa vào tổchủ nhiệm và các đoàn thể trong trờng, phải tác động trực tiếp đến đội ngũgiáo viên và tập thể học sinh trong toàn trờng, phải liên kết với hội cha mẹ họcsinh và các lực lợng khác Tất cả những nội dung quản lý trên đây phải đợchiệu trởng tác động một cách hài hoà giữa yêu cầu về trách nhiệm, động viên

về tinh thần và đãi ngộ về vật chất một cách thích đáng

1.4.3 Các nhân tố ảnh hởng đến quá trình quản lý đổi mới phơng pháp dạy học.

Để có thể quản lý có hiệu quả việc đổi mới phơng pháp dạy học, cầntìm hiểu xem những nhân tố nào ảnh hởng đến quá trình quản lý

1.4.3.1 Các nhân tố chủ quan.

* Trình độ, năng lực, phẩm chất của hiệu trởng.

Hiệu trởng là ngời chịu trách nhiệm trớc Đảng và Nhà nớc về chất lợng

và hiệu quả mọi hoạt động của trờng mình Sự đổi mới phơng pháp dạy học cóthành hiện thực hay không, đầu tiên phụ thuộc vào nhận thức, trình độ tổ chức

và năng lực triển khai trong thực tiễn của hiệu trởng Hiệu trởng phải là ngời

am hiểu sâu sắc về đổi mới phơng pháp dạy học ít nhất trong lĩnh vực chuyênmôn của mình, để có thể làm mẫu, hớng dẫn ngời dới quyền thực hiện Hiệutrởng phải là ngời có trình độ tổ chức và năng lực triển khai ứng dụng nhữngvấn để lý luận dạy học mới vào thực tiễn trờng mình, biết tổ chức học tập vàtổng kết kinh nghiệm để nhân ra diện rộng

* Trình độ, năng lực, phẩm chất của giáo viên.

Trình độ, năng lực chuyên môn, kỹ năng s phạm, phẩm chất của ngờigiáo viên có ảnh hởng trực tiếp đến chất lợng dạy học Các năng lực s phạm cơbản của giáo viên nh sau:

- Năng lực chẩn đoán nhu cầu và đặc điểm đối tợng dạy học, giáo dục;

- Năng lực thiết kế kế hoạch dạy học, giáo dục;

- Năng lực tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, giáo dục;

- Năng lực giám sát, đánh giá kết quả hoạt động dạy học, giáo dục;

- Năng lực giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn dạy học,giáo dục

Đây là năm loại năng lực cơ bản của ngời giáo viên, nhng cần nhấnmạnh rằng: Năng lực chuẩn bị giáo án, lên lớp, giảng bài, tổ chức hoạt độngtrên lớp và kiểm tra đánh giá là những năng lực quan trọng nhất

* Phẩm chất và năng lực của học sinh.

Phẩm chất và năng lực học sinh có ảnh hởng quan trọng đến việc quản

lý phơng pháp dạy học Nếu học sinh chăm, ngoan, có động cơ và ý chí họctập tốt, lại thông minh, sắc sảo và đợc lựa chọn cẩn thận về trình độ học vấn

nh các trờng chuyên, lớp chọn thì cách tổ chức, quản lý phơng pháp dạy họccủa CBQL phải khác hẳn các trờng bình thờng Các CBQL, giáo viên có kinhnghiệm thờng tiến hành điều tra khảo sát khá cẩn thận để nắm vững đối tợngcác lớp đầu cấp học, đầu năm học, nhằm xây dựng kế hoạch dạy học đợc sát

đúng

1.4.3.2 Các nhân tố khách quan.

Có nhiều nhân tố khách quan ảnh hởng đến quá trình quản lý đổi mớiphơng pháp dạy học Sau đây là những nhân tố chính:

* Chính sách, chủ trơng về đổi mới phơng pháp dạy học.

Nghị quyết của các đại hội Đảng toàn quốc đã định hớng cho việc đổimới phơng pháp dạy học; Các văn bản, chỉ thị của ngành GD - ĐT đã đợc các

cấp quản lý cụ thể hoá và hớng dẫn thực hiện Đó là môi trờng pháp lý thuậnlợi cho việc đổi mới phơng pháp dạy học ở các trờng phổ thông hiện nay.

* Điều kiện dạy học thực tế của nhà trờng.

Đổi mới phơng pháp dạy học gắn liền với những yêu cầu về TBDH, về

th viện, về các PTKT hiện đại, về cơ sở vật chất nói chung, nhằm tạo điều kiệnthuận tiện cho việc hoạt động độc lập hoặc theo nhóm của học sinh Vì vậy,Hiệu trởng cần có kế hoạch xây dựng CSVC, TBDH, có biện pháp huy độnglực lợng hỗ trợ kinh phí để trang bị đồng bộ, từng bớc chuẩn hoá, hiện đại hoá

hệ thống CSVC, TBDH theo hớng đổi mới phơng pháp dạy học

* Gia đình, cộng đồng xã hội.

Học sinh không thể có phơng pháp học tập tốt nếu gia đình không tạo

điều kiện, không khuyến khích, giúp đỡ học sinh trong học tập Truyền thốngvăn hoá, môi trờng đạo đức chung của mỗi gia đình, mỗi dòng họ, mỗi cộng

đồng gần gũi với học sinh, có thể trở thành tác nhân thúc đẩy hoặc kìm hãm

động cơ, thái độ, phơng pháp học tập của học sinh Vì vậy tăng cờng vai tròcủa gia đình, của cộng đồng xã hội trong việc tạo điều kiện, hớng dẫn họcsinh tự học là vô cùng cần thiết

Trong quá trình quản lý phơng pháp dạy học, thì các yếu tố chủ quan

đ-ợc xem là nội lực, còn các yếu tố khách quan đđ-ợc xem là ngoại lực Theo quyluật của sự phát triển thì ngoại lực dù có quan trọng đến đâu cũng chỉ là nhân

tố hỗ trợ, thúc đẩy, tạo điều kiện, nội lực mới là nhân tố quyết định sự pháttriển bản thân sự vật Điều đó giải thích tại sao một số em xuất thân từ nhữnggia đình nghèo khó, trình độ học vấn của bố mẹ không cao, nhng lại có nhữngnăng lực nổi trội

Tiểu kết chơng 1

Chơng 1 chúng tôi đã đề cập đến các khái niệm cơ bản về Quản lý;

Ph-ơng pháp dạy học; Một số PPDH tích cực ở trờng THPT; Đổi mới phPh-ơng pháp

dạy học; Quản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy học; Nội dung quản lýhoạt động đổi mới phơng pháp dạy học; Các nhân tố ảnh hởng đến quá trìnhquản lý hoạt động đổi mới phơng pháp dạy học theo yêu cầu đổi mới giáo dụchiện nay

Đây là những lý luận cơ bản, là những nội dung thiết yếu mà ngời hiệutrởng cần thực hiện trong quá trình quản lý, chỉ đạo, điều hành các hoạt động

s phạm của nhà trờng để đảm bảo thành công cho quá trình giáo dục Là cơ sở

để chúng tôi tiến hành khảo sát nghiên cứu thực trạng Dạy - Học và công tácquản lý hoạt động Dạy - Học trong các nhà trờng THPT

Chơng 2 Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH

ở các trờng THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An

2.1 Khái quát đặc điểm kinh tế – xã hội huyện Quỳ Hợp, xã hội huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An.

2.1.1 Đặc điểm địa lý, KT - XH huyện Quỳ Hợp, Nghệ An.

Quỳ Hợp là một huyện miền núi, về phía Tây bắc tỉnh Nghệ An, phía bắcgiáp huyện Quỳ Châu, phía nam giáp huyện Tân Kỳ và Anh Sơn, phía tây giáphuyện Con Cuông, phía đông giáp huyện Nghĩa Đàn, huyện Quỳ Hợp nằmtrong khoảng từ 190.10' - 190.29' vĩ độ Bắc và từ 1040.56' - 1050.21' kinh độ

Đông

Diện tích tự nhiên huyện Quỳ Hợp là 941,28 km2, chiếm 5,71% diện tích

tự nhiên của tỉnh Nghệ An; trong đó diện tích đất canh tác là 15.208 ha, diệntích đất lâm nghiệp là 64.354 ha; địa hình chủ yếu là đồi núi, phức tạp Khíhậu nằm trong vùng khí hậu Phủ Quỳ đó là khí hậu nhiệt đới gió mùa

Do đặc điểm thổ nhỡng, Quỳ Hợp có điều kiện phát triển lâm nghiệp vàtrồng các loại cây công nghiệp ngắn và dài ngày nh cây chè, cao su, cà phê,mía; cây ăn quả nh cam, vải, nhãn, Đồng thời huyện cũng có tiềm năng đểphát triển nông nghiệp, đặc biệt huyện Quỳ Hợp có diện tích lúa nớc nhiềuhơn hẳn các huyện vùng cao khác Quỳ Hợp có diện tích rừng lớn chiếm 40%diện tích tự nhiên của huyện, trữ lợng gỗ cao Bên cạnh đó Quỳ Hợp còn cónhiều đồi núi với hệ động, thực vật phong phú, đa dạng là một trong nhữnghuyện nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và có nhiều thắng cảnh

đẹp có thể phát triển du lịch nhất là du lịch sinh thái nh hang Kẻ Ham, ThẩmPoòng, thác nớc Bản Bìa Quỳ Hợp có nhiều khoáng sản quý nh vàng, đá quý,thiếc và có nhiều núi đá nh đá hoa cơng, đá granít

Quỳ Hợp là huyện miền núi nhng có hệ thống giao thông tơng đối pháttriển, có tỉnh lộ 48 và 532 chạy qua và đờng giao thông thuận lợi tới tậnxóm bản

Huyện Quỳ Hợp có dân số 116296 ngời, gồm 3 dân tộc là Kinh, Thái,Thổ; trong đó dân tộc Thái, Thổ chiếm gần 51% dân số của huyện Mật độdân số trung bình là 123 ngời/ km2; tập trung đông hơn ở Thị trấn và một sốxã vùng màu, cây công nghiệp hoặc vùng sản xuất đợc lúa nớc Cơ cấu dân sốnăm 2008 đợc phân bố nh sau: số ngời từ 0 - 15 tuổi chiếm 27,2%; từ 16 - 18

tuổi chiếm 7,5%; từ 19 - 25 tuổi chiếm 29,3%; Dân c chủ yếu làm nghề nôngnghiệp, thủ công nghiệp ở các làng nghề, lao động phổ thông, nghề buônbán nhỏ và dịch vụ Trình độ dân trí còn nhiều hạn chế, trình độ lao độngsản xuất còn thấp cha qua đào tạo.

2.1.2 Những thuận lợi và khó khăn về kinh tế - xã hội ảnh hởng đến

sự phát triển giáo dục ở Quỳ Hợp, Nghệ An.

Trong những năm qua, thực hiện chủ trơng đổi mới của Đảng và Nhà nớc,dới sự lãnh đạo của Huyện uỷ, HĐND, UBND huyện cùng với sự nổ lực phấn

đấu của nhân dân trong toàn huyện, tình hình kinh tế xã hội đã có nhữngchuyển biến tích cực, quốc phòng đợc củng cố, an ninh trật tự đợc giữ vững.Hàng năm, kinh tế có tốc độ tăng trởng khá bình quân tù 9%-12%/năm; Lĩnhvực văn hoá có nhiều chuyển biến tiến bộ; Công tác chăm sóc sức khoẻ củanhân dân đợc quan tâm hơn; Phong trào xây dựng xã hội học tập đã đợc triểnkhai rộng khắp; Các trung tâm học tập cộng đồng đã làm tốt việc khảo sát,

điều tra nhu cầu thực tế để phối hợp mở các lớp học nhằm đáp ứng yêu cầuhọc tập, nâng cao kiến thức về khoa học kỹ thuật cho nhân dân

Đặc biệt huyện Quỳ Hợp là một trong bốn huyện của cả nớc đợc chọnxây dựng thí điểm huyện văn hoá; do đó phong trào xây dựng gia đình, làng,xã, đơn vị văn hoá phát triển; Kết quả giai đoạn 1 đã thu đợc những thànhcông đáng khích lệ góp phần củng cố và phát triển kinh tế xã hội của huyện

Mạng lới thông tin liên lạc đợc quan tâm phát triển, hoạt động văn hoá,văn nghệ, thể thao, thông tin đa dạng phong phú

Hoạt động y tế có nhiều chuyển biến, nhất là các chơng trình y tế dựphòng, chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân, hạ tỷ lệ trẻ em suy dinh dỡng dới22%, giảm tỉ lệ sinh sản xuống dới 1,1%

Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân đã đợc nâng lên, phong tràothi đua làm giàu, xoá đói giảm nghèo đợc nhân dân hởng ứng tích cực

Đại hội huyện Đảng bộ Quỳ Hợp lần thứ XIX đề ra mục tiêu, phơng ớng là: "Tăng cờng đoàn kết, thống nhất trong toàn Đảng, toàn dân; khai thác

h-và phát huy mạnh các nguồn lực; tranh thủ sự giúp đỡ, hỗ trợ h-và đầu t củaTrung ơng, của Tỉnh nhằm đẩy nhanh tốc độ phát triển công nghiệp, tiểu thủcông nghiệp, xây dựng cơ bản, nâng cao năng suất, chất lợng và hiệu quả củasản xuất nông lâm nghiệp; phát triển mạnh dịch vụ, thơng mại; tạo bớc chuyểnbiến mới trong các hoạt động văn hoá xã hội; nâng cao đời sống vật chất và

tinh thần của nhân dân Phấn đấu xây dựng Quỳ Hợp trở thành một trongnhững huyện miền núi khá nhất của tỉnh Nghệ An; mạnh về kinh tế, điển hình

về văn hoá xã hội, quốc phòng an ninh đảm bảo, xã hội dân chủ, công bằng,văn minh "[18]

* Tuy vậy, tình hình kinh tế xã hội của huyện cũng còn những hạn chế:Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế cha tơng xứng với tiềm năng và thếmạnh, nhất là việc đa dạng hoá cây trồng, vật nuôi theo hớng sản xuất hànghoá còn chậm; Hoạt động của các khu công nghiệp nhỏ, các làng nghề hiệuquả cha cao, gây ô nhiễm môi trờng chậm đợc xử lý Sản xuất tiểu thủ côngnghiệp cha vững chắc, các làng nghề cha hoạt động thờng xuyên và hiệu quả

Các tệ nạn xã hội đang còn phát sinh, nhất là tệ nạn ma tuý, tai nạn giaothông ngày một gia tăng khó kiềm chế

Mặc dầu Huyện uỷ đã có một số nghị quyết chuyên đề về giáo dục và

đào tạo, UBND huyện đã ban hành các kế hoạch và chơng trình hành độngthực hiện các nghị quyết về nâng cao chất lợng giáo dục tại các vùng khókhăn, nhng chuyển biến còn chậm Chất lợng và hiệu quả giáo dục của các tr-ờng THPT trong toàn huyện có chiều hớng chững lại

Những đặc điểm về kinh tế - xã hội trên đây đã ảnh hởng đến sự nghiệpGiáo dục - đào tạo của huyện

2.2 Thực trạng về giáo dục - đào tạo huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An

2.2.1 Thực trạng chung về giáo dục - đào tạo huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An

2.2.1.1.Về quy mô phát triển trờng lớp, học sinh, giáo viên:

Hiện nay, huyện Quỳ Hợp có 69 trờng học, trong đó có 23 trờng Mầmnon, 23 trờng Tiểu học, 16 trờng THCS (trong đó có 1 trờng THCS DTNT), 4trờng PTCS, 3 trờng THPT ( trong đó có 1 trờng THPTDTNT) Ngoài ra còn

có 1 Trung tâm Giáo dục thờng xuyên; 1 Trung tâm giáo dục kỹ thuật, hớngnghiệp, dạy nghề

Bảng 2.1: Số trờng, lớp, học sinh, cán bộ giáo viên trên địa bàn huyện Quỳ Hợp

Ngành học

Bậc học

Số ờng

tr-Số lớp

Số Học sinh

Cán bộ giáo viên, nhân viên Tổng số TSĐạt chuẩnTL% TSTrên chuẩnTL%

THCS 16 219 7153 589 292 49.6 225 38.2 PTCS 4 Số lớp, học sinh và giáo viên đã đợc tính trong TH và THCS

- Số lớp và học sinh các trờng Mầm non và Tiểu học đã bắt đầu ổn định,

Số lớp và học sinh THCS giảm so với những năm trớc đây do thực hiện kếhoạch hóa gia đình, số lớp và học sinh các trờng THPT có xu hớng giảm

- Ngành học mầm non: Tỷ lệ huy động nhà trẻ đạt 17%, Mẫu giáo đạt76%, mẫu giáo 5 tuổi đạt tỷ lệ 99,7%

- Bậc Tiểu học: Tỷ lệ học sinh huy động vào lớp 1 hàng năm đạt 99,9%,

- Bậc THCS: Tỷ lệ huy động học sinh hoàn thành chơng trình Tiểu họcvào THCS hàng năm đạt tỷ lệ 99,8 % ; Số học sinh, số lớp hàng năm tiếp tụcgiảm cho đến năm học 2014 - 2015

- Bậc THPT: Tỷ lệ tuyển sinh vào lớp 10 THPT, BTVHTH hàng năm từ65% - 75%

Bảng 2.2 Tỉ lệ huy động học sinh qua các năm:

( Nguồn Phòng Giáo dục & Đào tạo huyện Quỳ Hợp )

2.2.1.2 Chất lợng giáo dục - đào tạo

Chất lợng giáo dục và đào tạo ngày càng đợc nâng cao:

- Học sinh xếp loại hạnh kiểm tốt, khá đạt tỷ lệ từ 93% - 95%, loại yếu1% Các vi phạm về đạo đức, các hiện tợng tiêu cực trong nhà trờng giảm hẳn.Học sinh ngoan và có ý thức đến việc tự học hơn Không có các tệ nạn xã hộixâm nhập vào nhà trờng, tai nạn giao thông liên quan đến học sinh giảmnhiều.

- Chất lợng văn hoá có nhiều chuyển biến theo hớng tích cực, học sinh

đợc xếp loại văn hoá khá, giỏi đạt tỷ lệ 24,3%; học sinh xếp loại yếu 13,5%;

tỷ lệ đậu tốt nghiệp hàng năm có tăng, nhng cha ngang bằng với tỉ lệ tốtnghiệp bình quân của tỉnh; Đã quan tâm tới chất lợng giáo dục toàn diện đó làchủ động phân loại năng lực tiếp thu của học sinh để phụ đạo học sinh yếukém; công tác bồi dỡng học sinh giỏi đã đợc quan tâm đúng mức, do đó tỉ lệhọc sinh giỏi tỉnh đối với lớp 9 và lớp 12 có kết quả năm sau cao hơn năm tr-ớc; số học sinh tốt nghiệp THPT thiđậu vào các trờng Đại học, cao đẳng tăngcao

2.2.1.3 Cơ sở vật chất, thiết bị trờng học

Những năm qua, đợc sự quan tâm của nhà nớc về chơng trình kiên cốhoá trờng lớp, các chơng trình quốc gia và đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáodục; huyện ủy, UBND huyện đã kết hợp lồng ghép các chơng trình đầu tCSVC cho ngành giáo dục, đến nay cơ sở vật chất của các trờng hầu hết đã đ-

ợc xây dựng mới hoặc đã đợc nâng cấp; trang thiết bị dạy học đợc đầu t muasắm từng bớc đáp ứng với yêu cầu đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông

Đến năm học 2011 - 2012, toàn huyện đã có 3/23 trờng mần non; 15/23trờng tiểu học; 15/19 trờng THCS, PTCS; 3/3 trờng THPT có nhà học caotầng, với 445 phòng học và phòng chức năng đựơc xây dựng kiên cố và chuẩnhoá

Bảng 2.3 Thống kê cơ sở vật chất các trờng trong huyện năm học 2011

- 2012.

Ngành học,

cấp học

Tổng sốtrờnghọc

Số trờngcao tầng

Tổng sốphònghọc

Số phònghọc vàchứcnăng caotầng

Số phònghọc vàchức năngbán kiêncố

Số phòngtạm

(Nguồn: Phòng Giáo dục & Đào tạo và Phòng Công thơng Quỳ Hợp)

- Mỗi năm toàn ngành đã đầu t hơn một tỷ đồng để mua thiết bị dạyhọc, sách tham khảo phục vụ cho việc nâng cao chất lợng dạy và học

2.2.1.4 Mặt tồn tại

- Cơ sở vật chất các trờng còn thiếu thốn, các phòng học chức năng cha

đảm bảo quy chuẩn, trang thiết bị chất lợng kém nên việc quản lý, khai thác

sử dụng không đợc bao lâu; sân chơi bãi tập không đảm bảo quy cách

- Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên cơ bản đủ về số lợng, nhng cơcấu theo bộ môn không đồng bộ, một bộ phận cán bộ, giáo viên yếu cả vềnăng lực và trách nhiệm

- Một bộ phận cán bộ quản lý còn yếu về năng lực quản lý trờng họccông tác đào tạo bồi dỡng để tiếp thu kiến thức và kinh nghiệm quản lý chakịp thời, nên cha mạnh dạn đổi mới công tác quản lý Một bộ phận giáo viên

có t tởng bằng lòng, thoả mãn, chậm đổi mới phơng pháp dạy học

- Một bộ phận học sinh thiếu sự cố gắng vơn lên trong học tập, một sốgia đình có t tởng khoán trắng cho các nhà trờng trong việc học tập và giáodục học sinh; nguyên lý giáo dục "nhà trờng - gia đình - xã hội" kết hợp chathật hiệu quả

2.2.2 Thực trạng về giáo dục THPT huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An 2.2.2.1 Quy mô phát triển

Hiện nay toàn huyện Quỳ Hợp có 02 trờng THPT là trờng hạng 1; 01 ờng THPT DTNT là trờng hạng 2; hàng năm tuyển sinh vào lớp 10 khoảng từ

tr-65 - 75% số học sinh tốt nghiệp THCS (cha kể số học sinh vào học tạiTTGDTX)

Bảng 2.4: Quy mô phát triển giáo dục THPT của huyện Quỳ Hợp trong

5 năm lại đây

NV

Số CBquản lý

Tỷ lệ HS TN(%)

2009 - 2010 98 3968 230 10 98%

( Nguồn: Các trờng THPT huyện Quỳ Hợp )

Qua 5 năm học số học sinh có xu hớng giảm, năm học 2007 - 2008 có

4325 em đến năm học 2011 - 2012 chỉ còn 3665 em; Dự báo theo kế hoạchphát triển thì số học sinh vào các trờng THPT giảm đến năm học 2014 - 2015

2011 - 2012 231 218 94,4 14 6,0 2 0,86 0 0

( Nguồn: Các trờng THPT huyện Quỳ Hợp )

Bảng 2 7 Xếp loại chuyên môn nghiệp vụ ( Theo QĐ 86/UBND tỉnh):

( Nguồn: Các trờng THPT huyện Quỳ Hợp)

Bảng 2 8 Xếp loại chuyên môn nghiệp vụ (Theo Thông t 30/2009 của

Bộ Giáo dục & Đào tạo về chuẩn giáo viên):

( Nguồn: Các trờng THPT huyện Quỳ Hợp)

Đội ngũ giáo viên của các trờng THPT huyện Quỳ Hợp trong những nămqua còn thiếu về số lợng, chủ yếu các môn công nghệ, tin học, giáo dục quốcphòng, ngoại ngữ, toán

Tuổi bình quân đội ngũ giáo viên các trờng là 32-35 Đảng viên chiếm tỷ

lệ 33 - 39% so với tổng số giáo viên trong các nhà trờng Số giáo viên đạtchuẩn và trên chuẩn về trình độ đào tạo ngày càng tăng, số cha đạt chuẩn chủyếu là số nhân viên phục vụ Việc thực hiện chơng trình, quy chế chuyên mônnhìn chung tốt, các chuyên đề đổi mới phơng pháp dạy, học đã đợc triển khainghiêm túc, sinh hoạt chuyên đề đã trở thành nội dung chính trong các hoạt

động của tổ, nhóm chuyên môn

Từ khi triển khai cuộc vận động "Hai không" đã làm thay đổi nhận thứccủa đội ngũ giáo viên theo chiều hớng tích cực, việc đánh giá kết quả học sinhsát với năng lực vốn có của các em Phong trào đổi mới phơng pháp dạy học,nâng cao chất lợng bài giảng sát với đối tợng học sinh, góp phần thúc đẩy việc

đổi mới cách học của học sinh Hoạt động bồi dỡng thờng xuyên, ý thức tự

học, tự nghiên cứu, tích luỹ sáng kiến kinh nghiệm đợc cán bộ, giáo viên quantâm

Chất lợng đội ngũ giáo viên đợc nâng lên một bớc Đa số giáo viên cóphẩm chất chính trị tốt, có đạo đức và lơng tâm nghề nghiệp trong sáng, có ýthức tổ chức kỷ luật và tinh thân trách nhiệm cao, không ngừng phấn đấu khắcphục khó khăn, rèn luyện, bồi dỡng nâng cao tay nghề, chấp hành tốt quy chếchuyên môn và hoàn thành nhiệm vụ đợc giao Cuộc vận động" Học tập vàlàm theo tấm gơng đạo đức Hồ Chí Minh " và cuộc vận động "Mỗi thầy giáo,cô giáo là một tấm gơng đạo đức, tự học và sáng tạo” đã nâng cao phẩm chất

đạo đức, tinh thần trách nhiệm cho đội ngũ giáo viên, góp phần xây dựng nhàtrờng ngày càng vững mạnh

2.2.2.3 Chất lợng giáo dục toàn diện

Các trờng THPT của huyện trong những năm qua đã làm tốt công tácchỉ đạo, triển khai thực hiện tốt các nhiệm vụ trọng tâm của từng năm học; đãlồng ghép các phong trào, các cuộc vận động của ngành để tăng cờng các hoạt

động nâng cao chất lợng đội ngũ nh vấn đề đạo đức nhà giáo, tinh thần tự học,sáng tạo, đổi mới phơng pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm; xây dựng

kỷ cơng, nề nếp nhà trờng; coi trọng việc kiểm định chất lợng và hiệu quả giáodục của nhà trờng Đặc biệt các cuộc vận động và phong trào do ngành phát

động đã góp phần làm thay đổi nhận thức của các cấp quản lý giáo dục, củacán bộ, giáo viên, nhân viên của nhà trờng; của phụ huynh học sinh và sự

đồng thuận của xã hội Do đó chất lợng và hiệu quả giáo dục của các nhà ờng có sự phát triển theo hớng bền vững

Bảng 2.9 Kết quả xếp loại hạnh kiểm: