Một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của hiệu trưởng ở các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố hồ chí minh

Hơn nữa, quá trình đổi mới nhà trường cũng như đổi mới phươngpháp dạy học chịu sự tác động trực tiếp bởi cách thức quản lý của Hiệu trưởng.Vì vậy, có thể nhận thấy rằng vấn đề sâu xa đó

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN LONG GIAO

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

VINH, NĂM 2010

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Khoa đào tạo sau đại học củaTrường Đại học Vinh, quý Thầy, Cô tham gia giảng dạy và giúp đở tác giả trongsuốt quá trình học tập và nghiên cứu

Đồng thời, xin cho phép tác giả được gửi đến Cô PGS TS Nguyễn Thị Hường lòng biết ơn chân thành nhất vì sự quan tâm, nhiệt tình hướng dẫn của

Cô trong thời gian qua đã giúp tác giả hoàn thành luận văn Thạc sĩ này

Xin gửi lời cám ơn đến quý Thầy, Cô Phòng Giáo dục và Đào tạo quận 8,Ban Giám hiệu, đồng nghiệp các trường trung học cơ sở ở quận 8, thành phố HồChí Minh, bạn bè và gia đình đã cung cấp những thông tin, tài liệu cần thiết,dành nhiều thời gian, công sức, động viên, giúp đỡ tác giả trong suốt thời gianqua

Tác giả

Nguyễn Long Giao

1.3 Hiệu trưởng với công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học

ở trường trung học cơ sở

21

2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội, giáo dục quận 8, thành phố Hồ Chí

Minh

39

2.2 Thực trạng về đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung

học cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí Minh

41

2.3 Thực trạng các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng về đổi mới

phương pháp dạy học

57

2.4 Đánh giá về thực trạng công tác quản lý đổi mới phương pháp

dạy học ở các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí

Minh

62

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG

PHÁP DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG Ở CÁC TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN 8, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

68

3.2 Một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của

Hiệu trưởng ở các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí

3.2.5 Tăng cường quản lý hoạt động dạy học và bồi dưỡng nghiệp

vụ sư phạm cho đội ngũ giáo viên

76

3.2.6 Đổi mới quản lý hoạt động học, kiểm tra, đánh giá kết quả

học tập của học sinh

80

3.2.7 Quản lý hoạt động hỗ trợ dạy học nhằm bảo đảm các điều

kiện cần thiết về cơ sở vật chất, trang thiết bị đồ dùng dạy học và

kinh phí cho đổi mới phương pháp dạy học

Do vậy, nền giáo dục Việt Nam cần có những cố gắng vượt bậc để nâng cao chấtlượng dạy học đáp ứng được yêu cầu của xã hội Vấn đề đổi mới phương phápdạy học là một trong những nội dung trọng tâm của hoạt động nhà trường Thờigian qua, chúng ta đã hết sức cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy họcvới lòng mong muốn tạo nên những bước đột phá trong việc thay đổi cách dạy,

cách học cũ kỹ, lỗi thời đang tồn tại trong nhà trường Nhưng cho đến nay, nhìnchung, quá trình đổi mới đang diễn ra còn chậm chạp, phổ biến vẫn là cách dạytruyền thụ một chiều Học sinh vẫn đang là những thực thể thụ động, nghe, ghi,nhớ và tái hiện Có nhiều nguyên nhân làm hạn chế quá trình đổi mới phươngpháp dạy học, song vấn đề không phải là do đội ngũ giáo viên chưa nhận thứcđúng việc này mà là họ không biết nên đổi mới cái gì, đổi mới như thế nào và bắtđầu từ đâu Hơn nữa, quá trình đổi mới nhà trường cũng như đổi mới phươngpháp dạy học chịu sự tác động trực tiếp bởi cách thức quản lý của Hiệu trưởng.

Vì vậy, có thể nhận thấy rằng vấn đề sâu xa đó là Hiệu trưởng các trường phầnlớn mới chỉ dừng lại ở chủ trương mà còn thiếu những biện pháp cụ thể để tácđộng và liên kết người dạy với người học; chưa tạo được động lực của việc dạyhọc; chưa lựa chọn những nội dung đổi mới thiết thực, trọng tâm; chưa tổ chứcquá trình đổi mới một cách khoa học, hữu hiệu Hơn thế nữa, việc nghiên cứuvấn đề quản lý phương pháp dạy học của Hiệu trưởng mặc dù đã có nhiều tác giả

đề cập, song việc vấn đề hệ thống và mở rộng thêm nhằm làm hoàn thiện hơn về

cơ sở lý luận thì còn rất ít tác giả nghiên cứu đến Từ những yêu cầu trên, đề tài

“Một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng ở các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí Minh ” được lựa chọn

nghiên cứu, là công việc hết sức cấp thiết, góp phần luận giải những vấn đề về lýluận và thực tiễn còn đang tồn tại trong hoạt động quản lý dạy học ở nhà trườnghiện nay, nhằm phục vụ đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục trongnhà trường phổ thông nói chung và các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố

Hồ Chí Minh nói riêng

2 Mục đích nghiên cứu

Từ nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn đề xuất một số biện pháp quản lýcủa Hiệu trưởng về công tác đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trunghọc cơ sở trên địa bàn quận 8, thành phố Hồ Chí Minh

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu:

Công tác quản lý quá trình dạy học của Hiệu trưởng trường trung học cơ

sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng ởcác trường trung học cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí Minh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng về công tác đổimới phương pháp dạy học phù hợp với lý luận và thực tiễn thì sẽ nâng cao chấtlượng dạy học ở các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí Minh

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của đề tài

- Đề xuất và khảo nghiệm một số biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằmchỉ đạo thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sởquận 8, thành phố Hồ Chí Minh

5.2 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu công tác quản lý của Hiệu trưởng ở các trường trung học cơ

sở quận 8, thành phố Hồ Chí Minh trong việc chỉ đạo thực hiện đổi mới phươngpháp dạy học

6 Phương pháp nghiên cứu.

6.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận: phân tích, tổng hợp, hệ thống

hóa và khái quát hóa những lý thuyết, cũng như những nghiên cứu của các tácgiả trong và ngoài nước có liên quan nhằm xác lập cơ sở lý luận của đề tài

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp phỏng vấn, trò chuyện, điều tra bằng anket: Tham khảo ý

kiến, sử dụng hệ thống bảng câu hỏi đối với cán bộ quản lý, giáo viên, học sinhnhằm thu thập số liệu, đánh giá thực trạng năng lực sử dụng phương pháp dạyhọc của giáo viên, cũng như công tác quản lý của Hiệu trưởng trong việc chỉ đạođổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố

Hồ Chí Minh

Phương pháp quan sát: Dự giờ các giáo viên nhằm thu thập những thông

tin cần thiết bổ sung cho việc thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Nghiên cứu bài giảng, giáo án của

một số giáo viên các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí Minh, kếhoạch chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng để tìm hiểu nănglực sử dụng phương pháp dạy học của giáo viên và công tác quản lý phươngpháp dạy học của Hiệu trưởng

6.3 Các phương pháp toán học: sử dụng thống kê, tính tỉ lệ % để xử lý

số liệu điều tra, phân tích kết quả nghiên cứu, định lượng chính xác cho từng nộidung nhằm nâng cao tính thuyết phục của các số liệu được nêu ra trong luận văn

7 Đóng góp của luận văn

- Về lý luận: Luận văn đã nghiên cứu một cách hệ thống các vấn đề lý luận

về phương pháp dạy học, quản lý nhà trường và nội dung quản lý việc đổi mới

phương pháp dạy học của Hiệu trưởng Qua đó, góp phần tạo nền tảng lý luận cho

vấn đề quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng ở các trường trunghọc cơ sở Luận văn cũng đã đề xuất một số biện pháp quản lý đổi mới phươngpháp dạy học của Hiệu trưởng ở các trường trung học cơ sở nói chung và trên địabàn quận 8, thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

- Về thực tiễn: Qua khảo sát, luận văn đã xem xét và đánh giá thực trạng về

đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố

Hồ Chí Minh, cũng như nguyên nhân và những vấn đề đặt ra đối với thực trạng đó.Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích cho các nhà quản

lý giáo dục trong việc thực hiện “đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáodục” mà đặc biệt là nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường phổ thôngtrong tinh hình hiện nay

8 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài phần mục lục, mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụlục Kết cấu luận văn gồm:

Chương 1 Cở sở lý luận của đề tài nghiên cứu.

Chương 2 Cơ sở thực tiễn của đề tài nghiên cứu.

Chương 3 Một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của

Hiệu trưởng ở các trường trung học cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí Minh

ba góc kia thì không dạy nữa” Vậy phương châm chính của dạy học là “kháiquát” (gởi mở).

Komenxky (1592-1670), nhà giáo dục học vĩ đại của phương Tây, trongtác phẩm “Thiên đường của trái tim” ông đã đưa ra một hệ thống những nguyêntắc “vàng ngọc” về phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học đó là:

“Người giáo viên phải quan tâm tìm tòi tất cả mọi con đường dẫn đến việc mởmang trí tuệ và vận dụng hợp lý những con đường đó”

Khoa học quản lý giáo dục ở Việt Nam được hình thành và phát triển,trước hết phải nói đến quan điểm giáo dục của Hồ Chí Minh Về phương phápgiáo dục và định hướng cho việc đổi mới phương pháp dạy học đó là “Cách họcphải nhẹ nhàng, không gò ép học sinh vào khuôn khổ người lớn, phải đặc biệtchú trọng đến sức khỏe của các cháu, chú trọng bồi dưỡng phương pháp tự pháthuy nội lực, tư duy giải chứng Mác-Lênin, óc tư duy lý luận, tư duy kỹ thuật, tưduy kinh tế, óc phê phán và sáng tạo cho người học”

Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII khẳng định: “Phải đổi mới phươngphá giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duysáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến vàphương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tựhọc, tự nghiên cứu cho học sinh nhất là sinh viên đại học”

Bên cạnh đó, hàng loạt đề tài nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học

đã được triển khai, trong đó có thể kể đến các công trình như: “Những vấn đềcấp bách về phương pháp dạy học đại học” của Nguyễn Thế Hữu; “Vấn đề hoànthiện phương pháp dạy học” của Đặng Vũ Hoạt và Ngô Hiệu; “Các phương phápdạy học hướng vào người học ở phương Tây” của Đặng Thành Hưng; Công trìnhnghiên cứu của GS.TSKH Thái Duy Tuyên “Những vấn đề cơ bản của giáo dục

học hiện đại “ trong đó đã nêu rõ đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làmtrung tâm” Ngoài ra còn phải kể đến một số luận án, luận văn nghiên cứu về vấn

đề đổi mới phương pháp dạy học như: ”Một số biện pháp phát huy tính tích cựchọc tập của học viên các trường đào tạo công chức hành chính Việt Nam Luận

án tiến sĩ giáo dục học, Hà Nội, 2004” của Trần Bội Lan; “Nghiên cứu sử dụngphương tiện trực quan theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinhtrong giờ học ở trường Trung học cơ sở, Luận án tiến sĩ giáo dục học, Hà Nội,1999” của Phan Minh Tiến; “ Một số giải pháp quản lý đổi mới phương phápdạy học ở các trường THCS Huyện Tân Hồng, Tỉnh Đồng Tháp Luận văn thạc

sĩ khoa học giáo dục, Vinh, 2009” của Lê Thị Lệ Thủy

Hiện nay, trên địa bàn quận 8 vấn đề đổi mới phương pháp dạy học chỉdừng lại ở những sáng kiến kinh nghiệm, thông thường là tập trung vào phươngpháp dạy học của giáo viên, trong khi vấn đề công tác quản lý của Hiệu trưởng

về đổi mới phương pháp dạy học thì không đề cập nhiều hoặc chưa được hệthống hóa về cơ sở lý luận và thực tiễn Do vậy việc nghiên cứu một số biệnpháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng ở các trường trunghọc cơ sở quận 8, thành phố Hồ Chí Minh là cần thiết, nhằm tạo sự chuyển biếnmạnh mẽ về công tác quản lý, đổi mới phương pháp dạy học đáp ứng yêu cầugiáo dục hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Phương pháp, phương pháp dạy học

1.2.1.1 Phương pháp

Theo quan điểm Triết học, chúng ta có thể nêu lên một số khái niệm về

phương pháp như sau:

Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện là tổ hợp các bước màtrí tuệ phải đi theo để tìm ra và chứng minh chân lý Chẳng hạn phương phápbiện chứng, phương pháp phân tích hệ thống.

Phương pháp đồng nghĩa với biện pháp kỹ thuật, biện pháp khoa học.Phương pháp còn là tổ hợp những quy tắc, nguyên tắc quy phạm dùng đểchỉ đạo hành động

Tuy nhiên chỉ có định nghĩa do Hêghen đưa ra là chứa đựng một nội hàmsâu sắc và bản chất của phương pháp: ”Phương pháp là ý thức về hình thức của

sự tự vận động bên trong của nội dung"

1.2.1.2 Phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giảiquyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học(luk Babanski 1983)

Phương pháp dạy học là một hệ thống hành động có mục đích của giáoviên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo chohọc sinh lĩnh hội nội dung học vấn (I la Léene 1981)

Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động tương hỗ giữa thầy và trònhằm đạt được mục đích dạy học Hoạt động này được thể hiện trong việc sửdụng các nguồn nhận thức, các thủ thuật lôgic, các dạng hoạt động độc lập củahọc sinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của thầy giáo (I.D Dverev1980)

Ngoài ra còn có nhiều định nghĩa có thể tóm tắt trong ba dạng cơ bản sauđây:

Theo quan điểm điều khiển học, phương pháp là cách thức tổ chức hoạtđộng nhận thức của học sinh và điều khiển hoạt động này

Theo quan điểm lôgic, phương pháp là những thủ thuật lôgic được sử dụng

để giúp học sinh nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác

Theo bản chất của nội dung, phương pháp là sự vận động của nội dungdạy học

Mặc dầu chưa có ý kiến thống nhất về định nghĩa phương pháp dạy học,song các tác giả đều thừa nhận rằng phương pháp dạy học có những dấu hiệu đặctrưng sau đây: Nó phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của học sinhnhằm đạt được mục đích đặt ra; phản ánh sự vận động của nội dung đã được nhàtrường quy định; phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa thầy và trò; phảnánh cách thức giao tiếp giữa thầy và trò; phản ánh cách thức điều khiển hoạtđộng nhận thức và kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động

Như vậy ta có thể định nghĩa: Phương pháp dạy học là tổ hợp các cáchthức hoạt động của cả thầy và trò trong quá trình dạy học, dưới sự chỉ đạo củathầy nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học

1.2.2 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

1.2.2.1 Quản lý

Theo Nguyễn Kỳ, Bùi Trọng Tuấn: “ Quản lý được hiểu là việc bảo đảmhoạt động của hệ thống trong điều kiện có sự biến đổi liên tục của hệ thống vàmôi trường, là chuyển động của hệ thống đến trạng thái mới thích ứng với hoàncảnh mới” Theo Nguyễn Bá Sơn “ Quản lý là tác động có mục đích đến tập thểnhững con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình lao

động” Theo W.Taylor (1856-1915) : “Quản lý là biết được chính xác điều bạnmuốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc mộtcách tốt nhất và rẻ nhất.” Theo O.V.Kozlova và I.N.Kuznetsov: “Quản lý là sựtác động có mục đích đến tập thể con người để tổ chức và phối hợp hoạt độngcủa họ trong quá trình sản xuất.” Theo Harold Koontz: “Quản lý là thiết kế vàduy trì một môi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong cácnhóm, có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định.” Theo quản lýhành chính (Hemry Fayol, 1841-1925), quản lý hành chính là dự đoán và lập kếhoạch, tổ chức điều khiển phối hợp với kiểm tra Theo quản lý tổ chức (CleesterIrwing Barnard, 1886-1961), quản lý bao giờ cũng là việc quản lý một hệ thống

tổ chức nhất định, có mục đích làm tăng sức mạnh tổ chức đó Theo Hà Sĩ Hồ :

“Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức, lựa chọn trong cáctác động có thể có, dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môitrường, nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nóphát triển tới mục đích đã định” Theo PGS.TS Đặng Quốc Bảo thì: Hoạt độngquản lý gồm hai quá trình tích hợp vào nhau, quá trình “quản” gồm sự coi sócgiữ gìn để duy trì tổ chức ở trạng thái ổn định, quá trình “lý” gồm sự sửa sang,sắp sếp, đổi mới đưa hệ vào phát triển Như vậy quản lý chính là hoạt động tạo ra

sự ổn định và thúc đẩy sự phát triển của tổ chức đến một trạng thái mới có chấtlượng cao hơn Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lý là một quá trìnhđịnh hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống là quá trình tác độngđến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặctrưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn.”

Như vậy, có nhiều cách định nghĩa khác nhau về quản lý, tuy nhiên, ta cóthể hiểu quản lý theo cách tiếp cận như sau: “Quản lý là tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung làkhách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục đích dự kiến.” Đồng thờiqua nghiên cứu lý luận và thực tiễn có thể hiểu: Quản lý là quá trình tác động cómục đích, có tổ chức của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vậndụng các chức năng và phương tiện quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất cáctiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra

Quá trình quản lý có thể minh họa bằng sơ đồ sau:

Lập kế hoạch: là xác định rõ mục đích, mục tiêu đối với thành tựu tương

lai của tổ chức và những con đường, biện pháp, cách thức chủ yếu để đạt đượcmục đích, mục tiêu đó Có ba nội dung chủ yếu của chức năng kế hoạch hóa: xácđịnh hình thành mục tiêu; xác định và bảo đảm về nhân lực và các nguồn lựckhác để đạt được mục tiêu đã đề ra; quyết định xem những hoạt động nào cầnthiết để đạt được mục tiêu đó Sản phẩm quan trọng của chức năng kế hoạch hóa

là kế hoạch Có ba loại kế hoạch: kế hoạch chiến lược, kế hoạch chiến thuật, kế

hoạch tác nghiệp Tổ chức: là quá trình hình thành cấu trúc các quan hệ giữa các

thành viên giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thànhcông các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức Nhờ việc tổ chức

có hiệu quả, người quản lý có thể phối hợp, điều phối tốt hơn các nguồn lực, quá

Quản lý

Lập kế hoạch

Tổ chức Kiểm tra

Chỉ đạo

trình tổ chức đòi hỏi cả việc hình thành, xây dựng các bộ phận cùng các công

việc của, cả vấn đề nhân sự, cán bộ Chỉ đạo: là chỉ bảo, bày vẽ, chỉ dẫn về một

công việc, cho người khác để họ có thể làm được làm đúng Chỉ đạo về thực chất

đó là những hành động xác lập quyền chỉ huy và sự can thiệp của người lãnh đạotrong toàn bộ quá trình quản lý, là huy động mọi lực lượng vào việc thực hiện kếhoạch và điều hành nhằm đảm bảo cho mọi hoạt động của nhà trường diễn ra

trong kỷ cương trật tự Kiểm tra: là chỉ một hoạt động nhằm thẩm định, xác định

một hành vi của cá nhân hay tổ chức trong quá trình thực hiện quyết định Ngoài

ra, còn có thể hiểu kiểm tra là hoạt động quan sát và kiểm nghiệm mức độ phùhợp của quá trình hoạt động của đối tượng bị quản lý với các quyết định quản lý

đã lựa chọn

1.2.2.2 Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới kháchthể quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quảmong muốn bằng cách hiệu quả nhất

Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành, phối hợpcác lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầuphát triển xã hội

Quản lý giáo dục là quá trình kinh tế xã hội nhằm thực hiện đồng bộ sựphân hóa và xã hội hóa để tái sản xuất sức lao động có kỹ thuật phục vụ các yêucầu phát triển kinh tế xã hội

Như vậy “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kếhoạch, hợp quy luật, nhằm làm cho hệ thống vận hành theo đường lối và nguyên

lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủnghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học – giáo dục thế hệ trẻ,đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất”.

và cộng đồng…

Quản lý nhà trường là tác động có cơ sở khoa học đến tập thể giáo viên,học sinh, phụ huynh và các lực lượng xã hội; thông qua kế hoạch, tổ chức, phốihợp, chỉ đạo và kiểm tra mọi hoạt động của nhà trường nhằm thực hiện có hiệuquả nhiệm vụ giáo dục đào tạo của nhà trường

Hoạt động đặc trưng của quản lý nhà trường là quản lý các quá trình sưphạm diễn ra trong nhà trường, bằng cách sử dụng có hiệu quả nhất các đầu vào(cơ sở vật chất, tài chính, nguồn nhân lực), các phương pháp, phương tiện hiệnđại hợp lý và phù hợp với các quy luật tâm lý, quy luật giáo dục học để đạt đượckết quả đào tạo có chất lượng cao nhất

Có thể thấy rằng “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục củaĐảng trong trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường theo nguyên lý giáo dục

để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệtrẻ và với từng học sinh”

1.2.3 Biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở

* Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở

Đổi mới theo nghĩa hẹp: đó là sự thay đổi cho khác trước

Đổi mới theo nghĩa rộng: là sự thay đổi có chọn lọc, hay nói đúng hơn là

sự thay đổi cho tốt hơn, đáp ứng được yêu cầu cao hơn Quan điểm về đối mớiphương pháp dạy học không phải là thay đổi toàn bộ phương pháp dạy học đã

có, mà phải dựa trên cơ sở phát huy những yếu tố tích cực của phương pháp dạyhọc hiện nay, từng bước áp dụng những phương pháp dạy học tiên tiến vàphương pháp dạy học hiện đại nhằm thay đổi cách thức dạy của thầy, thay đổiphương pháp học tập của học sinh, chuyển từ học tập thụ động sang học tập tíchcực, chủ động, sáng tạo, từng bước chuyển dần phương pháp dạy học theo hướngbiến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, biến quá trình dạy học thànhquá trình tự học Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học diễn ra rất dài lâu, làhoạt động sáng tạo hàng ngày của thầy và trò Vì vậy, để đảm bảo đổi mớiphương pháp dạy học có kết quả, phải có định hướng đúng, các hoạt động đổimới phương pháp dạy học rất phong phú, đa dạng, nhưng diễn ra trên ba hướngchính: Tiếp cận theo quan điểm tâm lý – giáo dục, bản chất của quan điểm này làtìm mọi cách phát huy năng lực nội sinh của người học, phát triển sức mạnh trítuệ, tâm hồn, ý chí của họ Đây là phương hướng tiếp cận đã có bề dày lịch sửlâu dài và vẫn giữ vai trò chủ đạo, quyết định sự thành công của công cuộc đổimới phương pháp dạy học hiện nay, vì nó tác động trực tiếp đến người học Tiếpcận theo quan điểm điều khiển học có nghĩa là tạo điều kiện cho người học được

tự do phát triển nhu cầu học tập, phát triển năng lực cá nhân, trong mối quan hệthống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học Điều khiển mốiquan hệ thầy trò hướng vào người học, hướng vào việc điều khiển hoạt động trítuệ, nhu cầu, động cơ, ý chí học tập của học sinh Tiếp cận theo quan điểm công

nghệ: Tư tưởng công nghệ hóa quá trình dạy học trước hết là đưa những thànhtựu của khoa học và công nghệ hiện đại vào dạy học, đồng thời thiết kế quá trìnhdạy học theo một quy trình khoa học, có thể điều khiển, kiểm soát và đo lườngđược Như vậy khi nói đến đổi mới phương pháp dạy học phải nhìn nhận vấn đềmột cách linh hoạt theo ba hướng, đó là phát triển năng lực nội sinh của ngườihọc; đổi mới quan hệ thầy trò và đưa công nghệ hiện đại vào nhà trường Ba địnhhướng trên đây rất khái quát, cho phép hình dung bức tranh chung về đổi mớiphương pháp dạy học đa dạng trên thế giới hiện nay.

* Biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở

Biện pháp quản lý là: “Cách giải quyết một vấn đề cụ thể trong quản lý,biện pháp quản lý phản ánh được một phần của một giải pháp trong quản lý”.Biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở đượchiểu là những cách giải quyết cụ thể nhằm quản lý hoạt động dạy và học để đảmbảo tính hiệu quả của nó như:

Biện pháp quản lý thực hiện hoạt động chuyên môn, thực hiện chươngtrình, việc soạn bài, chuẩn bị giờ lên lớp: Chỉ đạo cho các tổ chuyên môn đổimới về nội dung sinh hoạt tổ, xây dựng kế hoạch hoạt động toàn diện theo nămhọc, kỳ học, tháng học và tuần học Xây dựng các chuyên đề thiết thực phục vụcho việc đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá để bồi dưỡngchuyên môn cho giáo viên

Biện pháp quản lý giờ lên lớp, việc dự giờ, phân tích sư phạm: Thườngxuyên tổ chức dự giờ thăm lớp và nghiêm túc rút kinh nghiệm, tổ chức sinh hoạtchuyên môn với nội dung phong phú, thiết thực, động viên tinh thần cầu thị

trong tự bồi dưỡng của giáo viên, giáo dục ý thức khiêm tốn học hỏi kinh nghiệm

và sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp

Biện pháp quản lý việc bồi dưỡng, nâng cao trình độ giáo viên: Chỉ đạoviệc tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên, thúc đẩy giáo viên tích cực thăm lớp dựgiờ, học hỏi đồng nghiệp có kinh nghiệm cùng trao đổi tháo gỡ những vướngmắc, khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ Tạo điều kiện cho giáo viênđược tham gia các lớp nâng cao trình độ chuyên môn (vượt chuẩn) và các lớp tậphuấn chuyên đề do ngành tổ chức

Biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của họcsinh: Đổi mới về cách ra đề kiểm tra phải thể hiện một cách đa dạng các kiếnthức và kỹ năng, phải khuyến khích được tính tích cực, chủ động sáng tạo củahọc sinh và đồng thời cũng phải đánh giá được chuẩn kiến thức của bộ môn

Biện pháp quản lý giáo viên thực hiện kế hoạch chủ nhiệm: Phổ biến, yêucầu và hướng dẫn giáo viên chủ nhiệm thực hiện kế hoạch, các loại hồ sơ chủnhiệm, xây dựng tiêu chuẩn đánh giá giáo viên chủ nhiệm, kiểm tra định kỳ việcthực hiện kế hoạch chủ nhiệm

Biện pháp quản lý đổi mới và sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học:Chú trọng đến công tác chỉ đạo việc sử dụng thiết bị dạy học có hiệu quả trongcác giờ học đặc biệt là những giờ thực hành

Biện pháp tổ chức thi đua, khuyến khích giáo viên đổi mớiphương pháp dạy học: Đánh giá sát đúng trình độ, năng lực và sự phù hợptrong phương pháp dạy học của từng giáo viên trong trường, từ đó kịp thời độngviên, khen thưởng những giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp dạy họcmang lại hiệu quả Cần tổ chức phong trào thi đua và có chính sách khen thưởngnhằm động viên kịp thời đối với các đơn vị, cá nhân tích cực và đạt hiệu quả trong

hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường, tổ chức nhân rộngcác điển hình tập thể, cá nhân tiên tiến trong phong trào đổi mới phương phápdạy học.

1.3 Hiệu trưởng với công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Các định hướng đổi mới phương pháp dạy học

Việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông trong giai đoạnhiện nay cần dựa trên các định hướng cơ bản sau đây:

- Từng bước chuyển từ cách dạy học truyền thống theo hướng tập trungvào giáo viên sang cách dạy học mới hướng tập trung vào học sinh Đây là địnhhướng cơ bản Thực chất của cách dạy học này là thay cho thuyết trình giảnggiải, giáo viên cần thiết kế, tổ chức các hoạt động học tập học sinh để phát huyvai trò chủ động, tích cực, sáng tạo của các em, rèn kỹ năng trao đổi hợp tác,giao tiếp trong học tập để các em có thể chiếm lĩnh tri thức bằng chính hànhđộng của mình Đồng thời tăng cường khả năng tự học, tự nghiên cứu cho họcsinh, dạy cho họ cách học Có như vậy người học mới có khả năng nắm bắt đượctri thức một cách có hiệu quả, năng động, sáng tạo trước sự phát triển nhanhchóng của xã hội hiện đại

- Đổi mới phương pháp dạy học được hiểu là đưa các phương pháp dạyhọc mới vào nhà trường trên cơ sở phát huy ưu điểm của các phương pháp dạyhọc truyền thống nhằm nâng cao chất lượng dạy học Điều này có nghĩa là trongquá trình dạy học chúng ta không phủ nhận việc sử dụng các phương pháp dạyhọc truyền thống như thuyết trình, hỏi đáp v.v…Tuy nhiên, các phương pháp dạyhọc này cần được vận dụng một cách hợp lý trong mối tương quan với các

phương pháp dạy học mới theo hướng tổ chức các hoạt động cho người học,tránh lạm dụng chúng Bên cạnh phát huy ưu điểm của các phương pháp dạy họctruyền thống cần vận dụng một cách hợp lý các phương pháp dạy học mới như:dạy học giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, tự phát hiện tri thức Đây là nhữngphương pháp dạy học tích cực, chúng phát huy được tính chủ động, độc lập, sángtạo của người học, tăng cường tính hợp tác, kỹ năng giao tiếp của họ trong họctập cũng như trong cuộc sống.

- Đổi mới phương pháp dạy học cần đồng bộ và ăn khớp với việc đổi mớicác yếu tố khác của quá trình dạy học như: Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡnggiáo viên; đổi mới chương trình, sách giáo khoa, giáo trình ở các cấp học; đổimới cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, tăng cường các phương tiện dạy họchiện đại; đổi mới các hình thức tổ chức dạy học như: tăng cường hoạt động tựhọc, tự nghiên cứu của người học, tăng cường dạy học theo nhóm, học ngoài lớp,tham quan; đổi mới về kiểm tra đánh giá: đánh giá kết quả học tập của người họckhông chỉ dựa trên điểm số mà còn dựa trên tinh thần, thái độ, mức độ hoạt độngcủa họ trong học tập, sử dụng các phương pháp đánh giá mới như trắc nghiệmkhách quan; đổi mới phương pháp dạy học cần được tiến hành một cách từ từ,tránh chủ quan, nóng vội, trong đó cần trân trọng khả năng sáng tạo của đội ngũgiáo viên

1.3.2 Nội dung quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng trường trung học cơ sở

Từ nghiên cứu lý luận và quan sát thực tiễn, có thể thấy rằng, muốn quản

lý việc đổi mới phương pháp dạy học, Hiệu trưởng phải nắm được những kiếnthức và nghiệp vụ sư phạm, nghĩa là nắm được nội dung quản lý đổi mới phươngpháp dạy học Hiệu trưởng có thể thông qua các tổ chức để quản lý con người và

quản lý công việc Cụ thể là Hiệu trưởng có thể quản lý đổi mới phương phápdạy học thông qua các tổ chức sau đây: Tổ chuyên môn; Tổ chủ nhiệm, Hội đồng

tư vấn và các đoàn thể trong nhà trường; Đội ngũ giáo viên; tập thể học sinh;Ban đại diện cha mẹ học sinh và các lực lượng khác ngoài nhà trường…

Trong khi triển khai hoạt động của nhà trường, thực tế công việc của Hiệutrưởng thường diễn ra theo chu kỳ như sau: soạn thảo kế hoạch, phổ biến kếhoạch, tổ chức cho các đơn vị lập kế hoạch; tổ chức và chỉ đạo thực hiện kếhoạch; kiểm tra, đánh giá; kích thích, động viên, tạo động lực Để lập kế hoạchđổi mới phương pháp dạy học, Hiệu trưởng căn cứ vào các định hướng về đổimới phương pháp dạy học của các cấp quản lý, dựa vào điều kiện thực tế của nhàtrường để hình dung một cách tổng quát về các mục tiêu, chỉ tiêu cần đạt, ấnđịnh từng bước đi cụ thể và thời gian tương ứng, dự kiến các biện pháp để thựchiện Sau khi soạn thảo kế hoạch, yêu cầu các đơn vị thảo luận góp ý bổ sung đểhoàn chỉnh kế hoạch và trình cấp trên phê duyệt Trên cơ sở kế hoạch tổng thể đãđược duyệt, Hiệu trưởng phổ biến và hướng dẫn các đơn vị và cá nhân xây dựng

kế hoạch riêng, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị, từng cá nhân.Đồng thời với việc lập kế hoạch sát, đúng, Hiệu trưởng cần trực tiếp tổ chức, chỉđạo và kiểm tra thực hiện kế hoạch để đảm bảo cho sự thành công của quá trìnhđổi mới phương pháp dạy học

Người dạy và học là những chủ thể có vai trò quyết định trực tiếp đến chấtlượng dạy học cũng như sự thành công của việc đổi mới phương pháp dạy học

Vì vậy, trọng tâm của quản lý đổi mới phương pháp dạy học là quản lý hoạtđộng giảng dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học tập của học sinh và phảiđược bắt đầu từ quản lý hoạt động của tổ chuyên môn

Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn: Tổ chuyên môn là tế bào cơ bản

giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lý đổi mới phươngpháp dạy học; là đầu mối để thực hiện các quyết định, các chủ trương của Hiệutrưởng; là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lý luận về phươngpháp dạy học mới thông qua việc học tập các chuyên đề, tổng kết kinh nghiệmdạy học, tổ chức thực tập, kiến tập, hội thảo,…Vì vậy, quản lý hoạt động của tổchuyên môn là nội dung đầu tiên, quan trọng nhất của quản lý phương pháp dạy

học Để quản lý hoạt động của tổ chuyên môn, trước hết cần cụ thể hóa các chủ

trương về đổi mới phương pháp dạy học của các cấp quản lý thành quy định nội

bộ để tổ chức thực hiện Hiệu trưởng cần giao trách nhiệm cho Phó Hiệu trưởnghoặc trực tiếp hướng dẫn Tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch đổi mớiphương pháp dạy học cho từng năm học, yêu cầu phải đổi mới được một số vấn

đề nào đó Kế hoạch của tổ phải cụ thể, chi tiết, ưu tiên đổi mới cái gì trong mỗinăm học, xác định được ai làm? Làm vào khi nào? dự kiến kết quả đạt được,…Đặc biệt cần đổi mới nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn, phải chú trọng bồi

dưỡng cho giáo viên những vấn đề cụ thể của từng môn học Đồng thời, Hiệu

trưởng cần phải kiểm tra tất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức, chỉđạo việc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ

Quản íý hoạt động của tổ chủ nhiệm, Hội đồng tư vấn và đoàn thể trong trường: Giáo viên chủ nhiệm là người có ảnh hưởng trực tiếp đến việc giáo dục

động cơ, thái độ học tập của học sinh, là người có kế hoạch chủ động phối hợpvới giáo viên bộ môn và đoàn thể trong trường để giáo dục học sinh, là nhân tốtác động tích cực đến cha mẹ học sinh, tư vấn cho họ về phương pháp dạy con tựhọc Vì vậy, Hiệu trưởng cần quy định, tổ chức tốt nề nếp sinh hoạt tổ chủnhiệm, quản lý chặt chẽ tổ chủ nhiệm với các nội dung sau đây: Xây dựng kế

hoạch chú ý đến mục đích của kế hoạch và các nhiệm vụ chủ đạo trong từng nămhọc, từng quý, từng tháng, từng tuần… kế hoạch phối hợp với các Hội đồng tưvấn và đoàn thể trong trường để giáo dục động cơ, thái độ học cho học sinh, nhưHội đồng bộ môn, tổ chức Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, tổ chức ĐộiThiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh Trong kế hoạch, cần chú ý đổi mới nộidung, hình thức sinh hoạt bằng việc tổ chức các chuyên đề phong phú, đa dạng

và linh hoạt Tổ chức chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ học tập do các giáo viên bộmôn đề ra, giữ vững nề nếp sinh hoạt và quản lý học sinh theo quy định nhàtrường, đồng thời thông qua việc tổ chức vui chơi, giải trí bổ ích, để giáo dụclòng ham hiểu biết, sự say mê học tập của học sinh Kiểm tra, đánh giá thi đuacủa học sinh theo tiêu chuẩn đã qui định

Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên: Hiệu trưởng quản lý hoạt động

dạy học của giáo viên thông qua sự phân cấp quản lý cho Phó Hiệu trưởng, chocác tổ chuyên môn và tổ chủ nhiệm Tuy nhiên, để đảm bảo tính nghiêm minh và

sự nhất quán trong dạy học nói chung và đổi mới phương pháp dạy học nóiriêng, trong nhiều trường hợp Hiệu trưởng cần phổ biến và tác động trực tiếp đếntừng giáo viên về những vấn đề cơ bản và quan trọng nhất Chẳng hạn quản lýviệc soạn bài, quản lý giờ lên lớp, quản lý việc dự giờ, đánh giá giờ dạy, quản lýviệc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng đổi mới phươngpháp dạy học Đây là những nội dung cơ bản về quản lý hoạt động của giáo viên

mà cả Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn cũng quan tâm.Quản lý hoạt động của giáo viên bắt đầu từ quản lý việc soạn bài Bài soạn làmột bản kế hoạch lên lớp, là bản thiết kế để tổ chức cho học sinh hoạt động Tùyđặc điểm của từng môn học, giáo viên phải biết phát hiện mối liên hệ tiềm ẩngiữa các phần kiến thức trong bài, đồng thời nắm vững đặc điểm của học sinh, để

thiết kế các hoạt động học tập thành một chuỗi nối tiếp nhau với mức độ phức

tạp tăng dần, tạo thành mạch logic của bài học Ẩn chứa trong các hoạt động của

học sinh là sự tổ chức, hướng dẫn, động viên, khuyến khích của giáo viên Vìvậy, Hiệu trưởng cần tổ chức xây dựng học tập, thảo luận chuẩn bị đánh giá mộtbài soạn theo hướng đổi mới trở thành quy định nội bộ để mọi người thực hiện.Ngay mẫu giáo án cho một giờ học hiện đại cũng cần được xây dựng lại và quyđịnh rõ ràng Thí dụ giáo án phải thể hiện được sự tự học trên lớp của học sinh.Ngoài những quy định chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo về một giáo án, cần bổsung thêm những yêu cầu về thiết kế hệ thống việc làm cho học sinh, về xâydựng hệ thống câu hỏi, về sử dụng thiết bị dạy học, phát huy trí lực và cảm xúcsáng tạo cho học sinh…Tuy nhiên, tiêu chuẩn về một bài soạn chỉ là tiền đề cho

sự thành công của một tiết dạy Từ sự nghiên cứu lý luận và thực tiễn, có thểnhận xét rằng quản lý giờ lên lớp, đặc biệt quản lý tốt mối quan hệ giữa thầy vàtrò có ý nghĩa quyết định trong việc đổi mới phương pháp dạy học Cần đổi mớicách đánh giá giờ dạy, chuyển từ chú ý đến nghệ thuật truyền thụ, sang đánh giánăng lực tổ chức các hoạt động tự lực, sáng tạo cho học sinh; tùy đặc điểm củatừng môn học để xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy một cách cụ thể theo hướngđổi mới phương pháp dạy học, nhưng cần tôn trọng các đặc trưng cơ bản, đó là:Dạy học phải thông qua tổ chức hoạt động học tập, chú trọng rèn luyện phươngpháp tự học cho học sinh; quan tâm đến dạy học cá thể kết hợp với dạy học hợp

tác; kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò Quản lý việc kiểm tra đánh

giá kết quả học tập của học sinh là một nội dung không thể thiếu trong quản lýhoạt động của giáo viên Việc đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới phươngpháp dạy, phương pháp học và phương pháp kiểm tra, đánh giá, bởi dạy - học -kiểm tra, đánh giá là một quá trình thống nhất, là ba khâu then chốt của quá trình

sư phạm Thực tiễn giáo dục cho thấy rằng đánh giá, thi cử thế nào thì sẽ có lối

dạy và lối học như thế ấy Vì thế để đổi mới phương pháp dạy học, thì căn bảnphải đổi mới cách kiểm tra, thi cử, đánh giá kết quả học tập của học sinh Cầnphải đổi mới một cách đồng bộ về các khâu: nội dung, hình thức kiểm tra, đổimới tiêu chí đo lường và đánh giá chất lượng học sinh, kết hợp đánh giá của thầy

và tự đánh giá của trò Một vấn đề không kém phần quan trọng quản lý hoạt

động của giáo viên đó là quản lý vấn đề tự bồi dưỡng Hiệu trưởng cần tạo nênđộng lực của việc tự học, tự bồi dưỡng suốt đời của giáo viên, bằng việc xâydựng cơ chế quản lý, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện về thới gian và kinh phícho tự học, tự bồi dưỡng Đồng thời Hiệu trưởng phải là người gương mẫu điđầu trong công tác tự học, tự bồi dưỡng

Quản lý hoạt động học tập của học sinh bao gồm: Quản lý động cơ, thái

độ học tập, quản lý phương pháp học tập ở trường cũng như ở nhà Quản lý hoạtđộng học tập của học sinh trong đổi mới phương pháp dạy học cần tạo điều kiện

để hình thành phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng tự học, bồi dưỡng thóiquen, ý chí tự học của học sinh thông qua cách tổ chức hoạt động trong giờ học,

từ đó rèn luyện cho học sinh phương pháp tự nghiên cứu, phương pháp đọc sách,đọc tài liệu… Khơi dậy lòng say mê học tập, làm bộc lộ và phát triển năng lựctiềm tàng trong mỗi học sinh Mặt khác, cần tổ chức các hoạt động ngoài giờphong phú đa dạng, đưa học sinh vào những tình huống thực tế, tạo thói quen vànăng lực giải quyết vấn đề cho học sinh Đội ngũ cán bộ lớp là lực lượng nòngcốt có vai trò to lớn trong việc hổ trợ nhà trường quản lý hoạt động của học sinh;

đó là những hạt nhân tích cực, gương mẫu trong học tập, rèn luyện, có uy tín đốivới tập thể Hiệu trưởng cần thường xuyên quan tâm bồi dưỡng năng lực tự quảncho đội ngũ cán bộ lớp, tạo điều kiện cho họ hoạt động và lôi cuốn tập thể tham

gia các hoạt động vì nhu cầu của bản thân và vì mục đích đổi mới của nhàtrường Tuy nhiên, giáo dục nhà trường dù tốt đến mầy, nhưng nếu không kếthợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội thì không thể đạt được mục đíchgiáo dục.

Phối hợp hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh: là tổ chức đại diện

cho tất cả cha mẹ học sinh, là những người nắm chính xác thông tin của họcsinh, là cầu nối giữa nhà trường và cha mẹ học sinh Hiệu trưởng cần chia sẻ với

họ về những vấn đề nhà trường quan tâm, tận dụng những thế mạnh của họ, để

họ quán triệt mục tiêu đổi mới đến mọi người và chính họ sẽ vận động cha mẹ

học sinh hỗ trợ cho các hoạt động của nhà trường Cần duy trì nề nếp sinh hoạt

của Ban đại diện cha mẹ học sinh, định kỳ họp toàn thể cha mẹ học sinh, thườngxuyên tổ chức các hội nghị tư vấn về phương pháp dạy con trẻ học, về phối hợpcác lực lượng khác để giáo dục học sinh, tổ chức báo cáo điển hình về nuôi dạycon tốt…Tất cả các nội dung quản lý phương pháp dạy học trên đây sẽ khó đạtđược hiệu quả cao nếu Hiệu trưởng thiếu sự động viên, khích lệ, tạo động lực,đồng thời tạo ra các điều kiện thiết yếu cho việc đổi mới phương pháp dạy học

Động viên, khích lệ, tạo động lực cho các thành viên tham gia hoạt động

được xem là một trong các chức năng quan trọng nhất của người quản lý.Mỗi con người luôn luôn tiềm ẩn các nhu cầu về vật chất và tinh thần, việc đápứng được các nhu cầu đó, sẽ tạo nên sức mạnh to lớn, là động lực thúc đẩy conngười hoạt động Để tạo được động lực cho hoạt động dạy học, Hiệu trưởng cầntạo ra bầu không khí đạo đức, các giá trị văn hóa và truyền thống nhà trườngtheo tinh thần tôn vinh các nhà giáo giỏi; khơi dậy lòng biết ơn của học sinh, củaphụ huynh đối với các thầy giáo giỏi đã cống hiến hết sức mình cho học sinhthân yêu; biết chia sẻ quyền lực, phân quyền cho cấp dưới, giao trách nhiệm và

thu hút họ cùng tham gia vào quá trình quản lý nhà trường Mặt khác, cần có sựbồi dưỡng thích đáng về vật chất để họ có đủ điều kiện thuận lợi, tập trung sứclực vào hoàn thành nhiệm vụ Các giá trị văn hóa của nhà trường được hìnhthành và phản ánh trong cuộc sống hàng ngày của nhà trường, trong quá trìnhxây dựng mục tiêu, kế hoạch hành động, trong quá trình chỉ đạo, tổ chức thựchiện và đánh giá kết quả Các giá trị đó được tạo nên từ sự phát huy truyền thốnghiếu học của gia đình, của địa phương, của nhân dân ta từ sự công minh, từ ýthức trách nhiệm, từ việc bảo đảm dân chủ và công bằng trong học,…Các giá trịvăn hoá đó chính là linh hồn tạo nên truyền thống nhà trường, nó giữ vai tròđoàn kết, thống nhất hành động trong tập thể và tạo ra sức mạnh ”cưỡng bức tựnhiên” về tâm lý Vì vậy, Hiệu trưởng cần biết duy trì, phát huy truyền thống đã

có và khai thác mạnh để nâng len thành truyền thống, đặc biệt truyền thống” thiđua dạy tốt, học tốt” của tập thể sư phạm

Ngoài ra, Hiệu trưởng cần tạo điều kiện để trang bị đầy đủ và đồng bộ về

cơ sở vật chất và thiết bị dạy học để đáp ứng các yêu cầu về đổi mới phương

pháp dạy học

Như vậy, để xây dựng chiến lược và thực hiện đổi mới phương pháp dạyhọc, Hiệu trưởng cần phải bắt đầu từ các tổ chuyên môn, phải dựa vào tổ chủnhiệm và đoàn thể trong trường, phải tác động trực tiếp đến đội ngũ giáo viên vàtập thể học sinh trong toàn trường, phải liên kết với Ban đại diện cha mẹ họcsinh và các lực lượng khác, nghĩa là việc đổi mới phương pháp dạy học phải dựavào sức mạnh của quần chúng Tất cả những nội dung quản lý trên đây phải đượcHiệu trưởng tác động một cách hài hòa giữa yêu cầu và tràch nhiệm, động viên

về tinh thần và đãi ngộ về vật chất một cách thích đáng

1.3.3 Cách thức quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng trương trung học cơ sở

Trong thực tiễn quản lý từ xưa đến nay, các nhà quản lý dù ở bất kỳ cấp

độ nào cũng rất coi trọng các biện pháp quản lý đó là: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ

đạo và kiểm tra Vì vậy, việc quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu

trưởng củng cần lưu ý những vấn đề cơ bản như: lập kế hoạch hoạt động; tổ chứchoạt động; chỉ đạo hoạt động; kiểm tra hoạt động và ngoài ra còn phải kể đếnbiện pháp kích thích động viên, tạo động lực

- Lập kế hoạch hoạt động đổi mới phương pháp dạy học là việc đưa toàn

bộ hoạt động đổi mới phương pháp dạy học vào kế hoạch, trong đó chỉ rõ cácbước đi, các biện pháp thực hiện, đảm bảo các nguồn lực để đạt các mục tiêu đã

đề ra Kế hoạch về đổi mới phương pháp dạy học có thể tách riêng hoặc nằmtrong kế hoạch tổng thể của nhà trường, được xây dựng theo từng năm học,mang tính pháp quy, tức là được Hội đồng nhà trường thông qua và cấp trên trực

tiếp phê duyệt Hiệu trưởng cần dựa trên những định hướng lớn về đổi mới

phương pháp dạy học của Đảng, các văn bản hướng dẫn thực hiện của các cấpquản lý giáo dục, căn cứ vào điều kiện thực tế của nhà trường về tổ chức bộ máy,

về nguồn lực và các điều kiện khác để xây dựng kế hoạch hoạt động đổi mớiphương pháp dạy học Kế hoạch mang tính cụ thể, tức là xác định được mục tiêucần đạt, dự kiến được nguồn lực để thực hiện (nhân lực, tài lực, vật lực), phân bốthời gian hợp lý và quyết định những biện pháp có tính khả thi để thực hiện

- Tổ chức hoạt động đổi mới phương pháp dạy học là quá trình phân phối

và sắp xếp nguồn lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốtcác mục tiêu về đổi mới phương pháp dạy học đã đề ra Việc tổ chức có vai tròhiện thực hóa mục tiêu kế hoạch và tạo nên sức mạnh của tập thể, nếu việc phân

phối và sắp xếp các nguồn lực được tổ chức một cách khoa học và hợp lý Đểthực hiện được vai trò quan trọng này, Hiệu trưởng cần phải hình thành một cấutrúc tổ chức tối ưu của hệ thống quản lý Đó là: sự phân quyền và phân nhiệmcho Phó Hiệu trưởng và các tổ chuyên môn, nghiệp vụ; việc xây dựng đội ngũnhân sự; những quy định về cơ chế hoạt động phối hợp giữa chuyên môn với cácđoàn thể trong nhà trường, cùng đảm bảo thực hiện mục tiêu đã đề ra; sự phân bổnguồn lực và quy định thời gian cho các bộ phận nhằm thực hiện đúng kế hoạch

đã định Trong quá trình hoạt động của nhà trường, Hiệu trưởng cần xác lậpđược một mạng lưới các mối quan hệ tổ chức và giải quyết tốt các mối quan hệgiửa các bộ phận bên trong nhà trường, cũng như mối quan hệ giữa nhà trườngvới cộng đồng xã hội

- Chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học là quá trình tác động cụ

thể của Hiệu trưởng tới mọi thành viên của nhà trường, nhằm biến những nhiệm

vụ chung về đổi mới phương pháp dạy học của nhà trường thành hoạt động thựctiễn của từng người Hiệu trưởng thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triểnkhai việc đổi mới phương pháp dạy học; thường xuyên điều chỉnh, sắp sếp, phốihợp và giám sát mọi người và các bộ phận thực hiện tốt kế hoạch theo sự bố trí

đã xác định trong bước tổ chức

- Kiểm tra hoạt động đổi mới phương pháp dạy học là quá trình xem xét

thực tiễn, để phát hiện đánh giá thực trạng về đổi mới phương pháp dạy học,khuyến khích những nhân tố tích cực, phê phán những lệch lạc và đưa ra nhữngquyết định điều chỉnh kịp thời, nhằm giúp các bộ phận và các cá nhân đạt dượcnhững các mục tiêu về đổi mới phương pháp dạy học đã đề ra Trong quá trìnhthực hiện kiểm tra, Hiệu trưởng cần xác định được chuẩn kiểm tra, đo lường việcthực thi nhiệm vụ, so sánh, đối chiếu với mục tiêu đã đề ra và đưa ra quyết định

điều chỉnh cần thiết Cần thường xuyên đánh giá, sơ kết những thay đổi có được,

mà không phải đợi đến cuối kỳ hay cả năm học

- Kích thích động viên, tạo động lực: Hiệu trưởng có thể là một người xây

dựng kế hoạch giỏi giang, một nhà tổ chức tài ba, một người chỉ huy sáng suốt,một kiểm tra viên mẫu mực…, nhưng người đó vẫn có thể thất bại trong hoạtđộng quản lý nếu không biết khuyến khích, động viên, tạo động lực cho mọi

thành viên cùng hoạt động Động lực là nhân tố thúc đẩy, phát triển hoạt động

của con người Vì vậy, để tạo động lực cho hoạt động đổi mới phương pháp dạyhọc, Hiệu trưởng cần hình thành, phát triển, kích thích động cơ dạy học của thầy,

động cơ học tập của trò Với giáo viên, để tạo nên động lực của việc đổi mới

phương pháp dạy học, Hiệu trưởng cần tác động đến nhu cầu được tôn trọng,được khẳng định mình, đồng thời có sự động viên về tinh thần và bồi dưỡngbằng vật chất thích đáng, tương xứng với khả năng và sự cống hiến của mỗi

người Với học sinh, để xây dựng động cơ học tập đúng đắn, trước hết cần xây

dựng nhu cầu, hứng thú học tập và xa hơn là ước mơ, hoài bão… Hứng thú họctập có thể được hình thành từ nội dung, phương pháp, phương tiện và phong tràohọc tập… Tuy nhiên, phương pháp dạy học và mối quan hệ thầy trò có ảnhhưởng trực tiếp đến hứng thú và quan trọng hơn là nó nằm trong tầm tay điềukhiển của người thầy Vì vậy việc xây dựng động cơ học tập có mối quan hệ biệnchứng với đổi mới phương pháp dạy học

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng ở trường trung học cơ sở

1.3.4.1 Luật pháp, chính sách và cơ chế quản lý

Các yếu tố luật pháp, chính sách và cơ chế quản lý bao gồm: Luật Giáodục, các chính sách, chế độ giáo dục, các nghị quyết, quyết nghị, điều lệ, quy

chế… Tất cả hệ thống văn bản trên là cơ sở pháp lý để xác định mục tiêu, nộidung chương trình, kế hoạch xây dựng cơ chế quản lý, điều hành nhân sự dạy

học và được cụ thể hóa thành những quy định nội bộ

Thực tiễn quản lý giáo dục ở các đơn vị điển hình cho thấy, Hiệu trưởngrất quan tâm, coi trọng vấn đề này Các chủ trương, các chỉ thị, các nghị quyếtcủa cấp trên về đổi mới phương pháp dạy học chỉ có thể đi vào thực tiễn nhàtrường khi đã được cụ thể hóa, phù hợp với không khí sư phạm nhà trường, phùhợp với khả năng và điều kiện làm việc cụ thể của thầy và trò, với sự đồng thuậncủa phụ huynh học sinh trong môi trường xã hội địa phương cụ thể Quy định nội

bộ chính là linh hồn của công tác quản lý nhà trường nói chung và công tác quản

lý đổi mới phương pháp day học nói riêng Như vậy, yếu tố luật pháp, chính sách

và cơ chế quản lý trong nhà trường chính là phương tiện đầu tiên, là tiền đề pháp

lý để thực hiện mục đích đổi mới phương pháp dạy học

1.3.4.2 Bộ máy tổ chức và đội ngũ nhân lực

Trình độ, năng lực, phẩm chất của Hiệu trưởng

Hiệu trưởng phải là người chịu trách nhiệm trước Đảng và Nhà nước vềchất lượng và hiệu quả mọi hoạt động của trường mình Sự đổi mới phương phápdạy học có thành hiện thực hay không, đầu tiên phụ thuộc vào nhận thức, trình

độ tổ chức và năng lực triển khai trong thực tiễn của Hiệu trưởng

Hiệu trưởng phải là người am hiểu sâu sắc về đổi mới phương pháp dạyhọc ít nhất trong lĩnh vực chuyên môn của mình, để có thể làm mẫu, hướng dẫnngười dưới quyền thực hiện

Hiệu trưởng phải là người có trình độ tổ chức và năng lực triển khai ứngdụng những vấn đề lý luận dạy học mới vào thực tiễn trường mình, biết tổ chứchọc tập và tổng kết kinh nghiệm để nhân ra diện rộng.

Ngoài ra, uy tín của Hiệu trưởng trong tập thể sư phạm có tác dụng nhưchất xúc tác thúc đẩy sự phát triển của nhà trường

Trình độ, năng lực, phẩm chất của giáo viên

Thầy giáo dạy người chủ yếu bằng bản thân con người của mình, bằngnhân cách của chính mình, đó là đặc trưng của người thầy giáo Trình độ, nănglực chuyên môn, kỹ năng sư phạm, phẩm chất của người giáo viên có ảnh hưởngtrực tiếp đến chất lượng dạy học Có thể trình bày một cách khai quát về nănglực sư phạm cơ bản của giáo viên như sau: năng lực sư phạm cơ bản của giáoviên; năng lực thiết kế kế hoạch dạy học, giáo dục; năng lực tổ chức thực hiện kếhoạch dạy học, giáo dục; năng lực giám sát, đánh giá kết quả hoạt động dạy học,giáo dục; năng lực giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn dạy học,giáo dục Đây là năm loại năng lực cơ bản của người giáo viên, nhưng cần nhấnmạnh rằng: năng lực chuẩn bị giáo án, lên lớp, giảng bài, tổ chức hoạt động trênlớp và kiểm tra đánh giá là những năng lực quan trọng nhất

Phẩm chất và năng lực học sinh

Phẩm chất và năng lực của học sinh có ảnh hưởng quan trọng đến việcquản lý phương pháp dạy học Nếu học sinh chăm, ngoan, có động cơ và ý chíhọc tập tốt, lại thông minh, sắc sảo và được lựa chọn cẩn thận về trình độ họcvấn như các trường chuyên, lớp chọn thì cách tổ chức, quản lý phương pháp dạyhọc của Hiệu trưởng phải khác hẳn các trường bình thường Việc xác định phẩmchất và năng lực học sinh là một công việc phức tạp, vì nó phụ thuộc rất nhiềuyếu tố: mặt sinh học, mặt xã hội, thành phần dân cư, bản sắc văn hóa địa

phương…Vì vậy, những Hiệu trưởng, giáo viên có kinh nghiệm thường tiếnhành điều tra khảo sát khá cẩn thận để nắm vững đối tượng các lớp đầu cấp học,đầu năm học, nhằm xây dựng kế hoạch dạy học được sát thực tế

Phẩm chất và năng lực của nhân viên phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học

Đó là đội ngũ những người phục vụ cho hoạt động dạy học như: viên chứctài vụ, thư viện, thực hành thí nghiệm, thiết bị, phòng học bộ môn, nhân viênphục vụ nhiệt tình, hăng hái, hoạt động có nề nếp tạo ra sự đồng thuận trong nhàtrường, tạo điều kiện cho hoạt động dạy học theo tinh thần đổi mới phương phápdạy học đạt hiệu quả

1.3.4.3 Điểu kiện cơ sở vật chất, phương tiện và thiết bị dạy học thực

tế của nhà trường

Đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với những yêu cầu về trang thiết

bị dạy học, về thư viện, về các phương tiện kỹ thuật hiện đại, về cơ sở vật chấtnói chung, nhằm tạo điều kiện thuận tiện cho việc hoạt động độc lập hoặc theonhóm của học sinh Vì vậy, Hiệu trưởng cần có kế hoạch xây dựng cơ sở vậtchất, trang thiết bị dạy học, có biện pháp huy động lực lượng hỗ trợ kinh phí đểtrang bị đồng bộ, từng bước chuẩn hóa, hiện đại hóa hệ thống cơ sở vật chất,trang thiết bị dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học Việc ứng dụngcông nghệ thông tin vào quản lý nhà trường, quản lý dạy học tạo ra bước pháttriển, nâng cao tính tích cực chủ động của người dạy và người học, lòng say mêhọc tập và ý chí vươn lên trong quá trình tiếp cận công nghệ thông tin

1.3.4.4 Môi trường gia đình, nhà trường, cộng đồng xã hội

Học sinh không thể có phương pháp học tập tốt nếu gia đình không tạođiều kiện, không khuyến khích, giúp đỡ học sinh trong học tập Truyền thống

văn hóa, môi trường đạo đức chung của mỗi gia đình, mỗi dòng học, mỗi cộngđồng gần gũi với học sinh, có thể trở thành tác nhân thúc đẩy hoặc kìm hãmđộng cơ, thái độ, phương pháp học tập của học sinh Vì vậy tăng cường vai tròcủa gia đình, của cộng đồng xã hội trong việc tạo điều kiện, hướng dẫn học sinh

tự học là vô cùng cần thiết Trong quá trình quản lý phương pháp dạy học, thìcác yếu tố chủ quan được xem là nội lực, còn các yếu tố khách quan được xem làngoại lực Theo quy luật của sự phát triển, thì ngoại lực dù có quan trọng đếnđâu cũng chỉ là nhân tố hỗ trợ, thúc đẩy, tạo điều kiện, nội lực mới là nhân tốquyết định sự phát triển bản thân sự vật Điều đó giải thích tại sao một số emxuất thân từ những gia đình nghèo khó, trình độ học vấn của bố mẹ không cao,nhưng lại có những năng lực nổi trội Có lẽ những em này chịu những tác độngnào đấy của xã hội làm trỗi dậy những năng lực nội sinh trong em

Môi trường ở đây là tất cả những thành tố vật chất và tinh thần bao quanhthầy và trò Đó là bàn, ghế, bảng…, là phòng học, là sân chơi, bãi tập, hồ nước,cây xanh, là ánh sáng, không khí,… là cảnh quan nhà trường nói chung Nhưngquan trọng hơn là không khí đạo đức, là hệ thống niềm tin, giá trị… mà ta gọichung là môi trường văn hóa Văn hóa nhà trường là một cái gì rất riêng cho thầy

và trò xây dựng nên qua một quá trình cùng làm việc dài lâu, gắn liền với truyềnthống nhà trường và có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng dạy học

Kết luận chương 1

Đổi mới phương pháp dạy học cần kế thừa và phát huy những mặt tích cựccủa hệ thống phương pháp dạy học truyền thống, đồng thời cần học hỏi, vậndụng một số phương pháp dạy học hiện đại, theo hướng phát huy tính tích cực,sáng tạo của người học, phù hợp với hoàn cảnh điều kiện dạy và học ở từng đơn

vị, địa phương

Vấn đề quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng cần phảithực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý phương pháp dạy học, nội dung quản lýphương pháp dạy học và xem xét những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình quản lý

phương pháp dạy học để tìm ra một số biện pháp phù hợp với đặc điểm và điềukiện ở từng địa phương, từng trường.

Trên đây là cơ sở lý luận nhằm giúp tác giả làm nền tảng cho việc nghiêncứu thực trạng về đổi mới phương pháp dạy và các biện pháp quản lý đổi mớiphương pháp dạy học của Hiệu trưởng ở các trường trung học cơ sở quận 8,thành phố Hồ Chí Minh ở chương tiếp theo

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội, giáo dục quận 8, thành phố Hồ Chí Minh.

Trên bản đồ thành phố Hồ Chí Minh, quận 8 như một phòng tuyến hìnhthon dài chạy theo hướng Đông – Tây, nằm án ngữ phía Tây – Nam thành phố

Là một quận ven của nội thành, quận 8 phía Bắc giáp quận 5, lấy kênh Tàu Hũ

và kênh ruột Ngựa làm ranh giới tự nhiên, phía Đông giáp quận 4 và quận 7, lấyrạch Ông Lớn làm ranh giới tự nhiên, phía Tây và Nam giáp huyện Bình Chánh,