Một số biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện triệu sơn tỉnh thanh hóa luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu xác định được các biện pháp quản lý có tính khoa học, khả thi vànếu được áp dụng vào thực tế tại các trường tiểu học huyện Triệu Sơn, ThanhHoá thì có thể nâng cao

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐÀO PHAN DŨNG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN

TRIỆU SƠN, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Vinh, 2011

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐÀO PHAN DŨNG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN

TRIỆU SƠN, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.05

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Trinh

Vinh, 2011

LỜI CẢM ƠN

Tôi vô cùng biết ơn và bày tỏ lòng yêu mến, kính trọng đến PGS.TSNguyễn Thị Mỹ Trinh, người đã trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn và tạo mọiđiều kiện thuận lợi giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài!

Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả các thầy giáo, cô giáo của Khoa sauĐại học, trường Đại học Vinh đã tận tình giảng dạy, tạo điều kiện thuận lợicho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu, hoàn thành chương trình học tậpcủa khoá học

Tôi xin chân thành cảm ơn Sở GD&ĐT Thanh Hoá; Phòng GD&ĐTTriệu Sơn; Các cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh các trường Tiểu học ThọDân, Tiểu học Thọ Thế, Tiểu học Thọ Ngọc và Tiểu học Bình Sơn huyệnTriệu Sơn, tỉnh Thanh Hoá cùng các đồng nghiệp đã giúp tôi hoàn thành khoáhọc và luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song chắc chắn bản luận văn này vẫn cònnhiều khiếm khuyết, tôi rất mong nhận được sự góp ý của các thầy giáo, côgiáo và các bạn đồng nghiệp!

Xin trân trọng cảm ơn!

Vinh, tháng 11 năm 2011

Tác giả

Đào Phan Dũng

1.4 Nội dung quản lý công tác chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng 321.5 Các yếu tố quản lý ảnh hưởng đến chất lượng công tác chủ

nhiệm lớp trong nhà trường

35

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM

LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN

TRIỆU SƠN, TỈNH THANH HÓA

38

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội và giáo 38

dục đào tạo huyện Triệu Sơn – Thanh Hoá

2.2 Thực trạng về các trường tiểu học huyện Triệu Sơn – Thanh Hoá 412.3 Thực trạng chất lượng dạy học cấp tiểu học huyện Triệu Sơn –

Thanh Hoá

44

2.4 Công tác chủ nhiệm lớp trong các trường tiểu học trên địa bàn

huyện Triệu Sơn – Thanh Hoá

48

2.5 Thực trạng quản lý của hiệu trưởng với công tác chủ nhiệm lớp 63

Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC CHỦ

NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN TRIỆU SƠN, THANH HÓA

73

3.2 Một số biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trường

tiểu học trên địa bàn huyện Triệu Sơn – Thanh Hoá

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Ngay từ buổi đầu cuộc cách mạng, Đảng và Bác Hồ kính yêu đã đặcbiệt chú trọng đến sự nghiệp giáo dục, coi đó là cơ sở, là nền tảng để xâydựng và phát triển đất nước Gần đây Nghị quyết TW2 khoá VIII lại khẳngđịnh: “Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu”, “Muốn tiến hành CNH -HĐH thắng lợi phải phát triển mạnh Giáo dục - Đào tạo, phát huy nguồn lựccon người yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững” Một trongnhững nhiệm vụ cơ bản của Giáo dục - Đào tạo hiện nay là hình thành và pháttriển nhân cách cho học sinh, đáp ứng mục tiêu phát triển nguồn nhân lựcphục vụ sự nghiệp CNH - HĐH đất nước Để tạo ra những con người có đủnăng lực và phẩm chất cần thiết là trách nhiệm to lớn của hệ thống giáo dụcnói chung và nhà trường phổ thông nói riêng

Giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân,

có nhiệm vụ hình thành ở học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàndiện nhân cách con người Việt Nam XHCN Vì vậy đội ngũ giáo viên tiểuhọc là một bộ phận rất quan trọng và công tác chủ nhiệm lớp là một trongnhững nhiệm vụ không thể thiếu được của mỗi người giáo viên tiểu học Chấtlượng mặt công tác này quyết định đến chất lượng giáo dục toàn diện cho họcsinh trong nhà trường tiểu học Thực tế cho thấy ở nơi nào mà người GVCN

có năng lực, có trình độ, có tinh thần trách nhiệm cao thì ở đó sẽ có chấtlượng giáo dục tốt vì chủ nhiệm lớp là một trong những hoạt động giáo dụcchủ yếu trong nhà trường phổ thông Chủ nhiệm lớp thay mặt hiệu trưởngquản lý một lớp nhằm thực hiện các mục tiêu giáo dục đề ra, chủ yếu gópphần nâng cao chất lượng các hoạt động của một lớp Để hoạt động này manglại hiệu quả cao, thì không chỉ có sự nỗ lực của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm

mà cần phải có sự quản lí, chỉ đạo của ban giám hiệu mà trực tiếp là Hiệu

trưởng nhà trường Vì vậy nếu Hiệu trưởng triển khai linh hoạt và sáng tạocác biện pháp tổ chức, quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp sẽ góp phần to lớnvào việc nâng cao hiệu quả của công tác này.

Triệu Sơn là một huyện thuộc vùng trung du tỉnh Thanh Hóa Kinh tếchủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, đời sống nhân dân nói chung còn rấtnhiều khó khăn vất vả Đại bộ phận người dân thuộc độ tuổi lao động đềuphải ly hương đi làm ăn xa nhà Phần lớn học sinh thuộc độ tuổi học tiểu họcđều không được sự gần gũi, yêu thương dạy dỗ trực tiếp từ bố mẹ nên về mặtnào đó, sự phát triển về tâm lý của các em có những lỗ hổng, chưa nói đếnviệc có thể bị phát triển lệch lạc theo chiều hướng xấu trước vô vàn tác nhântiêu cực từ bên ngoài Bởi vậy, vai trò của người giáo viên chủ nhiệm ở bậctiểu học trong địa bàn huyện càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Một

số biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa”.

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề xuất những biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trường tiểuhọc trên địa bàn huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa, nhằm nâng cao chất lượngcủa công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học trên địa bàn này

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

Vấn đề quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học huyệnTriệu Sơn, tỉnh Thanh Hoá

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu xác định được các biện pháp quản lý có tính khoa học, khả thi vànếu được áp dụng vào thực tế tại các trường tiểu học huyện Triệu Sơn, ThanhHoá thì có thể nâng cao được chất lượng của công tác chủ nhiệm lớp, từ đógóp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh ở các trườngtiểu học huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hoá

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trườngtiểu học

- Nghiên cứu thực trạng quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trườngtiểu học trên địa bàn huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa

- Đề xuất và thăm dò tính cần thiết, khả thi của các biện pháp quản lýcông tác chủ nhiệm lớp ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Triệu Sơn,tỉnh Thanh Hóa

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đề tài tập trung nghiên cứu những biện pháp quản lý công tác chủnhiệm lớp ở 4 trường tiểu học thuộc 3 vùng đặc trưng trên địa bàn huyệnTriệu Sơn – tỉnh Thanh Hóa: Vùng 135: Trường Tiểu học Bình Sơn; vùngnông thôn: Trường Tiểu học Thọ Ngọc; vùng thị trấn, thị tứ: Trường Tiểu họcThọ Dân và trường Chuẩn Quốc gia giai đoạn 2 – Trường Tiểu học Thọ Thế

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để nghiên cứu đề tài này chúng tôi sử dụng 3 nhóm phương pháp sau:7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Sử dụng các phương pháp phân tích- tổng hợp lý thuyết; phân loại- hệthống hóa và cụ thể hóa lý thuyết qua nghiên cứu những tài liệu có liên quan

để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Nhằm xây dựng cơ sở thực tiễn cho đề tài Sử dụng các phương phápnghiên cứu sau đây:

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp phỏng vấn, trao đổi

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

7.3 Phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu thu được

8 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận vănđược bố trí trong 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

- Chương 2: Thực trạng quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trườngtiểu học trên địa bàn huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa

- Chương 3: Một số biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở cáctrường tiểu học trên địa bàn huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa

Chương 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Trong quá trình phát triển của mọi quốc gia, dân tộc, quản lý là một vấn

đề đặc biệt quan tâm: Tổng kết thực tiễn, đúc rút kinh nghiệm tìm ra quy luậtvận động và các nguyên tắc hoạt động của nó để tìm ra phương pháp quản lý

có hiệu quả Trong lĩnh vực GD&ĐT, quản lý là nhân tố giữ vai trò quantrọng trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục, trong đó, các biện pháp quản lýhoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục luôn là vấn đề đượcnhiều người quan tâm

Ở Việt Nam, ngay từ những năm 70 của thế kỷ XX, các giáo sư: HàThế Ngữ; Nguyễn Minh Đức; Nguyễn Ngọc Quang, nhà sư phạm Hà SỹHồ…đã có nhiều tác phẩm nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý nhàtrường trong hoàn cảnh thực tế Việt Nam

Đối với công tác chủ nhiệm lớp đã có những công trình, đề tài nghiên

cứu, đó là: “Một số biện pháp tăng cường quản lý của Hiệu trưởng đối với

công tác chủ nhiệm lớp trong các trường THPT tỉnh Bắc Ninh” luận văn

Thạc sĩ của Nguyễn Khắc Hiền (ĐHSP Hà Nội, 2005); “Trí tuệ xúc cảm của

giáo viên chủ nhiệm lớp THCS ” Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Thị Dung (Viện

Khoa học Giáo dục, 2008); “Phương pháp công tác của giáo viên chủ nhiệm

trường THPT ” của Hà Nhật Thăng ( NXB ĐHQG Hà Nội, 2000 ) và đặc

biệt tại Hội thảo bàn về công tác chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông do Bộ GD

& ĐT tổ chức vào tháng 8/2010, có nhiều bài viết của các nhà khoa học và

các nhà QLGD có giá trị, đó là: “Nâng cao chất lượng công tác giáo viên chủ

nhiệm lớp đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông trong giai đoạn hiện nay” của PGS TS Bùi Văn Quân; “Một vài điểm mới trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông” của PGS TS Hà Nhật Thăng; “Phương hướng

nâng cao năng lực giáo dục cho đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông ” của PGS TS Nguyễn Dục Quang; “Giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông quan niệm và một số kiến giải” của PGS.TS Đặng Quốc

Bảo; “Sứ mệnh và vai trò của giáo viên chủ nhiệm” của PGS.TS Mạc Văn Trang; “Nâng cao năng lực làm công tác chủ nhiệm cho giáo viên” của PGS.TS Nguyễn Văn Khôi ; “Giáo viên chủ nhiệm với công tác giáo dục đạo

đức cho học sinh” của Hoàng Thị Nga (Kỷ yếu Hội thảo của Bộ Giáo dục &

Đào tạo, tháng 8 – 2010) v.v

Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về đề tài quản lý công tác

chủ nhiệm, nhưng vấn đề quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trường TH

huyện Triệu Sơn thì chưa được tác giả nào quan tâm Vậy làm thế nào đểquản lý có hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp ở các trường TH huyện Triệu Sơntỉnh Thanh Hoá? Đây chính là vấn đề bản thân quan tâm nghiên cứu trongluận văn, với mong muốn góp phần sức lực nhỏ bé vào sự nghiệp giáo dục nóichung và sự phát triển giáo dục của huyện nhà nói riêng

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN:

1.2.1 Quản lý

1.2.1.1 Khái niệm:

Quản lý là một loại hình lao động của con người trong cộng đồng nhằmthực hiện các mục tiêu mà tổ chức hoặc xã hội đặt ra Trong xã hội loài người,quản lý là một hoạt động bao trùm mọi mặt đời sống xã hội Quản lý là nhân

tố không thể thiếu được trong đời sống và sự phát triển của xã hội Loài người

đã trải qua nhiều thời kỳ phát triển với nhiều hình thái xã hội khác nhau nêncũng trải qua nhiều hình thức quản lý khác nhau Các triết gia, các nhà chínhtrị từ thời cổ đại đến nay đều rất coi trọng vai trò của quản lý trong sự ổn định

và phát triển của xã hội

Theo Các Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động

chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần đếnmột sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chứcnăng chung phát sinh từ vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận độngcủa những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiểnlấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”[4]

Trong quá trình tồn tại và phát triển của khoa học quản lý, đặc biệttrong quá trình xây dựng lý luận về quản lý, khái niệm quản lý được nhiềunhà lý luận đưa ra khác nhau, phụ thuộc vào lĩnh vực hoạt động, nghiên cứu củamỗi người Chẳng hạn:

Theo Frederich Wiliam Taylor (1856-1915) người Mỹ: “Quản lý lànghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằngphương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất”[20]

Henri Fayol (1841-1925) người Pháp cho rằng: “Quản lý là đưa xínghiệp tới đích, cố gắng sử dụng tốt nhất các nguồn lực của nó”[13]

Paul Herscy và Ken Blanc Heard trong cuốn “Quản lý nguồn nhân lực”coi "quản lý là một quá trình cùng làm việc giữa nhà quản lý và người bị quản

lý, nhằm thông qua hoạt động của cá nhân, của nhóm, huy động các nguồn lựckhác để đạt mục tiêu của tổ chức”[31]

Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng: “Quản lý là một quá trìnhđịnh hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt đượcnhững mục tiêu nhất định”[29]

Theo Mai Hữu Khuê: “Hoạt động quản lý là một dạng hoạt động đặcbiệt của người lãnh đạo mang tính tổng hợp các loại lao động trí óc, liên kết

bộ máy quản lý, hình thành một chỉnh thể thống nhất điều hoà phối hợp cáckhâu và các cấp quản lý, làm sao cho hoạt động nhịp nhàng, đưa đến hiệuquả”[14]

Quan điểm của Nguyễn Văn Lê: “Quản lý là một hệ thống xã hội khoahọc và nghệ thuật tác động vào từng thành tố của hệ bằng phương pháp thíchhợp nhằm đạt các mục tiêu đặt ra cho hệ và từng thành tố của hệ”

Giáo trình “Quản lý giáo dục và đào tạo” của trường cán bộ quản lýGD&DT nêu rằng

- Quản lý là tác động vừa có tính khoa học, vừa có tính nghệ thuật vào

hệ thống con người nhằm đạt các mục tiêu kinh tế – xã hội

- Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức dựa trêncác thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm giữ cho sự vậnhành của đối tượng ổn định và phát triển đến mục tiêu đã định

- Quản lý là sự tác động có ý thức, hợp quy luật giữa chủ thể quản lýđến khách thể quản lý nhằm đạt các mục tiêu đề ra

- Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý

là đối tượng quản lý và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất cáctiềm năng, các cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiệnbiến đổi của môi trường [13]

Hiện nay quản lý thường được định nghĩa rõ hơn: Quản lý là quá trình

đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng của các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra.

1.2.1.2 Các chức năng quản lý

a) Chức năng kế hoạch hoá

Chức năng kế hoạch hoá là quá trình xác định mục tiêu và quyết địnhnhững biện pháp tốt nhất để thực hiện mục tiêu đó Như vậy, thực chất của kếhoạch hoá là đưa toàn bộ những hoạt động vào công tác kế hoạch hoá, vớimục đích, biện pháp rõ ràng, bước đi cụ thể và ấn định tường minh các điềukiện cung ứng cho việc thực hiện mục tiêu

Nhiều lý thuyết gia quản lý cho rằng, kế hoạch là cái khởi nguyên củamọi hoạt động, mọi chức năng quản lý khác Như vậy, người quản lý, nếukhông có kế hoạch thì không biết phải tổ chức nhân lực và các nguồn nhânlực khác như thế nào, thậm chí họ còn không rõ phải tổ chức cái gì nữa.Không có kế hoạch, người quản lý không thể chỉ dẫn, lãnh đạo người thuộcquyền hành động một cách chắc chắn với những kỳ vọng đặt vào kết quảmong đạt tới Cũng vậy, không có kế hoạch thì cũng không xác định được tổchức hướng tới đúng hay chệch mục tiêu, không biết khi nào đạt được mụctiêu và sự kiểm tra trở thành vô căn cứ.

b) Chức năng tổ chức

Bamard định nghĩa tổ chức như là “ Hệ thống các hoạt động hay tácđộng có ý thức của hai hay nhiều người” Cuốn “Cơ sở khoa học quản lý” đãxác định: “Tổ chức là hoạt động hướng tới hình thành cấu trúc tối ưu của hệthống quản lý và phối hợp tốt nhất giữa các hệ thống lãnh đạo và bị lãnh đạo(chấp hành)” [9]

Nhờ chức năng tổ chức mà hệ thống quản lý trở nên có hiệu quả, chophép các cá nhân góp phần tốt nhất vào mục tiêu chung Tổ chức được coi làđiều kiện của quản lý Thực chất của tổ chức là thiết lập mối quan hệ bềnvững giữa con người, giữa các bộ phận trong hệ thống quản lý Tổ chức tốt sẽkhơi nguồn các động lực, tổ chức không tốt sẽ làm triệt tiêu động lực và giảmsút hiệu quả quản lý

c) Chức năng chỉ đạo

Chỉ đạo là quá trình tác động ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến hành

vi và thái độ của những người khác nhằm đạt các mục tiêu đã đề ra Chỉ đạothể hiện quá trình ảnh hưởng qua lại giữa chủ thể quản lý và mọi thành viêntrong tổ chức nhằm góp phần thực hiện hoá các mục tiêu đã đặt ra

Chức năng chỉ đạo, xét cho cùng là sự tác động lên con người, khơi dậy

động lực của nhân tố con người trong hệ thống quản lý, thể hiện mối quan hệgiữa con người với con người và quá trình giải quyết những mối quan hệ đó

để họ tự nguyện và nhiệt tình phấn đấu

d) Chức năng kiểm tra

Sau khi xác định các mục tiêu, quyết định những biện pháp tốt nhất đểđạt tới các mục tiêu và triển khai các chức năng tổ chức, chỉ đạo để thực hiệnhoá các mục tiêu đó cần phải tiến hành những hoạt động kiểm tra để xem xétviệc triển khai các quyết định trong thực tiễn, từ đó có những điều chỉnh cầnthiết trong các hoạt động để góp phần đạt tới mục tiêu đã xác định

Như vậy, kiểm tra có vị trí quan trọng trong việc đổi mới công tác quản lýnhư đổi mới công tác kế hoạch hoá, công tác tổ chức, chỉ đạo cũng như đổi mới

cơ chế quản lý, phương pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quảquản lý

Tóm lại: Sự phân công và chuyên môn hoá trong hoạt động quản lý đã

hình thành nên các chức năng quản lý, đó là chức năng kế hoạch hoá, tổ chức,chỉ đạo và kiểm tra Các chức năng này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau

1.2.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyềnđạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người, nhờ cógiáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hoá nhân loạiđược kế thừa, bổ sung và vì thế xã hội loài người không ngừng tiến lên

Nhà nước quản lý mọi hoạt động của xã hội, trong đó có hoạt động giáodục Nhà nước quản lý giáo dục thông qua tập hợp các tác động hợp quy luậtđược thể chế hoá bằng pháp luật của chủ thể quản lý, nhằm tác động đến cácphân hệ quản lý để thực hiện mục tiêu giáo dục mà kết quả cuối cùng là chấtlượng, hiệu quả đào tạo thế hệ trẻ

Đã có nhiều nghiên cứu về quản lý nói chung cho nên cũng có nhiềuquan niệm khác nhau về quản lý giáo dục.

Theo M.I.Kônđacôp: QLGD là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ýthức và hướng đích của chủ quản lý ở các cấp khác nhau, đến tất cả các mắtxích của hệ thống (từ Bộ đến trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thànhnhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luậtchung của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục, của sự pháttriển thể lực và tâm lý trẻ em [21tr124]

Theo P.V.Khuđôminxky (nhà lý luận Xô Viết): QLGD là tác động có

hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấpkhác nhau đến các khâu của hệ thống (từ Bộ đến trường) nhằm mục đích bảođảm việc giáo dục Cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, bảo đảm sự phát triểntoàn diện và hài hoà của họ

Theo Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối củaĐảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là nhà trường vận hành theonguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối vớingành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh…” [16]

Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: Quản lý là hệ thống những tác động cómục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vậnhành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tínhchất của nhà trường Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quátrình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lêntrạng thái mới về chất [30]

Từ những quan niệm trên chúng ta có thể khái quát rằng: Quản lý giáo

dục là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội

1.2.3 Quản lý nhà trường

Nhà trường là một thiết chế chuyên biệt của xã hội, thực hiện chứcnăng kiến tạo các kinh nghiệm xã hội cần thiết cho mọi nhóm dân cư nhấtđịnh của xã hội đó Nhà trường được tổ chức sao cho việc kiến tạo nói trênđạt được các mục tiêu mà xã hội đó đặt ra cho nhóm dân cư được huy độngvào sự kiến tạo này một cách tối ưu theo quan niệm của xã hội.

Trong bối cảnh hiện đại, nhà trường được thừa nhận rộng rãi như mộtthiết chế chuyên biệt của xã hội để giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ trở thànhnhững công dân có ích cho tương lai Thiết chế đó có mục đích rõ ràng, có tổchức chặt chẽ, được cung ứng các nguồn lực cần thiết cho việc thực hiện chứcnăng của mình mà không một thiết chế nào có thể thay thế được Nhữngnhiệm vụ của nhà trường cũng được đề cập đến từ nhiều khía cạnh khác nhau.Việc quản lý nhà trường cũng có nhiều cách để tiếp cận Bản chất giai cấp củanhà trường được khẳng định bởi tính mục đích cũng như cách thức vận hànhcủa nó và một điều được khẳng định là: Khi nhà trường thực hiện chức nănggiáo dục trong một xã hội cụ thể, bản sắc văn hoá dân tộc in dấu sâu đậmtrong toàn bộ hoạt động của nhà trường

Ta có thể thấy rõ các dấu hiệu phân biệt nhà trường với các thiết chếkhác là: Tính mục đích tập trung hay mục đích hẹp, mục đích được “chiếtxuất”; Tính tổ chức và tính kế hoạch cao; Tính hiệu quả giáo dục - đào tạocao nhờ quá trình truyền thụ có ý thức; Tính biệt lập tương đối hay tính lýtưởng hoá các giá trị xã hội; Tính chuyên biệt cho từng đối tượng hay tínhchất phân biệt đối xử theo phát triển tâm lý và thể chất [13]

Bản chất của việc quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy – học,tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dầndần tiến tới mục tiêu giáo dục [15tr72]

Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: Quản lý nhà trường là: “Tập hợpnhững tác động tối ưu (cộng tác, tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, can

thiệp…) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và các cán bộkhác Nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do Nhà nước đầu tư, lực lượng xã hộiđóng góp, do lao động xây dựng và vốn lao động tự có hướng vào việc đẩymạnh mọi hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo thế

hệ trẻ Thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trườngtiến lên trạng thái mới” [30]

Theo Phạm Viết Vượng: Quản lý nhà trường là hoạt động của các cơquan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh

và các lực lượng giáo dục khác, huy động tối đa các nguồn lực giáo dục đểnâng cao giáo dục và đào tạo trong nhà trường [44tr205]

Quản lý nhà trường bao gồm hai loại tác động sau: Tác động củanhững chủ thể quản lý bên trên và bên ngoài nhà trường (đó là những tácđộng quản lý của các cơ quan QLGD cấp trên nhằm hướng dẫn và tạo điềukiện cho hoạt động giảng dạy, học tập, giáo dục của nhà trường, hoặc nhữngchỉ dẫn, những quyết định của các thực thể bên ngoài nhà trường nhưng cóliên quan trực tiếp đến nhà trường như cộng đồng được đại diện dưới hìnhthức Hội đồng giáo dục nhằm định hướng sự phát triển của nhà trường và hỗtrợ, tạo điều kiện cho việc thực hiện phương hướng phát triển đó); Tác độngcủa những chủ thể quản lý bên trong nhà trường (bao gồm các hoạt động:Quản lý giáo viên, quản lý học sinh, quản lý quá trình dạy học – giáo dục,quản lý cơ sở vật chất trang thiết bị trường học, quản lý tài chính trường học,quản lý mối quan hệ giữa nhà trường và cộng đồng.[13]

Như vậy, quản lý nhà trường chính là QLGD trong một phạm vi xác

định, đó là nhà trường (đơn vị giáo dục) Quản lý nhà trường là một hoạt

động được thực hiện trên cơ sở những quy luật chung của quản lý, đồng thời

có những nét riêng mang tính đặc thù của giáo dục Do đó quản lý nhà trườngcần vận dụng tất cả các nguyên lý chung của QLGD để đẩy mạnh mọi hoạt

động của nhà trường theo mục tiêu đào tạo.

Mục đích của quản lý nhà trường là đưa nhà trường từ trạng thái đang

có tiến lên một trạng thái phát triển mới bằng phương thức xây dựng và pháttriển mạnh mẽ các nguồn lực phục vụ cho việc tăng cường chất lượng giáodục Mục đích cuối cùng của QLGD là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả

để đào tạo lớp trẻ thông minh, sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấnđấu vì hạnh phúc của bản thân và của xã hội [13tr20]

1.2.4 Giáo viên chủ nhiệm

1.2.4.1 Giáo viên:

Theo điều 70, Luật Giáo dục (2009), đã xác định:

1) Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhàtrường, cơ sở giáo dục khác

2) Nhà giáo phải có những tiêu chuẩn sau đây:

a) Phẩm chất đạo đức, tư tưởng tốt

b) Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ

c) Đủ sức khoẻ theo yêu cầu nghề nghiệp

d) Lý lịch bản thân rõ ràng

3) “Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông,giáo dục nghề nghiệp trình độ sơ cấp nghề, trung cấp nghề, trung cấp chuyênnghiệp gọi là giáo viên Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục đại học, caođẳng nghề gọi là giảng viên” [17,63]

1.2.4.2 Giáo viên chủ nhiệm:

Giáo viên chủ nhiệm có thể được coi là người thay mặt hiệu trưởng làmcông tác quản lý và giáo dục học sinh một lớp nhất định

Giáo viên chủ nhiệm có thể vẫn kiêm nhiệm một số chức danh khác ở

nhà trường, nhưng chức năng cơ bản của họ là chức năng quản lý – giáo dục.

Ở đây, mặt quản lý và mặt giáo dục thống nhất với nhau mật thiết, để giáodục tốt, phải quản lý tốt và quản lý tốt sẽ giúp cho giáo dục được tốt

Vậy chức năng quản lý – giáo dục của giáo viên chủ nhiệm lớp đượcthể hiện như thế nào?

Trước hết, giáo viên chủ nhiệm phải quan tâm đến sự phát triển toàndiện của mọi học sinh trong tập thể lớp: phải nắm vững được những đặc điểmchung của lớp, những đặc điểm của từng học sinh; có mục tiêu, nội dung,hình thức giáo dục thích hợp, có những tác động sư phạm hợp quy luật, manglại hiệu quả cao; chú ý giáo dục cá biệt, cá nhân hoá giáo dục; đánh giá kếtquả học tập, tu dưỡng toàn diện của lớp, của từng học sinh

Mặt khác, giáo viên chủ nhiệm phải biết tổ chức, quản lý tập thể họcsinh Giáo viên chủ nhiệm là người thay mặt hiệu trưởng, chịu trách nhiệmtrước hiệu trưởng, phụ trách công tác quản lý trong phạm vi lớp mình làm chủnhiệm Ở đây giáo viên chủ nhiệm phải:

a Thiết kế được kế hoạch xây dựng và phát triển tập thể học sinh

b Phát huy được ý thức tự quản của học sinh, xây dựng được bộ máycủa lớp có đủ năng lực và uy tín điều hành các hoạt động chung

c Cố vấn cho bộ máy này hoạt động; bồi dưỡng một cách có kế hoạchcác phần tử tích cực nhằm làm cho tập thể lớp đạt được các mục tiêu đã đề raqua việc tổ chức hoạt động tập thể một cách có kế hoạch và có phương pháp

d Tổ chức kiểm tra, đánh giá hoạt động của lớp, của từng học sinh

e Báo cáo, thỉnh thị hiệu trưởng theo chế độ đã quy định

Cuối cùng, chức năng quản lý – giáo dục của giáo viên chủ nhiệm cònđược thể hiện ở chỗ tổ chức tập hợp và khai thác sức mạnh tổng hợp của cáclực lượng giáo dục trong và ngoài trường nhằm xây dựng được tập thể học

sinh, thúc đẩy sự phát triển nhân cách toàn diện của từng thành viên của nó.

a) Vị trí và chức năng của giáo viên chủ nhiệm lớp

Ở cấp tiểu học, thường giáo viên bộ môn chỉ có ở các môn học đặc thùnhư Thể dục, Mỹ thuật, Hát nhạc, Ngoại ngữ, Tin học (đối với trường có đủgiáo viên), còn lại các môn học khác ở mỗi lớp đều do một giáo viên dạy cácmôn văn hóa phụ trách (nếu trường thiếu giáo viên đặc thù thì giáo viên vănhóa đảm nhiệm tất cả các môn học) Công tác của giáo viên văn hóa cấp tiểuhọc có tính đặc thù của nó: giáo viên vừa đảm đương việc giảng dạy tất cả cácmôn học, vừa đảm đương việc giáo dục học sinh trong nội khoá và ngoạikhoá, trong trường và ngoài trường, vừa đảm đương việc quản lý toàn diệnhọc sinh trong mối quan hệ với các lớp khác, với bộ phận lãnh đạo của nhàtrường, với gia đình và xã hội Như vậy, giáo viên cấp tiểu học phải thực hiệncác chức năng dạy học, giáo dục, quản lý trong sự thống nhất với nhau Họtrở thành người giáo dục chủ yếu, người gần gũi nhất đối với trẻ em lần đầutiên bước vào ngưỡng cửa nhà trường, dẫn dắt các em đi vào thế giới khoahọc; giúp đỡ, hướng dẫn các em nhận thức và giải thích các hiện tượng củathế giới chung quanh; dạy các em biết sống và làm việc trong tập thể mới củalớp; hình thành ở các em những cơ sở đầu tiên của thế giới quan khoa học vàcác phẩm chất đạo đức của con người mới

Các giáo viên bộ môn đặc thù có trách nhiệm tổ chức việc dạy và họccác môn mà mình phụ trách, và qua đó, góp phần tích cực nhất vào việc giáodục cho học sinh cơ sở thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng vànhững phẩm chất đạo đức của con người lao động mới làm chủ tập thể Song

do tính chất của môn học và khối lượng thời gian dành cho việc học từng môn

ở từng lớp, một giáo viên bộ môn có thể phải đảm đương công tác giảng dạy

ở nhiều lớp khác nhau nên khó quán xuyến, gần gũi với từng đối tượng họcsinh Vì vậy, giáo viên văn hóa sẽ là người đứng ra phối hợp hoạt động của tất

cả các giáo viên giảng dạy trong cùng một lớp nhằm đảm bảo được sự tácđộng giáo dục thống nhất, và họ chính là giáo viên chủ nhiệm.

1.2.5 Quản lý công tác chủ nhiệm lớp

Quản lý công tác chủ nhiệm lớp trong nhà trường là một trong những

hoạt động rất quan trọng trong nhà trường tiểu học, đó là sự tác động có mục

đích, có kế hoạch của nhà quản lý (hiệu trưởng) lên đối tượng quản lý nhằmđạt được mục tiêu giáo dục đề ra Nó bao gồm hai nội dung chủ yếu :

+ Quản lý đội ngũ GVCN lớp

+ Quản lý các hoạt động của GVCN lớp

Thể hiện qua những chức năng cơ bản của quản lý đó là: Lập kế hoạch,

tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra

1.2.5.1 Thực hiện nội dung quản lý đội ngũ GVCN lớp:

Mỗi đầu năm học, người quản lý cần căn cứ vào kế hoạch phát triểncủa nhà trường để phân chia số lớp cho từng khối lớp và lựa chọn được độingũ GVCN lớp phù hợp với từng đối tượng học sinh ở từng lớp cụ thể Đểviệc lựa chọn GVCN đạt kết quả tốt, cần:

+ Xây dựng kế hoạch cụ thể như nắm bắt thông tin, bàn bạc trong hộiđồng nhà trường rồi đưa ra dự kiến đội ngũ GVCN

+ Thông qua dự kiến để lắng nghe ý kiến phản hồi từ nhiều bộ phận,nhiều góc cạnh khác nhau

+ Dựa trên ý kiến phản hồi và tình hình thực tế, mục tiêu đề ra, hiệutrưởng sẽ tiến hành kiểm tra thông tin, điều chỉnh danh sách đội ngũ GVCN

+ Đưa ra quyết định về danh sách GVCN lớp

1.2.5.2 Thực hiện nội dung quản lý các hoạt động của chủ nhiệm:

Bao gồm các công việc:

+ Triển khai cho GVCN học tập về quyền lợi và nghĩa vụ của GVCN.+ Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm chung cho cả năm học, kì học

+ Công bố kế hoạch, hướng dẫn và chỉ đạo việc thực hiện nội dung kế hoạch + Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch của GVCN

Như vậy: Quản lý công tác chủ nhiệm lớp chính là quản lý đội ngũ giáoviên làm công tác chủ nhiệm và quản lý những công việc mà người GVCNnên và cần phải làm để phát triển tập thể lớp chủ nhiệm

- Đôn đốc, hỗ trợ việc thực hiện của GVCN là biện pháp giúp GVCN

có được các lực lượng hỗ trợ tích cực trong công việc, đồng thời cũng tránhđược thái độ bàn quan, thờ ơ với công việc của người GVNC

- Khuyến khích động viên, có chế độ đãi ngộ đối với GVCN lớp

- Bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho GVCN

- Thường xuyên đánh giá đội ngũ GVCN

1.3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP CÔNG TÁC CỦA GVCN

1.3.1 Nội dung và phương pháp công tác của GVCN lớp với tập thể

HS

1.3.1.1 Tìm hiểu và nắm vững đối tượng giáo dục

Để tìm hiểu và nắm được học sinh, giáo viên chủ nhiệm có thể vậndụng nhiều cách thức sau:

- Nghiên cứu hồ sơ học sinh (học bạ, y bạ, sơ yếu lý lịch của bố mẹ, cácbản nhận xét và đánh giá định kỳ của GVCN các lớp dưới,

- Nghiên cứu các sản phẩm học tập, lao động… của học sinh (bài làm,báo tường, nhật ký, các sản phẩm lao động…)

- Nghiên cứu các sổ sách, giấy tờ của lớp (sổ điểm danh, sổ điểm, sổbiên bản sinh hoạt lớp, tổ, các giấy khen, …)

- Quan sát hằng ngày về hoạt động, về thái độ, và hành vi của học sinh(ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường…)

- Đàm thoại với cá nhân và tập thể học sinh, với các giáo viên bộ môn

và các giáo viên chủ nhiệm trước đó, các cán bộ Đoàn, Đội về những vấn đềcần tìm hiểu

- Thăm gia đình học sinh và trò chuyện với các bậc cha, mẹ

- Tiến hành thực nghiệm tự nhiên …

Những kết quả nghiên cứu, tìm hiểu học sinh sẽ tạo ra tiền đề quantrọng để thực hiện công tác giáo dục chúng một cách có hiệu quả

1.3.1.2 Xây dựng và phát triển tập thể học sinh

Tập thể được coi như môi trường, như phương tiện giáo dục học sinh,trong đó, mỗi thành viên của nó có các điều kiện thuận lợi để phát triển nhâncách nói chung, phát triển tài năng nói riêng Muốn xây dựng và phát triển tập

thể học sinh, trước hết, giáo viên chủ nhiệm cần đề ra những yêu cầu thốngnhất, nhất quán, hợp lý, vừa sức cho học sinh sao cho phù hợp với những yêucầu giáo dục chung của nhà trường, có tính đến những đặc điểm, những điềukiện cụ thể của lớp Những yêu cầu này được coi là công cụ điều khiển vàlãnh đạo học sinh, có tác dụng định hướng và điều chỉnh hành vi của chúng ởđây, giáo viên chủ nhiệm phải giải thích cho học sinh hiểu đầy đủ và đúngđắn những tiêu chuẩn, những quy tắc hành vi được thể hiện trong các yêu cầu.

Từ đó, làm nảy sinh trong chúng mâu thuẫn giữa yêu cầu phải đạt và trình độphát triển hiện có và kích thích chúng có nhu cầu giải quyết mâu thuẫn này

Trong quá trình xây dựng tập thể, rất có thể xuất hiện phần tử cá biệttiêu cực Điều quan trọng là, cần thấy rõ bản chất tiêu cực ở những học sinhđó; phát hiện chính xác các nguyên nhân; có những tác động về phía giáo viênchủ nhiệm cũng như về phía tập thể một cách thích hợp; tuyệt đối không được

cô lập những học sinh đó, đẩy những học sinh đó xa rời tập thể và đối lập vớitập thể

1.3.1.3 Giáo dục cơ sở thế giới quan khoa học và những phẩm chất đạo đức cách mạng cho học sinh

Trong quá trình giáo dục, một công tác lớn được đặt ra là giáo dục chohọc sinh cơ sở thế giới quan khoa học và những phẩm chất đạo đức cáchmạng theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cụ thể là phải hình thành được

ở học sinh niềm tin tưởng, đạo đức, động cơ và thái độ học tập đúng đắn Kếtquả cuối cùng của việc giáo dục là học sinh tự giác biến được những yêu cầucủa xã hội về mặt tư tưởng, đạo đức thành hành vi và thói quen tương ứng,

Vì vậy, giáo viên chủ nhiệm cần quan tâm phối hợp với các giáo viênđặc thù giảng dạy ở lớp mình phụ trách để đảm bảo được hiệu quả giáo dụccủa quá trình dạy và học các môn học

Bên cạnh đó, giáo viên chủ nhiệm cần phối hợp với các lực lượng giáo

dục khác, đặc biệt là với tổ chức Đội TNTP tổ chức các hoạt động với nhiềuhình thức khác nhau (sinh hoạt theo chủ đề, tổ chức đội cờ đỏ, tổ chức cácngày kỷ niệm, lao động chăm sóc, xem phim, đọc báo vv ).

1.3.1.4 Nâng cao thành tích học tập của học sinh

Nâng cao thành tích học tập của học sinh là một trong những nhiệm vụhàng đầu của giáo viên chủ nhiệm lớp Thành tích học tập này không nhữngthể hiện kết quả nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà còn thể hiện ở kết quả pháttriển năng lực hoạt động trí tuệ nói chung và năng lực tư duy sáng tạo nóiriêng Giáo viên chủ nhiệm cần thông qua tập thể lớp đề ra những yêu cầu họctập đối với học sinh, xây dựng dư luận lành mạnh, làm cho mọi học sinh ýthức được nghĩa vụ học tập của mình, xác định được động cơ học tập đúngđắn, thái độ học tập trung thực, tìm tòi các phương pháp học tập tích cực đểđạt được chất lượng học tập cao nhất

Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm phải lãnh đạo tập thể lớp tổ chức cácnhóm học tập, các nhóm ngoại khoá, trao đổi kinh nghiệm tự học, thảo luậnkhoa học, thực nghiệm khoa học để giúp học sinh có thêm điều kiện mởrộng và đào sâu tri thức, đặc biệt là tập vận dụng những điều đã học được

Đối với học sinh kém, giáo viên chủ nhiệm cần tìm hiểu kỹ nguyênnhân để có thể giúp đỡ chúng nâng cao thành tích học tập, ví như, nếu họckém do tinh thần, thái độ không tốt thì cần có những biện pháp giáo dục thíchđáng; nếu học kém do năng lực nhận thức yếu, do có những lỗ hổng trong trithức, do lúng túng về phương pháp học tập thì cần dựa vào giáo viên bộ môn,vào tập thể lớp để giúp đỡ cải tiến cách học, bổ sung thêm những tri thức cầnthiết; nếu học kém do điều kiện học tập ở gia đình không thuận lợi thì cần đềnghị gia đình quan tâm tạo điều kiện Đối với HS giỏi, nên thu hút chúng vàocác nhóm ngoại khoá với tư cách là lực lượng nòng cốt, giới thiệu cho chúngnhững nguồn tài liệu và hướng dẫn chúng sử dụng hợp lý và vừa sức

1.3.1.5 Tổ chức các hoạt động vui chơi, giải trí, rèn luyện, bảo vệ sức khoẻ

Bên cạnh học tập và lao động của lớp, giáo viên chủ nhiệm còn phảiquan tâm tổ chức cho học sinh vui chơi, giải trí, rèn luyện thể lực, bảo vệ sứckhoẻ nhằm giúp chúng mở mang trí tuệ, sảng khoái tinh thần, tăng cường sứckhoẻ, phát triển thể chất, vừa góp phần phát triển toàn diện con người, vừa tạo

ra những điều kiện thuận lợi để học tập tốt, lao động tốt, tu dưỡng tốt Trongthực tiễn, giáo viên chủ nhiệm có thể dựa vào các tổ chức Đoàn, Đội, các cơquan văn hoá, thể dục thể thao để tổ chức các hoạt động

Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm phải dựa vào cơ quan y tế của trường,của xã hội cũng như các giáo viên bộ môn tương ứng để giáo dục cho họcsinh ý thức gìn giữ vệ sinh, phòng bệnh, nhất là những bệnh về mắt, về cộtsống; các biện pháp bảo vệ môi trường, các biện pháp bảo vệ sự cân bằng sinhthái

1.3.1.6 Phối hợp công tác và giúp đỡ tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh

Đối với tổ chức Đội TNTP, giáo viên chủ nhiệm cần có kế hoạch phốihợp tiến hành các hoạt động giáo dục ở trong lớp như trên đã nói Song, mặtkhác, giáo viên chủ nhiệm phải giúp đỡ tổ chức này xây dựng kế hoạch côngtác, tổ chức các hoạt động, kết nạp đội viên, bồi dưỡng và giáo dục các cán bộnòng cốt Trong công tác này, giáo viên chủ nhiệm phải tuyệt đối tôn trọngtính độc lập, tự quản của tổ chức Đội; tuyệt đối không được coi nhẹ, khôngđược lợi dụng, không được can thiệp thô bạo vào các công việc nội bộ của tổchức này

Tóm lại, GVCN cần quan tâm toàn diện đến hoạt động của lớp trên cơ

sở liên kết các lực lượng giáo dục, phát huy ý thức làm chủ, của cả tập thể nóichung, đẩy mạnh mọi hoạt động, xây dựng tập thể lớp thành một tập thể tươivui, lành mạnh, thành công cụ giáo dục đắc lực của nhà trường

1.3.2 Nội dung và phương pháp công tác của giáo viên chủ nhiệm với các giáo viên khác

Đối với giáo viên làm công tác Tổng phụ trách Đội, giáo viên chủnhiệm phải thường xuyên phối hợp trong công tác giáo dục ý thức đội viên,ủng hộ và tham gia các hoạt động đặc thù của tổ chức Đội TNTPHCM

Giáo viên chủ nhiệm cùng với các giáo viên giảng dạy các môn đặc thùtrong lớp họp thành một tập thể sư phạm, có tác dụng chủ đạo trong quá trìnhgiáo dục học sinh Giáo viên chủ nhiệm phải là hạt nhân tập hợp chung quanhmình tất cả các giáo viên khác và cùng với họ thực hiện những tác động sưphạm một cách đồng bộ tới học sinh và tập thể của các em

Ngoài ra, khi đánh giá kết quả phấn đấu toàn diện của học sinh, giáoviên chủ nhiệm không thể không lấy ý kiến của các giáo viên dạy các mônhọc cho lớp mình

Kinh nghiệm cho thấy, tập thể sư phạm trong phạm vi một lớp mà giáo viênchủ nhiệm lớp là hạt nhân, nếu đạt được sự thống nhất ý chí, thống nhất hành động,thống nhất nhận định và đánh giá, luôn luôn gương mẫu, đưa ra yêu cầu cao vàđồng thời tôn trọng, yêu mến học sinh, phát huy tinh thần tự lực, ý thức làm chủ củachúng thì chắc chắn sẽ góp phần to lớn vào việc xây dựng một tập thể học sinhvững mạnh

1.3.3 Nội dung và phương pháp công tác của giáo viên chủ nhiệm với cha mẹ học sinh

Gia đình là tế bào đầu tiên, tự nhiên của xã hội, là môi trường giáo dụcđầu tiên của đứa trẻ ảnh hưởng giáo dục của nó, - trước hết tập trung ở ảnhhưởng giáo dục của cha me, - có ý nghĩa sâu sắc đối với đứa trẻ không nhữngkhi chúng còn bé mà cả khi chúng trưởng thành Vì vậy, giáo dục gia đình đãtrở thành một bộ phận hữu cơ trong sự nghiệp giáo dục chung đối với các thế

hệ đang lớn lên Vấn đề là giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình

như thế nào? Ai là người chủ trì sự kết hợp này? Thực tiễn cho thấy vai trò đó

là thuộc về giáo viên chủ nhiệm

Giáo viên chủ nhiệm trước hết cần làm cho các bậc cha mẹ học sinhnắm được mục đích giáo dục nói chung, mục tiêu từng cấp học nói riêng cóliên quan đến việc học của con cái họ Đồng thời, cần giới thiệu cho họ biếtnhững đặc điểm, kế hoạch và nội dung các hoạt động giáo dục của trường,của lớp - nơi con cái họ đang học Trên cơ sở đó, giữa giáo viên chủ nhiệm vàcác bậc cha mẹ học sinh sẽ thống nhất những yêu cầu giáo dục và cùng phốihợp hoạt động nhằm góp phần tích cực vào việc nâng cao trình độ tư tưởng,chính trị, đạo đức, chất lượng học tập, lao động và chất lượng rèn luyện thểchất của học sinh; đồng thời nhằm tạo nên những điều kiện để học sinh vuichơi, giải trí ở lớp và ở trường Như vậy, mục đích và nội dung phối hợp giáodục phục vụ việc giáo dục toàn diện học sinh

Cuối cùng, chúng ta có thể sẽ nói đến một hình thức tổ chức phối hợpgiáo dục có tầm quan trọng đặc biệt là Hội cha mẹ học sinh Đây là một tổchức quần chúng của cha mẹ học sinh được thành lập với sự gợi ý và hỗ trợcủa nhà trường, trong đó, các giáo viên chủ nhiệm có vai trò quan trọng Hộicha mẹ học sinh có các chức năng:

a Tổ chức phối hợp giáo dục giữa gia đình và nhà trường

b Tuyên truyền, phổ biến những hiểu biết phổ thông, cơ bản về khoahọc giáo dục nói chung, khoa học giáo dục gia đình nói riêng với sự giúp đỡcủa các nhà khoa học; động viên, giáo dục các bậc cha mẹ và quần chúngnhân dân tham gia một cách có ý thức vào công việc giáo dục học sinh nóichung và con cái mình nói riêng

c Động viên và tổ chức cha mẹ học sinh và quần chúng nhân dân thamgia đóng góp công sức, tiền của vào việc xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuậtcủa nhà trường cũng như vào việc cải thiện đời sống cho giáo viên

Hội cha mẹ học sinh thường được tổ chức chung cho toàn trường, trong

đó, có các chi hội thường tương ứng với từng lớp Vì vậy, giáo viên chủnhiệm một mặt phối hợp trực tiếp với chi hội ở lớp mình để tổ chức các hoạtđộng giáo dục, đồng thời giúp đỡ chi hội tiến hành các công việc cần thiết

1.3.4 Việc xây dựng kế hoạch công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp

Để thực hiện được nội dung công tác phong phú, đa dạng với hiệu quảcao, một trong những điều kiện hết sức quan trọng là giáo viên chủ nhiệmphải làm việc theo một kế hoạch có tính khoa học Thực tiễn đã chứng tỏrằng, kế hoạch này là kết quả sáng tạo của mỗi giáo viên chủ nhiệm Nó phảnánh năng lực thiết kế gắn liền với năng lực dự đoán của họ Thật vậy, để xâydựng được kế hoạch công tác hàng năm và học kỳ, giáo viên chủ nhiệm phảinắm chắc và xử lý tốt hàng loạt thông tin về:

a Các mục tiêu, các nhiệm vụ và kế hoạch công tác của toàn trường

b Các đặc điểm hiện nay của học sinh trong lớp cũng như những néttruyền thống tốt đẹp và những khó khăn, hạn chế của lớp

c Các đặc điểm của các gia đình học sinh, đặc biệt là các đặc điểm củacác bậc cha mẹ của chúng

d Các mục tiêu nhiệm vụ, kế hoạch công tác của tổ chức Đội TNTPtrong trường

e Các đặc điểm hiện nay của địa phương, nơi trường đóng cũng nhưtình hình chung của đất nước

Từ những thông tin đã được xử lý, giáo viên chủ nhiệm phải dự đoánđược khả năng phát triển chung cũng như khả năng phát triển về từng mặthoạt động của lớp, gắn liền với những khả năng phát triển của tập thể và mỗi

cá nhân học sinh Trong đó, giáo viên chủ nhiệm phải tính tới những thuậnlợi, những khó khăn và hướng khắc phục những khó khăn này

Kế hoạch công tác của chủ nhiệm lớp, theo kinh nghiệm thực tế, có thểbao gồm nội dung như sau:

a Những đặc điểm của năm học (hay học kỳ) và những đặc điểm củalớp

b Những mục tiêu phấn đấu và các nhiệm vụ chung của lớp

c Những mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể; những biện pháp thực hiện; nhữngđiều kiện cần thiết về vật chất - kỹ thuật, tài chính, nhân lực; thời gian thựchiện và hoàn thành; người phụ trách ứng với từng hoạt động của lớp (hoạtđộng giáo dục đạo đức, hoạt động lao động vệ sinh, hoạt động văn nghệ, thểdục thể thao, vui chơi giải trí, các hoạt động khác ) cũng như ứng với cácmặt công tác khác (ví như công tác với các giáo viên phụ trách các môn họctrong lớp, công tác với Đội TNTP, công tác với hội cha mẹ học sinh, công tácvới chính quyền, các cơ quan, đoàn thể ở địa phương )

Bản kế hoạch công tác của chủ nhiệm lớp tuy được xây dựng trên cơ sởtính tới các tiền đề và điều kiện thực tế nhất định, song không tránh khỏinhững hạn chế do những biến động của hoàn cảnh thực tế mang lại Do đó,giáo viên chủ nhiệm lớp cần điều chỉnh và hoàn thiện kế hoạch một cách linhhoạt, sáng tạo, không được máy móc giáo điều

Tóm lại, công tác CN lớp có ý nghĩa quan trọng trong quá trình GDTDcho HS Vì vậy GVCN không những phải nêu cao tấm gương sáng về mọimặt, mà còn phải không ngừng nâng cao trình độ tổ chức, QL, GD của mình,đảm bảo cho kế hoạch công tác được thực hiện với kết quả cao nhất, góp phầntích cực vào việc hoành thành các nhiệm vụ GD chung cho toàn trường

TRƯỞNG

Nội dung quản lý công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng bao gồm:Quản lý đội ngũ GVCN, Quản lý các công việc của người GVCN

- Quản lý đội ngũ GVCN ở trường TH:

+ Quản lý về số lượng: Căn cứ vào số lượng định biên của nhà trường,hiệu trưởng, từ thực tế của tùng lớp bố trí giáo viên chủ nhiệm một cách hợp

lý nhằm đảm bảo đạt kết quả giáo dục cao nhất, việc bố trí giáo viên chủnhiệm thường dựa vào các tiêu chí: Có năng lực chuyên môn vững vàng,phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín trong đồng nghiệp nhân dân và học sinh,nhiệt tình công tác, nhanh nhẹn, hoạt bát, biết cách tổ chức

+ Quản lý về chất lượng của đội ngũ GVCN: Bao gồm phẩm chất chính trị, tưtưởng, lối sống, đạo đức; năng lực công tác, hiệu quả công việc đạt được

+ Quản lý vấn đề phát triển năng lực làm việc cho đội ngũ giáo viênlàm công tác chủ nhiệm: Quan tâm và có kế hoạch cho tập huấn, đào tạo nănglực công tác cho các giáo viên đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm, nhằm đảm bảonhiệm vụ của công việc trong xu thế hội nhập và phát triển

+ Quản lý các mối quan hệ của GVCN: Bao gồn mối quan hệ với họcsinh, phụ huynh, giáo viên khác, với các đoàn thể

- Quản lý các công việc của người GVCN ở trường TH:

+ Quản lý công tác tiếp nhận học sinh và lớp chủ nhiệm đầu năm học.+ Quản lý việc xây dựng, thực hiện kế hoạch làm việc của GVCN.+ Quản lý công tác xây dựng đội ngũ cán bộ lớp của GVCN

+ Quản lý việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp

+ Quản lý việc đánh giá, xếp loại học sinh

+ Quản lý việc xây dựng phong trào thi đua, phong trào tự quản ở tậpthể lớp chủ nhiệm

+ Quản lý công tác giáo dục học sinh cá biệt của GVCN

+ Quản lý hồ sơ, sổ sách chủ nhiệm của giáo viên

Thể hiện qua quy trình quản lý sau:

1.4.1 Lập kế hoạch công tác chủ nhiệm lớp trong nhà trường

Chức năng kế hoạch hoá bao gồm các công việc: thu nhập và xử lýthông tin để tìm ra những căn cứ của kế hoạch, xác định mục tiêu và phânhạng các ưu tiên; tìm tòi và lựa chọn các biện pháp, các phương án thực hiệnmục tiêu; soạn thảo, thông qua kế hoạch và truyền đạt kế hoạch đến ngườithực hiện

Căn cứ vào tình hình thực tế về nhân sự, số lượng, chất lượng học sinh,

số lớp, tình hình cơ sở vật chất nhà trường, hiệu trưởng lập kế hoạch công tácchủ nhiệm lớp trong nhà tr ường Kế hoạch bao gồm:

- Các chỉ tiêu, mục tiêu cần phấn đấu trong năm học

- Các nội quy, quy chế thực hiện nhiệm vụ năm học

- Phân công, bố trí nhân sự

- Công tác bồi dưỡng thường xuyên, xây dựng đội ngũ

- Kế hoạch thời gian cụ thể theo năm, tháng, tuần

- Công tác thi đua khen thưởng

1.4.2 Tổ chức công tác chủ nhiệm lớp

Bao gồm các phần việc: xây dựng cơ cấu bộ máy; quy định chức năng,quyền hạn, nhiệm vụ, quan hệ của từng bộ phận; lựa chọn và phân công cán

bộ sao cho công việc thích hợp với năng lực và phẩm chất từng người; chuẩn

bị để cung ứng kịp thời các điều kiện vật chất, tài chính và tinh thần cho việcthực hiện các nhiệm vụ kế hoạch; khai thác mọi tiềm lực cho việc thực hiệnthắng lợi kế hoạch…

- Thông qua HĐGD, hiệu trưởng tổ chức công tác chủ nhiệm lớp bằngviệc phân công nhiệm vụ cụ thể đến từng thành viên; tổ chức việc phối hợp

giữa GVCN và các GVĐT, Tổng phụ trách Đội và các thành phần giáo dụckhác trong nhà trường.

- Phân công người trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá công tác chủnhiệm lớp

1.4.3 Chỉ đạo công tác chủ nhiệm lớp

Hiệu trưởng yêu cầu các bộ phận, cá nhân thực hiện các nhiệm vụ côngtác chủ nhiệm lớp; hướng dẫn cách làm; điều hoà phối hợp công tác giữa các

bộ phận, các cá nhân, kích thích tập thể và cá nhân thi đua làm tốt công việcđược phân công, bồi dưỡng cán bộ, giáo viên

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá công tác chủ nhiệm lớp.

Kiểm tra công tác chủ nhiệm lớp là thực hiện mối liên lạc ngược trongquá trình quản lý, thu thập phân tích đánh giá tình hình và kết quả của cáccông việc, phát hiện sai lệch và sữa chữa kịp thời đảm bảo mọi mục tiêu đềuđược thực hiện đẩy đủ và chính xác

Người hiệu trưởng cần kiểm tra: Tiến độ thực hiện kế hoạch củaGVCN, chất lượng toàn diện học sinh, sự phối hợp giữa GVCN và các lựclượng giáo dục khác, …

Để đánh giá kết quả công tác chủ nhiệm dựa vào các tiêu chí, mà cáctiêu chí này phải đựợc xây dựng từ đâu năm và công khai trước hội đồng giáodục Có thể dựa vào các tiêu chí:

+ Năng lực chuyên môn, năng lực công tác, phẩm chất đạo đức củagiáo viên chủ nhiệm lớp

+ Kết quả học tập, rèn luyện đạt được của lớp, bao gồm kết quả họctập, hạnh kiểm và các kết quả thi đua qua các đợt phát động thi đua của nhàtrường

1.5 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG QUẢN LÝ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP TRONG NHÀ TRƯỜNG

1.5.1 Nhận thức về tầm quan trọng của công tác chủ nhiệm lớp

Công tác chủ nhiệm lớp ở trường tiểu học có một vai trò vô cùng quantrọng trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục toàn diện cho học sinh, vì đặcthù tâm sinh lý lứa tuổi học sinh tiểu học đang còn thơ dại, nhận thức chưacao, yếu ớt trước các tác động từ bên ngoài, nên có thể nói người GVCN nhưngười mẹ thứ hai của các em, công tác chủ nhiệm ngoài việc dạy kiến thức kỹnăng còn là việc giúp trẻ phát triển tâm sinh lý một cách bình thường để các

em có điều kiện phát triển toàn diện về nhân cách

Việc tuyên truyền, phổ biến về tầm quan trọng của công tác chủ nhiệmgiúp cho người giáo viên chủ nhiệm và các lực lượng giáo dục khác hiểu rõcông tác chủ nhiệm, chia sẻ công việc và phối hợp thực hiện tốt nhiệm vụđược giao

1.5.2 Năng lực quản lý của CBQL, kỹ năng chủ nhiệm lớp của GV

Để thực hiện tốt công tác chủ nhịêm lớp đòi hỏi người CBQL phải cónăng lực thực sự, thể hiện ở việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm trađánh giá công tác chủ nhiệm lớp, trong đó, việc bố trí, phân công GVCN lớpsao cho đúng người, đúng việc, phù hợp với sở trường, năng lực của từng cánhân, bên cạnh đó là việc động viên, khuyến khích kịp thời, bồi dưỡng nănglực cho đội ngũ, đánh giá đúng kết quả mà người GVCN mang lại chính là

sự thể hiện rõ rệt nhất về năng lực của người CBQL

Người GVCN lớp cần phải có kỹ năng, kinh nghiệm trong việc quản lýlớp mình chủ nhiệm Những kỹ năng kinh nghiệm được tích luỹ trong quátrình công tác, trong việc học hỏi các đồng nghiệp, tham khảo tài liệu vàthông qua các kênh thông tin khác Đối với từng đối tượng cụ thể, từng côngviệc cụ thể phải có cách ứng xử phù hợp mới thu được kết quả mong muốn

Sự linh hoạt trong việc vận dụng các biện pháp giáo dục cho từng đối tượnghọc sinh sẽ đạt được hiệu quả giáo dục cao.

1.5.3 Sự đảm bảo các điều kiện vật chất, tinh thần cho đội ngũ GVCN

Để công tác chủ nhiệm lớp đạt kết quả tốt, việc đảm bảo các điều kiệnvật chất tinh thần cho đội ngũ giáo viên chủ nhiệm là vô cùng quan trọng Khiđược giảng dạy trong một lớp có đầy đủ cơ sở vật chất thiết bị sẽ tạo cảmhứng tốt cho giáo viên và tránh được sự lãng phí thời gian, công sức chonhững việc ngoài giảng dạy Bên cạnh đó, chế độ ưu đãi hợp lý cho nhữngngười làm công tác chủ nhiệm lớp như số tiết ưu đãi, giảm bớt các công việckhác, phần thưởng cho kết quả học tập, thi đua mà học sinh của họ mang lại,khuyến khích động viên kịp thời sự tiến bộ, và quan trọng nhất là đánh giáđúng những cống hiến của họ sẽ là động lực thúc đẩy đội ngũ GVCN lớp hoạtđộng hăng say và đạt hiệu quả cao

Vì vậy, có thể nói rằng chương của luận văn là những nội dung cơ bản,

giúp người nghiên cứu có cơ sở để tìm hiểu dùng trong quá trình quản lý hoạtđộng công tác chủ nhiệm lớp, đề ra biện pháp quản lý phù hợp nhằm nâng caohiệu quả quản lý công tác chủ nhiệm lớp trong các trường tiểu học trên địabàn huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

2.1.1 Vị trí địa lý, đặc điểm điều kiện tự nhiên và dân cư:

Triệu Sơn là huyện bán sơn địa nằm phía Tây tỉnh Thanh Hóa, đượcthành lập tháng 02 năm 1965 Gồm 13 xã của huyện Thọ Xuân và 20 xã củahuyện Nông Cống

Huyện Triệu Sơn có phía Bắc giáp huyện Thọ Xuân, Thiệu Hoá phíaĐông giáp huyện Đông Sơn, phía Tây giáp Thọ Xuân và Thường Xuân, phíaNam giáp huyện Nông Cống, Như Thanh Trung tâm huyện lỵ cách thành phốThanh Hóa 20 km, có đường quốc lộ 47 đi qua và đường nối với đường HồChí Minh Là vùng kinh tế Tây Nam của tỉnh Thanh Hoá, Triệu Sơn rất thuậnlợi trong giao lưu kinh tế-văn hoá với các huyện trong tỉnh

Với diện tích tự nhiên 292.2.km2, dân số: 220.685 người Triệu Sơn có:

35 xã và 01 Thị trấn (trong đó có 01 xã hưởng chương trình 135 của ChínhPhủ) và 4 xã miền núi, 4 dân tộc chính là: Thái, Thổ, Mường, Kinh cùng nhauchung sống Mật độ dân số trung bình 765 người/km2, phân bổ không đồngđều

Dân số các vùng thị trấn, thị tứ chiếm 3.45%, dân số nông thôn chiếm96.55% Tốc độ tăng dân số thời kì 2005-2010 bình quân 0.65% năm

2.1.2 Tình hình phát triển Kinh tế – Xã hội.

Căn cứ các quy hoạch phát triển chung của tỉnh, khu vực Trung duThanh Hoá và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện đến năm 2015,