MỘT số BIỆN PHÁP QUẢN lí NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ sử DỤNG THIẾT bị dạy học ở các TRƯỜNG TRUNG học cơ sở HUYỆN QUỲNH lưu, TỈNH NGHỆ AN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH Nguyễn Thanh Tuấn MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÍ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN QUỲNH LƯU, TỈNH N

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

Nguyễn Thanh Tuấn

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÍ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN QUỲNH LƯU, TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGHỆ AN - Năm 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

Nguyễn Thanh Tuấn

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÍ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN QUỲNH LƯU, TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Quản lí giáo dục

Mã số: 60.14.05

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS-TS Nguyễn Thị Mỹ Trinh

NGHỆ AN - Năm 2012

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Giáo dục và đào tạo đang là vấn đề thách thức của toàn cầu Hiện nay các quốcgia trên thế giới đang nỗ lực đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục - đào tạo vớinhiều mô hình, biện pháp khác nhau nhằm mở rộng qui mô, nâng cao tính tích cựctrong dạy học và học một cách toàn diện, dạy làm sao để giúp người học hướng tớiviệc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động Muốn vậy cần phải nângcao, cải tiến đồng bộ các thành tố liên quan, trong đó phương tiện, thiết bị dạy và học

là một thành tố quan trọng

Thiết bị dạy học có ý nghĩa và vai trò rất to lớn trong việc dạy và học Trongviệc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tích cực, chủ động sáng tạocủa học sinh phương tiện, thiết bị dạy học lại càng quan trọng hơn Chính chúng vừa

là công cụ để giáo viên tổ chức hoạt động nhận thức tích cực của học sinh, vừa là cơ

sở để học sinh hoạt động sáng tạo tự mình tìm và lĩnh hội kiến thức Có được cácphương tiện thích hợp, người giáo viên sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mìnhtrong công tác giảng dạy, làm cho hoạt động nhận thức của học sinh trở nên tích cựchơn, hiệu quả hơn

Chính vì vậy nên công tác sử dụng thiết bị dạy học hiện nay ở địa bàn huyệnnhà Quỳnh Lưu đang được lãnh đạo Phòng giáo dục rất chú ý và các nhà trường hếtsức quan tâm Mỗi trường được biên chế ít nhất một cán bộ phụ trách công tác thiết bịdạy học, hàng năm được cấp bổ sung kinh phí cho việc mua mới, duy tu, bảo dưỡngthiết bị đồ dùng dạy học Đa số các trường đã trang bị được khá đầy đủ trang thiết bịtheo danh mục thiết bị tối thiểu của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, nhiều trường

đã xây dựng được dãy nhà chức năng gồm nhiều phòng học bộ môn như Vật lý, Hoáhọc, Sinh học, Công nghệ, Tin học, Học liệu và phòng nghe nhìn; Đội ngũ giáo viêntrong các nhà trường đa số yêu nghề, tích cực tìm tòi sử dụng thiết bị dạy học, tất cả

vì học sinh thân yêu

Bên cạnh đó đa số các nhà trường còn gặp nhiều khó khăn nhất là về kinh phícho việc mua mới, duy tu, bảo dưỡng thiết bị đồ dùng dạy học; Một số hoá chất, thiết

bị của bộ môn Hoá học, Vật lý khá đầy đủ nhưng chất lượng chưa cao, độ bền thấp,

độ chính xác khoa học chưa cao và bị hỏng hóc thiếu chi tiết; Ở nhiều trường tronghuyện Quỳnh Lưu, một số bộ môn đặc thù như Âm nhạc, Mỹ thuật chưa có phòng họcriêng; Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho dạy học, đặc biệt là phục vụ cho việcdạy tin học và ứng dụng công nghệ thông tin còn nhiều khó khăn; một số trườngđược trang bị máy tính nhưng với số lượng rất hạn chế không đáp ứng được nhu cầuhọc tập của học sinh; Do điều kiện, tính chất và đặc điểm của thiết bị đồ dùng dạy họcthường đồng bộ không có bán lẻ trên thị trường nên việc bổ sung thiết bị gặp rất nhiềukhó khăn (Thiết bị đồ dùng nào hay hỏng, dễ vỡ thì cứ dễ vỡ và hỏng) Nhưng quantrọng nhất vẫn là thói quen “dạy chay” của một bộ phận không nhỏ giáo viên Phần thìngại chuẩn bị, phần thì sức ỳ quá lớn và trách nhiệm nghề nghiệp không cao nên “dạychay” cho qua chuyện, chỉ đến khi có tiết dạy thao giảng, thực tập hoặc khi có đồngnghiệp, thanh tra dự giờ mới sử dụng đồ dùng thiết bị dạy học, hoặc có nhiều giáoviên yêu nghề, yêu trẻ có đạo đức nghề nghiệp song kỹ năng sử dụng đồ dùng trangthiết bị dạy học hạn chế nên việc sử dụng đồ dùng trang thiết bị dạy học không hiệuquả …

Chính vì thế nên tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Một số biện pháp quản lí nhằm

nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học ở các trường THCS, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An” nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy ở các trường

THCS trong huyện

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề xuất một số biện pháp quản lí nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học,

từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu,Nghệ An

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học ở các trường THChuyện Quỳnh Lưu, Nghệ An

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu đề xuất và thực hiện được các biện pháp quản lý có tính khoa học, khả thithì có thể nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học ở các trường THCS huyệnQuỳnh Lưu, Nghệ An

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

5.1 Nghiên cứu về cơ sở lý luận về quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS 5.2 Khảo sát thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện QuỳnhLưu, Nghệ An

5.3 Đề xuất và thăm dò tính cần thiết, khả thi của một số biện pháp quản lý nângcao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu, NghệAn

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

6.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phương pháp phân tích, tổng hợp; PP phân loại- hệ thống hóa, PP cụ thể hóa cáctài liệu lý luận có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

6.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm quản lí giáo dục

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

6.3 Phương pháp thống kê toán học: Trung bình cộng; %

7 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Các trường THCS huyện Quỳnh Lưu

8 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dungluận văn được trong 3 chương

- Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

- Chương 2: Thực trạng quản lí thiết bị dạy học ở các trường THCS huyệnQuỳnh Lưu, Nghệ An

- Chương 3: Một số giải pháp quản lí nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạyhọc ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1 SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Thiết bị dạy học (TBDH) giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượngdạy học và giáo dục Vì vậy công tác quản lý, sử dụng hiệu quả TBDH đã được nhiềunhà giáo dục trong và ngoài nước quan tâm Trong những năm gần đây việc đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát huy tích cực, chủ động sáng tạo của học sinhđang trở thành phong trào và là phương pháp dạy học chủ đạo thì phương tiện, thiết bịdạy học lại càng quan trọng hơn Chính chúng vừa là công cụ để giáo viên tổ chứchoạt động nhận thức tích cực của học sinh, vừa là cơ sở để học sinh hoạt động sángtạo tự mình tìm và lĩnh hội kiến thức Có được các phương tiện thích hợp, người giáoviên sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong công tác giảng dạy, làm chohoạt động nhận thức của học sinh trở nên tích cực hơn, hiệu quả hơn

Ở các nước phát triển, với sự hỗ trợ của các phương tiện dạy học hiện đại, với

sự đầu tư của khoa học và công nghệ tiên tiến đã giúp cho quá trình giáo dục đạt chấtlượng và hiệu quả cao Qua các phương tiện truyền thông chúng ta được tham khảomột số mô hình giáo dục tiên tiến của Xingapore, của Thụy Điển, của Pháp …với cácphòng học rất hiện đại, thiết bị dạy học tối tân Đây là một trong những yếu tố giảithích tại sao nền giáo dục các nước này đang nằm vị trí hàng đầu thế giới

Ở Việt Nam do điều kiện khó khăn về cơ sở vật chất nên sự đầu tư trang thiết bịdành cho giáo dục còn hạn chế, kết hợp với việc nền giáo dục truyền thống mà ở đóngười thầy là trung tâm, người cung cấp kiến thức và người học là một thực thể bịđộng Ngoài ra ý thức của một bộ phận không nhỏ các nhà quản lý, giáo viên, cán bộphụ trách thiết bị dạy học chưa cao đã làm cho TBDH chưa thực sự phát huy vai trò,tác dụng của nó trong công tác giáo dục nói chung và dạy học nói riêng

Trong những năm qua cùng với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, đặcbiệt là nhận thức của toàn xã hội về giáo dục đã thay đổi mà đặc biệt là Đảng ta đãxem “giáo dục là quốc sách hàng đầu” thì việc đầu tư cho giáo dục có sự gia tăng

đáng kể Cùng với sự đổi mới nội dung chương trình giáo dục phổ thông, thiết bị giáodục nói chung và TBDH nói riêng thực sự được đầu tư và quan tâm Bộ giáo dục đã

có những quyết định, chỉ thị chi tiết, cụ thể về thiết bị giáo dục: Quyết định số41/2000/QĐ-BGD-ĐT ngày 07/9/2000, về việc ban hành quy chế thiết bị giáo dụctrong trường mầm non, trường phổ thông; dự án thiết bị dạy học của Bộ giáo dục đàotạo cấp cho các trường…là ví dụ điển hình

Có nhiều đề tài NCKH và CN cấp Bộ nghiên cứu về TBDH, trong đó có đề tài:

“Nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học và bước đầu thí điểm triển khai dạy họctheo phòng học bộ môn chương trình trung học cơ sở”, thuộc Dự án Phát triển giáodục phổ thông, đã được tổ chức nghiệm thu trước hội đồng nghiệm thu cấp Bộ, vàotháng 12/2004 Đề tài đã xây dựng được lý luận về phòng học bộ môn, chỉ rõ vai tròcủa TBDH trong việc đổi mới nội dung chương trình và PPDH phổ thông hiện nay,đồng thời đề xuất và kiến nghị các giải pháp triển khai dạy học theo phòng học bộmôn trong nhà trường THCS giai đoạn hiện nay

Năm 2006, sau khi tổ chức Hội thảo Về quản lý và sử dụng TBDH, nhà xuấtbản Hà Nội đã cho ra đời cuốn “Quản lý và sử dụng nhằm tăng cường hiệu quảTBDH” Tài liệu này đã đưa ra được một số phương pháp quản lý cũng như sử dụngTBDH vào giảng dạy để đạt hiệu quả cao

Có rất nhiều bài viết trên các tạp chí, phương tiện truyền thông, internet, củacác thầy giáo, cô giáo trực tiếp giảng dạy trên khắp mọi miền đất nước, đã nêu lênnhững băn khoăn của mình về TBDH, về sự cần thiết của TBDH trong giáo dục hiệnnay, về phương pháp cách thức quản lí TBDH tối ưu nhất nhằm đem lại hiệu quả caonhất và đề xuất những biện pháp tháo gỡ, nhằm làm cho TBDH thực sự là một yếu tốkhông thể thiếu cho việc triển khai chương trình sách giáo khoa nói chung và đặc biệtcho việc triển khai đổi mới phương pháp dạy học hướng vào hoạt động tích cực, chủđộng của học sinh

Các công trình nghiên cứu và các bài viết trên đã nêu được vai trò, vị trí, chứcnăng của TBDH, cách thức sử dụng và quản lí thiết bị dạy học đạt hiệu quả và góp

phần đổi mới phương pháp giảng dạy ở các cấp học khác nhau từ phổ thông đến đạihọc Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào thực sự có hệ thống và chuyên sâu

về công tác quản lý thiết bị dạy học riêng cho bậc THCS

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN:

1.2.1 Quản lý

Quản lý là một dạng lao động xã hội, gắn liền và phát triển cùng với sự pháttriển của xã hội loài người Quản lý là lao động đặc biệt, điều khiển các hoạt động laođộng, nó có tính khoa học và nghệ thuật cao nhưng đồng thời cũng là sản phẩm mang

tính lịch sử, tính đặc thù Khi đề cập cơ sở khoa học của quản lý C.Mác viết: “Bất cứ

lao động nào có tính xã hội, cộng đồng được thực hiện ở quy mô nhất định đều cần ở một chừng mực nhất định Sự quản lý giống như người chơi vĩ cầm một mình thì tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng” [22, tr 157]

Có thể nêu lên một số khái niệm quản lý như sau:

“Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (ngườiquản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức, nhằm làm cho tổchức vận hành đạt được mục đích của tổ chức”[ 5,tr22]

Hay “Quản lý là hoạt động có sự qua lại giữa hệ thống và môi trường, do đóquản lý được hiểu là đảm bảo hoạt động của hệ thống trong điều kiện có sự biến đổiliên tục của hệ thống và môi trường, là chuyển hệ thống tới trạng thái thích ứng vớinhững hoàn cảnh mới” [7,tr31]

“Quản lý là hoạt động thiết yếu nảy sinh khi con người hoạt động tập thể, là sựtác động của chủ thể vào khách thể, trong đó quan trọng nhất là khách thể con người,nhằm thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức” [15,tr114]

Theo các nhà nghiên cứu đầu ngành, có một số khái niệm quản lý như sau:

- Từ “quản lý” là sự tích hợp giữa “quản” và “lý”.

+ Quản là làm cho hệ thống ta quản được chăm sóc, quan tâm, giữ gìn Để đưađến sự ổn định, nề nếp, kỷ cương.

+ Lý là sự sắp xếp, bố trí phù hợp quy luật đưa đến sự dịch chuyển (phát triển).Nếu quá nghiêng về quản sẽ dẫn đến cứng nhắc, khó phát triển Nếu quá nghiêng về

lý sẽ dẫn đến thoáng quá, sẽ không ổn định Cho nên phải cân bằng giữa quản và lýmới dẫn đến sự ổn định và phát triển

- Theo từ điển tiếng Việt:

+ Quản lý là tổ chức, điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định

[37; Tr.801]

- Theo Nguyễn Văn Lê: Quản lý là một hệ thống xã hội mang tính khoa học và

nghệ thuật, tác động vào từng thành tố của hệ thống bằng phương pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu đã đề ra.[29, tr216]

- Theo Giáo sư Đặng Vũ Hoạt và Giáo sư Hà Thế Ngữ: Quản lý là một quá

trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định.[25, tr175]

- Theo Giáo sư Trần Kiểm: Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người,

sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội [19, tr237]

- Theo PGS.TS Thái Văn Thành: Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế

hoạch của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra.

[33,325]

Từ các khái niệm trên, ta có thể hiểu:

+ Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả hoạt động của những người cộng sựkhác nhau cùng chung một tổ chức

+ Quản lý là những tác động có mục đích lên những tập thể người, thành tố cơbản của hệ thống xã hội

+ Quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội

Quản lý ngày nay được coi là một trong năm nhân tố phát triển kinh tế - xã hội,bao gồm vốn, nguồn nhân lực, khoa học kỹ thuật, tài nguyên và quản lý Trong đóquản lý có vai trò mang tính quyết định sự thành công.

Tóm lại: Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều

khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan.

- Lập kế hoạch: Đó là quá trình vạch ra mục tiêu và quyết định phương thức

đạt được mục tiêu Lập kế hoạch thực chất là bắc nhịp cầu nối trạng thái hiện tại với

trạng thái mong muốn trong tương lai

- Tổ chức: Là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn lực theo những cách thức

nhất định để đạt được mục tiêu mong đợi Đó chính là hình thành nên cơ cấu, quan hệgiữa các thành viên, các bộ phận trong một tổ chức nhằm thực hiện tốt kế hoạch lập

ra

- Chỉ đạo: (phối hợp + điều hành): Là quá trình tác động gây ảnh hưởng đến

các thành viên, liên kết, liên hệ với người khác, động viên họ hoàn thành nhiệm vụđược giao để đạt được mục tiêu của tổ chức

Chỉ đạo là quá trình giải quyết tốt mối quan hệ giữa các thành viên trong

tổ chức, nhằm làm cho việc thực hiện kế hoạch lập ra nhịp nhàng, hợp quy luật, kể cảviệc điều hành các nguồn lực đã được xác lập hoặc cả những nguồn lực phát sinh

- Kiểm tra, đánh giá: Là chức năng cuối cùng của chu trình quản lý để kiểm tra

việc thực hiện kế hoạch của tổ chức, nhằm đánh giá mức độ hoàn thành và điều chỉnh

những sai lệch theo chuẩn mực (nếu có) kể cả đối tượng quản lý và chủ thể quản lýnhằm đạt được mục tiêu đề ra.

1.2.2 Thiết bị dạy học

Theo Lotx Klinbơ (Đức) thì TBDH (hay còn gọi là đồ dùng dạy học, dụng cụ )

là tất cả những phương tiện vật chất cần thiết cho giáo giáo viên và học sinh để tổchức hợp lý, thực hiện có hiệu quả quá trình giáo dưỡng và giáo dục tại các cơ sở đàotạo

Theo các nhà nghiên cứu của Việt Nam: TBDH là thuật ngữ chỉ một vật thể

hoặc một tập hợp đối tượng vật chất mà người giáo viên sử dụng với tư cách là phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, còn đối với người học thì

đó là các nguồn tri thức, là các phương tiện giúp học sinh lĩnh hội các khái niệm, định luật, thuyết khoa học.vv hình thành ở họ các kỹ năng, kỹ xảo, đảm bảo phục vụ mục đích dạy học.

Như vậy có thể hiểu: TBDH là hệ thống đối tượng vật chất và tất cả những

phương tiện kỹ thuật được giáo viên và học sinh sử dụng trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học.

1.2.3 Quản lý giáo dục; Quản lý nhà trường

Quản lý giáo dục được hiểu không như nhau tùy thuộc vào các cấp độ xem xétkhác nhau

- Quản lý giáo dục được hiểu theo nghĩa rộng nhất đó là 1 bộ phận của quản lý xãhội

Theo nghĩa hẹp thì quản lý giáo dục được hiểu là quản lý một cơ sở GD-ĐT (nhàtrường)

Các tiếp cận thứ 2 được nhiều nhà nghiên cứu chấp nhận Có thể nêu ra:

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục, quản lý trường học có thể hiểu làmột chuỗi tác động hợp lý (có mục đích tự giác, hệ thống, có kế hoạch) mang tính tổ

chức sư phạm của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên và học sinh, đến những lựclượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động cho họ cùng cộng tác, phốihợp, tham gia mọi hoạt động của nhà trường, nhằm làm cho quá trình này vận hànhtối ưu tới việc hoàn thành những mục tiêu dự kiến” [36,18].

Theo tác giả Nguyễn Gia Quý: “Quản lý quá trình giáo dục là quản lý một hệthống toàn vẹn bao gồm các yếu tố: Mục tiêu, nội dung, phương pháp, tổ chức, giáodục, người dạy, người học, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho dạy và học, môitrường giáo dục, kết quả giáo dục” [29, tr325]

Nguyễn Ngọc Quang và nhiều nhà nghiên cứu khác cho rằng: “Quản lý giáo dục

là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thểQLGD nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng,thực hiện được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ làquá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến lêntrạng thái mới về chất”.[28,tr168]

Như vậy, quản lý nhà trường là gì?

Quản lý nhà trường là phương hướng đổi mới quản lý giáo dục, bằng cách coinhà trường là thực thể trung tâm của quản lý giáo dục, từ đó trao cho Nhà trườngquyền lực ngày càng rộng rãi hơn để giải quyết mọi vấn đề xảy ra tại chỗ

Quản lý nhà trường bao gồm quản lý các mối quan hệ giữa nhà trường với môitrường xã hội và quản lý nội bộ bên trong trường học

Nội dung cơ bản của quản lý nhà trường là quản lý quá trình dạy học, giáo dục;quản lý các điều kiện thiết yếu như: quản lý nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất - thiết

bị dạy học , nhằm đạt được các mục tiêu giáo dục đã đề ra

1.2.4 Quản lý thiết bị dạy học

Quản lý TBDH là tác động có mục đích, có kế hoạch của người quản lý nhằmxây dựng, bảo quản và sử dụng có hiệu quả hệ thống TBDH phục vụ đắc lực cho côngtác dạy học

Hay quản lý TBDH là hệ thống tác động có hướng đích của chủ thể quản lý đếnđối tượng quản lý thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý nhằm sử dụng cóhiệu quả TBDH, phục vụ đắc lực cho công tác dạy học.

Nội dung cơ bản của quản lý TBDH có thể khác nhau tùy vào các cách tiếp cậnkhác nhau:

a) Theo nội dung của công tác TBDH trong nhà trường thì nội dung củaquản lý TBDH có thể là Xây dựng (bổ sung, mua sắm) TBDH; Bảo quản TBDH; Sửdụng TBDH

b) Theo việc thưc hiện các chức năng quản lý thì nội dung quản lý TBDH có thể là: lập kế hoạch quản lý TBDH; Tổ chức thực hiện kế hoạch quản lý TBDH; Chỉđạo thực hiện kế hoạch quản lý TBDH; kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạchquản lý TBDH

Trong luận văn này chúng tôi sử dụng cách tiếp cận thứ 2

1.2.5 Sử dụng TBDH

Sử dụng TBDH là quá trình giáo viên và học sinh đưa TBDH vào tiến trình dạyhọc theo một cách thức, kế hoạch vạch sẵn (của giáo viên) nhằm hoàn thành các mụctiêu bài học đề ra Nói cách khác, TBDH là phương tiện không thể thiếu giúp giáoviên thực hiện thành công phương pháp dạy học đã lựa chọn Do TBDH ngày càngphong phú và đa dạng nên việc sử dụng, khai thác cũng có nhiều cấp độ khác nhau.Việc lựa chọn và sử dụng TBDH phụ thuộc và đặc điểm môn học, đặc điểm nội dungtài liệu học tập, vào mục đích dạy học cụ thể Việc lựa chọn này còn phụ thuộc vàođặc điểm tâm sinh lý học sinh cũng như khả năng thiết bị thực tế của nhà trường

Theo tinh thần đổi mới nội dung chương trình và phương pháp, trong quá trìnhbiên soạn sách giáo khoa và sách hướng dẫn giảng dạy cho giáo viên, các tác giả đãchú ý lựa chọn danh mục thiết bị và chuẩn bị các TBDH theo một số yêu cầu để cóthể phát huy vai trò của TBDH Những yêu cầu này rất cần các nhà quản lý và giáoviên quán triệt:

- “Sử dụng phương tiện, TBDH không chỉ là phương tiện của việc dạy mà còn

là phương tiện của việc học TBDH không chỉ minh hoạ, còn là nguồn tri thức, là mộtcách chứng minh bằng quy nạp Chú trọng sử dụng phưong tiện TBDH mới, bồidưỡng phát triển các năng lực sử dụng phương tiện hiện đại

- Đảm bảo tính đồng bộ, hệ thống và có chất lượng cao của TBDH, tạo điềukiện đẩy mạnh hoạt động của học sinh trên cơ sở tự giác, tự khám phá kiến thức thôngqua hoạt động thực hành, làm thí nghiệm trong quá trình học tập Đảm bảo để nhàtrường có được TBDH ở mức tối thiểu, đó là những TBDH thực sự cần thiết khôngthể thiếu được

- Chú trọng thiết bị thực hành giúp học sinh tự tiến hành các bài thực hành, thínghiệm Những thiết bị đơn giản có thể được giáo viên, học sinh tự làm, góp phần làmphong phú thên TBDH của nhà trường

- Hỗ trợ giáo viên biết sử dụng TBDH hiệu quả đặc biệt các phương tiện dạy họcmới: Lựa chọn và sử dụng hợp lý TBDH trên cơ sở lô gíc của quá trình nhận thức củahọc sinh và chú ý đến các chức năng lý luận dạy học nhằm đáp ứng đổi mới phươngpháp dạy học và thực hiện mục tiêu dạy học”.[8,tr216]

1.2.6 Hiệu quả quản lý TBDH.

a) Hiệu quả

+ Là sự đạt được mục tiêu đặt ra phù hợp với chức năng nhiệm vụ được giao

+ Theo Từ điển Tiếng Việt (2000) thì hiệu quả là: Kết quả như yêu cầu của việclàm mang lại Chẳng hạn: Đạt hiệu quả cao trong sản xuất; hiệu quả kinh tế

b) Hiệu quả quản lý là kết quả đích thực của quá trình quản lý trên một lĩnh

vực, một quy mô nhất định

c) Hiệu quả quản lý giáo dục là kết quả đích thực của quá trình quản lý giáo

dục, hay là mức độ thực hiện những mục tiêu giáo dục đã đề ra trong phạm vi nguồnlực của mình

Mục tiêu giáo dục là kết quả dự định cần đạt được của hoạt động giáo dục Kếtquả này đạt được trên hai mức độ: Những phẩm chất, năng lực đạt được của người họctrong quá trình giáo dục ở nhà trường và sự phát huy những phẩm chất, năng lực đó khingười học bước vào cuộc sống lao động ngoài xã hội.

Mức độ đạt được những phẩm chất, năng lực trong quá trình giáo dục, ở nhàtrường gọi là hiệu quả trong

Mức độ phát huy những phẩm chất, năng lực cuả người học trong cuộc sống laođộng, ngoài xã hội gọi là hiệu quả ngoài

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả tập trung nghiên cứu vấn đề hiệu quảtrong, tức là hiệu quả quá trình giáo dục đào tạo ở trong nhà trường

Mục tiêu giáo dục của nhà trường về cơ bản đã được cấp trên xác định Nhàtrường phải cụ thể hoá mục tiêu này cho phù hợp thêm với nhu cầu của địa phương vàđiều kiện thực tế nhà trường

d)Hiệu quả quản lý TBDH được hiểu là hiệu quả của việc thực hiện các nội

dung quản lý TBDH như: Xây dựng, mua sắm, sắp xếp bảo quản, khai thác sử dụng,kiểm tra đánh giá việc bảo quản sử dụng TBDH

Nâng cao hiệu quả quản lý TBDH cần phải đồng thời thực hiện quản lý có hiệuquả các nội dung kể trên

1.2.7 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý TBDH ở các trường THCS

Giải pháp: Theo "Từ điển Tiếng Việt" của Trung tâm từ điển học Hà Nội

-2000 thì giải pháp là: Phương pháp giải quyết một vấn đề nào đó

- Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý TBDH ở các trường THCS là phươngpháp giải quyết những vấn đề khó khăn trong quản lý TBDH nhằm đạt được mục tiêuquản lý TBDH đề ra trong kế hoạch của trường THCS

1.3 CÔNG TÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS

1.3.1 Vị trí, vai trò, chức năng của TBDH ở trường THCS

1.3.1.1 Vị trí, vai trò của TBDH:

Như chúng ta đã biết, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục và đào tạo đang

là vấn đề thách thức của toàn cầu Hiện nay các quốc gia trên thế giới đang nỗ lực đổimới nội dung và phương pháp giáo dục-đào tạo với nhiều mô hình, biện pháp khácnhau nhằm mở rộng qui mô, nâng cao tính tích cực trong dạy học và học một cáchtoàn diện, dạy làm sao để giúp người học hướng tới việc học tập chủ động, chống lạithói quen học tập thụ động Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi toàn ngành giáo dụcđang đẩy mạnh phong trào đổi mới phương pháp dạy học Muốn vậy cần phải nângcao, cải tiến đồng bộ các thành tố liên quan, trong đó phương tiện dạy và học là mộtthành tố có vai trò hết sức quan trọng

Trong quá trình dạy học, các phương tiện dạy học giảm nhẹ công việc của giáoviên và giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi Có được các phươngtiện thích hợp, người giáo viên sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong côngtác giảng dạy, làm cho hoạt động nhận thức của học sinh trở nên nhẹ nhàng và hấpdẫn hơn, tạo ra cho học sinh những tình cảm tốt đẹp với môn học Do đặc điểm củaquá trình nhận thức, mức độ tiếp thu kiến thức mới của học sinh tăng dần theo các cấp

độ của tri giác: nghe-thấy-làm được, nên khi đưa những phương tiện vào quá trình dạyhọc, giáo viên có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập của học sinh và từ đónâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hình thành kỹ năng, kỹxảo của các em

Tính chất của phương tiện dạy học biểu thị nội dung thông tin học, hình thứcthông tin và phương pháp cho thông tin chứa đựng trong phương tiện và phải dưới sựtác động của giáo viên hoặc học sinh tính chất đó mới đựơc bộc lộ ra Như vậy đã cómối liên hệ chặt chẽ giữa tính chất và chức năng của phương tiện dạy học

Trong quá trình dạy học, chức năng của các phương tiện dạy học thể hiện sự tácđộng đạt được mục đích dạy-học

Phương tiện dạy học có ý nghĩa to lớn đối với quá trình dạy học

- Giúp học sinh dể hiểu bài, hiểu bài sâu sắc hơn và nhớ bài lâu hơn

+ Phương tiện dạy học tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự nghiên cứu dạng bềngoài của đối tượng và các tính chất có thể tri giác trực tiếp của chúng.

+ Phương tiện dạy học giúp cụ thể hóa những cái quá trừu tượng, đơn giản hóanhững máy móc và thiết bị quá phức tạp

+ Phương tiện dạy học giúp làm sinh động nội dung học tập, nâng cao hứng thúhọc tập bộ môn, nâng cao lòng tin của học sinh vào khoa học

+ Phương tiện dạy học còn giúp học sinh phát triển năng lực nhận thức, đặc biệt

là khả năng quan sát, tư duy (phân tích, tổng hợp các hiện tượng, rút ra những kết luận

có độ tin cây, ), giúp học sinh hình thành cảm giác thẩm mỹ, được hấp dẫn bởi cáiđẹp, cái đơn giản, tính chính xác của thông tin chứa trong phương tiện

- Giúp giáo viên tiết kiệm được thời gian trên lớp trong mỗi tiết học Giúp giáoviên điều khiển được hoạt động nhận thức của học sinh, kiểm tra và đánh giá kết quảhọc tập của học sinh được thuận lợi và có hiệu suất cao

Có rất nhiều loại phương tiện dạy học với các hình thức và chức năng khácnhau, trong đó có: phương tiện tạo hình ảnh (bảng đen, bảng trắng, tranh ảnh, bảngbiểu, ), những phương tiện khuếch đại hình ảnh (máy chiếu), phương tiện thu/phátkhuếch đại âm thanh (máy quay, máy ghi âm, )

- Sử dụng TBDH nâng cao được tính trực quan, cơ sở của tư duy trừu tượng,

mở rộng khả năng tiếp cận với các đối tượng và hiện tượng

- Sử dụng TBDH giúp tăng tính hấp dẫn, tính ham thích học tập, phát triểnhứng thú nhận thức của học sinh

- Sử dụng TBDH giúp tăng cường độ lao động học tập của học sinh, do đó chophép nâng cao nhịp độ nghiên cứu tài liệu, sách giáo khoa.

- Sử dụng TBDH tạo cho học sinh có điều kiện tự lực chiếm lĩnh tri thức, hìnhthành kỹ năng, kỹ xảo (tự nghiên cứu tài liệu, tự lắp ráp thí nghiệm, tìm thông tin)trong quá trình học tập

- Sử dụng TBDH hợp lý hoá được quá trình dạy học Tiết kiệm được thời gian

mô tả Ví dụ hình ảnh động của các quá trình khảo sát nghiên cứu, các đoạn Video mô

Bảng 1.1 Tổng hợp số tiết dạy có sử dụng TBDH

TT Môn học

Số tiết theo PPCT

Số tiết có thực hành

Số tiết chỉ sử dụng tranh vẽ,

mô hình

Số tiết có sử dụng TBDH

Sốtiết

Tỷ lệ (%) Số tiết

Tỷ lệ (%)

Sốtiết

Tỷ lệ (%)

1 Toán 6 140 9 6,4 14 10 23 16,4

2 Toán 7 140 12 8,6 17 12,1 29 20,7

3 Toán 8 140 9 6,4 13 9,3 22 15,7

4 Toán 9 140 11 7,9 15 10,7 26 18,6

1.3.2 Phân loại thiết bị giáo dục trong nhà trường THCS:

Thiết bị dạy học trong nhà trường THCS hiện nay, theo “Danh mục TBDH

truờng phổ thông” Bộ GD&ĐT ban hành bao gồm 9 loại hình chính như sau:

1 Tranh, ảnh SGK

2 Bản đồ, lược đồ giáo khoa, bảng, biểu đồ

3 Mô hình, mẫu vật, vật mẫu

4 Dụng cụ thí nghiệm

5 Phim đèn chiếu (Phim Slide)

6 Bản trong dùng cho máy chiếu qua đầu

7 Băng, đĩa ghi âm

8 Băng, đĩa ghi hình

9 Phần mềm dạy học.

Trong đó tranh ảnh SGK, bản đồ, lược đồ giáo khoa, bảng, biểu đồ, mô hình, mẫuvật, vật mẫu, dụng cụ thí nghiệm thường được gọi là thiết bị dạy học truyền thống.Thiết bị dạy học truyền thống có 2 đặc điểm:

- Đã xuất hiện từ rất lâu, kể từ khi nghề dạy học mới phát triển nên rất thôngdụng trong quá trình dạy học

- Giáo viên và học sinh có thể khai thác một cách trực tiếp lượng thông tin chứađựng trong thiết bị

Các TBDH truyền thống có vai trò cực kỳ quan trọng trong tất cả các khâu củaquá trình dạy học và không thể có bất kỳ một TBDH đa năng nào thay thế hoàn toànđược chúng

Các loại hình TBDH còn lại có đặc điểm là giáo viên và học sinh không thểkhai thác trực tiếp lượng thông tin chứa đựng trong thiết bị Muốn khai thác lượngthông tin chứa đựng trong thiết bị đó cần phải có thêm các máy móc chuyên dùng Tất

cả các hệ thống TBDH và các máy móc kèm theo đó nguời ta quen gọi là các phươngtiện kỹ thuật dạy học hay còn gọi là phương tiện nghe nhìn (PTNN)

So với các TBDH truyền thống thì các PTNN có một số đặc điểm sau:

1, Mỗi PTNN bao gồm hai khối: Khối mang thông tin và khối chuyển tải thôngtin tương ứng.

Khối mang thông tin Khối chuyển tải thông tin tương ứng

Phim Slide, phim chiếu bóng Máy chiếu Projector, máy chiếu phim

Bản trong Máy chiếu qua đầu

Băng, đĩa ghi âm Radio cassette, đầu đĩa, máy vi tính

Băng, đĩa ghi hình Video, đầu đĩa hình, máy vi tính

Phần mềm dạy học Máy vi tính

2, Muốn sử dụng phải có lưới điện 220 v

3, Đắt tiền gấp nhiều lần so với các TBDH thông thường

4, Phải có trình độ sử dụng và bảo quản tốt

5, Phải có phòng ốc chuyên biệt để lắp đặt sử dụng và bảo quản

6, Là loại TBDH mới xuất hiện nhưng có nhiều ưu điểm nổi trội và do yêu cầuđổi mới PPDH nên các PTNN ngày càng được phát triển

Hiện nay các trường THCS trong huyện đã được cung cấp tương đối đầy đủ cácTBDH truyền thống được ghi trong danh mục TBDH Bộ giáo dục và đào tạo quyđịnh, đủ điều kiện để thực hiện nội dung các bài học theo chương trình SGK hiệnhành Tuy nhiên trong quá trình bảo quản, sử dụng và chất lượng một số thiết bị hạnchế nên số lượng TBDH càng ngày bị thiếu hụt, chưa có điều kiện mua sắm bổ sung,dẫn đến tình trạng thiếu TBDH khi lên lớp, đặc biệt các dụng cụ thí nghiệm cần chocác bài học có nội dung thí nghiệm thực hành

Các phương tiện kỹ thuật phục vụ dạy học (PTNN) như máy chiếu Projector,máy vi tính, máy quay phim chụp ảnh…chỉ được trang bị ở một số trường nhất định,những trường còn lại chưa được cấp và các trường chưa đủ điều kiện để mua sắmhoặc vì cơ sở vật chất, PHBM chưa có nên các PTNN đang được sử dụng sai mụcđích

Như vậy, TBDH trong trường THCS là tất cả trang thiết bị mô hình, vật mẫu,hoá chất, thiết bị nghe nhìn sử dụng trong giảng dạy, học tập, luyện tập, thực hànhnhằm thực hiện các mục tiêu của quá trình dạy học

1.3.3 Đánh giá chất lượng thiết bị dạy học

“Chất lượng thiết bị dạy học được quy định bằng tiêu chuẩn kĩ thuật cụ thể đốivới mỗi loại sản phẩm Tuỳ theo tầm quan trọng, phạm vi sử dụng, đặc trưng phổ biếncủa từng loại sản phẩm mà Bộ GD&ĐT quy định áp dụng tiêu chuẩn cơ sở, tiêu chuẩnngành hay tiêu chuẩn quốc gia

Trong điều kiện chưa ban hành được tiêu chuẩn ngành hay tiêu chuẩn quốcgia, cho phép áp dụng tạm thời tiêu chẩn của cơ sở sản xuất nhưng tiêu chuẩn nàyphải được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt trên cơ sở đề nghị của hội đồng thẩmđịnh thiết bị giáo dục.

Để đánh giá chất lượng của các loại phương tiện dạy học, ta thường dựa vàocác chỉ tiêu chính: tính khoa học sư phạm, tính nhân trắc học, tính thẩm mỹ, tính khoahọc kỹ thuật và tính kinh tế

a) Tính khoa học sư phạm

Tính khoa học sư phạm là một chỉ tiêu chính về chất lương phương tiện dạyhọc Chỉ tiêu này đặc trưng cho sự liên hệ giữa mục tiêu đào tạo và giáo dục, nội dungphương pháp dạy học với cấu tạo và nội dung của phương tiện Tính khoa học sưphạm thể hiện ở chỗ:

- Phương tiện dạy học phải bảo đảm cho học sinh tiếp thu được kiến thức, kỹnăng kỹ xảo nghề nghiệp tương ứng với yêu cầu của chương trình học, giúp cho giáoviên truyền đạt một cách thuận lợi các kiến thức phức tạp, kỹ xảo tay nghề làm cho

họ phát triển khả năng nhận thức và tư duy logic

- Nội dung và cấu tạo của phương tiện dạy học phải bảo đảm các đặc trưng củaviệc dạy lý thuyết và thực hành cũng như các nguyên lý sư phạm cơ bản

- Phương tiện dạy học phải phù hợp với nhiệm vụ sư phạm và phương phápgiảng dạy, thúc đẩy khả năng tiếp thu năng động của học sinh

- Các phương tiện dạy học hợp thành một bộ phải có mối liên hệ chặt chẽ vềnội dung, bố cục và hình thức, trong đó mỗi cái phải có vai trò và chỗ đứng riêng.Phương tiện dạy học phải thúc đẩy việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại vàcác hình thái tổ chức dạy học tiên tiến

b)Tính nhân trắc học

Thể hiện ở sự phù hợp của các phương tiện dạy học với tiêu chuẩn tâm sinh lýcủa giáo viên và học sinh, gây được sự hứng thú cho học sinh và thích ứng với

công việc sư phạm của thầy và trò Cụ thể là:

- Phương tiện dạy học dùng để biểu diễn trước học sinh phải được nhìn rõ ởkhoảng cách 8m Các phương tiện dạy học dùng cho cá nhân học sinh không đượcchiếm nhiều chỗ trên bàn học

- Phương tiện dạy học phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh

- Màu sắc phải sáng sủa, hài hòa và giống với màu sắc của vật thật (nếu là mô hình,tranh vẽ)

- Bảo đảm các yêu cầu về độ an toàn và không gây độc hại cho thầy và trò.c) Tính thẩm mỹ

Các phương tiện dạy học phải phù hợp với các tiêu chuẩn về tổ chức môitrường sư phạm:

- Phương tiện dạy học phải bảo đảm tỉ lệ cân xứng, hài hòa về đường nét vàhình khối giống như các công trình nghệ thuật

- Phương tiện dạy học phải làm cho thầy trò thích thú khi sử dụng, kích thích-Tình yêu nghề, làm cho học sinh nâng cao cảm thụ chân, thiện, mỹ.d) Tính khoa học kỹ thuật

- Các phương tiện dạy học phải có cấu tạo đơn giản, dễ điều khiển, chắc chắn,

có khối lượng và kích thước phù hợp, công nghệ chế tạo hợp lý và phải áp dụngnhững thành tựu của khoa học kỹ thuật mới

- Phương tiện dạy học phải được bảo đảm về tuổi thọ và độ vững chắc

- Phương tiện dạy học phải được áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật mớinhất nếu có thể

- Phương tiện dạy học phải có kết cấu thuận lợi cho việc chuyên chở và bảoquản

và học sinh để phát huy hiệu quả các phương tiện dạy học cần phải đảm bảo các điềukiện trình bày dưới đây:

+ Môi trường sư phạm của nhà trường Môi trường sư phạm của nhà trường baogồm cả môi trường vật chất và tinh thần (nề nếp học tập, tinh thần làm việc, quan hệthầy trò ) ở đây chúng ta chỉ đề cập đến môi trường vật chất, nói khác hơn, đó là cơ

sở vật chất của nhà trường bao gồm: không gian, ánh sáng, âm thanh, nhiệt độ, độ ẩm,

sự lưu thông của không khí, hình thức và nội dung bố trí các đồ vật, nơi làm việc củahọc sinh và giáo việc (lớp học, phòng thực hành, )

+ Bảo đảm các nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học Phương tiện dạy học

có tác dụng làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức của học sinh, giúp cho học sinhthu nhận được kiến thức về đối tượng thực tiễn khách quan Tuy vậy, nếu không sửdụng phương tiện dạy học một cách hợp lý thì hiệu quả sư phạm của phương tiện dạyhọc không những không tăng lên mà còn làm cho học sinh khó hiểu, rối loạn, căngthẳng Do đó các nhà sư phạm đã nêu lên các nguyên tắc đúng lúc, đúng chỗ, đúngcường độ Như vậy, không phải bao giờ và bất cứ đâu phương tiện dạy học cũng cótác dụng tích cực đến hoạt động nhận thức của học sinh Nhiều khi, nếu được sử dụngkhông đúng với những yêu cầu sư phạm cụ thể, phương tiện dạy học lại có tác dụngtheo chiều tiêu cực, làm cho học sinh hoang mang, hiệu quả tiếp thu kém để pháthuy hết hiệu quả và nâng cao vai trò của phương tiện dạy học khi sử dụng phương

tiện, người giáo viên phải nắm vững ưu nhược điểm và các khả năng cũng như yêucầu của phương tiện để việc sử dụng phương tiện dạy học phải đạt đựơc mụch đíchdạy học và phải góp phần nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học.

1.4 QUẢN LÝ TBDH Ở TRƯỜNG THCS

Thiết bị dạy học không chỉ được sử dụng trong khuôn khổ hẹp như trước đây(chủ yếu là minh họa) mà ngày nay TBDH là công cụ quan trọng trong hoạt độngnhận thức của HS, nhất là các TBDH có ứng dụng những thành tựu của CNTT&TT

1.4.1 Mục đích, yêu cầu và nguyên tắc quản lý TBDH:

1.4.1.1 Mục đích quản lý TBDH:

Làm cho TBDH trở thành người bạn đồng minh trung thành của thầy giáo trongviệc cải tiến chất lượng giảng dạy, cũng chính là làm cho TBDH trở thành công cụchính đáng cho học sinh rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, nâng cao nhận thức,

tu dưỡng đạo đức và để thực hiện mục tiêu bao trùm là nhằm nâng cao chất lượng đàotạo trong nhà trường

Việc quản lý TBDH tốt sẽ giúp phát huy tối đa vai trò và tác dụng của TBDHtrong việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo HS ở trường THCS

1.4.1.2 Yêu cầu quản lý thiết bị dạy học:

1 “Tất cả các thiết bị giáo dục của một cơ sở giáo dục phải được đặt 1 cáchkhoa học, dễ sử dụng và có các phương tiện bảo quản (tủ, hòm), vật che phủ, phươngtiện chống ẩm, chống mối, mọt, dụng cụ phòng chữa cháy Tuỳ theo tính chất, quy môcủa thiết bị mà bố trí diện tích phòng và địa điểm thích hợp, đảm bảo cho giáo viên vàhọc sinh thao tác, đi lại thuận tiện và an toàn khi sử dụng Các thí nghiệm có độc hại,gây tiếng ồn phải được bố trí và xử lý theo chuẩn quy định được đảm bảo an toàn laođộng và vệ sinh môi trường

2 Thiết bị giáo dục phải được sử dụng với hiệu quả cao nhất, đáp ứng các yêucầu về nội dung và phương pháp được quy định trong chương trình giáo dục

3 Thiết bị giáo dục phải được làm sạch sẽ ngay sau khi sử dụng; định kỳ bảodưỡng, bổ sung phụ tùng, linh kiện, vật tư tiêu hao.

4 Hằng năm phải tiến hành kiểm kê theo đúng quy định của nhà nước về quản

lý tài sản Việc kiểm kê bất thường phải được tiến hành trong các trường hợp sau:

a) Khi thay đổi Hiệu trưởng hoặc người phụ trách công tác thiết bị giáo dục.b) Khi thay đổi địa điểm, sát nhập, chia tách, đình chỉ hoạt động, giải thểtrường

c) Khi thiệt hại do thiên tai, hoả hoạn, trộm cắp

d) Khi cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền yêu cầu

Để quản lý tốt công tác TBDH, người quản lý phải nắm chắc cơ sở lý luận vàthực tiễn về lĩnh vực quản lý, các chức năng quản lý Biết phân lập và phối hợp cácnội dung quản lý, các mặt quản lý Phải hiểu rõ mục tiêu chương trình dạy học để tậptrung các nguồn lực nhằm đưa công tác TBDH phục vụ đắc lực cho quá trình dạy học

1.4.1.3 Nguyên tắc quản lý TBDH:

- Trang bị đầy đủ và đồng bộ các TBDH theo cấu trúc trường sở, chương trình

và phương pháp dạy học, biện pháp khai thác sử dụng và bảo quản

- Bố trí TBDH hợp lý cho từng bộ môn, cấu trúc chương trình và tiến trình sửdụng đảm bảo tính tiện lợi, an toàn và hiệu quả

1.4.2 Nội dung cơ bản của quản lý TBDH ở trường THCS

1.4.2.1 Xây dựng hệ thống TBDH

a) Lập kế hoạch

Trên cơ sở quy mô, loại hình trường, lớp, học sinh, các trường THCS phải tiếnhành lập kế hoạch xây dựng hệ thống TBDH của trường mình Ngoài thiết bị đượccấp phát, nhà trường phải xây dựng kế hoạch mua sắm bổ sung trong giai đoạn thờigian dài hạn (trên 5 năm), trung hạn (3-5 năm) và ngắn hạn (từng năm) để đảm bảo

TBDH phải đủ về số lượng, chủng loại theo danh mục TBDH tối thiểu cho bậc THCS

mà Bộ GD&ĐT quy định Thông thường ở các trường THCS ở huyện Quỳnh Lưuhiện nay, do kinh phí có hạn nên TBDH chỉ được bổ sung theo kế hoạch từng năm

Bộ phận phụ trách TBDH sẽ trình Hiệu trưởng kế hoạch bổ sung TBDH vào đầu mỗinăm học

Trước khi lập kế hoạch xây dựng hệ thống TBDH, các trường cần tiến hành ràsoát về số lượng, chủng loại, chất lượng TBDH hiện có và so sánh với danh mục tốithiểu do Bộ GD&ĐT quy định cũng như nhu cầu bổ sung để đa dạng hoá TBDH, từ đó

có kế hoạch mua sắm bổ sung hoặc phát động cán bộ, GV nhà trường tự làm các TBDHđơn giản cung cấp cho hệ thống TBDH nhà trường

Trong kế hoạch phải nêu rõ số lượng, chủng loại TBDH cần mua sắm, bổ sung,sửa chữa, làm mới; dự trù về mức kinh phí, nguồn kinh phí, quá trình, thời gian thựchiện, người thực hiện

Kế hoạch xây dựng hệ thống TBDH được thông qua Hội đồng và được lãnhđạo nhà trường duyệt để đưa vào thực hiện

b) Tổ chức thực hiện kế hoạch

Trên cơ sở kế hoạch đã lập, lãnh đạo nhà trường chỉ đạo các bộ phận có liênquan đến công tác xây dựng hệ thống thiết bị thực hiện kế hoạch đã đặt ra qua cácbiện pháp cụ thể sau:

+ Phân công trong Ban giám hiệu quản lý TBDH (Hiệu trưởng chịu tráchnhiệm chung, phó hiệu trưởng phụ trách CSVC, TBDH)

+ Phân công tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm mua sắm, bổ sung TBDH theo

Trong quá trình thực hiện, lãnh đạo nhà trường cần thường xuyên kiểm tra, đônđốc để hoàn thành kế hoạch đã đặt ra.

- Việc chỉ đạo thực hiện kế hoạch thông qua các biện pháp như:

+ Giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện kế hoạch

+ Hỗ trợ, giúp đỡ khi gặp khó khăn trong quá trình thực hiện kế hoạch

+ Động viên, khuyến khích nhằm điều chỉnh hoạt động của cấp dưới để có thểthực hiện được kế hoạch đặt ra

d) Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch

Căn cứ vào các mốc thời gian đã xây dựng trong kế hoạch và người (hoặc bộphận nào đó) thực hiện, từng giai đoạn, từng kỳ hay năm học, nhà trường cần đánh giáthông qua kiểm tra, kiểm kê TBDH việc thực hiện kế hoạch đã xây dựng, từ đó thấyđược những vấn đề đã thực hiện được, vấn đề gì còn tồn tại để kịp thời bổ sung, điềuchỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế nhằm nâng cao hiệu quả của công tác xây dựng

hệ thống TBDH cho nhà trường, đáp ứng được yêu cầu dạy - học của trường

1.4.2.2 Bảo quản TBDH

- Để bảo quản tốt TBDH trong nhà trường thì Hiệu trưởng, hiệu phó, cán bộ(GV) phụ trách công tác TBDH phải nắm vững các quy định, yêu cầu, chế độ… bảoquản TBDH Các quy định này đã được đề cập trong Quy chế thiết bị giáo dục trongtrường mầm non, trường phổ thông, ban hành kèm theo Quyết định số 41/2000/QĐ-BGDĐT ngày 07/9/2000 của Bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo

- Việc bảo quản TBDH trong trường THCS được giao cho cán bộ (GV) phụtrách TBDH

- Để bảo quản tốt các TBDH thì việc chuẩn bị CSVC như phòng kho, tủ, giá đểsắp xếp TBDH là vô cùng quan trọng Tuỳ thuộc quy mô số lớp, số học sinh nhàtrường mà TBDH của trường nhiều hay ít, trên cơ sở đó mỗi trường THCS phải bố tríphòng kho đủ diện tích để sắp xếp thiết bị, ngoài ra còn có kho hoá chất riêng đủ rộng

Các trường có các phòng học bộ môn chuẩn, thì ngoài các kho chứa thiết bị theo từngmôn (cạnh phòng học bộ môn) còn có một kho chứa TBDH chung cho các môn cònlại Việc bố trí kho chứa thiết bị thường được ưu tiên các phòng kiên cố, an toàn.

- Việc bảo quản TBDH phải được thực hiện đúng quy trình và phương phápbảo quản TBDH Bên cạnh việc bảo quản định kỳ, bảo quản trong hè, thì việc bảoquản TBDH ngay sau khi sử dụng là rất cần thiết, nó giúp tăng đáng kể tuổi thọ củaTBDH

- Bên cạnh các vấn đề trên thì việc kiểm tra thường xuyên hoặc đột xuất củalãnh đạo nhà trường về công tác bảo quản TBDH là rất cần thiết Hàng năm, cáctrường tiến hành kiểm kê TBDH vào cuối học kỳ và cuối năm học Ngoài kiểm kêtheo năm học thì TBDH còn được kiểm kê trong một số trường hợp khác như: Khithay đổi hiệu trưởng hoặc người phụ trách công tác TBDH; khi thay đổi địa điểm, sápnhập, chia tách, đình chỉ hoạt động, giải thể trường; khi xảy ra thiệt hại do thiên tai,hỏa hoạn, trộm cắp; khi cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền yêu cầu

1.4.2.3 Sử dụng TBDH

- Xây dựng và ban hành các quy định về sử dụng TBDH: Ở các trường THCS,TBDH được trang bị theo chương trình SGK hiện hành nên tương đối đầy đủ Vớiquy định tất cả các tiết học có TBDH thì GV phải sử dụng TBDH vào giờ dạy Trên

cơ sở đó các trường có thể xây dựng các quy định riêng, cụ thể hơn và phù hợp chotừng trường để yêu cầu GV sử dụng TBDH thường xuyên và có hiệu quả, tránh dạy

"chay", dạy qua chuyện

Trong các tiêu chí đánh giá thi đua hoặc kiểm tra đánh giá các mặt hoạt độngcông tác chuyên môn đối với tập thể, cá nhân đều có nội dung quy định về việc sửdụng TBDH

- Công tác bồi dưỡng nhận thức, nâng cao trình độ và năng lực sử dụng hiệuquả TBDH cho đội ngũ GV: Hàng năm các tổ chuyên môn của các trường THCSthường tổ chức nhiều chuyên đề, hội thảo, hội giảng trong năm học Việc kết hợp giữa

cán bộ (GV) phụ trách TBDH với các tổ chuyên môn, với nhà trường thực hiện cácchuyên đề sử dụng TBDH của từng bộ môn sẽ giúp bồi dưỡng nhận thức, nâng caotrình độ và năng lực sử dụng TBDH cho giáo viên Bên cạnh đó thông qua việc dự giờthăm lớp, sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn trong trường, cụm trường, cấp huyện cũngthực hiện được việc bồi dưỡng nhận thức, nâng cao trình độ và năng lực sử dụngTBDH cho GV.

- Xây dựng kế hoạch sử dụng TBDH hợp lý: Xây dựng danh mục TBDH theomôn học, tiết học là vấn đề rất cần thiết, nó giúp cho cán bộ phụ trách TBDH cũngnhư GV bộ môn chủ động hơn trong việc đăng ký, cho mượn, sử dụng cũng như bảoquản TBDH Qua đó cán bộ phụ trách TBDH có thể nắm vững tiết nào thiếu TBDHloại gì, số lượng bao nhiêu để có kế hoạch bổ sung kịp thời

- GV bộ môn xây dựng kế hoạch bộ môn và kế hoạch giảng dạy trong đó cóđăng ký sử dụng TBDH theo yêu cầu bài soạn Việc đăng ký và sử dụng TBDH của

GV bộ môn được thể hiện thông qua giáo án, đăng ký giảng dạy, đăng ký mượnTBDH, sổ sử dụng TBDH

- Giám sát và theo dõi việc sử dụng TBDH được thực hiện thông qua lãnh đạonhà trường, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn và cán bộ (GV) phụ trách công tác TBDH.Hàng tuần, hàng tháng, trong các cuộc họp tổ chuyên môn, họp hội đồng sư phạm,cán bộ phụ trách TBDH sẽ báo cáo việc sử dụng TBDH của GV thông qua việc sosánh danh mục TBDH theo tiết học với số lượng, chủng loại TBDH mà GV bộ mônchính thức mượn để sử dụng, từ đó đánh giá mức độ sử dụng TBDH của từng GV.Lãnh đạo nhà trường cũng đánh giá việc sử dụng TBDH của GV qua kiểm tra, dự giờ

và các báo cáo của các bộ phận Từ việc đánh giá đó để xếp loại thi đua từng đợt cho

GV cũng như đôn đốc việc sử dụng TBDH đối với những GV còn ít sử dụng, dạychay

- Thi đua, khen thưởng những cá nhân, tập thể sử dụng hiệu quả TBDH: Đểđộng viên đối với các tập thể (tổ, nhóm chuyên môn) hoặc cá nhân từng GV trong

việc sử dụng thường xuyên và có hiệu quả TBDH, nâng cao được hiệu quả giờ lên lớp

và chất lượng dạy - học các trường thường xây dựng quy chế thi đua khen thưởngriêng và có những hình thức khen thưởng nhằm khích lệ sự hăng say trong công việc

1.4.3 Những yêu cầu đối với Hiệu trưởng trong công tác quản lý TBDH trong trường THCS

- Cần nắm vững cơ sở lý luận và thực tiễn của khoa học quản lý

- Nắm vững các chức năng và nội dung quản lý TBDH, biết phân lập và phốihợp các nội dung quản lý TBDH

- Hiểu rõ những đòi hỏi của chương trình dạy học các bộ môn và những điềukiện, phương tiện, TBDH cần thiết để thực hiện chương trình

- Có ý tưởng, chiến lược phát triển nhà trường, đổi mới và thực hiện bằng một

kế hoạch khả thi

- Có biện pháp hiệu quả để tập trung mọi tiềm năng vật chất vào một hướngthống nhất là xây dựng, bảo quản và sử dụng TBDH nhằm nâng cao chất lượng giáodục HS

1.4.4 Các yếu tố quản lý có ảnh hưởng đến hiệu quả sủ dụng TBDH ở trường THCS

1.4.4.1 Định hướng của Đảng, Nhà nước ta về quản lý TBDH để nâng cao chất lượng dạy học

Báo cáo của BCHTW Đảng khóa VIII tại đại hội toàn quốc lần thứ IX có đoạn:

“Tăng cường cơ sở vật chất và từng bước hiện đại hóa nhà trường (lớp học, sân chơi,

bãi tập, máy tính nối mạng internet, thiết bị học tập và giảng dạy hiện đại )”, “Đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khóa ” và “Tăng cường cơ sở vật chất

và từng bước hiện đại hoá nhà trường (lớp học, sân chơi, bãi tập, máy tính nối mạng Internet, thiết bị học tập và giảng dạy hiện đại, thư viện và đổi mới phương pháp

dạy học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay”[12, tr78]

Nghị quyết 40/2000/QH 10 ngày 9/12/2000 của Quốc hội khoá X cũng chỉ rõ

“Việc đổi mới chương trình, SGK, phương pháp dạy và học phải được thực hiện đồng

bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học, tổ chức đánh giá tiêu chuẩn hoá trường sở, đào tạo bồi dưỡng giáo viên, công tác quản lý giáo dục ” [30, tr236]

Công tác quản lý TBDH ở trường THCS được quy định tại Quy chế thiết bịgiáo dục trong trường mầm non, trường phổ thông, ban hành kèm theo Quyết định số41/2000/QĐ-BGDĐT ngày 07/9/2000 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo;

Quy định trong Điều lệ trường THCS, trung học phổ thông và trường phổ thông

có nhiều cấp học (ban hành kèm theo Quyết định số 07/2007/QĐ-BGDĐT ngày02/4/2007 của Bổ trưởng Bộ GD&ĐT)

1.4.4.2 Định hướng phát triển giáo dục phổ thông và quan điểm chỉ đạo về quản

lý TBDH của huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An

Ổn định quy mô trường, lớp, học sinh ổn định; xây dựng môi trường học tậplành mạnh đủ các điều kiện về CSVC, trang thiết bị dạy học; Nâng cao chất lượng độingũ cán bộ quản lý, giáo viên; nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục THCS, hoànthành phổ cập giáo dục bậc trung học; Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng trường chuẩnquốc gia, phấn đấu tăng tỷ lệ trường THCS đạt chuẩn quốc gia

Về công tác thiết bị: Bổ sung CSVC, trang thiết bị dạy học theo hướng trườngchuẩn quốc gia; Các trường THCS có đủ phòng học bộ môn, kho chứa thiết bị vàtrang bị nội thất theo yêu cầu; Tăng cường trang bị các TBDH hiện đại; Quản lý và sửdụng có hiệu quả TBDH để nâng cao chất lượng dạy - học; Chỉ đạo tốt việc áp dụngCNTT vào dạy - học

1.4.4.3.Quan điểm chỉ đạo về công tác quản lý TBDH ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An

- Với phương châm: Quản lý toàn diện và triệt để; quản lý vừa trực tiếp vừa cóthể gián tiếp, đã nói đến quản lý là có liên quan đến con người, có thể nói trực tiếp về conngười, nhưng cũng có thể quản lý gián tiếp thông qua các sự vật, hiện tượng liên quanđến con người thuộc lĩnh vực mà nhà quản lý đang quan tâm

- Quan điểm quản lý TBDH ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An

là quản lý từ chủng loại, số lượng thiết bị, việc khai thác, sử dụng chúng trong quátrình dạy học cho đến quản lý đội ngũ cán bộ, giáo viên liên quan đến công tác thiếtbị

1.4.4.4.Nhận thức và năng lực quản lý của đội ngũ CBQL và cán bộ phụ trách TBDH ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An

Những năm gần đây, được sự quan tâm chỉ đạo của Sở giáo dục đào tạo Nghệ

An nên CBQL các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An thường xuyên đượctiếp cận với các mô hình quản lí và phương pháp dạy học hiện đại, tiên tiến của cácnền giáo dục hàng đầu thế giới qua các dự án triển khai của Bộ GD – ĐT Chính vìthế nhận thức và năng lực của CBQL ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ

An về vấn đề TBDH là rất tốt Đa số CBQL rất quan tâm trong công tác lập kế hoạch,mua sắm, chỉ đạo sử dụng TBDH ở đơn vị mình Điều này tạo điều kiện thuận lợi vàgóp phần không nhỏ trong phong trào đổi mới phương pháp dạy học ở các trườngTHCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An hiện nay

Đội ngũ phụ trách TBDH ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ Anhiện nay tương đối trẻ khỏe, nhiệt tình, yêu nghề Công tác TBDH là nghề của họ nênđại đa số nhận thức vấn đề TBDH rất tốt song năng lực của đội ngũ này sẽ được phântích nhiều hơn trong Chương II – thực trạng vấn đề

1.4.4.5 Nhận thức và năng lực sử dụng TBDH của giáo viên ở các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An

Trong phong trào đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng cácphương pháp dạy học hiên đại vào giảng dạy hiện nay ở Quỳnh Lưu – Nghệ An, đội

ngũ giáo viên là quan trọng nhất Đa số giáo viên giảng dạy ở các trường THCShuyện Quỳnh Lưu – Nghệ An đều có trình độ chuyên môn đúng chuẩn và trên chuẩn,

họ nhận thức vấn đề sử dụng TBDH trong giảng dạy là cần thiết Ý thức học hỏi đểtăng cường khả năng ứng dụng TBDH và từng tiết dạy cụ thể để góp phần nâng caochất lượng giờ dạy

1.4.4.6 Điều kiện cơ sở vật chất, tài chính phục vụ công tác TBDH các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An

Hàng năm, các trường thường trích một phần kinh phí phục vụ dạy và học chocông tác mua sắm TBDH, tu bổ CSVC Nhưng nhìn chung điều kiện này chưa đápứng đủ yêu cầu cấp thiết hiện nay của việc đổi mới phương pháp dạy học

Tiểu kết chương 1:

Trong công tác quản lý nói chung và QLGD nói riêng thì quản lý TBDH là mộtlĩnh vực tuy không phải là mới mẻ, nhưng để thực hiện tốt công tác này thì khôngphải là điều giản đơn

Quản lý TBDH ở các trường THCS nhằm phát huy tối đa vai trò và tác dụngcủa TBDH trong việc nâng cao chất lượng giáo dục học sinh ở các trường THCS.Việc quản lý tốt TBDH ở trường THCS sẽ giúp các nhà quản lý đạt được mục tiêugiáo dục với hiệu quả cao Do đó việc nâng cao hiệu quả quản lý TBDH ở các trườngTHCS là hết sức cần thiết

Từ cơ sở lý luận của đề tài chúng ta đã thấy rõ sự cần thiết phải có các giảipháp phù hợp hơn nữa để nâng cao hiệu quả quản lý TBDH ở các trường THCShuyện Quỳnh Lưu, Nghệ An

CHƯƠNG 2:

THỰC TRẠNG QUẢN LÍ THIẾT BỊ DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN QUỲNH LƯU – NGHỆ AN

2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, GIÁO DỤC CỦA HUYỆN QUỲNH LƯU TỈNH NGHỆ AN

2.1.1 Về điều kiện tự nhiên

Quỳnh Lưu là huyện địa đầu xứ Nghệ, nằm ở phía Bắc Nghệ An Tuy là huyệnđồng bằng nhưng có rừng núi, có biển

Diện tích đất tự nhiên là 58 507 ha

Diện tích đất rừng và nông nghiệp là 15 427,64ha

Dân số tính đến hết tháng 12.1995 là 330 501người

Mật độ dân cư khá lớn 650 người/ km2

Quỳnh Lưu có đường địa giới dài 122km, trong đó đường địa giới đất liền dài88km và 34km đường bờ biển Ở phía Tây giáp huyện Nghĩa Đàn, phía Nam giáphuyện Diễn Châu và Yên Thành, phía Đông là biển, phía Bắc giáp huyện Tĩnh Gia(Thanh Hóa)

Về địa hình, cơ bản Quỳnh Lưu là huyện đông bằng ven biển với 3 vùng rõ rệt:

- Vùng ven biển: Vùng này bao gồm các xã từ Quỳnh Lộc đến Quỳnh Thọ, tổngcó12 xã Phần lớn các xã đều nằm lọt giữa kênh Dâu (còn gọi là sông Mơ hay Kênhnhà Lê) với biển Đông Các xã nằm bên con sông này và kề mép nước nhân dânQuỳnh Lưu gọi là vùng Bãi Ngang Tuy là vùng nhỏ hẹp song địa hình khá phức tạp,thấp dần về phía Đông Có 2 loại đất: đất cát pha và đất sét

- Vùng đồng bằng gồm 18 xã từ xã Mai Hùng đến Quỳnh Diễn (xã cực Namcủa huyện Quỳnh Lưu) Đây là vựa thóc của cả huyện, là vùng trung tâm kinh tế vănhóa, chính trị của Quỳnh Lưu.

- Vùng đồi núi gồm 13 xã là các xã phía Tây và một số xã phía Bắc của huyện,chiếm hơn nửa diện tích toàn huyện

Về khí hậu: Cũng như toàn Nghệ An và phía Bắc của trung bộ, Quỳnh Lưu nằmtrong khu vực nhiệt đới, nhưng lại ở miền biển nên thường nhận được 3 luồng gió: giómùa Đông Bắc, gió mùa Tây Nam (gió Lào), gió mùa Đông Nam Khí hậu QuỳnhLưu chia làm hai mùa rõ rệt:

Mùa nóng: Từ tháng 5 đến tháng 10 dương lịch, tiết trời nóng nực, nhiệt độtrung bình 30độ C, có ngày lên tới 40 độ C Gió Lào thổi mạnh nhất từ tháng 6 đếntháng 8 dương lịch Có đợt kéo dài đến hơn chục ngày khiến cho nửa đầu mùa hạlượng mưa ở Quỳnh Lưu giảm rõ rệt

Mùa lạnh: Từ tháng 11 năm trước đến thang 4 năm sau (dương lịch) thường cógió mùa Đông Bắc, mưa ít nhưng bầu trời nhiều mây

Tóm lại, Quỳnh Lưu là hình ảnh thu nhỏ của Nghệ An, mang những nét điểnhình của thiên nhiên Nghệ An Ngoài ra do điều kiện tự nhiên đặc biệt của mình,Quỳnh Lưu còn mang thêm những đặc điểm riêng biệt Tất cả đều ảnh hưởng đếnkinh tế xã hội và đời sống nhân dân Nhìn chung thiên nhiên cũng không thật ưu đãiQuỳnh Lưu nên trong trường kì lịch sử nhân dân đã phải bỏ ra nhiều trí tuệ và sức lựclàm cho Quỳnh Lưu bộ mặt kinh tế xã hội với nhiều làng xóm trù mật như hiện nay

2.1.2.Về điều kiện kinh tế - xã hội và giáo dục

Trong những năm gần đây, bộ mặt kinh tế xã hội Quỳnh Lưu phát triển khôngngừng Chỉ tính từ năm 2000 đến 2005, tổng giá trị sản xuất trên địa bàn là 2850 tỉđồng (2005) tăng 2,7 lần so với năm 2000 Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm là17,5 % Tỷ trọng nông nghiệp 40,1%; Công nghiệp xây dựng 40,1%; Thương mạidịch vụ 19,8% Cơ cấu kinh tế các vùng trong huyện chuyển dịch nhanh, khoảng cách

phát triển giữa các vùng thu hẹp dần, các loại hình kinh tế dân doanh phát triển mạnh,

cơ cấu lao động chuyển dịch nhanh theo hướng cơ cấu phi nông nghiệp Thu nhậpbình quân đầu người năm 2005 tăng thêm 5,53 triệu đồng gấp 2,6 lần so với năm2000

Tóm lại, nếu như trước kia ở Quỳnh Lưu kinh tế nằm trong 3 chữ: Nôngnghiệp, nông thôn và nông dân với nền kinh tế tự cung tự cấp thì nay trên đường côngnghiệp hóa hiện đại hóa người dân Quỳnh Lưu đang làm kinh tế hàng hóa Đó là xuhướng phù hợp với sự phát triển của đất nước, của nhân loại và đang làm cho nhândân Quỳnh Lưu ngày càng giàu mạnh

Trên cơ sở đời sống được nâng cao, kinh tế văn hóa phát triển, Đảng bộ chínhquyền và nhân dân huyện Quỳnh Lưu đặc biệt quan tâm đến sự phát triển của giáodục đào tạo Trường lớp được xây dựng kiên cố, đội ngũ giáo viên đầy đủ, việc chuẩnhóa giáo viên luân chuyển cán bộ quản lí được thực hiện có hiệu quả, kỷ cương nềnnếp được tăng cường Vì vậy 5 năm qua ngành giáo dục đào tạo Quỳnh Lưu liên tụcđạt danh hiệu tiên tiến xuất sắc của tỉnh

Quỳnh Lưu đã hoàn thành phổ cập Tiểu học trước năm 2000, năm 2004 hoànthành phổ cập THCS Trong số gần 100 trường Tiểu học, PTCS, THCS thì 39 trườngđạt chuẩn Quốc gia, số học sinh giỏi các cấp và học sinh thi đậu Đại học, Cao đẳngtăng nhanh Bên cạnh đó, các trung tâm hướng nghiệp dạy nghề, trung tâm giáo dụcthường xuyên được củng cố, 43 trung tâm học tập cộng đồng được thành lập và đi vàohoạt động Các loại trường này đã góp phần thúc đẩy phong trào học tập của con emQuỳnh Lưu

2.1.3 Về giáo dục THCS

Toàn huyện có 42 trường THCS với 245 lớp, 8232 HS (năm học 2011 -2012)

Có 4/24 trường THCS đạt chuẩn quốc gia đạt tỷ lệ 16,7% Cơ sở vật chất các trường

về cơ bản đảm bảo cho dạy và học, tuy nhiên tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia còn

thấp Đội ngũ cán bộ, GV đủ về số lượng và tương đối hợp lý về cơ cấu các bộ môn.

Tỷ lệ GV đạt chuẩn là 100%, trong đó trên chuẩn là 45,5%

Về chất lượng giáo dục: Chất lượng HS giỏi của cấp học luôn xếp trên mứctrung bình của tỉnh Chất lượng đại trà: xếp loại hạnh kiểm có 99,5% đạt yêu cầu trởlên (trong đó loại tốt đạt 64%, loại khá đạt 30,5%, loại trung bình 6%, loại yếu 0,5%)

Về xếp loại học lực có 95,7% đạt yêu cầu trở lên (trong đó loại giỏi 14,6%, loại khá46,2%, trung bình 34,9%, yếu 4,1% và kém 0,2% Huyện đã hoàn thành phổ cập giáodục THCS năm 2000 với 100% số xã, thị trấn; duy trì sĩ số đạt 99,7%

Cũng như toàn quốc, điều ngành giáo dục đào tạo Quỳnh Lưu đang quan tâm

và thực hiện là phải nhìn thẳng vào chất lượng, thực hiện cuộc vận động “hai không”với bốn nội dung, đẩy mạnh phong trào đổi mới phương pháp dạy học tích cực nhằmtừng bước nâng cao chất lượng giáo dục huyện nhà

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÍ TBDH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN QUỲNH LƯU, TỈNH NGHỆ AN

2.2.1 Thực trạng đội ngũ làm công tác quản lý TBDH ở các trường THCS

2.2.1.1 Thực trạng đội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường THCS

Đội ngũ cán bộ quản lý công tác TBDH là tất cả những người tham gia quản lýTBDH: Từ Hiệu trưởng đến phó Hiệu trưởng; chuyên trách TBDH; tổ trưởng chuyênmôn; giáo viên

Đội ngũ cán bộ quản lý chưa được đào tạo bài bản về chuyên môn quản lýTBDH Kiến thức quản lý TBDH cần phải được bồi dưỡng để phù hợp với tình hìnhnhiệm vụ mới của các yêu cầu về quá trình dạy học

- Hiệu trưởng là người đứng đầu nhà trường có tư cách pháp nhân quản lý toàn

bộ cơ sở vật chất - TBDH, chịu trách nhiệm trước nhà nước về mọi mặt hoạt động củanhà trường nói chung, phát huy hiệu quả của công tác quản lý TBDH nói riêng

- Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, đồng thời trực tiếp điều hành cáchoạt động quản lý TBDH của nhà trường, thông qua chuyên trách TBDH và các tổtrưởng chuyên môn Mỗi học kỳ, tổ chuyên môn, giám hiệu nhà trường lấy kết quảbáo cáo của chuyên trách TBDH về mức độ sử dụng TBDH của từng giáo viên làmtiêu chuẩn tham gia đánh giá chất lượng công tác của giáo viên từng kỳ, hay năm học.

Do năng lực, kế hoạch quản lý và điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, thiếuchuyên trách TBDH nên vai trò của các nhà quản lý trường học chưa thể hiện có hiệuquả trong công tác quản lý sử dụng và bảo quản TBDH

Những năm gần đây, thực hiện chủ trương sáp nhập các trường THCS có cơ sốlớp quá ít theo mô hình phổ thông cơ sở (sáp nhập với trường Tiểu học cùng xã) hoặcTHCS (sáp nhập với trường THCS liền xã) Các trường THCS huyện Quỳnh Lưu, tỉnhNghệ An bao gồm đủ cả ba loại trường THCS (theo Thông tư Liên Bộ số35/2006/TTLB/GD&ĐT-BNV về định mức biên chế) Như vậy, ở các trường THCShuyện Quỳnh Lưu – Nghệ An tùy vào quy mô trường để được biên chế 1 hiệu trưởng

và 1 hay 2 phó hiệu trưởng Hầu hết các hiệu trưởng và phó hiệu trưởng đều được đàotạo trình độ ĐHSP về chuyên môn và được tham gia các lớp bồi dưỡng lý luận chínhtrị (đa số là Trung cấp chính trị), QLGD, quản lý thiết bị, thư viện trường học Tuynhiên các lớp bồi dưỡng, tập huấn về quản lý thiết bị trường học những năm trước đâythường là những lớp ngắn hạn một vài ngày và chủ yếu nhằm vào đối tượng là cán bộphụ trách TBDH (do điều kiện thời gian và kinh phí) nên năng lực quản lý TBDH củađội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng có phần hạn chế

Bảng 2.1 Số lượng, trình độ đào tạo của đội ngũ hiệu trưởng,

phó hiệu trưởng các trường THCS huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An

(Năm học 2011-2012)

Cán bộ quản lý Số

lượng

Trình độ chuyên môn

Đã qua bồi dưỡng

Đã qua bồi dưỡng quản lý

Đã qua bồi dưỡng quản lý