Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học quận i, thành phố hồ chí minh luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Vìvậy, việc nghiên cứu những giải pháp quản lý hoạt động dạy học có tính khảthi để đưa vào áp dụng trong các nhà trường tiểu học nhằm quản lý hoạt độngdạy học cho đội ngũ cán bộ quản lý

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhân loại đã bước vào thế kỷ XXI Khoa học và công nghệ đang có bướctiến nhảy vọt, kinh tế tri thức có vai trò càng nổi bật trong quá trình phát triểnlực lượng sản xuất, Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định:

“Phát huy nguồn lực trí tuệ và sức mạnh của người Việt Nam, coi phát triểngiáo dục và đào tạo, khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu…” [20; tr 32].Thời đại mới đòi hỏi con người cần phải hội tụ được những năng lực, phẩmchất mới Đó là những con người có trình độ học vấn cao, năng động, sángtạo, có khả năng xử lý thông tin cao, có khả năng tự lựa chọn và giải quyếtcác vấn đề đặt ra trong cuộc sống để thích ứng với sự biến đổi không ngừngcủa xã hội

Việt Nam là một nước xuất phát từ trình độ kinh tế - xã hội thấp, đờisống của nhân dân nghèo nàn và lạc hậu Để có thể bắt kịp với các nước khác,hòa nhập với xu hướng phát triển chung của thế giới, giáo dục cần được coi làquốc sách hàng đầu là động lực của sự phát triển Trách nhiệm này đòi hỏingành giáo dục phải xác định lại mục tiêu, thiết kế lại chương trình, kế hoạch,nội dung, phương pháp giáo dục và đào tạo, phương pháp dạy học… Đặc biệt

là đổi mới công tác quản lý giáo dục, một giải pháp quan trọng nhằm nângcao chất lượng giáo dục và đào tạo

Trước yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, công tác quản lý giáo dục cótầm quan trọng đặc biệt có tác dụng quyết định thành công của sự nghiệp giáodục Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy “Mọi việc thành công hay thất bại đều docán bộ tốt hay kém” Trong quá trình thực hiện đổi mới giáo dục, quản lý giáodục được xem là “khâu đột phá” mở đầu cho việc triển khai những chủ trương

và các giải pháp được thực hiện

Trong nhà trường, hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản, đặc trưng, là

mục tiêu trung tâm của quản lý Nâng cao chất lượng dạy học luôn là nhiệm

vụ cơ bản, quan trọng hàng đầu của mỗi nhà trường Chất lượng dạy học làkết quả hoạt động của nhiều yếu tố, trong đó vai trò chỉ đạo, quản lý củangười hiệu trưởng rất quan trọng, nó quyết định chất lượng dạy học trong nhàtrường

Tiểu học là cấp học nền tảng của toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân Vìvậy, việc nghiên cứu những giải pháp quản lý hoạt động dạy học có tính khảthi để đưa vào áp dụng trong các nhà trường tiểu học nhằm quản lý hoạt độngdạy học cho đội ngũ cán bộ quản lý nhà trường là nhiệm vụ hết sức quantrọng, là nhân tố quyết định sự thành công hay thất bại của giáo dục đặc biệt

là trong công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay

Những vấn đề về quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường nói chung

và ở trường tiểu học nói riêng đã có nhiều nhà khoa học, nhà quản lý nghiêncứu và đã đưa ra được hệ thống lý luận giúp cho các cán bộ quản lý giáo dục

có tư duy và cách nhìn nhận vấn đề một cách đầy đủ, có cơ sở khoa học đểgiải quyết nhiều vấn đề của thực tiễn quản lý hoạt động dạy học

Tuy nhiên, mỗi địa phương có đặc điểm tự nhiên và điều kiện kinh tế

-xã hội khác nhau Có những thách thức và mức độ yêu cầu khác nhau nênviệc đưa ra và áp dụng các giải pháp nâng cao chất lượng quản lý hoạt độngdạy học cho phù hợp với đặc điểm của từng địa phương cũng phải có nhữngsắc thái riêng

Quận I là quận trung tâm của thành phố Hồ Chí Minh, là trung tâm củavăn hóa, xã hội, là nơi có trình độ dân trí cao nhưng không đồng đều Ngànhgiáo dục Quận I đã có những chuyển biến tích cực trong công cuộc đổi mớigiáo dục hiện nay, tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng được với sự phát triển mạnh

mẽ về mọi mặt của Quận I và của thành phố Chất lượng dạy học ở các trườngtiểu học trong quận chưa được đồng đều Tình hình này có nhiều nguyên

nhân, trong đó có việc quản lý hoạt động dạy học còn nhiều hạn chế, chưa đápứng được yêu cầu của sự nghiệp đổi mới giáo dục hiện nay.

Do đó, việc tìm kiếm những giải pháp để nâng cao chất lượng quản lýhoạt động dạy học ở trường tiểu học là vấn đề cấp bách của giáo dục Quận I

Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp nâng cao hiệuquả quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học Quận I, Thành phố HồChí Minh” để nghiên cứu

Vấn đề quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trườngtiểu học Quận I, Thành phố Hồ Chí Minh

4 Giả thuyết khoa học

Có thể nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểuhọc Quận I, Thành phố Hồ Chí Minh, nếu đề xuất được các giải pháp có cơ sởkhoa học và có tính khả thi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu :

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lýhoạt động dạy học ở trường tiểu học

5.1.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lýhoạt động dạy học ở các trường tiểu học quận I, Thành phố Hồ Chí Minh 5.1.3 Đề xuất, thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của một số giải pháp

nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học Quận I,Thành phố Hồ Chí Minh.

5.2 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Khảo sát thực trạng và thăm dò tính cần thiết, tính khả thi của các giảipháp đề xuất ở 9 trường tiểu học tiêu biểu cho các vùng trong Quận I, Thànhphố Hồ Chí Minh (03 trường có điều kiện tốt: Lê Ngọc Hân, Đinh TiênHoàng, Nguyễn Bỉnh Khiêm; 03 trường có điều kiện khá tốt: Hòa Bình, TrầnHưng Đạo, Đuốc Sống; 03 trường có điều kiện khó khăn: Chương Dương,Trần Quang Khải, Nguyễn Huệ)

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng

cơ sở lý luận của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau đây:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu

- Phương pháp khái quát hoá các nhận định độc lập

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xâydựng cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thểsau đây:

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục

- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Phương pháp khảo nghiệm, thử nghiệm

6.3 Phương pháp thống kê toán học

7 Đóng góp của luận văn

7.1 Về mặt lý luận

Hệ thống hóa và bổ sung một số vấn đề lý luận về hoạt động dạy học vàquản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học trong giai đoạn hiện nay.

7.2 Về mặt thực tiễn

Khảo sát tương đối toàn diện thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở cáctrường tiểu học quận I, Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó đề xuất một số giảipháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu họcQuận I, Thành phố Hồ Chí Minh

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu luậnvăn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý hoạtđộng dạy học ở trường tiểu học

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý hoạtđộng dạy học ở các trường tiểu học quận I, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ởcác trường tiểu học Quận I, Thành phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Dạy học và quản lí dạy học được hình thành và phát triển cùng với lịch

sử hình thành và phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội Lúc đầu, cơ sở

lý luận về dạy học và quản lý dạy học chỉ thể hiện dưới dạng một số ý tưởngcủa những nhà triết học (đồng thời cũng là những nhà giáo dục), sau đó dầndần phát triển và hoàn thiện hơn

Ngay từ thời cổ đại, vấn đề dạy học đã được nhiều tác giả quan tâm

- Xôcrat (469 -339 trước CN) cho rằng, giáo dục phải “giúp con ngườitìm thấy, tự khẳng định chính bản thân mình” và để nâng cao hiệu quả dạyhọc cần có phương pháp “giúp thế hệ trẻ từng bước tự khẳng định, tự pháthiện tri thức mới mẻ, phù hợp với chân lý” [30; tr 1-11]

- Platon (429 – 347 trước CN) đã khẳng định “vai trò tất yếu của giáodục trong xã hội, tính quyết định của chính trị đối với giáo dục” [28; tr 13]

- Khổng Tử (551 – 479 trước CN), với hơn 20 năm làm nghề dạy học đãđúc kết được nhiều nguyên tắc và phương pháp dạy học có giá trị Theo ông,trong dạy học phải“dùng cách gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phứctạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ”, “đòi hỏi học tròphải tập luyện, phải hình thành nề nếp, thói quen trong học tập” và “họckhông biết chán, dạy không biết mỏi” [30; tr 15]

Những ý kiến nói trên chứng tỏ muốn mang lại hiệu quả dạy học phải đềcao đến các quy định về nề nếp dạy học, nâng cao trình độ của người dạy để

họ lựa chọn được những phương pháp dạy học theo hướng nâng cao năng lực

tự học, phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của người học

- Đến thế kỉ XVII, với những đóng góp to lớn của Cômenxki

(1592-1670), lý luận dạy học truyền thống với những cơ sở vững chắc của nó đãđược xác lập, tạo điều kiện cho việc tổ chức và quản lý hiệu quả quá trình dạyhọc trong các nhà trường.

- Đến khoảng cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, khoa học giáo dục thực

sự có sự biến đổi về lượng và chất Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩmkinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin đã định hướng cho hoạt động giáo dục

là các quy luật về “sự hình thành cá nhân con người”, về “tính quy định củakinh tế - xã hội đối với giáo dục…” Các quy luật đó đặt ra những yêu cầu đốivới quản lý giáo dục và tính ưu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phươngtiện và điều kiện cần thiết cho giáo dục

- Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, nhiều nhà khoa học XôViết (cũ) đã có các thành tựu khoa học đáng trân trọng về quản lý giáo dục vàquản lý dạy học

- Gần đây, năm 2000, thông qua Dự án Việt – Bỉ về quản lý nhà trường,tác giả Peter Van Petegem (Trường Đại học tổng hợp Antwerp – Vương QuốcBỉ) đã đưa ra quan điểm đánh giá hiệu quả trường học bằng việc xem xét kếtquả định tính của 11 nhân tố: cùng chung mục tiêu và tầm quan trọng, khônggian học tập, sự tăng cường tích cực, sự tập trung vào học tập và giảng dạy,theo dõi sự tiến bộ, tổ chức học tập, sự lãnh đạo chuyên nghiệp, quan hệ giữagia đình và nhà trường, hoạt động giảng dạy có mục đích, kỳ vọng cao, quyềnlực và trách nhiệm của học sinh

Ở trong nước, tiếp thu quan điểm giáo dục nói chung, quan điểm dạy họcnói riêng của Hồ Chủ tịch, hàng loạt các nhà nghiên cứu đã đi sâu tìm hiểubản chất, các quy luật, đặc điểm của quá trình dạy học hiện đại Đó là các tácgiả Nguyễn Ngọc Quang; Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Kỳ, Nguyễn Cảnh Toàn, LêKhánh Bằng, Vũ Văn Tảo, Thái Duy Tuyên, Trần Bá Hoành… Tuy xem xéthoạt động dạy học dưới những bình diện khác nhau nhưng tất cả các tác giả

đều hướng đến việc nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả quản lýhoạt động quan trọng này trong nhà trường.

Ngoài ra, trong những năm gần đây còn có một số luận văn thạc sĩchuyên ngành quản lý giáo dục đề cập tới vấn đề quản lý hoạt động dạy họctrong các loại hình nhà trường khác nhau Tuy nhiên trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh nói chung và Quận I nói riêng chưa có công trình nào nghiêncứu để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ởtrường tiểu học, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và giáo dục của địaphương

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Hoạt động và hoạt động dạy học

1.2.1.1 Hoạt động

- Theo Từ điển tiếng Việt, “hoạt động là tiến hành những việc làm cóquan hệ với nhau chặt chẽ nhằm một mục đích nhất định trong đời sống xãhội” [ 48; tr.452]

- Theo Từ điển Giáo dục học, “hoạt động là hình thức biểu hiện quantrọng nhất của mối quan hệ tích cực, chủ động của con người đối với thực tiễnxung quanh” [47; tr.191]

Hoạt động của con người luôn luôn xuất phát từ những động cơ nhấtđịnh do có sự thôi thúc của nhu cầu, hứng thú, tình cảm, ý thức trách nhiệm.Hình thức hoạt động cơ bản nhất của con người là lao động tạo ra những giátrị vật chất và tinh thần để thỏa mãn nhu cầu của mỗi con người và của toàn

- Theo Từ điển Giáo dục học, dạy học là hoạt động truyền lại những kiếnthức, kinh nghiệm, đưa đến những thông tin khoa học cho người khác tiếp thumột cách có hệ thống, có phương pháp nhằm mục đích tự nâng cao trình độvăn hóa, năng lực trí tuệ và kĩ năng thực hành trong đời sống thực tế”

[ 47; tr.244]

Xã hội loài người càng phát triển, tri thức của nhân loại cũng phong phú

và hoàn thiện Khái niệm hoạt động dạy học được mở rộng nội hàm thích ứngvới hoàn cảnh lịch sử và phương thức dạy học khác nhau, các nhà khoa học

đã tiếp cận với khái niệm hoạt động dạy học với nhiều góc độ khác nhau Theo lý thuyết hoạt động, dạy học gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy họccủa thầy và hoạt động học của trò Để tìm được giải pháp giúp cho công tácquản lí hoạt động dạy học có hiệu quả ở trường phổ thông, cần phải nghiêncứu kĩ hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh ở các cơ sởgiáo dục

- Hoạt động dạy của giáo viên

Hoạt động dạy học của giáo viên diễn ra theo một quá trình nhất định,gọi là quá trình dạy học Quá trình dạy học là toàn bộ hoạt động của giáo viên

và học sinh dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển, hướng dẫn của người dạynhằm giúp cho người học tự giác, tích cực, chủ động nắm vững hệ thống kiếnthức, kỹ năng, kỹ xảo, qua đó phát triển được năng lực nhận thức, năng lựchoạt động; hình thành những cơ sở của thế giới quan khoa học

- Hoạt động học của học sinh

Với sự hướng dẫn của người dạy, người học không ngừng vận động vàphát triển nhằm chiếm lĩnh tri thức “Học sinh lĩnh hội một cách sáng tạonhững tri thức khoa học đã được loài người phát hiện, không phải thực hiệnnhiệm vụ phát minh những chân lý khoa học mới” [39; tr.138]

Như vậy đối với người học từ chỗ chưa ý thức đầy đủ, sâu sắc, đến có ý

thức đầy đủ hơn, sâu sắc hơn nhiệm vụ học tập; từ tri thức đến việc hìnhthành các kỹ năng, kỹ xảo; từ đó biết vận dụng những điều đã học vào cáctình huống quen thuộc và các tình huống mới, trên cơ sở đó có thể tư duysáng tạo và ngày càng hoàn thiện các năng lực cá nhân, phẩm chất hoạt độngtrí tuệ, cũng như hoàn thiện thế giới quan khoa học và các phẩm chất đạo đức.Dưới góc độ của lí luận quản lí, để đạt được mục đích dạy học, ngườidạy và người học đều phải phát huy các yếu tố chủ quan của cá nhân (phẩmchất và năng lực của người dạy và người học) để xác định nội dung, lựa chọnphương pháp tìm kiếm các hình thức, tận dụng các phương tiện, điều khiển vàđánh giá kết quả thu được

Mối quan hệ của hoạt động dạy học là mối quan hệ biện chứng, có sựcộng tác tối ưu giữa người dạy và người học bằng sự phát huy những yếu tốchủ quan của họ và sử dụng có hiệu quả các yếu tố khách quan do các cấpquản lí tạo ra để quản lí truyền đạt và tự quản lí, lĩnh hội tri thức nhân loạinhằm thực hiện mục tiêu giáo dục

1.2.2 Quản lý và quản lý hoạt động dạy học

1.2.2.1 Quản lý

Quản lí là một khái niệm được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực củađời sống xã hội Do đối tượng quản lí phong phú, đa dạng tuỳ thuộc vào từnglĩnh vực hoạt động cụ thể, từng giai đoạn phát triển của xã hội mà có nhữngcách hiểu khác nhau về quản lí

- Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, “Quản lí là chức năng và hoạt độngcủa hệ thống có tổ chức thuộc các giới khác nhau (sinh học, kỹ thuật, xã hội),bảo đảm giữ gìn một cơ cấu ổn định nhất định, duy trì sự hoạt động tối ưu vàbảo đảm thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó” [46;tr.578]

- Theo Từ điển tiếng Việt, “Quản lí là trông coi và giữ gìn theo những

- Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Quản lí làtác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lí (người quản lí) đếnkhách thể quản lí (người bị quản lí) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức

đó vận hành và đạt được mục đích của mình” [14; tr.2]

1.2.2.2 Quản lý hoạt động dạy học

Trong nhà trường, dạy học là hoạt động trung tâm, mọi hoạt động giáo dụckhác suy cho cùng đều phải hỗ trợ cho hoạt động này, chính hoạt động dạyhọc lại là tiền đề để tổ chức các hoạt động giáo dục khác

Quản lí dạy học là sự tác động hợp quy luật của chủ thể quản lí giáo dụcđến chủ thể dạy học bằng các giải pháp phát huy tác dụng của các phươngtiện quản lí như chế định giáo dục và đào tạo, bộ máy tổ chức và nhân lực dạyhọc, các nguồn lực (tài lực, vật lực) dạy học, thông tin và môi trường dạy họcnhằm đạt mục tiêu quản lí dạy học Để quản lí tốt quá trình dạy học, trước hếtphải đảm bảo cho mọi người tham gia vào quá trình này hiểu rõ mục đích vàphát huy được tác dụng của các phương tiện thực hiện mục đích dạy học.Như vậy các phương tiện dạy học có ý nghĩa quyết định trực tiếp mức độđạt được mục tiêu quản lí dạy học Chất lượng và hiệu quả quản lí dạy họcđược quyết định bởi chất lượng và hiệu quả các hoạt động mang tính phươngtiện dạy học Vì vậy quản lí dạy học được thông qua việc quản lí đồng bộ vàthống nhất các hoạt động mang tính phương tiện thực hiện mục đích dạy học.Quản lí hoạt động dạy học là quản lí quá trình truyền thụ kiến thức của

đội ngũ giáo viên và quá trình lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của họcsinh, quản lí các điều kiện vật chất, kỹ thuật, phương tiện phục vụ hoạt độngdạy học.

1.2.3 Hiệu quả quản lý và hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

1.2.3.1 Hiệu quả quản lý

Theo Từ điển tiếng Việt, “hiệu quả là kết quả như yêu cầu của việc làmmang lại” [ 48; tr.440]

Từ đó, hiệu quả quản lý là kết quả quản lý mang lại đáp ứng yêu cầu đề

ra cho hoạt động quản lý

1.2.3.2 Hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

Quản lí dạy học là nhiệm vụ quan trọng nhất của quản lí giáo dục nóichung và quản lí nhà trường nói riêng Quản lí dạy học trong nhà trường làtrực tiếp quản lí hai hoạt động dạy và hoạt động học trong hoạt động giáo dục

ở nhà trường, để thực hiện mục tiêu đào tạo và nguyên lí giáo dục Mục tiêuchính được đặt ra ở đây chính là người quản lí tổ chức thực hiện tốt các chứcnăng quản lí để nâng cao chất lượng dạy học

Hoạt động dạy học luôn được đặt trong sự điều chỉnh các yếu tố về môitrường (chế định giáo dục và đào tạo, bộ máy tổ chức và nhân lực, tài liệu, vậtliệu và hệ thống thông tin quản lí dạy học…) Người quản lí dạy học khôngnhững phải phát huy các yếu tố chủ quan của người dạy, người học phẩmchất, năng lực mà cần có các biện pháp quản lí để người dạy, người học sửdụng có hiệu quả các yếu tố khách quan phương tiện, điều kiện dạy học

Từ đó, ta có thể hiểu hiệu quả quản lí tức là chủ thể quản lí biết vận dụngtốt các chức năng quản lí và phương tiện quản lí để tác động lên khách thểquản lí một cách có mục đích, có tổ chức, bằng cách sử dụng có hiệu quả cáctiềm năng và cơ hội của tổ chức nhằm để đạt được kết quả cao nhất các mụctiêu đã đề ra

1.2.4 Giải pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

và thực tiễn đáng tin cậy

1.2.4.2.Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động dạy học là các phươngpháp, con đường, cách thức nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạyhọc trong nhà trường

1.3 Một số vấn đề về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

1.3.1 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

Sở dĩ cần phải nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểuhọc vì những lý do sau đây:

- Bậc tiểu học là bậc học đầu tiên của hệ thống giáo dục, thuộc nền vănminh nhà trường của mỗi quốc gia (tiểu học, trung học, đại học…) Bậc tiểuhọc dành cho 100% trẻ em trong độ tuổi từ 6 đến 11 – 12 tuổi (một bộ phậnnhỏ có thể đến 14 tuổi), cũng có nghĩa bậc tiểu học là bậc học của 100% dân

cư và từ thế hệ trẻ em ngày nay thì toàn dân đều qua ghế nhà trường tiểu học

- Bậc tiểu học có bản sắc riêng có tính độc lập tương đối của nó: Đậmtính sư phạm, không nhất thiết, hay nói cách khác, là không phụ thuộc nghiêmngặt vào sự giáo dục trước đó và các bậc học kế sau đó.

- Bậc tiểu học tạo những cơ sở ban đầu rất cơ bản và bền vững cho trẻ

em tiếp tục học lên bậc học trên; hình thành những cơ sở ban đầu, đường nétban đầu của nhân cách Những gì thuộc về tri thức và kỹ năng, về hành vi vàtính người… được hình thành và định hình ở học sinh tiểu học sẽ theo suốtcuộc đời mỗi người (như chữ viết, như kỹ năng thực hiện các phép tính, như

kỹ năng ứng xử trong cuộc sống hàng ngày… ) Những gì đã hình thành vàđịnh hình ở trẻ em rất khó thay đổi, khó cải tạo lại

Đặc điểm này đòi hỏi sự chuẩn xác với tính khoa học, tính nhân văn cao

ở một nền giáo dục, ở nhà trường, ở mỗi giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.Trường tiểu học là nơi trực tiếp thực hiện mục tiêu giáo dục tiểu học –một bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân nên quản lý trường tiểuhọc là một khâu quan trọng của hệ thống quản lý ngành học Chất lượng quản

lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học có ảnh hưởng trực tiếp

và quyết định đến chất lượng giáo dục học sinh và góp phần tạo nên chấtlượng quản lý của ngành Vì thế trường tiểu học trở thành khách thể cơ bảnnhất, chủ yếu nhất của các cấp quản lý giáo dục tiểu học Mọi hoạt động chỉđạo của ngành đều nhằm tạo điều kiện tối ưu cho sự vận hành và phát triểncủa các cơ sở giáo dục tiểu học

Vì vậy việc nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động dạy học ở trường tiểuhọc là cần thiết – có như vậy mới nâng cao được chất lượng dạy học ở tiểuhọc nói riêng, và nâng cao được chất lượng dạy học nói chung, thực hiện mụctiêu của Đảng và Nhà nước ta là: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồidưỡng nhân tài, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; thực hiệnCông nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước

1.3.2 Hoạt động dạy học ở trường tiểu học

1.3.2.1 Mục tiêu dạy học tiểu học

Hoạt động dạy học ở bậc tiểu học giúp cho học sinh tiểu học vừa chiếmlĩnh được những tri thức sơ đẳng ngày càng có hệ thống, vừa chiếm lĩnh đượccách thức với những phẩm chất hoạt động trí tuệ (tính định hướng, bề rộng, bềsâu, tính độc lập, tính linh hoạt, tính mềm dẻo, tính phê phán, tính nhất quán,tính khái quát) Trên cơ sở đó, các em được phát triển trí tuệ

+ Hoạt động dạy học giúp cho học sinh tiểu học không phải nắm đượcnhững tri thức rời rạc phiến diện mà là nắm được những tri thức ngày càngtoàn diện cân đối về tự nhiên, xã hội, tư duy

Hệ thống tri thức này sẽ giúp cho học sinh tiểu học dần dần hình thànhđược bức tranh chung của thế giới hiện thực mà các em còn có nhu cầu, tráchnhiệm cải tạo vừa sức phục vụ cho lợi ích của bản thân, cho xã hội trong sựthống nhất với nhau

+ Hoạt động dạy học giúp học sinh tiểu học không những nắm được hệthống những tri thức mà còn chuyển hóa chúng thành những kỹ năng, kỹ xảotương xứng; đảm bảo cho các em biết kết hợp học với hành, biết vận dụngnhững điều đã học vào thực tiễn muôn màu muôn vẻ đề phòng và khắc phụcđược tình trạng học lý thuyết suông hoặc thực hành mù quáng

+ Hoạt động dạy học giúp cho học sinh tiểu học nắm được những trithức, chiếm lĩnh chúng không những bằng kinh nghiệm sẵn có mà còn bằngnhững kinh nghiệm sáng tạo như trong cái cũ tìm ra cái mới, giải bài tập bằngphương pháp tối ưu; biết vận dụng những điều đã học vào những tình huống

đa dạng v.v…

+ Hoạt động dạy học của tiểu học không những giúp cho học sinh chiếm

lĩnh được những tri thức khoa học, hệ thống, những kỹ năng, kỹ xảo tươngứng mà còn giúp cho học sinh chiếm lĩnh hệ thống, những chuẩn mực ứng xửtrong mối quan hệ đa dạng để có thể hội nhập vào cuộc sống cộng đồng Nóikhác đi, dạy học mang lại cả hiệu quả giáo dục (theo nghĩa hẹp)

1.3.2.2 Nội dung dạy học tiểu học

Nội dung dạy học ở tiểu học được thể hiện qua các môn học bắt buộc và

tự chọn, đồng thời được phân thành 4 lĩnh vực: Khoa học, nghệ thuật, đạo đứclối sống, sức khoẻ

Tuy nhiên, do trình độ nhận thức của học sinh tiểu học còn hạn chế, kinhnghiệm sống của các em còn nghèo nàn nên cần phải duy trì và hoàn thiệnquan điểm tổng hợp khi xây dựng và nhất là khi thực hiện nội dung giáo dụctiểu học Nhiều nước trên thế giới rất quan tâm đến việc xây dựng ở bậc tiểuhọc những môn học có tính tổng hợp Trong chương trình dạy học tiểu học ởnước ta, một số môn học cũng đã được biên soạn theo hướng này

Chẳng hạn, môn Tự nhiên và Xã hội bao gồm kiến thức của nhiều mônhọc độc lập khác như: Sinh học, Địa lý, Lịch sử, Vật lý, Hoá học…Hoặc mônToán bao gồm kiến thức của môn Số học, Đại số, Hình học…

Trong từng môn học, đảm bảo sự cân đối giữa tri thức cụ thể và tri thứctrừu tượng Các biểu tượng mang đến cho học sinh phải khoa học, chính xác

và nâng dần tới trình độ khái niệm Tăng cường tính khái quát của tri thức,cung cấp cơ sở lý luận để trẻ hiểu rõ bản chất của sự vật, hiện tượng và mốiquan hệ có tính quy luật của chúng

Bên cạnh việc hình thành các kỹ năng, kỹ xảo công cụ (như nghe, đọc,nói, viết, tính toán) cần phải dạy cho trẻ cách học, cách nhận thức nhiệm vụhọc tập, xây dựng các hành động học tập (hành động phân tích, hành động môhình hoá, hành động cụ thể hoá, hành động kiểm tra đánh giá) Đồng thời, nộidung giáo dục tiểu học cần phải mang tính gợi cảm, tác động mạnh mẽ đến

tình cảm của trẻ, vừa gây hứng thú học tập, vừa tạo điều kiện để các em tự thểnghiệm những xúc cảm đạo đức thẩm mỹ.

Thông thường, nội dung giáo dục tiểu học được xây dựng theo nguyêntắc đồng tâm, có nghĩa là những tri thức và kỹ năng được học theo nhiềuvòng, mỗi vòng chúng được mở rộng và đào sâu thêm

Ví dụ: Trong môn Toán, những tri thức và kỹ năng quan trọng (như hiểubiết về số, về các phép tính, về các hình…) đều được học ngay từ lớp 1 vớimức độ thích hợp, sau đó lại được phát triển dần ở những lớp trên

Do đó, trong quá trình dạy học, người giáo viên cần chú ý đến tính chấtnày để tránh dạy quá yêu cầu, vi phạm tính hệ thống, gây khó khăn cho sựtiếp thu của trẻ

1.3.2.3 Phương pháp dạy học tiểu học

Do đặc điểm của đối tượng và nội dung giáo dục, các phương pháp được

sử dụng ở tiểu học cần mang tính trực quan, gợi cảm như quan sát thiênnhiên, làm thí nghiệm khoa học nhỏ, tham quan di tích lịch sử, tiếp xúc vớingười thực, việc thực…Không nên dùng nhiều các phương pháp bằng lời,thuyết lý khô khan Nếu có sử dụng thì lời nói cũng phải gợi cảm, có chỗ dựatrực quan

Ví dụ: Dùng tranh minh hoạ khi kể chuyện lịch sử, dùng các mẩu chuyệnđạo đức muôn hình, muôn vẻ khi muốn hình thành ở học sinh các khái niệmđạo đức

Hồ Chủ tịch đã từng căn dặn: “Tiểu học cần giáo dục cho các cháu thiếunhi: yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, trọng của công.Cách dạy phải nhẹ nhàng, vui vẻ, chớ gò bó thiếu nhi vào trong khuôn khổcủa người lớn”

“Không biến người học, nhất là trẻ em thành ông (bà) cụ non, thànhbản sao của người dạy! ý nghĩa nhân văn, quyền con người nằm ngay trong

phương pháp dạy học”.

“Trong lúc học cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần chochúng học ở trong nhà, ở trường học, ở xã hội chúng đều vui , đều học” Những lời dạy của Hồ Chủ tịch là nền tảng về phương pháp dạy học nóichung và phương pháp dạy học ở tiểu học nói riêng, đồng thời gợi mở nhiềuđiều bổ ích về đổi mới nội dung chương trình và phương pháp dạy học hiệnnay

Đối với học sinh tiểu học, việc lĩnh hội tri thức và hình thành kỹ năng cóvai trò quan trọng như nhau Vì thế cần chú ý đúng mức đến phương phápthực hành, từ thực hành mà hiểu thêm lý thuyết

Trong nhà trường tiểu học hiện đại, giáo viên đến với học sinh khôngphải bằng phương pháp thuyết trình mà bằng phương pháp làm mẫu Khi dạyđiều gì, giáo viên làm mẫu rồi tổ chức cho học sinh làm để có điều đó Muốnhình thành ở học sinh một hành vi, giáo viên phải làm mẫu cách làm để cóđược hành vi đó Khác với phương pháp nêu gương, phương pháp làm mẫucho học sinh thấy mẫu sản phẩm của nhà trường và cách làm để tạo ra sảnphẩm đó theo cơ chế “thầy tổ chức, trò hoạt động; thầy thiết kế, trò thi công”

Có thể nói, trong nhà trường tiểu học, đặc trưng lao động sư phạm củangười giáo viên tiểu học nằm ở phương pháp làm mẫu này

1.3.3 Mục đích yêu cầu, nội dung, phương pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học.

1.3.3.1 Mục đích yêu cầu quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học nhằm những mục đích yêucầu sau đây:

- Nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường tiểu học, góp phần nângcao chất lượng giáo dục toàn diện của bậc học

- Đưa hoạt động dạy học vào nề nếp ở tất cả các khâu: từ lập kế hoạch

dạy học đến kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học.

- Kịp thời phát hiện và uốn nắn trong chỉ đạo cũng như tổ chức quá trìnhdạy học trong nhà trường tiểu học

1.3.3.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học có thể theo haihướng:

- Quản lý các yếu tố của quá trình dạy học tiểu học, bao gồm quản lýmục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học;quản lý hoạt động dạy của giáo viên; quản lý hoạt động học của học sinh…

- Quản lý theo chức năng, bao gồm xây dựng kế hoạch dạy học; tổ chức,chỉ đạo hoạt động dạy học; kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động dạy học… 1.3.3.3 Phương pháp quản lí hoạt động dạy học ở trường tiểu học Quản lí hoạt động dạy học ở trường tiểu học phải kết hợp chặt chẽ giữaquản lý hành chính và quản lý chuyên môn Từ đó có các phương pháp quản

lý như: Các phương pháp giáo dục, vận động, tuyên truyền; Các phương pháphành chính và các phương pháp kinh tế…

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học

1.4.1 Các yếu tố chủ quan

- Về năng lực của Hiệu trưởng:

+ Năng lực chuyên môn: Cán bộ quản lý trường tiểu học phải có trình độhiểu biết về chuyên môn, phải nắm vững nội dung, chương trình, phươngpháp đặc trưng các môn học bậc tiểu học để quản lý và chỉ đạo hoạt độngchuyên môn trong nhà trường Cán bộ quản lý trường tiểu học phải có khảnăng tự học, tự bồi dưỡng để không ngừng nâng cao trình độ về mọi mặt; phảinhạy bén và tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm đáp ứngyêu cầu phát triển của bậc học trong từng giai đoạn, từng thời kỳ đồng thời

phải có khả năng bồi dưỡng nâng cao tay nghề cho giáo viên, tích cực tạo cácđiều kiện thuận lợi phục vụ cho hoạt động dạy và học để nâng cao chất lượng

và hiệu quả giáo dục – đào tạo

+ Năng lực quản lý: Năng lực quản lý được hiểu là tổ hợp những thuộctính tâm lý cá nhân đáp ứng được yêu cầu của việc giải quyết những nhiệm vụcủa hoạt động năng lực quản lý giúp cho chủ thể quản lý có được những tiền

đề tâm lý cần thiết để thực hiện có hiệu quả các chức năng , nhiệm vụ quản lý.Năng lực chỉ thể hiện trong hoạt động, không phải có sẵn trong ngườinhư một cái gì bẩm sinh Năng lực không hạn chế ở kiến thức, kỹ năng và kỹxảo, mặc dù năng lực thể hiện và phát triển trên cơ sở những cái đó Vì vậycần hết sức thận trọng và tế nhị khi nhận định năng lực của con người để khỏinhầm lẫn sự kém hiểu biết với sự thiếu năng lực

Về mặt quản lý, cán bộ quản lý trường tiểu học phải có năng lực dự báo,thiết kế, tổ chức thực hiện kế hoạch; năng lực quản lý hành chính; năng lựcquản lý, xây dựng đội ngũ; năng lực ứng xử và giao tiếp để thiết lập và duy trìcác mối quan hệ trong và ngoài nhà trường, thực hiện tốt công tác xã hội hóagiáo dục, cán bộ quản lý trường tiểu học còn cần phải có năng lực làm việckhoa học, năng lực tổng kết kinh nghiệm, nghiên cứu khoa học; năng lựckiểm tra các mặt công tác trong nhà trường

Bàn về nhân cách của người cán bộ quản lý trường tiểu học, PGS.TSĐặng Quốc Bảo đã viết: “Người quản lý nhà trường, quản lý trường tiểu họcphải là nhà sư phạm có năng lực Đó là điều kiện cần nhưng chưa đủ Ngoàinăng lực sư phạm, để điều hành nhà trường trong bối cảnh mới, họ phải cónăng lực trong quản lý hành chính Nhà nước, là nhà hoạt động xã hội, vậnđộng cộng đồng, thực hiện dân chủ hóa giáo dục và phải là người có đầu óc

và năng lực cách tân sư phạm… Cùng với các kỹ năng quản lý: Kỹ năng kếhoạch hóa, kỹ năng tổ chức, kỹ năng ra quyết định – mệnh lệnh điều hành, kỹ

năng thanh tra, kiểm tra nội bộ; ông ta (hay bà ta) còn phải có phong cách biếtkết hợp cả “pháp trị” và “đức trị”, phối hợp cả quyền uy và sự bao dung, phốihợp mệnh lệnh, sự thuyết phục và sự tư vấn Cao hơn ông ta (bà ta) phải còn

là nhà chiến lược Từ chiến lược thực thi bài học đến chiến lược phát triển nhàtrường Ở đó có sự phối hợp cả nội lực và ngoại lực, thực hiện bằng được cácmục tiêu ưu tiên” [5; tr33]

- Về phẩm chất

+ Phẩm chất tư tưởng – chính trị: Bên cạnh sự hiểu biết của bản thân, cán

bộ quản lý trường tiểu học còn phải có trách nhiệm trong việc tuyên truyền,giáo dục cán bộ giáo viên nhân viên và cộng đồng chấp hành đường lối, chủtrương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; phải có quan điểm, lậptrường chính trị vững vàng, kiên quyết chống lại những biểu hiện sai trái, tiêucực, phải tích cực đấu tranh bảo vệ lẽ phải và sự tiến bộ; phải có ý thức cao về

tổ chức và kỷ luật

+ Phẩm chất đạo đức: Cán bộ quản lý trường tiểu học phải thật sự gươngmẫu trong lối sống, thực sự là nhà giáo dục, xứng đáng với vai trò con chimđầu đàn của tập thể sư phạm; phải có uy tín cao, được cán bộ, giáo viên, nhânviên, học sinh, phụ huynh và nhân dân tin yêu, tôn trọng; hiểu rõ hoàn cảnhcủa từng thành viên trong tập thể; đồng thời, phải am hiểu đời sống nhân dânđịa phương để một mặt luôn gần gũi, chăm lo về tinh thần lẫn vật chất chocấp dưới, mặt khác lắng nghe, đồng cảm, xây dựng tốt mối quan hệ giữa nhàtrường và môi trường giáo dục Cán bộ quản lý trường tiểu học cần phải tậntụy, trung thực và dân chủ trong lãnh đạo

+ Phẩm chất trí tuệ: Cán bộ quản lý trường tiểu học phải có trình độ lýluận; nắm vững đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi; có khả năng phân tích, tổnghợp, nắm bắt, xử lý thông tin một cách kịp thời, đầy đủ và chính xác Bêncạnh cái “Tâm”, người quản lý còn phải có cái “Tầm” để nhìn xa, trông rộng,

đưa ra những quyết định quản lý phù hợp, mang lại hiệu quả cao không nhữngtrước mắt mà còn cho lâu dài Điều này đòi hỏi người cán bộ quản lý phải cómột trí tuệ minh mẫn, có sức khỏe tốt để tự tin, sáng tạo, quyết đoán, dámnghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

- Đội ngũ giáo viên

Đội ngũ cán bộ, giáo viên là nguồn nhân lực sư phạm có vai trò quyếtđịnh chất lượng giáo dục của nhà trường Quản lý đội ngũ giáo viên bao gồmphát triển đội ngũ ngang tầm với nhiệm vụ, sử dụng nguồn nhân lực sư phạm

có hiệu quả và xây dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mỗi cánhân và tập thể

Nghị quyết 4 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã khẳngđịnh “Khâu then chốt để thực hiện chiến lược phát triển giáo dục là phải đặcbiệt chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và tiêu chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, cán bộquản lý giáo dục cả về chính trị, tư tưởng, đạo đức và nâng cao năng lựcchuyên môn” [19; tr.32]

Giáo viên tiểu học cần phải thường xuyên hòan thiện tri thức, kỹ năngnghề nghiệp và không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ bằngcon đường đào tạo bồi dưỡng, học tập thường xuyên, có hệ thống, tòan diện.Tăng cường tự học, tự bồi dưỡng cá nhân, ứng dụng những thành tựu củakhoa học, kỹ thuật và công nghệ mới, những kinh nghiệm giáo dục tiên tiếnvào quá trình giáo dục của mình

Sử dụng nguồn nhân lực sư phạm trong nhà trường liên quan đến việcxây dựng, quy họach nhân sự, lựa chọn cán bộ, sắp xếp cán bộ, sử dụng laođộng, đánh giá cán bộ, khen thưởng kỉ luật…

Hiệu trưởng phải tạo ra môi trường pháp lý trong quản lý, hướng mọingười vào việc thực hiện và làm theo pháp luật Xây dựng môi trường sưphạm có truyền thống tốt đẹp, có dư luận tập thể lành mạnh, có bầu không khí

tâm lý thuận lợi, mọi người quan tâm lẫn nhau, tôn trọng ý kiến của nhau,thống nhất mục tiêu họat động Tạo điều kiện thuận lợi về tinh thần – vật chấtcho họat động tập thể sư phạm Tổ chức khoa học lao động của tập thể sưphạm, ổn định việc làm, cải thiện đời sống để họ yên tâm phấn khởi làm việc.Thực hiện đầy đủ kịp thời các chế độ chính sách đối với cán bộ, giáo viên.Sức mạnh của đội ngũ là sức mạnh tổng hợp của phẩm chất, năng lực, ýchí, tình cảm cá nhân được phát huy trong sự hợp tác lao động sư phạm tậpthể, cùng nhau hướng tới những giá trị nhân bản cao đẹp, trong sáng và lànhmạnh trong sự nghiệp giáo dục tiểu học Xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về sốlượng, đồng bộ về cơ cấu, vững vàng về chính trị, chuyên môn nghiệp vụ, đủkhả năng thực hiện tốt mục tiêu, kế họach đào tạo luôn là yêu cầu bức thiết,điều kiện cốt yếu và quan trọng hàng đầu đối với cán bộ quản lý trường tiểuhọc trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường.

- Về tập thể học sinh

Sản phẩm của nhà trường, kết quả giáo dục của nhà trường thể hiện ởhọc sinh, những nhân cách không lặp lại, những công dân tương lai của đấtnước Sản phẩm này đạt mục tiêu nhân cách ở mức độ nào là tùy thuộc vàonội dung, phương pháp, tổ chức giáo dục của nhà trường và sự tiếp nhận giáodục của mỗi học sinh

1.4.2 Các yếu tố khách quan

- Chủ trương, chế độ chính sách của Đảng và Nhà nước

Như chúng ta đã biết mọi chủ trương, chế độ chính sách của Đảng vàNhà nước đối với giáo viên, với cán bộ quản lý trường học nhất là đối vớihiệu trưởng các trường tiểu học (phụ cấp ưu đãi giáo viên, chế độ lương, cungcấp sách báo, tài liệu, được tham quan nghiên cứu , học tập cập nhật thườngxuyên… ) Những vấn đề này tùy thuộc về các chủ trương, chế độ chính sáchchung nhưng lại là tiền đề, điều kiện rất quan trọng, đảm bảo cho mọi thành

công trong quản lý họat động dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học.

- Phương tiện điều kiện phục vụ dạy học

Phương tiện điều kiện phục vụ dạy học bao gồm: Phòng học, bảng, bànghế, đồ dùng dạy học… Có thể nói rằng phương tiện điều kiện phục vụ dạyhọc là một trong những đặc trưng chủ yếu và là yêu cầu bắt buộc của họatđộng dạy học, nhất là dạy học ở bậc tiểu học Phương tiện điều kiện phục vụdạy học giúp học sinh lĩnh hội tốt nhất hệ thống kiến thức mà chương trìnhdạy học đòi hỏi Phương tiện điều kiện phục vụ dạy học có tiềm năng lớntrong việc nâng cao chất lượng dạy học, đồng thời lại giảm được cường độ laođộng của thầy và trò

Có được phương tiện điều kiện phục vụ dạy học đầy đủ, đồng bộ, có khảnăng được khai thác sử dụng tốt tức là có được một điều kiện tối ưu để nângcao chất lượng họat động dạy học ở trường tiểu học

Giáo dục tiểu học nói chung và quản lý họat động dạy học của hiệutrưởng trường tiểu học nói riêng liên quan đến từng gia đình, nó gắn chặt vớicộng đồng địa phương Điều 31 của Điều lệ trường tiểu học viết: “Trường tiểuhọc phối hợp chặt chẽ với cộng đồng bao gồm cha mẹ học sinh các cơ sở sảnxuất, các cơ quan, các đòan thể quần chúng, các tổ chức xã hội và các cá nhântâm huyết, hòa đồng vào đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội ở địaphương và để địa phương có phương hướng, kế họach hỗ trợ cho nhàtrường”[11; tr.23] Thực tế cho thấy, lãnh đạo Đảng, chính quyền địa phương

là lực lượng quan trọng quyết định đầu tư cơ sở vật chất cho nhà trường Giađình, cha mẹ học sinh, Hội cha mẹ học sinh là lực lượng có nhu cầu, nguyệnvọng, lợi ích trực tiếp cùng chia sẻ với nhà trường, một đối tác quan trọngtrong việc huy động cộng đồng của nhà trường…

Cần lưu ý sự phân chia ra thành nhóm các yếu tố chủ quan và nhóm cácyếu tố khách quan là để nghiên cứu còn trong thực tế sự phân chia này chỉ là

tương đối.

Qua sự phân tích trên chúng ta thấy các yếu tố ảnh hưởng tới các giảipháp quản lý họat động dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học là sự tổnghợp của nhiều yếu tố tạo thành Đó là sự thống nhất giữa nhóm các yếu tố chủquan và nhóm các yếu tố khách quan Trong đó, các yếu tố khách quan đóngvai trò là tiền đề và các yếu tố chủ quan đóng vai trò quyết định Mặc dùnhững yếu tố khách quan là tiền đề cần thiết và không thể thiếu, nhưng cácgiải pháp quản lý họat động dạy học của hiệu trưởng có trở thảnh hiện thựchay không lại do các yếu tố chủ quan quyết định Điều này giải thích vì saotrong cùng một hòan cảnh khách quan mà kết quả quản lý họat động dạy họccủa hiệu trưởng trường tiểu học khác nhau lại không giống nhau, thậm chí tráingược nhau

Trên đây là những lý luận cơ bản và chủ yếu để làm cơ sở tiến hành điềutra nghiên cứu, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp quản lý họatđộng dạy học trường tiểu học thuộc Quận I, Thành phố Hồ Chí Minh

Kết luận chương 1

Chương 1, chúng tôi đã đề cập những khái niệm cơ bản về hoạt động vàhoạt động dạy học, quản lý và quản lý hoạt động dạy học, hiệu quả quản lý vàhiệu quả quản lý hoạt động dạy học, giải pháp và giải pháp nâng cao hiệu quảquản lý hoạt động dạy học Đó là cơ sở để chúng tôi tiến hành điều tra thựctrạng việc quản lý hoạt động dạy học của các trường tiểu học Quận I, Thànhphố Hồ Chí Minh

Dạy học là hoạt động trung tâm của nhà trường Tổ chức dạy học, quản

lý hoạt động dạy học là hoạt động then chốt đảm bảo sự thành công của giáodục Nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học là vấn đề cấp bách nhằmđáp ứng yêu cầu, đòi hỏi ngày càng cao của xã hội trong xu thế hội nhập và

phát triển Công tác này cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp và trongmột quá trình lâu dài trong đó nhân tố tích cực giữ vai trò chủ đạo là hiệutrưởng Hệ thống một số khái niệm có liên quan đến đề tài nghiên cứu, là đã

đề cập tới các phạm trù kiến thức chuyên môn quản lý hoạt động dạy học, đây

là nền tảng, là cơ sở lý luận để đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng caohiệu quả quản lý hoạt động dạy học các trường tiểu học Quận I, Thành phố

Hồ Chí Minh

CHƯƠNG II

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN I,

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1 Khái quát về điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa - giáo dục của quận I, Thành phố Hồ Chí Minh.

2.1.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội của Quận I, Thành phố Hồ Chí Minh

Quận I nằm ở trung tâm thành phố Hồ Chí Minh; phía Bắc giáp quậnBình Thạnh, quận Phú Nhuận, lấy rạch Thị Nghè làm ranh giới và giáp quận

3, lấy đường Hai Bà Trưng và đường Nguyễn Thị Minh Khai làm ranh giới.Phía tây giáp quận 5, lấy đường Nguyễn Văn Cừ làm ranh giới; phía Namgiáp quận 4, lấy rạch Bến Nghé làm ranh giới

Diện tích Quận I là 77211 km2, chiếm 0,35% diện tích thành phố Diệntích sông rạch chiếm 8,1% Diện tích xây dựng chiếm 57,27% diện tích quậnthuộc lọai hàng đầu so với các quận huyện khác

Dân số 204899 người, mật độ dân số 26182 người/km2, đứng hàng thứ 4

về mật độ dân số so với các quận, huyện trong thành phố; trong đó ngườiKinh chiếm 89,3% và người Hoa chiếm 10,2%, các dân tộc khác chiếm 0,5%

Về tổ chức hành chánh, quận I có 10 phường bao gồm: Bến Nghé, BếnThành, Đa Kao, Nguyễn Thái Bình, Cầu Ông Lãnh, Cô Giang, Cầu Kho,Nguyễn Cư Trinh, Phạm Ngũ Lão và Tân Định

Với vị trí trung tâm, Quận I tập trung nhiều đầu mối giao thông nên cókhả năng đẩy mạnh giao lưu phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch đầu tư trong

và ngòai nước, khách du lịch đến thành phố Hồ Chí Minh trước hết là do địabàn Quận I có nhiều cơ quan trung ương, cơ quan hành chính của thành phố

và dịch vụ tài chính, ngân hàng Nhiều lãnh sự quán, cơ quan đại diện nước

ngòai, tổ chức kinh tế, quốc gia, quốc tế như lãnh sự quán Mỹ, Pháp, TrungQuốc, Anh,… cũng đóng trên địa bàn quận I.

Quận I gắn với lịch sử, văn hóa truyền thống, với các phố kinh doanhsầm uất như Đồng Khởi, Nguyễn Huệ, Lê Lợi, … hàng chục chợ và siêu thịlớn, hàng trăm khách sạn, nhà hàng với chất lượng phục vụ và uy tín cao,cùng với nhiều họat động dịch vụ, ngành nghề truyền thống đang đà phát triểntrên xu thế hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế

Những di tích lịch sử, nhiều công trình kiến trúc văn hóa gắn liền vớitruyền thống người dân Nam Bộ, đó là đặc điểm và thế mạnh của Quận I.Giáo dục, xây dựng và quản lí đô thị, giữ gìn và phát triển văn hóa, xây dựngđời sống tinh thần trong cộng đồng không thể tách rời với phát triển thươngmại, dịch vụ, du lịch, đó là trọng tâm phát triển của Quận I

2.1.2 Tình hình giáo dục tiểu học Quận I, Thành phố Hồ Chí Minh

Giáo dục tiểu học Quận I trong những năm qua đã triển khai đa dạng hóacác loại hình trường lớp, đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục, tăng cườngcông tác tuyên truyền phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi nhằm huy động100% trẻ em 6 tuổi ra lớp học

Năm học 2010 – 2011 Quận I có 20 trường tiểu học (14 trường công lập,

2 trường công lập tự chủ tài chính, 4 trường dân lập) với 21939 học sinh, 644lớp, (bình quân 34 học sinh/lớp), có 712 GV của 16 trường công lập (bìnhquân 1,4 GV/lớp) Như vậy so với Điều 2 Mục 1 của tiêu chuẩn trường Chuẩnquốc gia 1,15 GV/lớp thì tỉ lệ GV/lớp của Quận I là cao Các trường đều cógiáo viên dạy Hát nhạc, Thể dục, Mỹ thuật do vậy mỗi giáo viên tiểu họcQuận I dạy nhiều nhất là 6 môn Có 52 hiệu trưởng và phó hiệu trưởng Quận

đã đạt tiêu chuẩn Quốc gia về phổ cập giáo dục tiểu học và xóa nạn mù chữ từnăm 1990 và đã được công nhận hoàn thành phổ cập Trung học cơ sở

Giáo dục tiểu học Quận I trong những năm qua đã có sự phát triển khá

quy mô về số lượng và chất lượng

2.1.2.1 Thực trạng về số lượng và chất lượng học sinh

T.số HS

(Nguồn từ: Phòng giáo dục và đào tạo Quận I)

Do xu hướng muốn gửi con vào “trường điểm”, trường có uy tín về chấtlượng hoặc gần nơi làm việc để tiện việc đưa đón… dẫn đến số lượng họcsinh phân bố không đồng đều Có trường bình quân 46 học sinh/lớp (trườngHòa Bình, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đinh Tiên Hoàng), có trường bình quân 31học sinh/lớp (Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải), nhiều trường phải nhậnthêm học sinh “trái tuyến” nói chung số học sinh/lớp cao Vì vậy Phòng giáodục và đào tạo Quận I đã đa dạng hóa các loại hình trường lớp và đã chỉ đạo

các trường mở loại hình học 2 buổi/ngày (10 buổi/tuần).

Toàn Quận đã có 19681 học sinh (89,73% ) được học 2 buổi/ngày ởtrường Đông đảo cha mẹ học sinh cho rằng hình thức học này tốt cho việchọc và quản lý học sinh hơn là cha mẹ phải nhốt con một buổi ở nhà

* Về chất lượng giáo dục học sinh:

Thực hiện hướng dẫn của các cấp quản lý giáo dục, giáo dục Quận I đã

có bước cải tiến công tác tổ chức quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểuhọc

+ Học sinh lớp 1, 2, 3 được học đủ 8 môn, học sinh lớp 4, 5 được học đủ 10môn theo quy định của chương trình Các trường tổ chức học sinh học 2 buổiđược học thêm môn tự chọn (Ngoại ngữ, Tin học)

+ Để nâng cao chất lượng giáo dục tòan diện cho học sinh tiểu học, Phònggiáo dục Quận I đã yêu cầu các trường vận động học sinh mua đủ sách giáokhoa (đối với học sinh có hòan cảnh khó khăn sẽ được nhà trường, Hội cha

mẹ học sinh giúp đỡ), tủ truyện lớp học, tích cực đầu tư cho thư viện (sáchgiáo khoa, sách hướng dẫn, sách tham khảo, truyện nhi đồng, báo chí và cáctạp chí…), thiết bị dạy học (đồ dùng dạy và học các bộ môn, projector,video…), xây dựng nhà trường Xanh – Sạch – Đẹp

+ Chỉ đạo việc kiểm tra đánh giá xếp lọai học sinh theo Thông tư 32 của Bộgiáo dục và đào tạo Các trường đều khảo sát chất lượng học sinh vào đầunăm học và tổ chức khảo sát chất lượng giáo dục tòan Quận vào các kì kiểmtra định kì

+ Nhằm nâng cao tay nghề cho giáo viên, phòng giáo dục Quận I tổ chức cácchuyên đề, tổ chức các hội thảo về: Ban giám hiệu chỉ đạo đổi mới phươngpháp dạy học, chỉ đạo việc sử dụng đồ dùng dạy học, chỉ đạo sinh họat tổchuyên môn,… giúp các trường triển khai các họat động này có hiệu quả.+ Phòng giáo dục phối hợp với Hội đồng Đội Quận, Hội cha mẹ học sinh…

chỉ đạo tốt các họat động ngọai khóa hỗ trợ cho việc nâng cao chất lượng dạyhọc Đó là các họat động: cải tiến hình thức sinh họat tập thể, giáo dục truyềnthống, hướng dẫn học sinh rèn luyện theo các chuyên hiệu đội viên, giáo dụchọc sinh tham gia các họat động từ thiện Qua đó rèn luyện cho học sinh ýthức kỷ luật, lòng nhân ái, tính tự chủ, tự tin, lối tư duy khoa học, chủ độngtrong cuộc sống Từ đó giúp các em có quyết tâm học tập đạt kết quả cao.+ Giáo viên có nhận thức cao trong việc gắn các chuyên đề dân số, môitrường, phòng chống tệ nạn xã hội, phòng chống ma túy, an toàn giao thông,phòng ngừa thảm họa thiên tai, vào thực tế giảng dạy phù hợp với tâm sinh lýlứa tuổi.

+ Chế độ hội họp, sinh họat tổ chuyên môn ở các trường tiểu học được thựchiện đúng điều lệ Nề nếp dạy học ổn định và duy trì tốt bằng việc thườngxuyên tổ chức thăm lớp, dự giờ, kiểm tra nội bộ trong các trường học

+ Phong trào giáo viên dạy giỏi được đẩy mạnh song song với phong trào hộigiảng Đã có nhiều giáo viên giỏi, giáo viên viết chữ đẹp, học sinh viết chữđẹp được công nhận ở cấp thành phố và cấp Quận, góp phần tích cực vào việcnâng cao chất lượng giáo dục học sinh

Bảng 2.2: Xếp loại hạnh kiểm, giáo dục của học sinh Quận I

Tổng số HS

20947 99,98

5 0,02

16289 77,7

4096 19,5

489 2,3

78 0,4 2009-

2010

SL

Tỉ lệ

21990 100%

21989 100%

1 0

18109 82,4

3045 13,8

738 3,4

98 0,4

21936 99,99

3 0,01

16520 75,3

3998 18,2

1274 5,8

174 0,7

(Nguồn: từ Phòng giáo dục đào tạo Quận I)

Ghi chú: * Hạnh kiểm: THĐĐ: Thực hiện đầy đủ

THCĐĐ: Thực hiện chưa đầy đủ

(Nguồn: từ Phòng giáo dục và đào tạo Quận I)

Qua số liệu thống kê, chúng tôi thấy: Năm học 2010 – 2011 Quận I có99,99% tổng số học sinh được xếp lọai hạnh kiểm Thực hiện đầy đủ Về xếploại giáo dục có 75,3% đạt loại giỏi; 18,2% đạt loại khá; 5,8% đạt loại trungbình, 100% hoàn thành bậc tiểu học Trong đó có 2251 (46,73%) xếp loạigiỏi

Chất lượng giáo dục của học sinh tiểu học đạt khá cao còn do điều kiệnsống của gia đình các em được nâng cao Các em được mua báo Nhi đồng,báo Thiếu niên, được xem truyền hình với nội dung ngày càng phong phú, vớinhiều cuộc thi có tác dụng kích thích các em đọc sách, học và nhớ kiến thức,được suy nghĩ và “Tham gia” giải đáp các câu hỏi nêu trong các mục “Khoahọc vui” Vườn cổ tích, Trạng nguyên nhỏ tuổi,…

2.1.2.2 Thực trạng về đội ngũ gíao viên tiểu học ở Quận I

* Thống kê về đội ngũ giáo viên tiểu học

Bảng 2.4: Số lượng và trình độ chuẩn của giáo viên tiểu học Quận I (của 16 trường công lập)

2010-2011 693 4 422 208 54 5

(Nguồn: từ trường Bồi dưỡng giáo dục Quận I)

* Thực trạng về số lượng và trình độ đào tạo giáo viên

Trong những năm qua đội ngũ giáo viên tiểu học Quận I tương đối ổn định.Tuy nhiên còn 05 giáo viên có trình độ sơ cấp do số giáo viên có trình độ 12 +

1, 12 + 2 trước kia được sáp nhập vào hệ tiểu học Đa số giáo viên này ở độtuổi quá tuổi học, trình độ cơ bản trước khi được đào tào sư phạm còn yếu

Do vậy khả năng vận dụng trong quá trình rèn luyện tay nghề còn nhiều trởngại Số lượng giáo viên có trình độ trên chuẩn (Đại học Sư phạm và Caođẳng Sư phạm) được nâng dần đạt tới 91,5%, chủ yếu do giáo viên đi học tạichức Số giáo viên chuyên dạy các bộ môn Nhạc, Họa, Thể dục đã được bổsung tương đối đầy dủ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tòan diện.Giáo viên an tâm công tác, tận tụy, nhiệt tình với nghề, ham học hỏi đểnâng cao trình độ giảng dạy, chuyên môn nghiệp vụ, có tinh thần trách nhiệm,hòan thành nhiệm vụ được giao, đại đa số có trình độ chuyên môn khá, giỏi.Tổng số giáo viên tiểu học Quận I có 693 người, số lượng giáo viên trênchuẩn là 634 người chiếm tỉ lệ 91,5%, đạt chuẩn là 54 người chiếm tỉ lệ 7,8%,chưa đạt chuẩn có 5 giáo viên chiếm 0,72% Tuy vậy giáo viên Quận I vẫncần tích cực bồi dưỡng chuẩn hóa và nâng chuẩn

* Thực trạng về chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học Quận I

Số giáo viên tiểu học Quận I đủ về số lượng nhưng có 15% giáo viênchưa dạy tốt cả 6 môn 35% giáo viên chưa dạy tốt được tòan cấp Có 30%giáo viên chưa tích cực, chưa biết cách tự học tập bồi dưỡng Mỗi trường,trong mỗi khối, mỗi môn có 1 hoặc 2 giáo viên đảm nhận một lĩnh vựcchuyên môn nhất định Tuy nhiên đó mới chỉ là phân công, chưa tính đến hiệuquả làm việc Trình độ đào tạo phản ánh phần nào chất lượng đội ngũ giáoviên, nhưng sự nỗ lực cố gắng phấn đấu nâng cao tay nghề của giáo viên còn

được thể hiện ở danh hiệu giáo viên giỏi mà họ đạt được Thống kê số lượngđội ngũ giáo viên dạy giỏi ở bậc tiểu học Quận I cho thấy:

Bảng 2.5: Chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học Quận I

Giỏi Q

Giỏi Trường

T.số GV

Giỏi TP

Giỏi Q

Giỏi Trường

T.số GV

Giỏi TP

Giỏi Q

Giỏi Trường

(Nguồn: từ trường Bồi dưỡng giáo dục)

Số giáo viên giỏi Quận và thành phố là 31,3% 2008-2009 và 37,5%2009-2010 là chưa nhiều (2010-2011 Quận không tổ chức thi) Số giáo viêngiỏi cấp Thành phố lại phân bố không đều, có nhiều trường qua nhiều năm

vẫn không có giáo viên ở cấp Quận, Thành phố Thực tế ở các trường nàygiáo viên giảng dạy chưa sâu, kiến thức chưa tinh và chắc, phương pháp giảngdạy còn áp đặt nên chất lượng giáo dục chưa cao.

2.1.2.3 Tình hình đội ngũ cán bộ quản lý (Các trường công lập)

Trong các năm qua, ngành giáo dục và đào tạo Quận I đã xác định nhiệm

vụ quan trọng hàng đầu là xây dựng đội ngũ đủ về số lượng, đồng bộ về cơcấu Việc sắp xếp bố trí đội ngũ cán bộ quản lý, được thực hiện kịp thời, đầy

đủ, phù hợp với năng lực công tác Ngành đã kịp thời bổ sung, đề bạt cán bộquản lý để thay thế số lớn tuổi sắp nghỉ hưu; đồng thời, đảm bảo cơ cấu tổchức bộ máy ở những đơn vị được chia tách hoặc thành lập mới Năng lực củacán bộ quản lý trường học có ảnh hưởng rất lớn đến công tác quản lý nhàtrường nói chung và họat động dạy học của giáo viên nói riêng Năng lực đóđược thể hiện qua trình độ đào tạo, trình độ lý luận quản lý, quá trình phấnđấu nâng cao tay nghề… Xem xét tình hình đội ngũ cán bộ quản lý trườngtiểu học Quận I năm học cho thấy:

Bảng 2.6: Tình hình đội ngũ cán bộ quản lý trường tiểu học Quận I (của các trường công lập)

Tổng số Độ tuổi Trình độ chuyên môn đào

tạo

Danh hiệu đạt được Đã qua bồi

dưỡng QLGD

Giỏi Q

Giỏi Tr

CSTĐ TP

CSTĐ Q

Đã học

Đang học

(Nguồn: từ trường Bồi dưỡng giáo dục Quận I)

Qua khảo sát cho thấy, đội ngũ cán bộ quản lý của 16 trường tiểu họccông lập Quận I có những điểm nổi bật Trong tổng số 42 cán bộ quản lý, có

28 nữ (66,7% ) và 14 nam (33,3%) Điều đó đã khẳng định sự phù hợp và tầmquan trọng của giới nữ trong công tác quản lý giáo dục ở tiểu học Độ tuổi

trung bình của đội ngũ cán bộ quản lý các trường tiểu học hiện nay ở Quận Ikhá cao Số cán bộ quản lý trong độ tuổi từ 30 đến 50 chiếm 80,9%, từ 50 tuổitrở lên chiếm 19,1%, không có hiệu trưởng nào ở độ tuổi dưới 30 Nhìn tòandiện thì số liệu trên phản ánh một mức phân bố bình thường về độ tuổi củacán bộ quản lý trường học.

Có quan điểm cho rằng cán bộ quản lý, lãnh đạo phải là người có nhiềukinh nghiệm, có “thâm niên” trong nghề Muốn hội đủ hai yếu tố trên, đươngnhiên nhà quản lý đó phải có số tuổi khá cao Trong khi nền giáo dục nước ta,đặc biệt là giáo dục tiểu học có nhiều đổi mới không ngừng cả về nội dung vàhình thức tổ chức dạy học, nhất là những yêu cầu ngày càng đa dạng về đổimới phương pháp dạy học, đưa các phương tiện thiết bị khoa học kĩ thuật hiệnđại vào phục vụ giảng dạy trong nhà trường, khi đó những kinh nghiệm quản

lý trong điều kiện trước đây sẽ có những hạn chế nhất định

Luật giáo dục quy định trình độ chuẩn được đào tạo của giáo viên tiểuhọc là tốt nghiệp trung học sư phạm Tuy nhiên, để quản lý nhà trường tốt,hiệu trưởng cần phải có trình độ chuyên môn đào tạo cao hơn so với yêu cầucủa đội ngũ giáo viên Vì muốn có uy tín, có hiệu lực và hiệu quả trong quản

lý nhà trường trước hết hiệu trưởng phải là nhà giáo giỏi, nhà sư phạm giỏi,giỏi về chuyên môn đồng thời giỏi về nghiệp vụ và kĩ năng quản lý Trong số

42 cán bộ quản lý nêu trên có 32 cán bộ quản lý đã đạt trình độ đào tạochuyên môn Đại học sư phạm (76,2%), 6 người có trình độ Cao đẳng sư phạm(4,3%) Bên cạnh đó, hiện nay ở Quận I vẫn còn 01 cán bộ quản lý (2,4%) cótrình độ Trung học sư phạm Tỷ lệ cán bộ quản lý có trình độ Trung học sưphạm ở một quận trung tâm của Thành phố là không đáng có, cần phải có kếhoạch bồi dưỡng tiếp tục trong những năm tới

Về danh hiệu của các cán bộ quản lý, 100% cán bộ quản lý Quận I trướckhi được đề bạt họ đều đã đạt giáo viên dạy giỏi cấp Thành phố và Quận, họ

đều trưởng thành từ giáo viên giỏi, có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy vàgiáo dục Sau khi được bổ nhiệm làm cán bộ quản lý, họ tiếp tục phấn đấu vàrèn luyện.

Về bồi dưỡng trình độ quản lý giáo dục của cán bộ quản lý, có 39 người

đã qua bồi dưỡng về quản lý giáo dục theo hình thức tại chức ở trường bồidưỡng cán bộ quản lý giáo dục của Sở giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh.Như vậy đội ngũ cán bộ quản lý trường tiểu học Quận I đã đảm bảo đúng quyđịnh của Luật giáo dục: “Hiệu trưởng các trường thuộc hệ thống giáo dụcquốc dân phải được đào tạo, bồi dưỡng về nghiệp vụ quản lý trường học”.[11; tr 37]

Việc bồi dưỡng theo hình thức trên đây có thuận lợi cho đội ngũ cán bộquản lý, vừa học vừa làm, song cần chú ý tính thực tiễn của nội dung chươngtrình, các yêu cầu của thực tế công tác quản lý trường tiểu học Quận I cầnđược đề cập một cách sâu sắc hơn

* Đánh giá chung về tình hình giáo dục tiểu học Quận I

- Mặt mạnh: Quận I là quận trung tâm của thành phố nên có nhiều điềukiện thuận lợi cho giáo dục đào tạo phát triển Cùng với sự nỗ lực cuả Thầy

và Trò, ngành giáo dục đào tạo Quận nói chung, bậc tiểu học nói riêng đã tạonên những chuyển biến tích cực và mạnh mẽ Công tác quản lý giáo dục, xãhội hóa giáo dục mang lại hiệu quả thiết thực, nề nếp ngày càng được ổn định,chất lượng giáo dục đại trà, mũi nhọn và toàn diện đều được nâng cao Độingũ giáo viên các trường đầy đủ, tỷ lệ đạt chuẩn và trên chuẩn đào tạo cao,phần lớn có tay nghề vững, phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, yêu nghề, mếntrẻ Đa số học sinh ngoan, lễ phép, mạnh dạn, chăm học.

- Mặt hạn chế: Sự phân bố học sinh không đồng đều do khuynh hướngcha mẹ học sinh muốn con em tập trung về các trường chất lượng cao nên xảy

ra tình trạng quá tải về số lượng học sinh trên lớp như ở trường: Đinh TiênHoàng, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Hòa Bình, Lê Ngọc Hân,… Ví dụ: trường tiểuhọc Hòa Bình bình quân mỗi học sinh chỉ có 2,8.m2 (trong khi quy địnhtrường chuẩn mỗi học sinh phải đạt 6m2) Bên cạnh đó, chất lượng giáo dụcgiữa các trường trên địa bàn quận còn chưa đồng đều

Những thế mạnh nói trên là những tiền đề thuận lợi cho công tác giáodục tiểu học đồng thời cũng đặt ra cho giáo dục tiểu học ở Quận I những yêucầu rất cao so với các địa phương khác về chất lượng giáo dục toàn diện

2.2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học quận I, Thành phố Hồ Chí Minh

2.2.1 Thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên

Trong sự nghiệp phát triển giáo dục và đào tạo công tác quản lí luôn đóng vaitrò hết sức quan trọng, đội ngũ cán bộ quản lý trường học là một trong nhữngyếu tố cơ bản quyết định đến việc hoàn thành mục tiêu đào tạo của nhàtrường

Bảng 2.7 Thống kê trình độ đào tạo cán bộ quản lý các trường tiểu học công lập Quận I năm học 2010 – 2011.

viên chuyên môn

qua lớp BD nghiệp vụ quản lý

năm

(Nguồn: từ trường Bồi dưỡng giáo dục)

Cấp tiểu học hiện có 16 trường công lập với 42 cán bộ quản lý Mỗitrường có đủ hiệu trưởng, hiệu phó theo TT 35/2006/TTLB-BGD&ĐT-BNV.Phần lớn có độ tuổi dưới 50, riêng hiệu trưởng khoảng 50% có độ tuổi trên

40 Về trình độ chuyên môn có 76,2% có trình độ đại học, qua nhiều năm làmcông tác giảng dạy và có nhiều kinh nghiệm Xét về mặt nghiệp vụ, phần lớn

là những giáo viên dạy giỏi cấp Quận, Thành phố được đề bạt bổ nhiệm làmquản lý nên rất có uy tín đối với giáo viên về mặt chuyên môn

Nhìn chung, đa số cán bộ quản lý đều trẻ, khỏe và nhiệt tình trong nhiệm

vụ, có uy tín với đồng nghiệp và với xã hội, thuận lợi trong các mối quan hệ

xã hội, có điều kiện tốt trong công tác quản lý, điều hành hoạt động nhàtrường nói chung và hoạt động dạy và học nói riêng

Tuy nhiên, xét về nghiệp vụ quản lý, do nhiều năm qua chưa có sự quantâm nên trong việc bổ nhiệm cán bộ quản lý đôi khi còn hụt hẫng Một số cán

bộ quản lý giỏi về chuyên môn nhưng thiếu về yếu tố chính trị hoặc ngược lại.Một số ít thì còn quá trẻ, với ít tuổi nghề, chưa đủ kinh nghiệm và uy tín lãnhđạo Đa phần cán bộ được bổ nhiệm mới đều chưa qua lớp đào tạo hoặc bồidưỡng về kiến thức quản lý, thiếu về lý luận chính trị nên còn nhiều hạn chế

về khả năng truyền đạt, thuyết phục và chưa phát huy được các chức năng,hiệu quả quản lý

Mặt khác, số cán bộ quản lý lâu năm có tuổi nghề lẫn tuổi đời cao, có uytín, nhiều kinh nghiệm quản lý nhưng thường hay bị rơi vào chủ nghĩa kinhnghiệm, nặng về quản lý hành chính, chưa đáp ứng nhu cầu đổi mới: đổi mới