: Phó giáo sư Tiến sĩPPDH : Phương pháp dạy họcPTCS : Phổ thông cơ sởQLGD : Quản lý giáo dục DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU TRONG LUẬN VĂN Sơ đồ 1.1 Minh hoạ tác động của quá trình dạy h
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
PHAN THÀNH
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Ở CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
TỈNH QUẢNG BÌNH
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60.14.05
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌCPGS.TS PHẠM MINH HÙNG
Vinh, 2011
Trang 2LờI CảM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận đợc sự động viên, giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp lãnh đạo, thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp và gia đình.
Tác giả xin chân thành cảm ơn Hội đồng đào tạo, Hội đồng khoa học trờng Đại học Vinh; Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Bình, đội ngũ cán bộ quản lý, các thầy giáo, cô giáo của các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình cùng các đồng nghiệp đã tận tình cung cấp tài liệu, tạo điều kiện thuận lợi và có những ý kiến đóng góp quý báu cho việc nghiên cứu hoàn thành đề tài Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Phạm Minh Hùng đã tận tâm bồi dỡng và hớng dẫn giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này.
Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình thực hiện, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhận đ ợc những lời chỉ dẫn chân thành của các thầy giáo, cô giáo, ý kiến trao đổi của đồng nghiệp để luận văn đợc hoàn thiện hơn.
Trong quỏ trỡnh học tập, nghiờn cứu và hoàn thành luận văn, tỏc giả đó nhận được
sự động viờn, giỳp đỡ tận tỡnh, tạo điều kiện thuận lợi của cỏc cấp lónh đạo, thầy giỏo, cụ giỏo, cỏc bạn đồng nghiệp và gia đỡnh.
Trang 3Tỏc giả xin chõn thành cảm ơn Hội đồng đào tạo, Hội đồng khoa học trường Đại học Vinh; Sở Giỏo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Bỡnh, đội ngũ cỏn bộ quản lý, cỏc thầy giỏo, cụ giỏo của cỏc trung tõm GDTX tỉnh Quảng Bỡnh, cựng cỏc đồng nghiệp đó tận tỡnh cung cấp tài liệu, tạo điều kiện thuận lợi và cú những ý kiến đúng gúp quớ bỏu cho việc nghiờn cứu hoàn thành đề tài Đặc biệt, tỏc giả xin bày tỏ lũng biết ơn sõu sắc đến PGS.
TS Phạm Minh Hựng đó tận tõm bồi dưỡng và hướng dẫn giỳp đỡ tỏc giả hoàn thành luận văn này.
Mặc dự đó rất cố gắng trong quỏ trỡnh thực hiện, song luận văn khụng trỏnh khỏi những thiếu sút, tỏc giả kớnh mong nhận được những lời chỉ dẫn chõn thành của cỏc thầy giỏo, cụ giỏo, ý kiến trao đổi của cỏc đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn.
Xin chõn thành cảm ơn!
Tác giả xin chân thành cảm ơn Hội đồng đào tạo, Hội đồng khoa học trờng Đại học Vinh; Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Bình, đội ngũ cán bộ quản lý, các thầy giáo, cô giáo của các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình, cùng các đồng nghiệp đã tận tình cung cấp tài liệu, tạo điều kiện thuận lợi và có những ý kiến đóng
Trang 4góp quý báu cho việc nghiên cứu hoàn thành đề tài Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Phạm Minh Hùng đã tận tâm bồi dỡng và hớng dẫn giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này.
Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình thực hiện, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhận đ ợc những lời chỉ dẫn chân thành của các thầy giáo, cô giáo, ý kiến trao đổi của đồng nghiệp để luận văn đợc hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Phan Thành MỤC LỤC Nội dung Trang Mục lục 1
Danh mục chữ viết tắt 4
Danh mục cỏc sơ đồ, biểu bảng trong luận văn 5
Mở đầu 6
1 Lý do chọn đề tài 6
2 Mục đớch nghiờn cứu 8
3 Khỏch thể và đối tượng nghiờn cứu 8
3.1 Khỏch thể nghiờn cứu 8
3.2 Đối tượng nghiờn cứu 8
4 Giả thuyết khoa học 9
5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiờn cứu 9
5.1 Nhiệm vụ nghiờn cứu 9
5.2 Phạm vi nghiờn cứu 9
Trang 56 Phương pháp nghiên cứu 9
6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 9
6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 9
6.3 Phương pháp thống kê toán học 10
7 Đóng góp của luận văn 10
7.1 Về mặt lý luận 10
7.2 Về mặt thực tiễn 10
8 Cấu trúc của luận văn 10
Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở trung tâm GDTX 11
1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 11
1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 11
1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 11
1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 13
1.2.1 Dạy học và hoạt động dạy học 13
1.2.2 Quản lý và quản lý hoạt động dạy học 17
1.2.3 Hiệu quả và hiệu quả quản lý hoạt động dạy học 21
1.2.4 Giải pháp và giải pháp quản lý hoạt động dạy học 22
1.3 Một số vấn đề về quản lý HĐDH ở trung tâm GDTX 23
1.3.1 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở trung tâm GDTX 23
1.3.2 Hoạt động dạy học ở trung tâm GDTX 25
1.3.3 Mục tiêu, nội dung và phương pháp quản lý HĐDH ở trung tâm GDTX 27
1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX 36
1.4.1 Đội ngũ giáo viên 36
1.4.2 Chất lượng học viên 36
1.4.3 Năng lực của người quản lý 37
1.4.4 Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học 37
1.4.5 Sự quan tâm của các cấp, các ngành 37
1.4.6 Sự phối kết hợp giữa trung tâm với gia đình và xã hội 38
Trang 6Chương 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH
ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 39
2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa và giáo dục của tỉnh Quảng Bình 39
2.1.1 Điều kiện tự nhiên 39
2.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội - văn hóa 41
2.1.3 Tình hình phát triển giáo dục nói chung và phát triển GDTX nói riêng .43
2.2 Thực trạng HĐDH hệ GDTX cấp THPT ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 56
2.2.1 Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên 56
2.2.2 Tình hình giảng dạy của giáo viên 58
2.2.3 Tình hình học tập của học viên 60
2.2.4 Cơ sở vật chất - thiết bị dạy học 61
2.2.5 Kết quả học tập của học viên 62
2.3 Thực trạng quản lý HĐDH hệ GDTX cấp THPT ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 64
2.3.1 Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên 65
2.3.2 Quản lý hoạt động học tập của học viên 71
2.3.3 Quản lý các điều kiện hỗ trợ phục vụ hoạt động giảng dạy, học tập 73
2.4 Nguyên nhân của thực trạng 74
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 77
3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 77
3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 77
3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 77
3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 77
3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 77
3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 78
3.2.1 Nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng xây dựng kế hoạch quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình một cách khoa học 78
Trang 73.2.2 Nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng tổ chức, chỉ đạo HĐDH ở các
trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 80
3.2.3 Thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả HĐDH ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 90
3.2.4 Đảm bảo các điều kiện để nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 95
3.3 Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất 97
Kết luận và kiến nghị 100
1 Kết luận 100
1.1 Về lý luận 100
1.2 Về thực tiễn 100
1.3 Về giải pháp 101
2 Kiến nghị 102
2.1 Đối với Bộ GD - ĐT 102
2.2 Đối với Uỷ ban nhân dân tỉnh và Sở GD - ĐT Quảng Bình 102
2.3 Đối với đội ngũ cán bộ quản lý các trung tâm GDTX 103
Tài liệu tham khảo 104 Phụ lục
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL : Cán bộ quản lý CNH, HĐH: Công nghiệp hoá, hiện đại hóa CSVC-TBDH: Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học
GD - ĐT : Giáo dục và Đào tạo GDCQ : Giáo dục chính quy GDQD : Giáo dục quốc dân GDTX : Giáo dục thường xuyên GDTTSKBC: Giáo dục tiếp tục sau khi biết chữ HĐDH : Hoạt động dạy - học
HTCĐ : Học tập cộng đồng
Trang 8KT-KĐCL: Khảo thí - Kiểm định chất lượng
KT - XH : Kinh tế - xã hộiKTTH-HN: Kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệpNXB : Nhà xuất bản
PGS.TS : Phó giáo sư Tiến sĩPPDH : Phương pháp dạy họcPTCS : Phổ thông cơ sởQLGD : Quản lý giáo dục
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU TRONG LUẬN VĂN
Sơ đồ 1.1 Minh hoạ tác động của quá trình dạy học 16
Sơ đồ 1.2 Minh hoạ chu trình các chức năng quản lý 19
Sơ đồ 3.1 Quy trình thực hiện các chức năng kiểm tra HĐDH 94
Sơ đồ 3.2 Những giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH 96Bảng 2.1 Thống kê nguồn vốn đầu tư cho phát triển giáo dục 47Bảng 2.2 Bảng số liệu đầu tư xây dựng cơ sở vật chất của UBNDtỉnh Quảng Bình đối với các trung tâm GDTX 53
Bảng 2.3 Bảng tổng hợp đội ngũ CBQL, giáo viên, nhân viên các trungtâm GDTX tỉnh Quảng Bình 53
Bảng 2.4 Bảng tổng hợp trình độ của CBQL, giáo viên, nhân viên cáctrung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình 54Bảng 2.5 Quy mô người học, học viên, sinh viên 55
Trang 9Bảng 2.6 Số liệu cán bộ quản lý các trung tâm GDTX năm học2010-2011 56
Bảng 2.7 Số liệu giáo viên các trung tâm GDTX năm học 2010-2011 57
Bảng 2.8 Thống kê CSVC-TBDH của các trung tâm GDTX năm học2010-2011 61
Bảng 2.9 Kết quả học lực và hạnh kiểm của học viên các năm học2008-2010 62
Bảng 2.10 Kết quả học lực và hạnh kiểm của học viên của năm học2010-2011 63Bảng 2.11 Kết quả thi tốt nghiệp bổ túc THPT các năm 2009 - 2011 63Bảng 2.12 Khảo sát về quản lý việc thực hiện chương trình, kếhoạch dạy học 65Bảng 2.13 Khảo sát về quản lý việc chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên 66Bảng 2.14 Khảo sát về quản lý giờ lên lớp của giáo viên 68Bảng 2.15 Khảo sát về việc kiểm tra, đánh giá học viên 69Bảng 2.16 Khảo sát về quản lý hoạt động học tập của học viên 71Bảng 2.17 Khảo sát về quản lý các điều kiện phục vụ dạy và học 73Bảng 3.1 Bảng so sánh phương pháp dạy học thụ động và phương phápdạy học tích cực 83
Bảng 3.2 Kết quả điều tra về sự cần thiết và tính khả thi của nhữnggiải pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH 98
MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nhân loại đang tiến vào thế kỷ XXI với những phát triển không ngừngcủa khoa học và công nghệ; nền kinh tế thế giới đang có những biến đổi sâusắc, mạnh mẽ cả về cơ cấu, chức năng cũng như phương hướng hoạt động.Đây là sự biến đổi có ý nghĩa quan trọng đối với xã hội loài người: nền kinh
tế chuyển từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức, nền văn minh loàingười chuyển từ văn minh công nghiệp sang văn minh trí tuệ Trong bối cảnhđó, giáo dục trở thành nhân tố quyết định đối với sự phát triển kinh tế xã hội
của mỗi Quốc gia, dân tộc đúng như tổ chức UNESCO đã chỉ rõ: “Không có
Trang 10một sự tiến bộ và thành đạt nào có thể tách khỏi sự tiến bộ và thành đạt trong lĩnh vực giáo dục của Quốc gia đó” [Tuyên bố của UNESCO năm 1994].
Nhận thức rõ vai trò, vị trí của giáo dục trong tiến trình CNH, HĐH đất
nước, Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII của Đảng đã khẳng định: “Muốn
tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá thắng lợi, phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo, phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển bền vững” [12,19].
Đại hội IX Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định khoa học côngnghệ cùng GD - ĐT là quốc sách hàng đầu, phát triển GD - ĐT là một trongnhững động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp CNH, HĐH, là điều kiện để pháttriển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững Văn kiện Đại hội IX của
Đảng đã nêu: “Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội
dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện “chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa” [13,109] Trong đó, đổi
mới và nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong GD - ĐT; đẩy mạnh đổi mớinội dung, chương trình và phương pháp giáo dục theo hướng hiện đại phù hợpvới thực tiễn Việt Nam cùng với đổi mới cơ chế QLGD là giải pháp then chốt
Hiện nay, GDTX là xu thế phát triển tất yếu trên thế giới, có vị trí chiếnlược và vai trò quan trọng không thể thiếu trong hệ thống GDQD của cácQuốc gia Ở Việt Nam, GDTX là một bộ phận của hệ thống GDQD, GDTX
đã góp phần quan trọng trong việc XMC cho người lớn, nâng cao dân trí, đàotạo nguồn nhân lực cho xã hội, đáp ứng nhu cầu học tập cho hàng triệu người.Trong Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 của Chính phủ đã chỉ rõ một
trong những mục tiêu của GDTX là: “ huy động tiềm năng của cộng đồng
để xây dựng XHHT, tạo cơ hội cho mọi người, ở mọi trình độ, mọi lứa tuổi, mọi nơi có thể học tập suốt đời, phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của mỗi
cá nhân, góp phần nâng cao dân trí và chất lượng nguồn nhân lực“ [9,26]
Trang 11Giáo dục nước ta qua 20 năm đổi mới đã thu được những thành tựuquan trọng Hệ thống giáo dục bước đầu đã đa dạng hoá về loại hình, phươngthức đào tạo, từng bước hoà nhập vào xu thế chung của giáo dục thế giới.Chất lượng giáo dục có nhiều chuyển biến tích cực, song nhìn chung vẫn cònnhiều yếu kém, bất cập Đặc biệt, đối với GDTX, hiệu quả giáo dục còn thấpchưa đáp ứng được những đòi hỏi ngày càng cao về nguồn nhân lực phục vụcông cuộc đổi mới kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ tổ quốc Trình độ kiếnthức, kỹ năng thực hành, phương pháp tư duy khoa học của đa số học viêncòn yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu vừa phải tăng nhanh quy mô, vừa phảiđảm bảo về nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục Chính vì thế, cần phải đổimới quản lý giáo dục, quản lý trung tâm để nâng cao chất lượng dạy và học.Đối với hệ thống các nhà trường nói chung, trung tâm GDTX nói riêng, thìdạy và học là hoạt động trọng tâm Việc quản lý HĐDH là một nhiệm vụ cơbản hàng đầu, mặt khác là thước đo đánh giá năng lực của người cán bộ quản
lý ở các trung tâm GDTX
Công tác quản lý trung tâm, nhất là quản lý HĐDH là một việc khókhăn, phức tạp, có những yêu cầu nghiêm khắc với người CBQL về nhiềumặt Nó đòi hỏi Giám đốc phải có những kỹ năng, nghiệp vụ nhất định để cóthể đưa các hoạt động của trung tâm đi đúng hướng, biến các mục tiêu giáodục thành hiện thực, quyết định chất lượng, hiệu quả giáo dục
Một trong những giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục là phảinâng cao chất lượng công tác quản lý giáo dục Chiến lược giáo dục Việt Namđến 2010 đã coi giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý giáo dục làmột giải pháp đột phá, là khâu cơ bản nhất Trong chủ đề các năm học 2008-
2009, 2009-2010 và 2010-2011 đã đề cập đến vấn đề: “Đổi mới công tác
quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục" [5,3].
Trang 12Trong gần 15 năm qua, các trung tâm GDTX ở tỉnh Quảng Bình đã đạtđược nhiều thành tích trong tổ chức và hoạt động, góp phần đắc lực vào việc nângcao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của địa phương; chất lượngdạy và học có sự chuyển biến đáng phấn khởi Song, vẫn chưa đáp ứng được mụctiêu đào tạo của địa phương Làm thế nào để duy trì và nâng cao được chất lượngdạy và học, đó là vấn đề lớn đặt ra cho người quản lý các trung tâm GDTX
Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Một số giải pháp nâng cao
hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh Quảng Bình” để nghiên cứu.
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất các giải pháp nângcao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX, nhằm góp phần nâng caochất lượng dạy học của các trung tâm GDTX trên địa bàn tỉnh Quảng Bình
3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
3.1 Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý hoạt động dạy học ở Trung tâm GDTX
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTXtỉnh Quảng Bình
4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Có thể nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX tỉnh
Quảng Bình, nếu xây dựng được các giải pháp có cơ sở khoa học và có tính khả
thi
5 NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lýHĐDH ở các trung tâm GDTX
Trang 135.1.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề nâng cao hiệu quả quản
lý HĐDH ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình
5.1.3 Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở cáctrung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình
5.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung khảo sát thực trạng, thăm dò sự cần thiết và tính khảthi của các giải pháp quản lý HĐDH hệ GDTX cấp THPT ở 7 trung tâmGDTX cấp huyện của tỉnh Quảng Bình
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xâydựng cơ sở lý luận của đề tài Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu lý luậncó các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu;
- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập
6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xâydựng cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu thựctiễn có các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
- Phương pháp quan sát;
- Phương pháp điều tra;
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục;
- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia;
- Phương pháp khảo nghiệm, thử nghiệm
6.3 Phương pháp thống kê toán học
7 ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
7.1 Về mặt lý luận
Trang 14Luận văn đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý HĐDH ở trungtâm GDTX; làm rõ những đặc trưng trong quản lý ở trung tâm GDTX.
7.2 Về mặt thực tiễn
Luận văn đã khảo sát tương đối toàn diện công tác quản lý hoạt động ởcác trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình, từ đó, đề xuất các giải pháp có cơ sởkhoa học và có tính khả thi để nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trungtâm GDTX tỉnh Quảng Bình
8 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu,luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH
ở trung tâm GDTX
Chương 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý
HĐDH ở các trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các
trung tâm GDTX tỉnh Quảng Bình
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRUNG TÂM GDTX
1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài
Trang 15Dạy học là hoạt động cơ bản nhất của mọi nhà trường từ xưa đến nay.Việc nâng cao chất lượng dạy học và quản lý có hiệu quả hoạt động này làvấn đề được các nhà nghiên cứu giáo dục luôn quan tâm.
Ngay từ thời cổ đại, vấn đề dạy học đã được nhiều nhà triết học đồngthời là nhà giáo dục ở cả phương Đông và phương Tây đề cập đến
Nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả như M.I.Macmutov,T.V.Kudriapxep, M.N.Scatkin, A.M.Macchiuskin, M.A.Danhilop, đã làm rõbản chất của quá trình dạy học, các nhân tố của quá trình dạy học, các conđường và giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học Trong các công trìnhnghiên cứu, các tác giả cũng đã đề cập đến vấn đề quản lý HĐDH ở nhàtrường, để quản lý tốt HĐDH trong các nhà trường cần phải xác định rõ chủthể quản lý và khách thể quản lý Chủ thể quản lý, đó là Hiệu trưởng (Giámđốc), phó Hiệu trưởng (phó Giám đốc), các tổ trưởng chuyên môn Cònkhách thể quản lý, đó là các yếu tố của quá trình dạy học, bao gồm: mục đíchdạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, hoạt động dạy của giáoviên, hoạt động học của học sinh và kết quả dạy học
1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước
Thực tiễn sự nghiệp phát triển GD - ĐT của nước ta trong những nămqua cho thấy chất lượng giáo dục nói chung, GDTX nói riêng đã có nhữngbước chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn bộc lộ những yếu kém, chưa theokịp và đáp ứng được những yêu cầu phát triển của KT - XH Một trong nhữngnguyên nhân dẫn đến chất lượng giáo dục thấp chính là công tác quản lý giáodục còn nhiều bất cập Có thể khẳng định, chất lượng giáo dục của một nhàtrường (trung tâm) có liên quan trực tiếp đến trách nhiệm, trình độ quản lýcủa chính người Hiệu trưởng (Giám đốc)
Đề cập đến vấn đề chất lượng và hiệu quả giáo dục, Nghị quyết Trung
ương 2, khoá VIII đã nhận định: “Công tác quản lý GD - ĐT có những mặt
Trang 16yếu kém, bất cập” [12,25] và “Hiện nay sự nghiệp GD - ĐT đang đứng trước mâu thuẫn lớn giữa yêu cầu vừa phải phát triển nhanh quy mô GD - ĐT, vừa phải gấp rút nâng cao chất lượng GD - ĐT, trong khi khả năng và điều kiện đáp ứng yêu cầu còn nhiều hạn chế Đó là mâu thuẫn trong quá trình phát triển Những thiếu sót chủ quan, nhất là những yếu kém về quản lý đã làm cho những mâu thuẫn đó càng thêm gay gắt” [12,28].
Trước những bức xúc về chất lượng giáo dục, PGS.TS Trần Kiểm viếtcuốn sách Khoa học quản lý nhà trường phổ thông, trong đó đã nêu lên một sốbiện pháp cụ thể cho hoạt động quản lý trường học (2002) Gần đây, Học viện
quản lý giáo dục có đề tài khoa học công nghệ cấp Bộ: “Các giải pháp cơ
bản đổi mới quản lý giáo dục phổ thông” (2006) Tuy nhiên, những đề tài trên
chủ yếu nghiên cứu việc quản lý nhà trường đối với GDCQ
Tác giả Phạm Hoài Thuỷ (Vụ GDTX, Bộ GD - ĐT) đã có bài viết:
“Một số yêu cầu trong công tác quản lý trung tâm GDTX đối với quản lý dạy học GDTX” (2001) Ngoài ra, tại Học viện Quản lý giáo dục có các luận văn
Thạc sĩ: “Phương hướng và biện pháp tổ chức HĐDH Bổ túc văn hóa ở trung
tâm GDTX huyện Nga Sơn, Thanh Hoá” của tác giả Mai Duy Thái (1999);
“Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ở trung tâm GDTX Thạch Thành, Thanh Hoá” của tác giả Trương Đình Cẩm (2001) Tại
trường Đại học sư phạm Huế, có luận văn Thạc sĩ: “Các biện pháp quản lý
HĐDH của Giám đốc trung tâm GDTX trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa” của tác
giả Trần Ngọc Anh (2006) Tại Đại học Vinh có luận văn Thạc sĩ: “Một số
biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học tại trung tâm GDTX quận 1 thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Vương Toàn Quốc (2010)
Các đề tài trên đã tập trung đề cập đến các biện pháp quản lý HĐDH củaGiám đốc trung tâm ở các mức độ khác nhau, trên địa bàn khác nhau, ở cácloại hình trung tâm khác nhau
Trang 17Trên địa bàn tỉnh Quảng Bình chưa có tác giả nào nghiên cứu giải phápquản lý HĐDH của Giám đốc trung tâm GDTX huyện, thành phố Do đó, các
tư liệu trên rất cần thiết để chúng tôi tham khảo trong quá trình tìm kiếm cơ
sở lý luận, khảo sát thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quảquản lý HĐDH của Giám đốc trung tâm GDTX trên địa bàn tỉnh Quảng Bình
1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1 Dạy học và hoạt động dạy học
1.2.1.1 Dạy học
Dạy học là một hoạt động truyền lại những kiến thức, kinh nghiệm, đưađến những thông tin khoa học cho người khác tiếp thu một cách có hệ thống,có phương pháp nhằm mục đích tự nâng cao trình độ văn hóa, năng lực trí tuệ
và kỹ năng thực hành Theo từ điển Giáo dục học: “Dạy học là hoạt động
diễn ra trên hai tuyến song hành giữa người dạy và người học Vì thế, quá trình dạy học chỉ đạt được hiệu quả cao khi có sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng giữa giáo viên và học sinh Trong mối quan hệ này, người dạy đóng vai trò chủ đạo (định hướng, gợi mở, cung cấp, chỉ dẫn ), còn người học tự mình chủ động xác định, lựa chọn kiến thức, kỹ năng được cung cấp sao cho phù hợp với năng lực, sở trường, điều kiện riêng của mình để hoàn thành tốt nhất yêu cầu của chương trình quy định” [24,62]
Dạy học là một quá trình hoạt động có điều khiển ít nhất ở hai cấp độ:quản lý và thực hiện
Ở cấp độ quản lý, có mối quan hệ điều khiển dọc giữa cấp trên (cơquan quản lý) và cấp dưới (người thực hiện) dựa trên các tiêu chuẩn chấtlượng của ngành Để đảm bảo dạy học đạt yêu cầu chất lượng thì người quản
lý phải tạo điều kiện cần thiết cho người thực hiện và phải tiến hành theo dõi,kiểm tra, đánh giá một cách thường xuyên quá trình và kết quả của việc dạyhọc
Trang 18Ở cấp độ thực hiện, có mối quan hệ điều khiển ngang giữa người dạy
và người học trên cơ sở hợp tác bình đẳng, cùng nhau đảm bảo chất lượng.Trong thực tế, ở cấp độ thực hiện luôn tồn tại mối quan hệ điều khiển dọcnhất định từ phía người dạy, do đó dạy học phải làm sao mang tính chất hợptác, đồng thuận và phải loại bỏ yếu tố mệnh lệnh, áp đặt, quyền uy đối vớingười học thì chất lượng dạy học mới cao Tính chất của mối quan hệ chiềungang trong quá trình dạy học thay đổi theo các đặc điểm tâm sinh lý củangười học để đảm bảo hiệu suất tiếp thu cao nhất của người học ở từng độtuổi khác nhau
1.2.1.2 Hoạt động dạy học
Hoạt động dạy học là hoạt động có mục đích, có nội dung, có phươngpháp, có kế hoạch của người thầy tác động lên học trò nhằm giúp học trò nắmbắt những tri thức cần thiết trong chương trình đã định để thực hiện mục tiêu
đề ra Hoạt động dạy học có ý nghĩa vô cùng to lớn:
Dạy học là con đường thuận lợi nhất giúp học sinh (học viên) trongkhoảng thời gian ngắn có thể nắm được một khối lượng tri thức nhất định
Dạy học là con đường quan trọng nhất, giúp học sinh phát triển mộtcách có hệ thống năng lực hoạt động trí tuệ nói chung và đặc biệt là năng lực
tư duy sáng tạo
Dạy học là một trong những con đường chủ yếu góp phần giáo dục chohọc sinh thế giới quan khoa học và những phẩm chất đạo đức
Như vậy, dạy học là hoạt động đặc trưng nhất, chủ yếu của nhà trường.Hoạt động này diễn ra theo một quá trình nhất định gọi là quá trình dạy học
Quá trình dạy học là một quá trình hoạt động thống nhất giữa giáo viên
và học sinh, trong đó dưới tác động chủ đạo (tổ chức, điều khiển) của giáo
Trang 19viên, học sinh tự giác tích cực, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học nhằmthực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học đã đề ra.
“Bản chất của quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của học sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên” [2,142].
Dạy học bao gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy của thầy giáo và hoạtđộng học của học sinh, hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau,cùng tồn tại và tác động lẫn nhau
Hoạt động dạy: “Là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình học sinh
lĩnh hội tri thức, qua đó hình thành và phát triển nhân cách của mình Người thầy là chủ thể của hoạt động dạy với nội dung dạy học theo chương trình quy định, bằng hình thức nhà trường; vai trò chủ đạo của hoạt động dạy được biểu hiện với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển học sinh học tập, giúp học sinh nắm kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ” [16,65].
Hoạt động học: “Là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái
niệm khoa học, dưới sự điều khiển sư phạm của thầy; trong đó người học là chủ thể, khái niệm khoa học là đối tượng để chiếm lĩnh.
Về bản chất, học là sự tiếp thu, xử lý thông tin chủ yếu bằng các thao tác trí tuệ dựa vào vốn sinh học và vốn đạt được của cá nhân; từ đó có được tri thức, kỹ năng, thái độ mới” [16,65].
Như vậy, hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của học viên là haihoạt động quyết định đến chất lượng GD - ĐT của trung tâm (xem Sơ đồ 1.1).Tuy nhiên, những tác động của người thầy chỉ là những tác động bên ngoài, chấtlượng và hiệu quả dạy học phụ thuộc vào chính hoạt động chiếm lĩnh tri thức và
kỹ năng ở người học Bởi lẽ, trong quá trình dạy học, người học vừa là kháchthể, vừa là chủ thể hoạt động tích cực, độc lập, sáng tạo Họ phải hoạt động bằngchính những hành động, những thao tác tư duy của chính mình
Trang 20Sơ đồ 1.1: Minh họa tác động của quá trình dạy học
Để hoạt động dạy và học đạt kết quả nhằm nâng cao chất lượng GD
-ĐT của trung tâm, cần thực hiện đồng bộ việc đổi mới chương trình, sáchgiáo khoa, PPDH, kiểm tra, đánh giá, theo những định hướng sau:
Quan niệm đầy đủ hơn về chương trình, bao gồm: mục tiêu, chuẩn kiếnthức, kỹ năng và thái độ, phạm vi và cấu trúc nội dung, phương pháp và hìnhthức tổ chức HĐDH, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với môn học ởmỗi lớp và mỗi cấp học
Sách giáo khoa không chỉ là tài liệu cung cấp kiến thức có sẵn, mà làtài liệu giúp học viên tự học, tự phát hiện vấn đề, tự giải quyết vấn đề, tựkhám phá, vận dụng kiến thức một cách linh hoạt, sáng tạo
Đổi mới PPDH thực hiện theo hướng phát triển năng lực tự học, đadạng hoá các hình thức học tập, tạo điều kiện để người học được hoạt động,được tự phát hiện vấn đề, tự giải quyết vấn đề, tự rút ra kết luận, dưới sựhướng dẫn, gợi ý của giáo viên Về thực chất, đổi mới PPDH chính là đổi mớiquan niệm về dạy học: từ dạy học thụ động sang dạy học tích cực; từ dạy họcđộc thoại sang dạy học đối thoại; từ dạy học áp đặt sang dạy học giải quyếtvấn đề; từ dạy học tập trung vào cá nhân sang dạy học tập trung vào nhóm; từdạy học tập trung vào việc dạy sang dạy học tập trung vào việc học; từ dạykiến thức sang dạy cách học Tuy nhiên, đổi mới PPDH không có nghĩa là sử
Trang 21dụng PPDH hoàn toàn mới để phủ nhận PPDH truyền thống Đổi mới PPDH
là sự vận dụng sáng tạo các phương pháp, các biện pháp, các thủ thuật dạyhọc truyền thống kết hợp với những phương pháp, phương tiện, công nghệmới, sao cho phù hợp với đối tượng, nội dung chương trình nhằm giúpngười học tích cực, chủ động, sáng tạo trong việc tiếp thu kiến thức, rèn luyện
kỹ năng và vận dụng kiến thức vào thực tế
Kiểm tra, đánh giá được từng bước đổi mới cả về mục tiêu, nội dungcũng như hình thức và quy trình nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan vàcông bằng Kiểm tra, đánh giá không chỉ tập trung vào kiểm tra trí nhớ củangười học, mà còn kiểm tra mức độ hiểu, khả năng vận dụng, kỹ năng thựchành của người học Hình thức kiểm tra trắc nghiệm được đẩy mạnh và kếthợp với kiểm tra tự luận Trong quá trình đánh giá, không chỉ có giáo viêntham gia, mà cần tạo điều kiện cho người học và tập thể người học tham giavào quá trình đánh giá
1.2.2 Quản lý và quản lý hoạt động dạy học
1.2.2.1 Quản lý
Quản lý là một hiện tượng xã hội, là hoạt động đặc thù của con người,
là yếu tố gắn chặt với hợp tác lao động Theo Các Mác thì bất cứ xã hội nàohay lao động chung trực tiếp nào cũng cần đến sự quản lý
Có thể nói, hoạt động quản lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Nó điềukhiển một hệ thống động ở tầm vi mô cũng như vĩ mô Khái niệm quản lý đượctiếp cận với nhiều cách khác nhau Sau đây là một số quan niệm chủ yếu:
PGS.TS Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bản chất của hoạt động quản lý
gồm hai quá trình “quản” và “lý” tích hợp vào nhau Quá trình “quản” gồm
sự coi sóc, giữ gìn để duy trì tổ chức ở trạng thái ổn định; quá trình “lý” gồm
sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ vào thế phát triển” [3,31]
Theo PGS.TS Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể
Trang 22quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực trong và ngoài tổ chức mà chủ yếu là nội lực, một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [15,15]
Nhấn mạnh chức năng của hoạt động quản lý, PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ
Lộc và Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chí quan niệm: “Quản lý là sự vận dụng các
chức năng quản lý như kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra để tác động đến tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đề ra” [8,2]
Trên phương diện hoạt động của một tổ chức, tác giả Nguyễn Ngọc
Quang có cách tiếp cận: “Quản lý là những tác động có định hướng, có kế
hoạch của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong tổ chức để vận hành
tổ chức đạt được mục đích nhất định” [21,130]
PGS.TS Trần Hữu Cát và PGS.TS Đoàn Minh Duệ quan niệm: “Quản
lý là hoạt động thiết yếu nẩy sinh khi con người hoạt động tập thể, là sự tác động của chủ thể vào khách thể, trong đó quan trọng nhất là khách thể con người, nhằm thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức” [7,55].
Theo PGS.TS Thái Văn Thành: “Quản lý là sự tác động có mục đích,
có kế hoạch của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra” [22,5].
Các khái niệm trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếpcận nhưng chúng có chung những dấu hiệu sau:
Quản lý bao giờ cũng là tác động có định hướng và hướng đến các mụctiêu đã xác định
Quản lý thể hiện mối quan hệ giữa hai bộ phận, đó là chủ thể quản lý(là cá nhân hay tổ chức làm nhiệm vụ quản lý, điều khiển) và đối tượng quản
lý (là bộ phận chịu sự quản lý) Quản lý bao giờ cũng là quản lý con người
Quản lý là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với quyluật khách quan
Trang 23Quản lý xét về mặt công nghệ là sự vận động của thông tin.
Lao động quản lý là một dạng lao động đặc biệt gắn với lao động tậpthể và kết quả của sự phân công lao động xã hội, nhưng lao động quản lý lạicó thể phân thành hệ thống các dạng lao động xác định mà theo đó chủ thểquản lý có thể tác động đến đối tượng quản lý Các dạng hoạt động xác địnhnày được gọi là các chức năng quản lý Một số nhà nghiên cứu cho rằng trongmọi quá trình quản lý, người cán bộ quản lý phải thực hiện một dãy chứcnăng quản lý kế tiếp nhau một cách logic bắt đầu từ lập kế hoạch, tổ chức, chỉđạo thực hiện và cuối cùng là kiểm tra, đánh giá Quá trình này được tiếp diễnmột cách tuần hoàn
Tất cả các chức năng trên đều cần đến yếu tố thông tin Thông tin đầy
đủ, kịp thời, cập nhật, chính xác là một căn cứ để hoạch định kế hoạch Thôngtin cũng cần cho các bộ phận trong cơ cấu tổ chức; thông tin chuyển tải mệnhlệnh chỉ đạo và phản hồi; xem xét mức độ đạt được mục tiêu của toàn tổ chức
Mối quan hệ giữa các chức năng trên tạo thành một chu trình quản lý.Có thể minh họa chu trình quản lý bằng Sơ đồ 1.2
Sơ đồ 1.2: Minh họa chu trình các chức năng quản lý
Quản lý chính là hoạt động tạo ra sự ổn định và thúc đẩy sự phát triểncủa tổ chức đến một trạng thái mới có chất lượng cao hơn
Tóm lại, quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của
Lập kế hoạch
Tổ chức thực hiện Kiểm tra, đánh giá Thông tin phục vụ quản lý
Chỉ đạo thực hiện
Trang 24chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản
lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạtmục tiêu đề ra
1.2.2.2 Quản lý hoạt động dạy học
Quản lý HĐDH là quản lý hoạt động dạy của thầy và hoạt động học củahọc sinh, cùng với các điều kiện khác hỗ trợ cho HĐDH Theo quan điểm của
PGS.TS Thái Văn Thành “Quản lý HĐDH là quản lý quá trình dạy của giáo
viên và quá trình học của học sinh Đây là hai quá trình thống nhất gắn bó hữu cơ” [22,75]
Quản lý HĐDH cũng là quản lý quá trình dạy học, vì mục đích, nhiệm
vụ dạy học được thực hiện đồng thời, thống nhất với nhau trong quá trình dạycủa giáo viên và quá trình học của học viên
Quản lý quá trình dạy học là quản lý quá trình cân bằng động Cácthành tố của quá trình dạy học của hệ thống tác động qua lại lẫn nhau theonhững quy luật và nguyên tắc nhất định nhằm thực hiện nhiệm vụ dạy học đểđạt được chất lượng và hiệu quả dạy học
Như vậy, quản lý HĐDH là làm cho các thành tố của hệ thống dạy họcvận hành và kết hợp chặt chẽ với nhau thông qua hoạt động dạy của thầy vàhoạt động học của trò nhằm biến đầu vào (trình độ ban đầu của học sinh)thành đầu ra (sản phẩm dạy học) phát triển cả về số lượng và chất lượng theoyêu cầu phát triển KT - XH
Quản lý HĐDH cần đảm bảo mối quan hệ giữa các thành tố: Mục tiêu,nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức, kết quả; mối quan hệ giữathầy và trò của quá trình dạy học Do đó, quản lý HĐDH cần quản lý đồng bộcác thành tố đó và phải được tiến hành đồng bộ từ quản lý CSVC-TBDH,quản lý đội ngũ sư phạm, quản lý điều kiện và môi trường làm việc đến cơchế tổ chức, hoạt động, điều hành; kiểm tra, đánh giá; phối hợp các lý luận
Trang 25giáo dục trong và ngoài nhà trường.
1.2.3 Hiệu quả và hiệu quả quản lý hoạt động dạy học
1.2.3.1 Hiệu quả
Theo từ điển Tiếng Việt, thuật ngữ “Hiệu quả” được định nghĩa là:
“Kết quả như yêu cầu của việc làm mang lại” [25;440] Hiểu một cách cụ thể
hơn, hiệu quả của hoạt động quản lý là kết quả hoạt động của hệ thống quản
lý cụ thể được phản ánh trong các chỉ tiêu khác nhau của đối tượng quản lýcũng như trong bản thân hoạt động quản lý, đồng thời những chỉ tiêu đó cónhững đặc trưng về số lượng và chất lượng
Như vậy, khái niệm hiệu quả phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa chiphí và lợi ích, giữa đầu tư với kết quả thực thu trong môi trường và thời giannhất định, mối quan hệ giữa giá trị và giá trị sử dụng của một sản phẩm haymột giải pháp nào đó
1.2.3.2 Hiệu quả quản lý hoạt động dạy học
Hiệu quả quản lý HĐDH là kết quả của việc tổ chức và điều khiển cácHĐDH theo yêu cầu của chủ thể quản lý giáo dục về việc thực hiện mục tiêu,nội dung, chương trình, kế hoạch giáo dục đã đề ra với chi phí thấp nhất
Hiệu quả và chất lượng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau; càng nâng caohiệu quả quản lý HĐDH thì chất lượng dạy học ngày càng được nâng lên, cónghĩa là chất lượng đào tạo trong mỗi trung tâm sẽ được nâng lên
Như vậy, hiệu quả quản lý HĐDH là kết quả của quá trình tác động cómục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý để tác độngtrực tiếp đến HĐDH nhằm thực hiện mục tiêu đề ra
Để đánh giá hiệu quả quản lý HĐDH, chúng ta có thể tiến hành đánhgiá về việc thực hiện nội dung, chương trình, kết quả của các hoạt độngchuyên môn nghiệp vụ của giáo viên
Trang 26Các tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý HĐDH, đó là:
Đánh giá việc thực hiện chương trình của giáo viên (trong đó có lập kếhoạch hoạt động giảng dạy, chuẩn bị bài giảng, hồ sơ chuyên môn, )
Đánh giá, xếp loại giờ dạy của giáo viên Đánh giá, xếp loại chuyênmôn nghiệp vụ của giáo viên
Đánh giá kết quả học tập của học viên
Trong các tiêu chí đánh giá trên thì tiêu chí đánh giá kết quả học tậpcủa học viên là cơ bản nhất để xác định được việc thực hiện chương trình đàotạo của một trung tâm tốt hay chưa tốt Từ kết quả đó giúp lãnh đạo trung tâm
và giáo viên tìm ra các biện pháp thích hợp để nâng cao chất lượng đào tạocủa đơn vị mình nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội
1.2.4 Giải pháp và giải pháp quản lý hoạt động dạy học
Theo Từ điển Tiếng Việt: “Giải pháp là phương pháp giải quyết vấn
đề” [25,338] Như vậy, giải pháp được hiểu là phương pháp hay cách thức
giải quyết một số vấn đề cụ thể nào đó Trong phạm vi của đề tài nghiên cứu,chúng ta hiểu giải pháp chính là cách thức giải quyết các vấn đề liên quan đếnquản lý HĐDH, tức là cách thức quản lý mục tiêu, nội dung, chương trình dạyhọc ở trung tâm GDTX
Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý là những cách làm cụ thể có mụcđích, có kế hoạch nhằm giảm thiểu chi phí hoạt động nhưng đạt kết quả cao
so với kế hoạch đề ra Như vậy, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐDHđồng nghĩa với việc tìm ra con đường ngắn nhất, dễ nhất để tổ chức HĐDH
mà lại có kết quả cao nhất Đó chính là các giải pháp về quản lý mục tiêu dạyhọc, nội dung, chương trình dạy học, phương pháp, phương tiện dạy học vàkiểm tra, đánh giá kết quả dạy học của giáo viên và học viên
1.3 Một số vấn đề về quản lý HĐDH ở trung tâm GDTX
Trang 271.3.1 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở trung tâm GDTX
Nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX chính lànhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo của ngành Giáo dục
Cán bộ quản lý, giáo viên và học viên đều là những yếu tố quyết địnhđến chất lượng đào tạo Muốn nâng cao chất lượng đào tạo, giải pháp ưu tiênmang tính đột phá là phải quan tâm đến đội ngũ cán bộ quản lý, đến học viên.Phải có sự đổi mới chất lượng đội ngũ giáo viên về chuyên môn, nghiệp vụ,trình độ tin học, ngoại ngữ, kỹ năng sư phạm; phải thường xuyên giáo dục tưtưởng, ý thức trách nhiệm, lòng tự trọng và tâm huyết nghề nghiệp trong mỗicán bộ, giáo viên Cùng với việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cầnquan tâm đến nội dung, chương trình đào tạo phù hợp với đối tượng của trungtâm GDTX, đáp ứng được nhu cầu người học
Để các trung tâm GDTX không ngừng phát triển về quy mô, đồng thờiđảm bảo chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục, trong công tác quản lýcần lưu ý những nội dung cơ bản sau:
Hiểu sâu sắc các đặc điểm của trung tâm GDTX và mối quan hệ củatrung tâm với người học Trung tâm GDTX có mục tiêu chung là tạo cơ hộihọc tập, giúp cho người học có những kiến thức, kỹ năng cần thiết để họ laođộng, sản xuất, công tác tốt hơn; hoà nhập với cộng đồng, mưu cầu hạnhphúc, đồng thời cũng tạo cơ sở để những người học có nhu cầu có thể tiếp tụchọc lên bậc học cao hơn Do đó, các hoạt động giáo dục phải mở ra ở nhiềulĩnh vực và các trình độ khác nhau Thấy rõ đặc điểm đó, công tác quản lýphải chú trọng đến hình thức học tập này, trong đó quản lý về chất lượng,đảm bảo chất lượng dạy và học có ý nghĩa quyết định
Người học ở trung tâm GDTX có những đặc điểm khác biệt đối với họcsinh trường phổ thông, vì vậy, mối quan hệ giữa trung tâm GDTX với người
Trang 28học cũng khác biệt Người học ở trung tâm GDTX không đồng nhất về nhiềumặt: lứa tuổi, trình độ, vị thế xã hội, đặc điểm tâm sinh lý, môi trường hoạtđộng nghề nghiệp, Họ là đối tượng người học đặc biệt, vì họ vừa là ngườiđặt ra những yêu cầu để được đáp ứng, vừa là đối tượng của công tác quản lýgiáo dục
Ở lĩnh vực GDTX, người học không phải là người chịu ơn huệ giáo dục
mà là người đi cùng đường trong sự khao khát kiến thức Vì vậy, người họcquyết định sự tồn tại và phát triển của trung tâm Đánh giá đúng được vị trícủa người học là nhân vật quan trọng nhất của trung tâm GDTX và quan hệphụ thuộc lẫn nhau giữa người dạy và người học, sẽ xác định được quan điểm
sư phạm cơ bản của GDTX
Mặt khác, người học là đối tượng của công tác QLGD, vì vậy, tuỳ từngđối tượng người học cụ thể để xác định rõ mục tiêu, yêu cầu giáo dục mà cócác phương pháp giáo dục phù hợp
Nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học là một trong những nhiệm vụtrọng tâm của công tác quản lý Đối với các hoạt động giáo dục của trung tâmGDTX, nói đến chất lượng là nói đến mức độ tăng tiến một cách bền vững vềkiến thức, kỹ năng của người học sau một quá trình học tập Nói tới hiệu quả lànói tới yếu tố có ích của các kiến thức, kỹ năng đó đối với người học, giúpngười học ứng dụng vào cuộc sống, là tính hành dụng của các kiến thức, kỹnăng Chất lượng và hiệu quả giáo dục chỉ có được khi mọi hoạt động của giáodục được quản lý chặt chẽ với những định chuẩn ở từng khâu công việc nhằmhướng mọi hoạt động của người dạy và người học vào mục tiêu giáo dục
Xét ở một phương diện nào đó thì đối với trung tâm GDTX, mối quan
hệ giữa chất lượng các hoạt động và sự phát triển về số lượng người học cómối quan hệ tương hỗ Có người học mới có các hoạt động dạy và học, mới đặt
ra vấn đề chất lượng của hoạt động Thực tế cho thấy có bảo đảm được chất
Trang 29lượng dạy và học thì trung tâm GDTX mới thu hút được đông đảo người học.Đảm bảo chất lượng và hiệu quả các hoạt động giáo dục đặt ra như một tháchthức với công tác quản lý và trở thành vấn đề trọng tâm, cấp bách đối với sựphát triển của trung tâm GDTX
1.3.2 Hoạt động dạy học ở trung tâm GDTX
1.3.2.1 Vị trí của trung tâm giáo dục thường xuyên
Quy chế Tổ chức và hoạt động của trung tâm GDTX ban hành kèmtheo Quyết định số 01/2007/QĐ-BGDĐT ngày 02/01/2007 của Bộ trưởng Bộ
GD - ĐT quy định: “Trung tâm GDTX là cơ sở giáo dục thường xuyên của hệ
thống giáo dục quốc dân Trung tâm GDTX bao gồm trung tâm GDTX quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trung tâm GDTX tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Trung tâm GDTX có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng” [4,1]
1.3.2.2 Chức năng của trung tâm giáo dục thường xuyên
Trung tâm GDTX cấp huyện có hai chức năng:
Chức năng tổ chức các hoạt động giáo dục: Tạo cơ hội học tập nhằmthoả mãn nhu cầu học tập đa dạng, phong phú của mọi người, trong đó cónhững người không có điều kiện tiếp tục học ở các trường lớp chính quy
Chức năng tư vấn về GDTX trong phạm vi huyện, thị xã, thành phố:Với chức năng này trung tâm GDTX giữ vai trò như một bộ phận nghiệp vụcủa cơ quan quản lý giáo dục cấp huyện, thị xã, thành phố
Trên cơ sở nghiên cứu phương hướng, mục tiêu phát triển KT - XH ở địaphương, điều tra phát hiện các nhu cầu học tập của từng loại đối tượng ngườihọc, trung tâm GDTX đề xuất với cơ quan quản lý giáo dục về kế hoạch tổ chứchọc, phương pháp, nội dung, thời gian học đối với từng loại đối tượng
1.3.2.3 Nhiệm vụ của trung tâm giáo dục thường xuyên
Trung tâm GDTX thực hiện các nhiệm vụ sau:
Trang 30Tổ chức thực hiện các chương trình giáo dục: Chương trình XMC vàGDTTSKBC Chương trình giáo dục đáp ứng yêu cầu của người học, cậpnhật kiến thức, kỹ năng, chuyển giao công nghệ Chương trình đào tạo, bồidưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ bao gồm: chương trình bồidưỡng ngoại ngữ, tin học ứng dụng, công nghệ thông tin - truyền thông.Chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn Chươngtrình bồi dưỡng nâng cao trình độ nghiệp vụ Chương trình dạy tiếng dân tộcthiểu số cho cán bộ, công chức công tác tại vùng dân tộc, miền núi theo kếhoạch hàng năm của địa phương Chương trình GDTX cấp THCS và THPT
Điều tra nhu cầu học tập trên địa bàn, xác định nội dung học tập, đềxuất với Sở GD - ĐT, chính quyền địa phương việc tổ chức các chương trình
và hình thức học phù hợp với từng loại đối tượng
Tổ chức dạy và thực hành kỹ thuật nghề nghiệp, các hoạt động laođộng sản xuất và các hoạt động phục vụ học tập
Nghiên cứu, tổng kết rút kinh nghiệm về tổ chức và hoạt động nhằmnâng cao chất lượng giáo dục góp phần phát triển hệ thống GDTX
1.3.2.4 Hình thức, phương pháp, phương tiện dạy học
“Hình thức học tập tại trung tâm giáo dục thường xuyên bao gồm: vừa làm vừa học; học từ xa; tự học có hướng dẫn” [4,8]
Phương pháp, phương tiện dạy học: Kết hợp phương pháp truyền thốngvới phương pháp hiện đại, tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong dạyhọc, đặc biệt chú trọng đến cá nhân người học, đó là phương pháp tự học, tựnghiên cứu Tăng cường các phương tiện dạy học hiện đại như: máy chiếu đanăng, phòng thực hành thí nghiệm đa chức năng,
“Trung tâm giáo dục thường xuyên sử dụng sách giáo khoa và tài liệu học tập theo quy định về chương trình, giáo trình, sách giáo khoa, tài liệu giáo dục thường xuyên của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tài liệu học tập
Trang 31riêng cho địa phương do Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền quy định” [4,8]
1.3.2.5 Đánh giá kết quả quá trình dạy học
Đánh giá quá trình dạy học là nhằm xác định kết quả học tập, rèn luyện
tu dưỡng của người học, đánh giá mức độ đạt được so với mục tiêu đề ra; đánhgiá quá trình đào tạo của trung tâm và hoạt động giảng dạy của giáo viên
“Trung tâm giáo dục thường xuyên có trách nhiệm tổ chức kiểm tra, đánh giá, xếp loại kết quả học tập và hạnh kiểm đối với học viên theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo” [4,9].
Các trung tâm GDTX lựa chọn hình thức, phương pháp, qui trình đánhgiá thích hợp, đảm bảo tính khách quan, liên tục trong quá trình đào tạo, phùhợp với phương thức đào tạo và hình thức học tập
1.3.3 Mục tiêu, nội dung và phương pháp quản lý HĐDH ở trung tâm GDTX
1.3.3.1 Mục tiêu quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX
Mục tiêu chính của công tác quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX lànhằm nâng cao chất lượng đào tạo của mỗi trung tâm Chính vì vậy, ngoàinhững giải pháp cấp thiết, như: đổi mới công tác quản lý, đổi mới phươngpháp dạy học, khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học,nâng cao tầm quan trọng của việc kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học của giáoviên và học viên, chúng ta cần phải quan tâm đến các giải pháp như: nângcao năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên, đầu tư CSVC-TBDH thiết yếu phục vụ HĐDH ở trung tâm,
1.3.3.2 Nội dung quản lý HĐDH ở trung tâm GDTX
Quản lý HĐDH là một nội dung trọng tâm trong công tác quản lý trungtâm Quản lý HĐDH là điều khiển quá trình dạy học làm cho quá trình đó vận
Trang 32hành một cách có kế hoạch, có tổ chức và được chỉ đạo kiểm tra, giám sátthường xuyên nhằm từng bước hướng tới thực hiện mục đích dạy học đã đề
ra Do đó, công tác quản lý HĐDH phải được tiến hành đồng bộ từ quản lýcông tác tuyển sinh, quản lý đội ngũ giáo viên, quản lý CSVC-TBDH, quản lýđiều kiện và môi trường dạy học, quản lý việc kiểm tra và đánh giá, đến quản
lý việc học tập của học viên,…
a Quản lý công tác tuyển sinh, tổ chức lớp học
Giám đốc trung tâm chỉ đạo các bộ phận triển khai thông báo, quảng cáođến người học các thông tin về tổ chức các lớp học, đội ngũ giáo viên, CSVC-TBDH, chất lượng đào tạo, hồ sơ, địa điểm học, thời gian học, học phí,…
Chỉ đạo việc tổ chức công tác chiêu sinh, kiểm tra phân loại học viên
để sắp xếp lớp Tổ chức khai giảng và bố trí các lớp học
b Quản lý thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học
Quản lý việc thực hiện chương trình: Chương trình dạy học là văn kiện doNhà nước ban hành, trong đó quy định một cách cụ thể vị trí, yêu cầu, hệ thốngnội dung của bộ môn nói chung cũng như số tiết cho từng chương nói riêng
Chương trình dạy học có ý nghĩa rất quan trọng, nó là căn cứ để Nhànước tiến hành chỉ đạo và giám sát công tác dạy học trong các trung tâm; bảođảm được sự thống nhất về nội dung dạy học trong các trung tâm; từ đó đảmbảo được “mặt bằng chất lượng” đào tạo nhất định cần đạt; tránh được tìnhtrạng dạy học tuỳ tiện Chương trình dạy học còn là căn cứ để giáo viên tiếnhành công tác giảng dạy theo yêu cầu của Nhà nước, một mặt để trung tâmkiểm tra HĐDH của giáo viên, mặt khác để giáo viên tự kiểm tra hoạt độnggiảng dạy của mình Mặt khác, chương trình dạy học là căn cứ để học viêntiến hành học tập, tự kiểm tra và thi theo yêu cầu chung
Quản lý việc thực hiện chương trình dạy học cần thực hiện các yêu cầu:Nghiên cứu, nắm vững yêu cầu, nội dung, phương pháp dạy học đặc
Trang 33trưng của từng bộ môn
Xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của trung tâm, từđó hướng dẫn cho tổ bộ môn xây dựng kế hoạch hoạt động chuyên môn của
tổ và kế hoạch giảng dạy của từng giáo viên
Tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện chương trình dạy học của tổ, nhómchuyên môn và từng giáo viên
Chỉ đạo chuẩn bị CSVC-TBDH đảm bảo cho việc thực hiện chương trình.Theo dõi, kiểm tra đột xuất hoặc định kỳ (hàng tuần, hàng tháng) việcthực hiện chương trình dạy học của tổ, nhóm chuyên môn và từng giáo viênqua các phương tiện, như: Phiếu báo giảng, sổ ghi đầu bài, bài soạn, dự giờ
Quản lý việc thực hiện kế hoạch: Việc xây dựng và thực hiện hiện kếhoạch dạy học phải dựa vào chương trình dạy học, nhiệm vụ năm học và tìnhhình thực tế của trung tâm, của giáo viên để đề ra kế hoạch phù hợp Kếhoạch dạy học giúp lãnh đạo trung tâm và giáo viên cụ thể hoá được mục tiêucủa chương trình, xây dựng được những hoạt động cần thiết, các công việc cụthể cần thực hiện để đạt được kết quả cao
Giám đốc chỉ đạo cụ thể, chặt chẽ tổ, nhóm chuyên môn, giáo viên xâydựng kế hoạch dạy học cả năm, từng học kỳ, từng tháng, từng tuần Chỉ đạo,theo dõi, kiểm tra tổ, nhóm chuyên môn, giáo viên thực hiện kế hoạch dạy học
để điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với tiến độ của chương trình
c Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn
Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn là quản lý công tác xây dựng kếhoạch tổ, quản lý triển khai việc thực hiện kế hoạch và kiểm tra đánh giá quátrình thực hiện kế hoạch của tổ
Giám đốc thông qua tổ trưởng chuyên môn để quản lý giáo viên việcthực hiện kế hoạch dạy học, nội dung chương trình dạy học và kết quả dạy học
Tổ trưởng chuyên môn có nhiệm vụ tổ chức cho giáo viên sinh hoạt để
Trang 34trao đổi về nội dung chương trình, trao đổi về đổi mới PPDH, hội thảo chuyên
đề, bồi dưỡng giúp đỡ giáo viên mới, hướng dẫn sử dụng các TBDH
Tổ trưởng chuyên môn có nhiệm vụ kiểm tra việc thực hiện chươngtrình, dự giờ, góp ý, đánh giá tiết dạy của giáo viên; tham mưu đề xuất Giámđốc phân công, bố trí giáo viên giảng dạy, chủ nhiệm; tham gia xây dựng kếhoạch giảng dạy theo sự chỉ đạo của Giám đốc
d Quản lý đội ngũ giáo viên và hoạt động giảng dạy của giáo viên
Quản lý đội ngũ giáo viên: Căn cứ vào nhiệm vụ và kế hoạch năm họccủa Sở GD - ĐT, trong đó lưu ý kế hoạch phát triển quy mô học viên và tìnhhình thực tế số lượng học viên chiêu sinh được; trên cơ sở số giáo viên cơ hữucủa trung tâm, Giám đốc chỉ đạo mời thêm giáo viên tham gia giảng dạy cáclớp Giám đốc quản lý đội ngũ giáo viên với các nội dung sau:
Quản lý về mặt tổ chức: Lý lịch cá nhân, văn bằng chuyên ngành đàotạo, hợp đồng giảng dạy (đối với giáo viên thỉnh giảng)
Quản lý về chuyên môn: Biết được năng lực giảng dạy của giáo viên(những ưu điểm và hạn chế) để phân công giảng dạy các lớp phù hợp nhằmbảo đảm yêu cầu nâng cao chất lượng GD - ĐT của trung tâm
Quản lý hồ sơ chuyên môn: Giáo án, sổ điểm cá nhân, sổ dự giờ, sổ bồidưỡng chuyên môn, nghiệp vụ; kế hoạch dạy học
Quản lý việc thực hiện nền nếp giảng dạy, việc thực hiện kế hoạch dạyhọc, thực hiện chương trình, giáo trình giảng dạy
Việc mời giáo viên để phân công giảng dạy phải bảo đảm quyền lợi củahọc viên, không nên mời những giáo viên có quá nhiều giờ dạy ở những trườngkhác hoặc những giáo viên không có khả năng dạy đối tượng học viên GDTX
Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên với những nội dung:
Quản lý việc chuẩn bị bài soạn: Chất lượng giờ lên lớp phụ thuộc rấtnhiều vào việc chuẩn bị bài soạn và những điều kiện cần thiết phục vụ cho bài
Trang 35giảng Vì vậy, cần phải chỉ đạo sát sao việc soạn bài của giáo viên và tậptrung chỉ đạo các nội dung sau:
Tổ chức tuyên truyền cho giáo viên có nhận thức và thái độ đúng đắntrong việc soạn bài trước khi lên lớp nhằm nâng cao chất lượng dạy học, nhất
là giáo viên thỉnh giảng, vì những giáo viên này thường sử dụng bài soạn dạycác lớp phổ thông chính quy cho đối tượng học viên GDTX
Tổ chức trao đổi, thảo luận với giáo viên về mục đích, yêu cầu, nộidung, chuẩn kiến thức tối thiểu, phương pháp đặc thù của bộ môn Đặc biệt,thông qua tổ chuyên môn, chỉ đạo giáo viên nghiên cứu kỹ chương trình đểlựa chọn nội dung, phương pháp phù hợp nhằm thiết kế bài soạn
Quy định cụ thể về sử dụng sách giáo khoa, sách hướng dẫn dạy họccủa GDTX, các TBDH phục vụ cho bài dạy
Tổ chức kiểm tra việc soạn bài của giáo viên thông qua dự giờ hoặckiểm tra định kỳ Sau khi kiểm tra, có nhận xét, đánh giá để sửa chữa những saisót về nội dung và điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp đối tượng
Quản lý giờ lên lớp của giáo viên: Việc chuẩn bị bài dạy của giáo viêncó kết quả hay không được thể hiện qua giờ lên lớp Giờ lên lớp đóng vai tròquyết định chất lượng dạy học, thậm chí ảnh hưởng đến sự tồn tại của trungtâm Qua giờ dạy, giáo viên sẽ bộc lộ những ưu, khuyết điểm về năng lực sưphạm, trình độ chuyên môn của mình; từ đó lãnh đạo trung tâm có cơ sở đểnắm bắt, đánh giá và có yêu cầu giáo viên điều chỉnh, bổ sung hợp lý nhữngthiếu sót Để quản lý tốt giờ lên lớp của giáo viên, Giám đốc trung tâm cần:
Bố trí thời khoá biểu hợp lý, khoa học nhằm đảm bảo các hoạt động sưphạm và nền nếp dạy học của trung tâm
Phổ biến cho giáo viên biết tiêu chí đánh giá, xếp loại giờ dạy dựa trêncác mặt: nội dung, phương pháp, phương tiện, kết quả để giáo viên quan tâm
Sắp xếp thời gian dự giờ giáo viên Sau khi dự giờ, cần phải đánh giá,
Trang 36góp ý với giáo viên những vấn đề về nội dung và phương pháp dạy học để rútkinh nghiệm
Tổ chức hội giảng, hội nghị báo cáo kinh nghiệm giảng dạy
Thông qua các kênh thông tin, như: Phỏng vấn học viên, tổ chuyên môn,hộp thư góp ý, điều tra qua phiếu,… để nắm bắt tình hình giảng dạy của giáo viên
Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá: Thực hiện công tác kiểm tra, đánhgiá là thực hiện chức năng quản lý giáo dục của chủ thể quản lý nhằm xemxét các hoạt động của cơ sở giáo dục đạt được mục tiêu đề ra hay không Nếucông tác kiểm tra, đánh giá được thực hiện thường xuyên, chặt chẽ, đúng quytrình sẽ giúp Giám đốc nắm chắc được tình hình giảng dạy của giáo viên, từđó có những điều chỉnh kịp thời những thiếu sót Giám đốc cần xây dựng kếhoạch kiểm tra trên cơ sở những nội dung sau:
Việc chấp hành các chủ trương, chính sách của Nhà nước
Việc thực hiện quy chế chuyên môn (như soạn bài, giảng bài; kiểm tra,chấm và trả bài đúng thời hạn, cho điểm, đánh giá, xếp loại học viên)
Việc thực hiện nội quy của trung tâm (như dạy đúng thời khoá biểu, ravào lớp đúng giờ, đúng tiết )
Để quản lý tốt việc kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học, Giám đốc cầnnắm vững các quy định về kiểm tra, đánh giá của các cấp quản lý giáo dục(Bộ, Sở); xây dựng và quản lý kế hoạch kiểm tra, đánh giá giáo viên; phântích, tổng hợp kết quả kiểm tra để đánh giá kết quả giảng dạy của giáo viên
e Quản lý hoạt động học tập của học viên
Song song với quản lý hoạt động dạy của giáo viên thì Giám đốc trungtâm còn phải quản lý hoạt động học tập của học viên Nếu quản lý tốt hoạtđộng dạy của giáo viên mà quản lý không tốt hoạt động học tập của học viênthì quá trình dạy học sẽ đạt kết quả không cao Do đó, Giám đốc trung tâmcần tập trung chỉ đạo hoạt động học tập của học viên với các nội dung sau:
Trang 37Xây dựng kỷ cương, nền nếp trong hoạt động học tập của học viên Cụ thể:
Tổ chức cho học viên học tập quy chế, nội quy của trung tâm về nềnnếp học tập và các hoạt động khác
Phối hợp với giám thị, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn để tổchức, xây dựng và theo dõi nền nếp học tập của học viên Tăng cường giáodục ý thức, động cơ, thái độ học tập đúng đắn cho học viên
Phối hợp với Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội cha mẹ họcviên nhắc nhở học viên thực hiện tốt nền nếp, kỷ cương của trung tâm
Thường xuyên quan tâm, theo dõi tình hình học tập của học viên thôngqua giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm trong việc chuẩn bị bài cũ, tự học
ở nhà, học trên lớp, điểm số các loại
Chỉ đạo chặt chẽ việc thực hiện nền nếp học tập của học viên Tổ chứccác hoạt động thi đua thực hiện quy định về nền nếp của trung tâm Có cáchình thức khen thưởng kịp thời những tập thể, cá nhân thực hiện tốt nền nếp
và xử phạt những tập thể, cá nhân thực hiện không tốt nền nếp của trung tâm
Giúp đỡ học viên yếu, kém bằng cách bố trí giáo viên bộ môn có tinhthần trách nhiệm cao, chịu khó, có phương pháp giảng dạy tốt để giảng dạycác em Đồng thời phối hợp với gia đình để theo dõi, nhắc nhở học viên tựhọc tại nhà Kịp thời động viên, khen thưởng những học viên có tiến bộ tronghọc tập
Lựa chọn những giáo viên có kinh nghiệm về phương pháp và giỏi vềchuyên môn để bồi dưỡng học viên giỏi Có các chế độ đãi ngộ thích đáng đốivới những giáo viên làm công tác giúp đỡ học viên yếu, kém và bồi dưỡng họcviên giỏi để khuyến khích, động viên họ đầu tư chuyên môn ngày càng tốt hơn
g Quản lý việc sử dụng cơ sở vật chất và thiết bị dạy học
“CSVC-TBDH là phương tiện lao động sư phạm của các nhà giáo dục
và học sinh Đây là một hệ thống bao gồm trường sở, thiết bị chung, thiết bị
Trang 38dạy học theo các môn học và các thiết bị phục vụ các hoạt động giáo dục khác như lao động, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục thể chất,…” [19,4] Cụ thể:
Cơ sở vật chất: Bao gồm các phòng học, phòng thư viện, phòng thínghiệm, cơ sở thực hành, sân chơi, bãi tập,…
Thiết bị dạy học: Bao gồm vật liệu, mẫu vật mô hình, tranh ảnh, bản
đồ, dụng cụ thí nghiệm, dụng cụ lao động, hoá chất, vật liệu, phim đèn chiếu,băng đĩa ghi âm, ghi hình,…
Sách báo là một bộ phận của CSVC-TBDH; là công cụ, phương tiệncủa giáo viên và học viên Đồ dùng học viên, bao gồm những đồ dùng, dụng cụhọc tập của học viên
CSVC-TBDH đóng vai trò quan trọng trong việc đổi mới PPDH vànâng cao chất lượng dạy học Do đó, Giám đốc trung tâm cần phải:
Xây dựng mục tiêu và lập kế hoạch đầu tư CSVC-TBDH của trung tâmtrên cơ sở định hướng theo mục tiêu đào tạo của trung tâm, mục tiêu củangành giáo dục, mục tiêu phát triển KT - XH của địa phương Trong đó, cầnxác định mục tiêu lâu dài (5-10 năm), mục tiêu trước mắt (năm học), mục tiêutổng quát và mục tiêu bộ phận
Chỉ đạo giáo viên lập kế hoạch sử dụng TBDH trong kế hoạch chuyênmôn của mình theo từng nội dung giảng dạy và thông qua tổ chuyên môn, cán
bộ phụ trách thiết bị để sắp xếp, bố trí hợp lý trong việc sử dụng chung
Tổ chức phát động thi đua việc sử dụng TBDH hỗ trợ cho việc đổi mớiPPDH Hàng năm, nên trích một khoản kinh phí cho việc tổ chức thi tự làm
đồ dùng dạy học và sử dụng có hiệu quả các TBDH
Xây dựng kế hoạch để bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng sửdụng TBDH cho giáo viên với nhiều hình thức như tập huấn, tham quan,…
Xây dựng quy trình, nội quy sử dụng CSVC-TBDH để mọi thành viêntrong trung tâm thực hiện Xây dựng ý thức bảo vệ, gìn giữ của công và chủ
Trang 39động, sáng tạo khi sử dụng TBDH của giáo viên và học viên Kiên quyếtchống “dạy chay” Việc sử dụng tốt TBDH được xem là tiêu chí quan trọngtrong việc xếp loại chuyên môn giáo viên
Xây dựng kế hoạch dự giờ của giáo viên có sử dụng thiết bị dạy học đểkiểm tra và đánh giá hiệu quả việc sử dụng thiết bị dạy học của giáo viên
Định kỳ hàng năm tổ chức kiểm kê, đánh giá để khấu hao, bổ sung,thay thế những thiết bị hư hỏng
1.3.3.3 Phương pháp quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX
Mang tính đặc trưng của khoa học quản lý: Quản lý quá trình dạy học
là vận dụng một cách có hiệu quả các chức năng của chu trình quản lý trongviệc điều khiển quá trình dạy học
Quản lý quá trình dạy học phải có khả năng sử dụng sáng tạo cácnguyên tắc và phương pháp quản lý
Phương pháp tổ chức hành chính, bao gồm các biện pháp tác động trựctiếp về mặt tổ chức hành chính nhằm đảm bảo tính đồng bộ, nhịp nhàng, liêntục của quá trình lao động trong các tổ chức giáo dục Nó thể hiện tính bắtbuộc đối với cấp dưới
Phương pháp kinh tế lại tác động gián tiếp lên đối tượng quản lý Trongquản lý HĐDH phương pháp này thể hiện ở chế độ chính sách khuyến khích,
Trang 40kích thích vật chất tạo ra sự quan tâm nhất định về lợi ích vật chất để conngười tự điều chỉnh hành động nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Phương pháp tâm lý - xã hội nhằm động viên tinh thần chủ động, tíchcực, tự giác của mọi người đảm bảo mối quan hệ thân ái, hợp tác cùng giúpnhau hoàn thành nhiệm vụ, tạo ra sự thỏa mãn tinh thần trong tập thể sư phạm
Trong quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX cần phải phối hợp linhhoạt các phương pháp trên, vì mỗi phương pháp có một tác động nhất định vànó có thể bổ sung hỗ trợ cho nhau để mang lại hiệu quả quản lý cao hơn
1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH
ở các trung tâm GDTX
Để nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở các trung tâm GDTX, chúng tacần quan tâm đến các yếu tố cơ bản sau đây:
1.4.1 Đội ngũ giáo viên
Đội ngũ giáo viên là tổ chức tư vấn quan trọng nhất của Giám đốc, cótrách nhiệm đề xuất, thảo luận những biện pháp giáo dục nhằm giải quyết cácvấn đề do thực tiễn hoạt động giáo dục của trung tâm đề ra
Đội ngũ giáo viên giúp trung tâm thực hiện dân chủ hóa quá trình dạyhọc, đa dạng hóa các hình thức và phương pháp dạy học phù hợp với mục tiêukinh tế - xã hội của địa phương Vì vậy, đội ngũ giáo viên có ảnh hưởng rất
lớn tới việc quản lý HĐDH của Giám đốc trung tâm GDTX.
1.4.2 Chất lượng học viên
Chất lượng học viên là yếu tố quyết định sự sống còn của một trungtâm Mục đích dạy học của trung tâm GDTX là góp phần nâng cao dân trí, bồidưỡng nguồn nhân lực, đào tạo nhân tài; nhằm đào tạo những con người pháttriển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ Việc đánh giá hoạt động quản lý của mộttrung tâm là lấy chất lượng làm thước đo giá trị Bên cạnh đó, chất lượng họcviên còn tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - chính trị của địa phương đó Kinh
