Trờng đại học Vinh Khoa sinh học = = = = = = Luận văn tốt nghiệp cử nhân s phạm ngành sinh học Khảo sát số đặc đIểm hình tháI, hoá sinh cam sông cam sunkit( citrus sinensis (l.) osbeck)trồng nông trờng sông - tân kỳ nghệ an Ngời thực :Võ Thị Thu Hiền Giáo viên hớng dẫn : TS Hoàng Văn Mại Vinh, 5/2002 Mục lục Trang Đặt vấn đề Chơng 1: Tổng quan tài liệu 1.1 Nguồn gốc phân bố cam quýt 1.1.1 Nguån gèc cam quýt 1.1.2 Sù ph©n bè cam quýt 1.2 Tình hình nghiên cứu cam quýt giới Việt Nam 1.2.1 Tình hình nghiên cứu cam quýt giới 1.2.2 Tình hình nghiên cứu cam quýt Vịêt Nam 12 1.3 Giá trị cam 16 1.4.Tình hình sản xuất phát triển ngành trồng cam 18 1.4.1 Tình hình sản xuất tiêu thụ cam quýt giới 18 1.4.2 Tình hình sản xuất tiêu thơ cam qt ë ViƯt Nam 19 1.5 §iỊu kiƯn tự nhiên nông trờng Sông Con - Tân Kỳ Chơng Đối tợng phơng pháp nghiên cứu 20 23 2.1 Đối tợng nghiên cứu đề tài 23 2.2 Phơng pháp nghiên cứu 23 2.21 Phơng pháp thu mẫu bảo quản mẫu 23 2.2.2 Phơng pháp khảo sát số tiêu hình thái 23 2.2.3 Phơng pháp xác định số tiêu hoá sinh 23 Chơng Kết nghiên cứu thảo luận 27 3.1 Các đặc điểm hình thái 27 3.1.1 Đặc điểm hình thái 27 3.1.2 Sự phân cành 29 3.1.3 Đặc điểm hình thái 31 3.1.4 Đặc điểm hình thái 31 3.1.4.1 Khối lợng, thể tích 31 3.1.4.2 Kích thớc 33 3.1.5 Các tiêu hình thái khác 35 3.2 Các tiêu hoá sinh 36 3.2.1 Hàm lợng VitaminC 36 3.2.2 Hàm lợng đờng 38 3.2.3 Hàm lợng axit 41 3.2.4 Tỉ lệ đờng/ axit 43 3.2.5 Hàm lợng Pectin 45 3.2.6 Hàm lợng tinh dầu 47 Kết luận đề nghị 49 Tài liệu tham 52 khảo Lời cảm ơn Để hoàn thành luận văn này, em xin chân thành cảm ơn thầy cô giáo khoa, phòng thí nghiệm Sinh Lý - Hoá Sinh đà tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ em trình tiến hành, đặc biệt thầy giáo Hoàng Văn Mại, anh Phan Xuân Thiệu đà tận tình hớng dẫn giúp đỡ em bớc đầu làm quen với phơng pháp nghiên cứu khoa học Đồng thời xin cảm ơn ban quản lý nông trờng Sông Con, gia đình anh Thành đà tạo điều kiện thuận lợi trình thu mẫu Qua xin chân thành cảm ơn bạn lớp 39A Sinh, bạn nhóm Hoá Sinh đà cổ vũ động viên để hoàn thành luận văn Tác giả: Võ Thị Thu Hiền Đặt vấn đề K hi đời sống kinh tế đợc cải thiện, hoa thực phẩm thiếu đợc sinh hoạt hàng ngày Vì nghề trồng ăn đà đợc trọng phát triển mạnh Nớc ta nằm vùng nhiệt đới gió mùa, đa dạng điều kiện tự nhiên tạo nên đa dạng ăn mang tính đặc thù nh Đào, Lê, Mận (vùng Tây Bắc), NhÃn, Vải (Hng Yên), cam Sành Bố Hạ (Hà Bắc), §oan Hïng (VÜnh Phó), cam X· §oµi (NghƯ An), cam Bù Hơng Sơn, Phúc Trạch (Hà Tĩnh) Tỉnh Nghệ An đợc xem vùng trồng ăn có truyền thống, đặc biệt ăn có múi, Tân Kỳ huyện trồng cam có quy mô lớn Bởi thiên nhiên đà u đÃi nhiều điều kiện thuận lợi cho việc trồng ăn nh: khí hậu, đất đai, địa hình đặc biệt thuận lợi cho việc trồng cam quýt Vì mà có tới hai nông trờng trồng cam lớn nông trờng Sông Con nông trờng An NgÃi Hơn nữa, Tân Kỳ gần trung tâm nghiên cứu ăn nhiệt đới Phủ Quỳ, nên thuận lợi vấn đề giống nh kỹ thuật canh tác Tuy nhiên hiệu kinh tế cđa nghỊ trång cam ë T©n Kú cha cao nhiều nguyên nhân nh: giá cả, sâu bệnh, phẩm chất nông trờng Sông Con Mặt khác, lịch sử nghiên cứu ăn có múi vùng lân cận địa bàn hai tỉnh Nghệ An Hà Tĩnh đà có nhiều công trình đề cập tới nh nghiên cứu cam Xà Đoài (Nghệ An), Phúc Trạch, cam Bù Hơng Sơn (Hà Tĩnh) Nhng với cam Tân Kỳ nói chung cam nông trờng Sông Con nói riêng có nhà khoa học đề cập tới Chỉ với công trình nghiên cứu cam Sông Con cam Sunkit trồng Phủ Q nh Do·n TrÝ T - Ngun KÕ Thµnh (1989), Hoàng Ngọc Thuận - Phạm văn Thạch (1990), hay Nguyễn Nghĩa Thìn cộng (1995) Nhng cha có công trình nghiên cứu giống cam trồng nông trờng Sông Con Vì đà chọn đề tài: Khảo sát số đặc điểm hình thái, hoá sinh Cam Sông Con Cam Sunkit (Citrus sinensis (L.) Osbeck) trồng nông trờng Sông Con - T©n Kú - NghƯ An” víi nhiƯm vơ sau: - Khảo sát số đặc điểm hình thái, hoá sinh giống cam Sông Con giống cam Sunkit - Theo dâi sù biÕn ®éng mét sè đặc điểm hình thái, hoá sinh trình sinh trởng, phát triển Qua đây, hy vọng cung cấp số liệu cho ban quản lý nông trờng Sông Con để đánh giá thực trạng chất lợng hai giống cam này, từ tìm đợc nguyên nhân cách khắc phục nhằm nâng cao chất lợng giống cam, giúp cho nông trờng cam Sông Con trở thành nông trờng trồng cam mạnh Chơng 1: Tổng quan tài liệu 1.1 Nguồn gốc phân bố cam quýt 1.1.1 Nguồn gốc cam quýt Trong loại ăn nhiệt đới nhiệt đới, cam quýt giống có địa bàn phân bố rộng, chúng có mặt hầu hết lục địa vùng có giống cam thích hợp mang đặc tính riêng Vậy câu hỏi đặt giống cam quýt có nguồn gốc từ đâu? Từ trung tâm trồng trọt nào, cam quýt đà lan tràn khắp giới ? Theo nhiều kết nghiên cứu cho cam qt trång trät hiƯn ®Ịu cã ngn gèc tõ vùng nhiệt đới cận nhiệt đới Đông Nam Tanaka (1979) đà vạch đờng ranh giới vùng xuất xứ giống thuộc chi Citrus từ phía đông ấn §é (ch©n d·y Hymalaya) qua óc, MiỊn Nam Trung Qc, Nhật Bản [18] Theo Giucopxki cam chanh có ngn gèc tõ Trung Qc, v× hiƯn Trung Qc cã nhiỊu gièng cam chanh ngon, tèt Cßn ngn gèc Bởi quần đảo La-xong-đơ Nguồn gốc chanh, chanh Yên ấn Độ Còn quýt bắt nguån tõ Trung Quèc hay Philipin [16] Theo Casin (1984), Cameron Soost (1979) nguồn gốc Cam quýt bao gồm Miền Đông ấn, Nam Trung Hoa, Bắc Việt Nam, Thái Lan 15-250 vĩ độ bắc.[15] Còn theo Giáo S Tôn Thất Trình loài có múi hay Cam quýt thuéc hä Rutaceae, hä phô Aurantioideae, nguån gốc xứ nhiệt đới hay bán nhiệt đới vùng Đông Nam Nam Thái Bình Dơng Tuy vài tông Phi Châu [18] Theo Trần Thế Tục nhà nghiên cứu Trung Quốc th× nghỊ trång Cam qt ë Trung Qc cã tõ 3000- 4000 năm trớc Hàn - Nhạn - Trực Đời Tống Quýt lục đà ghi chép phân loại giống Cam quýt Trung Quốc Điều khẳng định thêm nguồn gốc giống cam chanh (Citrus sinensis Osbeck) giống quýt Trung Qc theo ®êng ranh giíi gÊp khóc Tanaka [18] NhiỊu tác giả cho nguồn gốc quýt King (Citrus nobilis Lour) quất Miền Nam Việt Nam xứ Đông Dơng Quả thực, Việt Nam từ Bắc chí Nam địa phơng trồng cam quýt với nhiều giống, dạng tên địa phơng khác mà nơi giới có nh cam Sành Bố Hạ, cam Sành Hàm Yên, cam Sen Yên Bái, cam Sen Đình Cả, cam Xà Đoài, cam Bù Hơng Sơn, cam Sông Con nhiều giống cam nhËp néi nh cam Valenxia, cam Hamlin, cam Sunkit, quýt Cleoparte Các chi Citrus có tính thích ứng mạnh mẽ với điều kiện sinh thái Việt Nam [18] Nh vậy, qua nhiều công trình nghiên cứu, tác giả cho nguồn gốc cam quýt Đông Nam á, kể lục địa, bán đảo quần đảo Từ ngời đà tác động theo nhiều phơng thức khác tạo nên tính đa dạng, phong phú cam quýt trång hiƯn 1.1.2 Sù ph©n bè cam qt Cam quýt loại ăn nhiệt đới nhiệt đới, nhng có khả thích ứng tốt với điều kiện sống khác Hơn nữa, tính lai lẫn lộn loài khác mà chí chi khác tạo gièng lai kh¸c cã tÝnh thÝch øng cao víi ngoại cảnh Mặt khác, trình phát triển xà hội loài ngời, cam quýt ăn đợc ý giá trị [15] Chính lẽ mà cam quýt ngày phân bố rộng rÃi Lê Khả Kế (1973) cho r»ng hä cam (Rutaceae) cã 150 gièng, 2000 loµi đợc phân bố khắp nơi trừ vùng lạnh [11] Còn theo Casin (1984) khu phân bố cđa cam qt ph¹m vi tõ 40 vĩ độ Nam đến 400 vĩ độ Bắc Những nơi tập trung nhiều Châu á, vùng xung quanh Địa Trung Hải, Trung Mỹ, phía Nam Châu Phi Nam cđa Nam Mü, Ch©u óc Khu ph©n bè rộng trình chọn lọc ngời thích ứng tự nhiên làm cho tính đa dạng loài cam quýt ngày lớn [15] Châu Mỹ, cam quýt đợc trồng nhiều Gia-ma-ich, Cuba, ë Mü víi nhiỊu gièng cam nỉi tiÕng nh Navel, Va-lăng-Xơ Còn Châu phi, cam quýt đợc trồng nhiều Bắc Phi Ai Cập có vùng cam lớn Phay- um, bờ Địa Trung Hải An- giê -ri sở trồng cam đà có từ lâu Nhiều vùng Mi-tit-gia đà trồng sản xt nhiỊu gièng cam ngon, ®ã nỉi tiÕng giống Bơ-li-đa cam quýt phát triển đến ốc đảo, với nhiều giống cam ngon, Tuy-ni có giống cam tiếng nh Met-xki, Man-te-dơ, Sê-ru-bơ [6] Châu úc, đảo Gam-bi-e, Tu-bu-ai, New-diland nơi trồng nhiều giống cam tiếng cam Ha-hi-ti nỉi tiÕng vµo bËc nhÊt thÕ giíi Ngoµi cam đợc trồng đảo thuộc Thái Bính Dơng Châu âu, cam quýt lại đợc trồng nhiều địa Trung Hải, đợc xem vùng cam lớn Vùng trồng cam đợc kéo dài từ ven biển đến đồi bên (ở Miền Nam nớc Pháp) hay sâu vào lục địa Các nớc trồng cam nhiều nh Tây Ban Nha, Pháp với giống cam đắng phổ biến dùng để lấy hoa cất tinh dầu Còn ý đợc trồng nhiều giống cam ruột đỏ Liên Xô có vùng trồng cam tiếng nh cam Xu-khum, Gơ-rudin Nhiều tác giả cho rằng, Châu vùng tổ tiên cam quýt, cam quýt đợc trồng nhiều nh Xi-ri, ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Malaysia, Việt Nam ấn Độ, cam quýt đợc trồng nhiều vùng Mac-pua-gơ, lu vực Sông Hằng, Ma-dơ-rat Việt Nam, cam quýt đợc trồng nhiều vùng đất phù sa, triền đồi, ven sông Những vùng trồng cam có tiếng nh ven sông Thơng, sông Sỏi ( Bắc Giang), ven sông Hồng (Thái Bình, Yên Bái), ven sông Châu Giang, sông Thái Bình, sông Ngàn Phố, sông Ngàn Sâu với nhiều giống cam quýt tiếng nh cam Sành, cam Bù, cam Xà Đoài, Phúc Trạch [16] 1.2 Tình hình nghiên cứu cam quýt giới Việt Nam 1.2.1 Tình hình nghiên cứu cam quýt giới Cam quýt ăn phổ biến, có giá trị lớn nên ngời đà ý từ lâu Nhiều công trình nghiên cứu cam quýt đợc xuất cách 1,5 kỉ Theo Linnaeus (1753) cam quýt có 3-4 loài, sau công trình Daniel Oliver (1861) nhiều tác giả khác khẳng định chi Citrus có loài [14] Đến 1875, J-D - Hooker bé thùc vËt chÝ Ên ®é ®· chØ họ Rutaceae có 13 chi chi Citrus có loài Sau AEngler(1896) đà nghiên cứu họ Rutaceae, ông đà thừa nhận có 16 loài cam quýt giới Nhng đến 1931, lần tái ông đà rút xuống 11 loài Nh tác giả trớc công nhận số loài cam quýt không nhiều Vào đầu kỉ này, Swingle Webber sở nghiên cứu lai phấn cách cẩn thận hàng trăm mẫu đà loài cam quýt hai chi họ hàng lµ Poncirus vµ Fortunella cã thĨ lai víi mµ không khó khăn gì, đặc biệt lai cho hạt bình thờng Nhng Lushing ton (1910) ấn Độ Tanaka (1933, 1954, 1961) Nhật Bản gọi dạng lai cam quýt nh dạng tách biệt [15] Song song với công trình đề cập đến hệ thống phân loại đặc điểm hình thái, nhiều công trình nghiên cứu kỹ thuật chọn tạo giống cam quýt tốt, điều kiện sinh thái ảnh hởng đến sinh trởng phát triển cam quýt 10 ảnh 8x12 ảnh 5: Qủa cam Sông Con ¶nh 8x12 ¶nh 6: Qu¶ cam Sunkit 3.1.5 C¸c chØ tiêu hình thái khác 34 Một số tiêu hình thái khác cam Sông Con cam Sunkit đợc thống kê bảng 6: Bảng 6: Một số tiêu khác cam Sông Con cam Sunkit Chỉ tiêu Ngày Mẫu Số hạt trung bình/quả Độ dày vỏ(cm) S«ng Con Sunkit S«ng Con Sunkit 27/07/01 26,8 31,2 0,49 0,64 16/08/01 26,5 30,7 0,48 0,64 09/09/01 25,9 30,0 0,47 0,60 25/09/01 26,0 30,5 0,45 0,61 06/10/01 24,8 31,0 0,40 0,57 20/10/01 24,5 30,0 0,38 0,52 03/11/01 25,0 28,5 0,36 0,47 16/11/01 24,7 28,5 0,36 0,45 Qua b¶ng 6, ta thấy: - Số hạt trung bình/ cam Sông Con từ 24-27, cam Sunkit nhiều từ 28-32 - Số hạt tiêu biến động hai giống cam - Chiều dày vỏ: cam Sunkit có vỏ dày cam Sông Con Chiều dày vỏ hai mẫu có giảm dần Đó protopectin, xenluloza vỏ bị phân huỷ dới tác dụng enzim - Ngoài ra, cam Sông Con có màu vàng tơi, vỏ trơn túi tinh dầu, tép có màu vàng, mọng nớc chín Trong đó, cam Sunkit chín lại có màu vàng, vỏ xù xì nhiều túi tinh dầu, tép màu vàng, mọng nớc - So sánh với cam Xà Đoài [16] cam Xà Đoài chín có màu sắc đẹp, mùi thơm dễ chịu, màu sắc tép hẳn hai giống cam 3.2 Các tiêu hoá sinh 35 3.2.1 Hàm lợng VitaminC Vitamin thành phần quý có giá trị dinh dỡng quan trọng, đặc biệt VitaminC có chi Citrus Bởi đóng vai trò quan trọng trình sinh lý - sinh hoá thể thông qua trình trao đổi chất Nhng VitaminC dễ tan nớc, nhạy cảm với nhiệt độ, dễ biến đổi có O2 ánh sáng Vì vậy, VitaminC thành phần dễ trình bảo quản Mặt khác, trình sinh trởng phát triển quả, VitaminC có thay đổi, khác Bảng 7: Sự biến động VitaminC cam Sông Con cam Sunkit phần quả, loại khác Kết nghiên cứu hàm lợng VitaminC đợc thể bảng 7: Mẫu Sông Con Ngày Chỉ tiêu Thịt quả(mg%) Sunkit Vỏ quả(mg%) Thịt quả(mg%) Vỏ qu¶(mg%) 27/07/01 51,04 79,20 58,00 93,30 16/08/01 56,32 95,04 68,60 102,70 09/09/01 66,00 107,36 75,70 110,90 25/09/01 71,28 132,00 80,90 121,40 06/10/01 84,48 147,84 91,50 124,90 20/10/01 66,88 158,88 66,00 127,60 03/11/01 63,36 161,92 61,07 132,00 16/11/01 56,32 168,96 58,70 144,30 mg% Qua bảng 7, ta có biểu đồ: 36 Đợt thu mẫu Qua bảng biểu đồ ta thÊy: 180 160 140 120 100 80 60 40 20 I II III IV V VI VII VIII Biểu đồ 1: Sự biến động hàm lợng VitaminC cam Sông Con cam Sunkit Hàm lượng VitaminC thịt cam Sông Con Hàm lượng VitaminC vỏ cam Sông Con Hàm lượng VitaminC thịt cam Sunkit Hàm lượng VitaminC vỏ cam Sunkit - Hàm lợng VitaminC thịt quả, vỏ biến động lần thu mẫu: + Phần thịt quả: lúc đầu có tăng lên từ 51,04mg%-84,48mg%(ở cam Sông Con), từ 58mg%-91,5mg%(ở cam Sunkit), nhng tốc độ tăng không đều, lúc nhanh lúc chậm, nhanh đợt thu mẫu thứ thứ cam Sông Con từ 71,28-84,48mg%(tăng 13,2mg%) cam Sunkit từ 80,9-91,5mg%(tăng 10,6mg%) Sở dĩ có tăng nh giai đoạn phát triển, trình tích luỹ chất diễn mạnh Nhng sau đó, hàm lợng VitaminC lại giảm xuống từ 84,48-56,32mg% cam Sông Con từ 91,5-58,7mg% cam Sunkit Bởi lần thu mẫu này, chuyển sang giai đoạn chín, hoạt động enzim ascorbinaza mạnh hơn, nên xúc tác trình oxy hoá VitaminC 37 + Phần vỏ: Khác với phần thịt quả, VitaminC vỏ tăng suốt trình sinh trởng phát triển cam Sông Con tăng từ 79,2168,96mg%, cam Sunkit tăng từ 93,3-144,3mg% - Lợng VitaminC vỏ lớn so với thịt hai giống cam - Hàm lợng VitaminC cam Sunkit cam Sông Con có chênh lệch nhng không nhiều - Theo Phan Xuân Thiệu [16] cam Xà Đoài có hàm lợng VitaminC thịt cao 60,1mg%, vỏ 190 mg% Ta thấy hàm lợng VitaminC thịt cam Sông Con, cam Sunkit cao cam Xà Đoài Còn hàm lợng VitaminC vỏ ngợc lại 3.2.2 Hàm lợng đờng Đờng thành phần hầu hết loại quả, chúng chiếm khoảng 80-95% tổng chất khô Đây thành phần cung cấp nhiều lợng cho thể, nên có giá trị dinh dỡng cao Mặt khác, đờng kiến tạo xây dựng tế bào, tham gia chuyển hoá chất, Vì vậy, việc xác định hàm lợng đờng tiêu quan trọng nhằm đánh giá phẩm chất nhiều loại qủa Đờng có hai loại: Đờng khử đờng không khử, tổng hàm lợng hai loại đờng gọi đờng tổng số Hàm lợng đờng ảnh hởng đến độ Vì vậy, tăng hàm lợng đờng nguyên nhân làm tăng độ Kết phân tích hàm lợng đờng khử đờng tổng số cam Sông Con cam Sunkit đợc thể bảng 8: 38 Bảng 8: Sự biến động hàm lợng đờng cam Sông Con cam Sunkit Mẫu Chỉ tiêu Sông Con §êng khư(%) Sunkit §êng §êng tỉng sè(%) Ngµy §êng tỉng khö(%) sè(%) 27/07/01 2,24 4,08 2,00 2,58 16/08/01 2,48 4,80 2,14 3,50 09/09/01 2,76 5,20 2,38 4,12 25/09/01 3,08 5,32 2,48 4,24 06/10/01 3,20 5,48 2,70 4,50 20/10/01 2,98 5,50 2,95 4,44 03/11/01 3,30 6,06 2,90 4,88 16/11/01 2,68 5,16 3,10 5,10 % Từ bảng 8, ta có biểu đồ: 39 I II III IV V VI VII Đợt thu mẫu VIII Biểu đồ 2: Sự biến động hàm lợng đờng cam Sông Con cam Sunkit Hàm lượng đường khử Cam Sông Con Hàm lượng đường tổng số Cam Sông Con Hàm lượng đường khử Cam Sunkit Hàm lượng đường tổng số Cam Sunkit Qua bảng biểu đồ 2, ta có nhận xét: - Hàm lợng đờng tăng lên suốt trình sinh trởng phát triển quả: cam Sông Con tăng từ 2,24-3,3%(đờng khử), từ 4,08-6,06% (đờng tổng số) Còn cam Sunkit tăng từ 2-3,1%(đờng khử), từ 2,585,1%(đờng tổng số) Điều đợc giải thích: Mặc dầu, đờng thành phần chủ yếu tham gia trình hô hấp nên hàm lợng giảm, nhng bên cạnh đó, có trình chuyển hoá từ tinh bột, xenluloza, hemixenluloza hoạt động enzim với tốc độ lớn tốc độ giảm đờng hô hấp Vì thế, hàm lợng đờng đợc tăng lên - Tuy nhiên, cam Sông Con lần thu mẫu thứ đờng khử đờng tổng số giảm: Từ 3,3-2,68%(đờng khử) từ 6,06-5,16% (đờng tổng số) Vì thời gian chín giống cam 40 - Hàm lợng đờng khử chiếm phần đờng tổng số - Hàm lợng đờng cam Sông Con luôn lớn cam Sunkit đờng khử lẫn đờng tổng số Đây đặc điểm mà cam Sông đợc a chuộng thị trờng - Theo Phan Xuân Thiệu [16] cam Xà Đoài ®êng khư biÕn ®éng tõ 2,35-3,3%, cßn ®êng tỉng sè từ 3,73-8,67% Qua đây, thấy hàm lợng đờng cam Xà Đoài lớn hẳn so với cam Sông Con, cam Sunkit đờng tổng số Đây tiêu để phân biệt cam Xà Đoài với hai giống cam 3.2.3 Hàm lợng axit hữu Axít hữu đóng vai trò quan trọng thành phần cam Chúng kết hợp với đờng tạo sản phẩm có vị chua, dễ chịu gây kích thích tiêu hoá Nên việc xác định hàm lợng axít hữu với hàm lợng đờng ta biết đợc chất lợng Các axít hữu tồn dới hai dạng: axit tự dạng kết hợp với muối( muối axit) Trong trình sinh trởng phát triển quả, axit hữu có biến động khác loại Điều đợc thể bảng 9: Bảng 9: Sự biến động lợng axit hữu cam Sông Con cam Sunkit Mẫu Sông Con Sunkit Axit tù Axit tæng Axit tù Axit tæng do(%) sè(%) do(%) sè(%) 27/07/01 1,20 2.50 1,48 2,72 16/08/01 1,30 2,30 41 1,80 2,50 09/09/01 0,64 1,70 1,10 2,05 25/09/01 0,58 1,50 0,92 1,92 06/10/01 0,57 1,58 0,80 1,77 20/10/01 0,55 1,30 0,72 1,65 03/11/01 0,58 1,34 0,78 1,60 16/11/01 0,60 1,23 0,70 1,47 Qua bảng biểu đồ, ta thấy: - Lợng axit tự đợt thu mẫu thứ thứ tăng lên hai mẫu Điều có lẽ cờng độ trình hô hấp tăng lên, phần đờng bị phân huỷ thành axit Nhng sau đó, đợt thu mẫu tiếp hàm lợng axit tự lại giảm: Từ 1,3-0,58% cam Sông Con từ 1,8-0,7% cam Sunkit - Lợng axit tổng số giảm dần từ 2,5-1,23% (cam sông Con) từ 2,721,47% (cam sunkit) - Hàm lợng axit hữu cam Sunkit cao cam Sông Con, đặc biệt axit tự do.Vì làm cho cam Sunkit có vị chua cam Sông Con - Theo Phan Xuân Thiệu [16] cam Xà Đoài hàm lợng axit tự giảm từ 1,3 - 0,4% Qua đó, ta thấy hàm lợng axit tự cam Xà Đoài thấp so với cam Sông Con cam Sunkit 42 % 2.5 1.5 0.5 I II III IV V VI VII VIII Đợt thu mẫu Biểu đồ 3: Sự biến động hàm lợng axit hữu cam Sông Con cam Sunkit Hàm lượng axit tự Cam Sông Con Hàm lượng axit tổng số Cam Sông Con Hàm lượng axit tự Cam Sunkit Hàm lượng axit tổng số Cam Sunkit 3.2.4 Tỉ lệ đờng/axit Vị chủ yếu đờng tạo nên nhng có mặt thành khác làm thay đổi vị nh: axit, muối khoáng, Vitamin Tuy nhiên axit hữu cơ, làm giảm vị ngọt, nhng phối hợp chúng với đờng làm tăng thêm vị cảm quan quả, tức tỉ lệ đờng axit thích hợp vị tốt Tỉ lệ đợc biểu diễn % đờng tổng số/% axit tự (%Đ/%A) Mỗi loại có tỉ số Đ/A định cam thời kì khác trình sinh trởng phát triển tỉ lệ Đ/A khác Qua nghiên cứu, tỉ lệ Đ/A cam Sông cam Sunkit thể bảng 10: 43 Bảng 10: Sự biến động tỉ lệ Đ/A cam Sông Con cam Sunkit Ngày Mẫu Sông Con Sunkit 27/07 3,4 1,7 16/08 3,7 2,3 09/09 25/09 06/10 20/10 03/11 16/11 8,1 9,1 9,6 10,0 10,4 8,6 3,7 4,6 5,6 6,1 6,3 7,2 Qua b¶ng 10, ta cã biĨu ®å: 12 10 I II III IV V VI VII VIII Đợt thu mẫu Biểu ®å 4: Sù biÕn ®éng tû lƯ §/A ë cam Sông Con cam Sunkit Tỷ lệ Đ/A Cam Sông Con Tỷ lệ Đ/A Cam Sunkit Qua bảng 10 biểu đồ 4, ta thấy: - Tỷ lệ Đ/A hai giống cam tăng dần trình sinh trởng phát triển Điều dẫn đến vị cam đợc cải thiện dần thu hoạch Tuy nhiên, cam Sông Con, đợt thu mẩu cuối tỷ lệ Đ/A giảm lợng đờng đợt giảm 44 - Tỷ lệ Đ/A cam Sông Con cao cam Sunkit nên vị cam Sông Con tốt - Theo số liệu nghiên cứu nhiều nhà khoa học tỷ lƯ §/A tèt nhÊt tõ 20-30 Nhng tû lƯ §/A cam Sông Con cao đạt 10,4, cam Sunkit đạt 7,2 Qua ta thấy vị hai giống cam cha thích hợp (còn chua) - Theo Phan Xu©n ThiƯu [16] ë cam X· Đoài có hàm lợng đờng tổng số cao hơn, hàm lợng axit tự lại thấp hai giống cam này, nên tỷ lệ Đ/A cam Xà Đoài cao hẳn, có lên tới 21,8 Do vậy, cam Xà Đoài có vị thích hợp cam Sông Con cam Sunkit 3.2.5 Hàm lợng pectin Pectin hợp chất hữu quan trọng có nhiều quả, đặc biệt vỏ Pectin đóng vai trò quan trọng trình trao đổi chất, giúp thể thải bỏ colesterol, chữa bệnh đờng ruột, chống nhiễu xạ, nhiễm độc chì Một tính chất quan trọng pectin có khả tạo đông, dung dịch có gần 60% đờng, pH = 3-3,4, cần 0,5 -1,5% pectin đủ để tạo thành khối đông đặc Ngoài ra, pectin đợc sử dụng nh chất ổn định, chống phân lớp, chống vón cục cho nớc hoa Vì vai trò quan trọng nh vây, mà pectin đợc nghiên cứu nhiều, Citrus cam loại có hàm lợng pectin tơng đối lớn Pectin có hai dạng: Pectin hoà tan pectin không hoà tan (Protopectin) Trong xanh, có nhiều protopectin nên tạo cho có độ cứng Trong trình chín quả, lợng protopectin giảm xuống bị phân huỷ thành pectin dới tác dụng enzim protopectinaza Qua phân tích, lợng pectin hai giống cam Sông Con cam Sunkit đợc thể bảng 11: Bảng 11: Sự biến động hàm lợng pectin cam Sông Con cam Sunkit 45 Mẫu Chỉ Sông Con Sunkit Pectin hoµ Pectin tỉng Pectin hoµ Pectin tỉng tan(%) sè(%) tan(%) sè(%) 27/07/01 12,50 0,26 14,50 16/08/01 0,18 11,80 0,62 13,40 09/09/01 0,79 12,40 1,33 13,90 25/09/01 1,41 10,60 1,86 12,90 06/10/01 1,81 10,30 2,21 12,30 20/10/01 2,03 10,20 2,30 11,70 03/11/01 2,30 9,60 2,48 10,30 16/11/01 2,48 9,30 2,74 10,10 Qua bảng 11 biểu đồ 5, ta có: - đợt thu mẫu đầu, hàm lợng pectin hoà tan ít, nhng hàm lợng pectin tổng số lại cao lợng protopectin qủa nhiều - đợt thu mẫu sau, lợng pectin hoà tan tăng lên lợng protopectin bị phân huỷ Nên lợng pectin tổng số giảm xuống nhng không nhiều - Cả lợng pectin hoà tan pectin tổng số cam Sông Con thấp cam Sunkit Điều có lẽ đặc tính sinh lí cam Sunkit có vỏ dày cứng so víi cam S«ng Con 46 % 16 14 12 10 I II III IV V VI VII Đợt thu mẫu VIII Biểu đồ 5: Sự biến động hàm lợng pectin cam Sông Con cam Sunkit Hàm lượng pectin hoà tan Cam Sông Con Hàm lượng pectin tổng số Cam Sông Con Hàm lượng pectin hoà tan Cam Sunkit Hàm lượng pectin tổng số Cam Sunkit 3.2.6 Hàm lợng tinh dầu Mỗi loại có mùi thơm đặc trng riêng, chứa thành phần tinh dầu khác Mặc dù nhng tinh dầu lại dóng vai trò quan trọng khẳng định chất lợng sản phẩm Do điều kiện, nên nghiên cứu đợc hàm lợng tinh dầu hai mẫu đợt cuối Kết nh sau: Hàm lợng tinh dầu cam Sông Con chiếm 0,8% Hàm lợng tinh dầu cam Sunkit chiếm 1% Qua ta thấy hàm lợng tinh dầu cam Sunkit cao cam Sông Con 47 Kết luận đề nghị A Kết luận I Các đặc điểm hình thái - Đặc điểm hình thái cây: cam Sunkit có đờng kính tán (3,5-4m), chiều cao (3-4m), đờng kính thân (12-16cm) lớn đờng kính tán (2,53m), chiều cao (2-3m), đờng kính thân (9,5-12cm) cam Sông Con Ngoài số tiêu để phân biệt hai giống cam nh cách mọc cành, góc phân cành, số gai cành - Sự phân cành: Sự phân cành cam Sunkit diễn mạnh mẽ cam Sông Con, thể hiện: + Số cành cấp I cam Sông Con - 3, cam Sunkit lµ - + Số cành cấp II cam Sông Con -7, cam Sunkit - + Số cành cấp III cam Sông Con - 12, cam Sunkit 10 - 14 - Đặc điểm hình thái lá: Lá cam Sông Con cam Sunkit đơn, có hình bầu dục Kích thớc cam Sunkit (7,86 x 9,3cm) lớn kích thớc cam Sông Con (4,87 x 8,3cm), đặc biệt cánh cam Sông Con có kích thíc nhá (0,2 x 0,38cm), cßn ë cam Sunkit lín (0,78 x 1,43cm) - Đặc điểm hình thái quả: + Khối lợng, cam sông biến động từ 89-191g, cam Sunkit biến động từ 102-210g Cùng với tăng khối lợng thể tích, kích thớc đợc tăng lên + Quả cam Sông Con có hình cầu dẹt, cam Sunkit có hình lê + Cam Sunkit có khối lợng, thể tích, kích thớc lớn cam Sông Con II Các tiêu hoá sinh - Hàm lợng VitaminC 48 ... giống cam trồng nông trờng Sông Con Vì đà chọn đề tài: Khảo sát số đặc điểm hình thái, hoá sinh Cam Sông Con Cam Sunkit (Citrus sinensis (L. ) Osbeck) trồng nông trờng Sông Con - Tân Kỳ - NghƯ An? ??... Kh¶o sát số đặc điểm hình thái, hoá sinh giống cam Sông Con giống cam Sunkit - Theo dõi biến động số đặc điểm hình thái, hoá sinh trình sinh trởng, phát triển Qua đây, hy vọng cung cấp số liệu... 3.1.Các đặc điểm hình thái Cam Sông Con Cam Sunkit 3.1.1 .Đặc điểm hình thái Giống cam Sông Con cam Sunkit loại gỗ vừa nông trờng Sông Con đa số giống ghép với mắt cam ghép gốc chua, nên sau - năm cam