Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống hoa đồng tiền nhập nội trong điều kiện có mái che và không có mái che trên địa bàn huyện nghĩa đàn

tươi lâu và đặc biệt hoa đồng tiền có thể ra hoa vào mùa hè là thời điểm miềnBắc khan hiếm về hoa [2].Trong những năm gần đây nhiều nhà sản xuất ở nước ta đã nhập nội một sốgiống hoa đồn

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Hoa là một sản phẩm nông nghiệp đặc biệt mang cả tinh thần và tâm hồncon người Hoa làm đẹp cuộc sống bằng sự tươi tắn đáng yêu của mình Ngàynay khi xã hội phát triển thì hoa ngày càng giữ vai trò quan trọng trong cuộcsống con người Hoa không chỉ đem lại cho con người sự thoải mái thư giãn khithưởng thức vẻ đẹp của chúng mà còn đem lại cho những người sản xuất hoa giátrị kinh tế cao hơn hẳn so với những cây trồng khác Nhiều nước trên thế giớinhư Hà Lan, Pháp, Bungari… đã có nền sản xuất hoa rất phát triển và là nguồnthu nhập quan trọng của đất nước Đồng tiền là loài hoa có thể ra hoa quanhnăm, thích nghi rộng nên hiện nay được trồng ở nhiều nước trên thế giới ỞTrung Quốc, Hoa đồng tiền còn có tên là Phu lang và thường được dùng trang trícho xe hoa và phòng cưới

Ở Việt Nam, cây hoa có ý nghĩa lớn trong nền kinh tế của các vùng trồnghoa, cây hoa đem lại hiệu quả kinh tế cao gấp 5-20 lần so với trồng các cây trồngkhác Mô hình trồng Lay ơn tại Đằng Hải, Đồng Thái (Hải Phòng), Dĩnh Kế(Bắc Giang)… đều đạt hiệu quả cao gấp 1,5 - 2,5 lần so với trồng các cây thôngthường (thu 15 - 20 triệu đồng/sào/3 tháng) Mô hình trồng hoa đồng tiền tại TâyTựu (Từ Liêm, Hà Nội) thu 50- 60 triệu đồng/sào/năm; Mô hình trồng hoa hồng

ở Mê Linh (Vĩnh Phúc) thu 10- 15 triệu đồng/sào/năm; Mô hình trồng hoa cúc ởTây Tựu, Nhật Tân (Hà Nội) cũng thu 12- 15 triệu đồng/sào/năm (Đặng VănĐông 2003)

Đồng tiền được du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỷ XX và nhanh chóngchinh phục được thị hiếu của người tiêu dùng Đồng tiền được coi là một loàihoa thương mại quan trọng cho giá trị kinh tế cao, trong điều kiện thích hợpđồng tiền có thể ra hoa quanh năm, tỷ lệ cành cắt và tỷ lệ hoa thương phẩm cao,

kỹ thuật trồng trọt, chăm sóc đơn giản, ít tốn công, đầu tư một lần có thể cho thuliên tục trong 4 – 5 năm, hình dáng hoa cân đối, hài hòa, giá trị thẩm mỹ cao,

tươi lâu và đặc biệt hoa đồng tiền có thể ra hoa vào mùa hè là thời điểm miềnBắc khan hiếm về hoa [2].

Trong những năm gần đây nhiều nhà sản xuất ở nước ta đã nhập nội một sốgiống hoa đồng tiền từ Hà Lan, Trung Quốc về trồng tuy nhiên do điều kiện kĩthuật cũng như khí hậu chưa phù hợp nên một số giống đồng tiền không pháthuy được các đặc tính của giống dẫn đến năng suất và chất lượng kém, gây thiệthại lớn cho người trồng hoa Nhiều nghiên cứu trong nước đã được tiến hànhtrên các vùng trồng hoa chuyên canh nhằm chọn lọc các giống đồng tiền có khảnăng thích nghi với điều kiện nước ta Tuy nhiên diện tích trồng hoa đồng tiềntrong cả nước còn thấp, chất lượng hoa của một số vùng còn yếu, chủ yếu đượctrồng ở một số địa phương có điều kiện như: Đà Lạt, Hà Nội, Hải Phòng, Thànhphố Hồ Chí Minh,…

Sau khi khảo sát tình hình đất đai, khí hậu và các điều kiện kinh tế xã hộikhác trên địa bàn huyện Nghĩa Đàn chúng tôi nhận thấy nơi đây rất có tiềm năngcho việc ứng dụng tiến bộ khoa học vào việc sản xuất hoa hàng hóa và đặc biệt

là cây hoa đồng tiền

Chính vì những lý do trên nên chúng tôi tiến hành đề tài “Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống hoa đồng tiền nhập nội trong điều kiện có mái che và không có mái che trên địa bàn huyện Nghĩa Đàn”

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

2.1 Mục đích

Đánh giá tình hình sinh trưởng và phát triển của các giống hoa đồng tiềntrong các điều kiện khác nhau để từ đó tìm ra được giống đồng tiền năng suấtcao, chất lượng tốt phù hợp với từng điều kiện trồng trọt khác nhau (có che vàkhông có mái che) đồng thời xây dựng được mô hình trồng hoa phù hợp với điềukiện sinh thái của huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An

1.2 Yêu cầu

- Đánh giá sinh trưởng phát triển của các giống hoa đồng tiền trong điềukiện có mái che( nhà có mái che) và ngoài đồng ruộng

- Đánh giá khả năng thích nghi của các giống hoa trong điều kiện có máiche và ngoài đồng ruộng

- Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh của các giống hoa trong điều kiện

có mái che và ngoài đồng ruộng

- Đánh giá năng suất và các đặc điểm liên quan tới chất lượng hoa

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Chọn lọc các giống hoa có triển vọng phục vụ sản xuất

- Góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xây dựng được mô hình trồng hoathích hợp cho địa phương

Chương 1.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Giới thiệu về cây hoa đồng tiền

1.1.1 Nguồn gốc sinh vật của hoa đồng tiền

Cây hoa đồng tiền có tên khoa học là Gerbera sp., thuộc họ Asteraceae, có

nguồn gốc ở Nam Phi Năm 1697 Relomen phát hiện thấy ở vùng phía namChâu Phi (Delansia) và ông đã đưa về vườn thực vật nước Anh Irwin Lynch làngười đầu tiên tiến hành lai tạo các giống hoa đồng tiền với nhau và đã tạo ra rấtnhiều giống cải tiến [29]

1.1.2 Phân loại thực vật học

Trong hệ thống phân loại thực vật, hoa đồng tiền được xếp vào lớp 2 lá

mầm (Dicotyleon), thuộc phân lớp cúc (Asteridae), bộ cúc (Asterales), họ cúc (Asteraceae) và có tên khoa học là Gerbera jamesonii

Hoa đồng tiền thuộc loại hoa lưu niên, ra hoa quanh năm và gồm 2 loại hoa

là hoa đồng tiền đơn và đồng tiền kép Trong đó đồng tiền đơn chỉ gồm một hoặchai tầng cánh xếp xen kẽ, mỏng và yếu, màu sắc ít chủ yếu là trắng, đỏ, tím,hồng, Đồng tiền kép có hoa to, có nhiều tầng cánh xếp sát vào nhau tạo thànhnhiều vòng rất đẹp, màu sắc rất đa dạng

Thân ngầm, không phân nhánh mà đẻ nhánh Lá và hoa phát triển từ thân,

lá mọc chếch so với mặt đất một góc 15 - 450, hình dáng lá thay đổi tùy theogiống và sự sinh trưởng của cây từ hình trứng đến hình trứng dài Lá dài từ 15 -

25 cm, rộng 5 - 8 cm, có hình lông chim, xẻ thùy nông hoặc sâu, mặt lưng lá cólớp lông nhung

c Hoa

Hoa đồng tiền do hai loại hoa nhỏ hình lưỡi và hình ống tạo thành, là loạihoa tự hình đầu Hoa hình lưỡi tương đối lớn mọc ở phía ngoài xếp thành mộtvòng hoặc hai vòng Do sự thay đổi hình thái, màu sắc nên tâm hoa rất được chú

ý trong chọn tạo giống mới Trong quá trình nở hoa, hoa hình lưỡi nở trước, hoahình ống nở sau theo thứ tự từ ngoài vào trong từng vòng một [35]

b Ánh sáng

Ánh sáng là một yếu tố cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây.Ánh sáng cung cấp năng lượng cho quang hợp tạo chất hữu cơ cho cây Hoađồng tiền yêu cầu ánh sáng cao cho sinh trưởng, phát triển và phát triển mầmhoa, chúng có thể ra hoa cả mùa hè và mùa đông, nhưng số lượng lớn nhất tậptrung vào mùa xuân Đồng tiền chỉ phản ứng rất nhẹ với quang chu kỳ, ngàyngắn ra hoa nhanh, ngày dài ra hoa chậm [4]

c Ẩm độ

Đồng tiền là cây trồng cạn, không chịu được úng nhưng đồng thời có sinhkhối lớn, bộ lá to, tiêu hao nhiều nước, do vậy cũng kém chịu hạn Độ ẩm đất từ

60 - 70 %, độ ẩm không khí từ 55 - 65% thuận lợi cho đồng tiền sinh trưởng,phát triển Đặc biệt vào thời gian thu hoạch cần độ ẩm vừa phải để tránh nướcđọng trên các vết cắt, gây thối hoa và sâu bệnh phát sinh, phát triển, chất lượnghoa giảm sút Trong quá trình sinh trưởng tùy theo thời tiết mà luôn phải cungcấp đủ lượng nước cho đồng tiền bằng các phương pháp tưới nhỏ giọt hoặc bơmtưới cho cây [4].

d Đất

Hoa đồng tiền không đòi hỏi khắt khe về đất, chúng thích hợp với đất tơixốp nhiều mùn, độ Ph từ 6 - 6,5 Đất thịt pha cát, ở vùng đất kiềm cần bón phânmang tính chua để cải tạo, cũng có thể bón phân chứa lưu huỳnh để giảm thấp độ

PH Ở vùng đất chua có thể nón thêm vôi để điều tiết độ chua, ở nơi đất thịt nặngcần bón thêm lá cây mục, vỏ trấu, bã rượu để tăng độ tơi xốp

Đất trồng hoa đồng tiền cần thoát nước tốt, mực nước ngầm thấp và ổnđịnh Mực nước ngầm cao thường đọng nước, rễ cây thường bị thối và bị bệnhnên phải có hệ thống thoát nước tốt, xung quanh phải đào rãnh thoát nước sâu từ0,7 - 1,0m và lên luống cao, hết sức tránh trồng đồng tiền ở nơi đất trũng [2]

e Dinh dưỡng

Các loại phân hữu cơ, phân vô cơ, phân vi lượng, có ý nghĩa hết sức quantrọng đối với sinh trưởng, phát triển, năng suất, phẩm chất của hoa đồng tiền.+ phân hữu cơ chứa hầu hết các nguyên tố đa lượng và vi lượng cây cần, do

đó không làm mất cân đối dinh dưỡng trong cây, giúp cây sinh trưởng tốt, bềnkhỏe, hoa đẹp Đồng thời phân hữu cơ còn có tác dụng cải tạo lý tính, tăng độmùn và tơi xốp cho đất Tuy nhiên loại phân này có tác dụng chậm và thườnggây ô nhiễm môi trường do vậy cần phải ủ hoai mục Nếu dùng bón lót thì trộn ủvới lân vi sinh, nếu bón thúc thì dùng nước phân đã ngâm ủ hòa với một lượngnhỏ đạm để tưới

+ Phân vô cơ: Đạm, lân, kali, caxi là những yếu tố không thể thiếu đối vớicây đồng tiền

Đạm có tác dụng thúc đẩy quá trình sinh trưởng, phát triển của cây Đồngtiền cần nhiều đạm vào giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng, lượng đạm nguyênchất sử dụng cho 1ha đồng tiền từ 140 - 160kg/năm Đạm tạo nên nguyên sinhchất của tế bào, tham gia cấu tạo diệp lục của lá, là thành phần chính cho sựquang hợp thiếu đạm cây sinh trưởng kém, phát dục nhanh, cây nhỏ, ra hoanhanh, chất lượng hoa kém,lá bị vàng, cuống hoa nhỏ Nghiêm trọng hơn cây cóthể ngừng sinh trưởng, rễ bị đen và cây khô chết Thừa đạm cây sinh trưởng thân

lá mạnh nhưng vóng, mềm, yếu, dễ đổ, ra hoa muộn, cũng có thể không ra hoa,mất cân đối giữa thân lá và hoa, tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển mạnh dẫnđến thất thu

Lân giúp cho bộ rễ sinh trưởng, phát triển mạnh, cây con khỏe, tỷ lệ sốngcao, thân cứng, hoa bền, màu sắc đẹp Trong quá trình sinh trưởng của cây, đồngtiền cần lân nhiều hơn vào giai đoạn sinh trưởng sinh thực, nhưng do lân phângiải chậm nên chủ yếu dùng để bón lót ¾ còn ¼ dùng để bón thúc cùng đạm, kalihoặc ngâm với phân hữu cơ Lượng lân nguyên chất dùng cho 1ha trồng đồngtiền từ 140 - 160kg/năm Tùy từng loại đất mà sử dụng các loại lân khác nhau:với đất trung tính nhiều mùn thì dùng supe lân, đất chua nên dùng phân lân nungchảy, đất chua mặn dùng apatit

Kali rất cần thiết vào thời kỳ kết nụ và nở hoa Nếu thiếu kali đầu chóp lágià bắt đầu vàng chết khô sau đó cả phần thịt lá và các gân lá cũng vậy, đồngthời xuất hiện các đốm bị “luộc”, cuống hoa mềm ra không đứng lên được, màusắc hoa nhợt nhạt, cánh mềm, hoa chóng tàn Kali giúp cây tăng cường tínhchống chịu với điều kiện khắc nghiệt và sâu bệnh Có thể sử dụng phân kali ởdạng phân hóa học như kalisunphat, cloruakali hay ở dạng tro bếp (chứa nhiềucacbonatkali) Chú ý rằng nếu dùng sunphatkali thì phải bón thêm vôi bột đểkhắc phục đất chua Lượng kali nguyên chất cho 1ha trồng đồng tiền từ 120 -140kg/năm, trong đó bón lót 2/3 còn 1/3 dùng để bón thúc cùng đạm và lân Canxi rất cần cho quá trình phân chia tế bào, sự sinh trưởng của bộ rễ vì nótham gia vào việc tạo thành các gian bào mà bản thân các chất này được tạo thành

từ pectat canxi Nếu thiếu canxi trên lá non xuất hiện những đốm màu xanh nhạt,nghiêm trọng hơn lá non và đỉnh sinh trưởng bị chết khô, nhưng lá già vẫn duy trìđược trạng thái bình thường Do thiếu canxi anhr hưởng tới quá trình hình thànhvách tế bào nên cuống lá, cuống hoa bị mềm không đứng lên được Canxi cũnggiúp đồng tiền tăng khả năng chịu nhiệt, hạn chế tác dụng độc của axit hữu cơ.Ngoài ra canxi còn có tác dụng giảm chua, tăng độ phì của đất tạo điều kiện chođồng tiền phát triển tốt hơn Canxi được dùng ở dạng vôi bột, tùy theo từng loạiđất mà sử dụng liều lượng khác nhau Thông thường lượng vôi bột dùng cho 1 ha

là 300 - 400 kg

Ngoài các yếu tố đa lượng trên, một số nguyên tố vi lượng như: Mg, Fe,

Cu, Na,… cũng rất cần cho đồng tiền, chúng được bổ sung bằng phân hữu cơhoặc phân vi sinh có bổ sung vi lượng [4]

1.1.5 Giá trị sử dụng và giá trị kinh tế của cây hoa đồng tiền

Với đặc điểm màu sắc tươi sáng, phong phú, đa dạng với đủ các loại màu,trên một hoa có thể có một màu đơn hoặc nhiều màu xen kẽ, hoa to, cứng nênhoa đồng tiền là loại hoa lí tưởng làm hoa bó, lẵng hoa và cắm hoa nghệ thuật,…Ngoài ra đồng tiền có thể được trồng trong chậu để chơi cả chậu trong suốt mộtthời gian dài, đặt trong phòng làm việc, phòng khách rất phù hợp

Hoa đồng tiền là loại hoa có sản lượng và giá trị cao Ở điều kiện thích hợp

có thể ra hoa quanh năm Tỷ lệ cành cắt và tỷ lệ hoa thương phẩm đều cao Kỹthuật trồng trọt và chăm sóc đơn giản, ít tốn công, đầu tư 1 lần có thể cho thuhoạch liên tục từ 4 - 5 năm [4]

Hiện nay trong các loại hoa đã được chú ý phát triển ở Việt Nam hoa đồngtiền kép mới nhập nội hay còn gọi là đồng tiền Nam Phi nổi lên như một cây chohiệu quả kinh tế cao nhất từ 1 sào đồng tiền giống mới chăm sóc đúng kỹ thuật

có thể cho thu nhập gần 50 triệu đồng/sào [20]

1.2 Tình hình nghiên cứu và sản xuất

1.2.1 Tình hình nghiên cứu và sản xuất trên thế giới

1.2.1.1 Tình hình sản xuất

Song song với sự phát triển của các nghành công nghiệp, nghành sản xuấthoa, cây cảnh trên thế giới đang phát triển một cách mạnh mẽ và đã trở thànhmột nghành thương mại cao Sản xuất hoa, cây cảnh đã mang lại lợi ích to lớncho nền kinh tế các nước trồng hoa.

Mỗi năm trên thế giới đã tạo ra hàng trăm chủng loại hoa và giống hoa mới,

đã xây dựng nhiều nhà máy “sản xuất” hoa với hàng tỷ bông hoa chất lượng cao,cung cấp cho người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy các nghành kinh tế khác pháttriển Theo phân tích và dự đoán của các nhà kinh tế thì nghành sản xuất hoa trênthế giới còn phát triển ở tốc độ cao (12-15%) trong những năm tới

Hiện nay trên thế giới đồng tiền là một trong những loại hoa cắt quan trọng.Các nước có sản lượng hoa lớn là Hà Lan, Colombia, Pháp, Trung Quốc,… Ởcác nước này đồng tiền được trồng trong nhà lưới mái che, có trang bị hệ thốngđiều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, tưới nước bón phân bằng hệ thống tự độnghoặc bán tự động Do đó năng suất và chất lượng hoa đồng tiền ở các nước nàyrất cao, đạt 4,8 triệu bông/ha/năm

Những năm gần đây, nhu cầu hoa cắt trên thế giới tăng 6 - 9%/năm Năm

1995 giá trị sản xuất hoa trên thế giới đạt khoảng 20 tỷ USD Trong đó 3 nướcsản xuất hoa chính chiếm khoảng 50% sản lượng hoa của thế giới là: Nhật Bảnkhoảng 3.731 tỷ USD, Hà Lan khoảng 3.558 tỷ USD và Mỹ khoảng 3.27 tỷUSD Năm 2001 tổng giá trị hoa cắt tiêu thụ trên thị trường thế giới là khoảng 40

tỷ USD/ năm

Giá trị nhập khẩu hoa và cây cảnh trên thế giới tăng hàng năm: Năm 1982

là 2.5 tỷ USD; năm 1996 là 7.5 tỷ USD Giá trị xuất khẩu tăng từ 1.2 tỷ USDnăm 1982 lên 3.6 tỷ USD năm 1996 Trong đó Hà Lan, Columbia, Ecuador lànhững nước xuất khẩu lớn nhất [4] Nói chung thị trường hoa cung tăng hơn cầu,

do đó làm giảm giá hoa trên thị trường

Hà Lan là một nước sản xuất và nghiên cứu về hoa đồng tiền lớn nhất thếgiới Theo Hà Tiểu Đệ, Triệu Thống Lợi, lỗ Kim Vũ (2000), Hà Lan có diệntích trồng hoa đồng tiền là 8.017ha, giá trị sản lượng là 3 tỷ 590 triệu USD Nghề

trồng hoa đồng tiền ở Hà Lan đã áp dụng rộng rãi công nghiệp hóa, tự động hóa

và trên 80% hoa được trồng trong môi trường không cần đất trình độ tạo giốngcủa Hà Lan rất cao, phần lớn các giống đồng tiền mới, hoa to được trồng rộng rãitrong sản xuất là do các nhà chọn tạo giống Hà Lan lai tạo ra Công ty Forist của

Hà Lan là cơ sở dẫn đầu thế giới về tạo giống, nghiên cứu, sản xuất và buôn bánhoa đồng tiền…Công ty có lực lượng rất mạnh về nghiên cứu khoa học, thiệt bịsản xuất tạo ra rất nhiều giống, sản lượng ngày càng nhiều, việc xử lí sau thuhoạch, bảo quản, đánh giá… đều ở trình độ rất cao

Ở Ba Lan hoa đồng tiền là loại hoa cắt quan trọng nhất và cũng là cây trồngchính của sản phẩm nuôi cấy mô, chiếm khoảng 90% tổng sản phẩm nuôi cấy

mô năm 1984 Thời vụ hoa đồng tiền chỉ kéo dài trong tháng 6 và tháng 7, do đóviệc bảo quản cây invitro đã ra rễ được khai thác tốt [34]

Châu Á là khu vực thuận lợi cho nghề trồng hoa phát triển, với khí hậu đadạng, nguồn lao động dồi dào, chi phí lao động thấp, diện tích đất đai màu mỡphì nhiêu lớn đã trở thành vùng quan trọng cho việc sản xuất hoa Mặt khác, ởđây nghề trồng hoa đã có từ lâu đời, mặc dù, trồng hoa thương mại chỉ mới pháttriển từ những năm 80 của thế kỉ XX Diện tích trồng hoa ở Châu Á - Thái BìnhDương khoảng 134000 ha Chiếm gần 60 % diện tích trồng hoa trên thế giới.Tuy nhiên, thị trường hoa ở những nước đang phát triển chỉ chiếm khoảng 20 %thị trường hoa trên thế giới mà nguyên nhân chủ yếu là thiếu trang thiết bị và các

kĩ thuật khoa học hiện đại Trong đó, Malaysia, Thái Lan, Philipine là 3 nướcsản xuất và xuất khẩu hoa chính trong vùng

Ở Trung Quốc ngay từ những năm 1920 đã sản xuất hoa đồng tiền cắt cành

ở Mai Long - Thượng Hải, nhưng do giống bị thoái hóa nghiêm trọng nên khôngphát triển Đến năm 1987, do vận dụng kỹ thuật nuôi cấy mô nên khắc phụcđược tình trạng thoái hóa giống, khi đó hoa đồng tiền mới được khôi phục, pháttriển Hiện nay Thượng Hải là nơi có diện tích trồng hoa đồng tiền lớn nhất đạt35ha Sau Thượng Hải, Giang Tô cũng là nơi phát triển mạnh cây hoa đồng tiền.Năm 1995 mới có trên 6 ha, đến năm 1999 đã có tới 600 ha Ngoài ra viện

nghiên cứu rau quả, viện nghiên cứu khoa học nông nghiệp và nông trường liênVân là những đơn vị có diện tích hoa đồng tiền lớn, kỹ thuật tương đối cao [35].

1.2.1.2 Tình hình nghiên cứu

Việc chọn tạo giống hoa đồng tiền ở Châu Mỹ chỉ bắt đầu từ những năm 70của thế kỷ trước tại trường đại học Califorlia với những chương trình tạo ra rấtnhiều giống hoa để trồng trong nhà kính Còn ở Châu Âu, châu Á và Nhật Bảnlai tạo giống có xu hướng cho trồng hoa cắt

Từ năm 1975 Florist De Kwakel B.V đã tiến hành chọn giống và nhângiống hoa đồng tiền cho sản xuất hoa cắt tại Hà Lan Tiếp theo bà đã chọn lọc vàtạo giống hoa đồng tiền trồng chậu Qua nhiều năm chọn tạo giống cho trồngchậu đã tạo ra nhiều giống hoa trồng chậu ưu thế lai F1 đáp ứng nhu cầu thị hiếucủa thị trường Những đặc điểm các giống hoa đồng tiền ưu thế lai tập trung vào

+ Thời gian sinh trưởng ngắn

Kết quả các giống hoa được trồng thử nghiệm và cho những kết quả hứahẹn và bà đã có những chia sẽ đóng góp cho những người trồng hoa trên thế giới[24]

Đồng tiền rất khó kết hạt, hạt rất nhỏ, sức sống kém nên trước đây đồngtiền chủ yếu được nhân giống bằng phương pháp tách chồi Hiện nay công nghệnuôi cấy mô tế bào được ứng dụng rộng rãi trong việc nhân giống hoa đồng tiềngiúp cải thiện đáng kể trong vấn đề cây giống

Giống đồng tiền cứng, hoa ngắn 6 inch trồng trong chậu được giới thiệu ởNhật Bản năm 1980, sau đó người ta đã sử dụng công nghệ nuôi cấy mô để nhângiống Hiện nay chúng đã được trồng ở nhiều nước trên thế giới [29]

Năm 2000, Viện nghiên cứu rau quả đã nghiên cứu thành công một giống

hoa đồng tiền mới có tên Raon, đây là kết quả của việc lai giữa giống Kippros có màu vàng, hoa bán kép với giống Rora có màu vàng hoa đơn Raon là giống

được trồng để sản xuất hoa cắt, có đường kính hoa cắt lớn màu cam sẫm, dạnghoa kép, độ bền hoa cắm khoảng 11 ngày, chúng đang được trồng phổ biến ởHàn Quốc [22]

Phương pháp nuôi cấy mô tế bào là phương pháp chủ yếu trong nhân giốnghoa đồng tiền, chính vì thế từ lâu trên thế giới đã có rất nhiều nhà khoa họcnghiên cứu vấn đề này

Năm 1974, Murashige và cộng sự đã nghiên cứu và nuôi cấy thành cônghoa đồng tiền trên môi trường MS + 0,5mg/l IAA và 10mg/l kinetin Mẫu cấyđược giữ trong phòng nuôi ở nhiệt độ 27oC, thời gian chiếu sáng 12 - 16giờ/ngày, cường độ chiếu sáng là 1000 lux Những chồi tách sẽ ra rễ sau khiđược nuôi cấy trên môi trường MS có bổ sung 10mg/l IAA [23]

Wozniak và cộng sự cho rằng bổ sung kinetin vào môi trường nuôi cấy sẽlàm tăng cả số lượng và chất lượng chồi Số lượng và chất lượng rễ cũng nhưsức đề kháng của cây tăng lên khi cho thêm 2,6 mg/l ABA vào môi trường ra rễ[23]

Năm 1982 khi nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng tới sựhình thành chồi và rễ của đồng tiền trong phòng cấy, Pierik và cộng sự đã nhậnthấy: Môi trường có nồng độ citokinin cao và auxin thấp thì sẽ hình thành chồi,còn môi trường có IAA,IBA thuận lợi cho sự hình thành rễ [31]

Năm 1985, Hempel và cộng sự đã nghiên cứu ảnh hưởng của kinetin, BAP

và 2iP đến quá trình nhân giống invitro đối với giống Marleen và cho thấy:23,23µM kinetin thích hợp cho nhân chồi và 5,5µM BAP cho số rễ tối đa Khi

bổ sung 9,84µM IBA vào môi trường sẽ làm tăng sức đề kháng của cây [26].Pinto JEBP lại cho rằng môi trường tốt nhất cho tái sinh cây là MS có bổsung 3 - 9 mg/l BA, môi trường nhân nhanh chồi là ½ MS + 2,27mg/lBA, cònmôi trường tạo rẽ tốt nhất là không có BA [21]

Khi so sánh phương pháp nhân giống hoa đồng tiền bằng tách chồi vớiphương pháp nuôi cấy mô tế bào, Osiecki đã tiến hành trên 5 giống và kết luận:Những cây tách chồi cho hoa sớm hơn cây nuôi cấy mô từ 2-4 tuần, tùy thuộctừng giống [30].

Khi nghiên cứu ảnh hưởng của lai gần tới năng suất hoa cắt của đồng tiền,Huang H cho rằng lai gần làm tăng năng suất hoa từ 10,3 lên 28,3 bông/cây [27].Điều kiện môi trường sống ảnh hưởng đến sinh trưởng và chất lượng hoađồng tiền Điều này được thể hiện trong nghiên cứu của Hahn Eun Joo [25], ông

đã tiến hành nghiên cứu 6 giống hoa đồng tiền ( Énophy, Estel, Suset, Rita,Tamara và Beauty) với 2 phương pháp trồng: trồng trên giá thể và trồng trực tiếplên đất Trên giá thể cây được trồng trên 4 loại giá thể khác nhau Tất cả các thínghiệm được trồng trong nhà lưới với điều kiện nhiệt độ là 28oC vào ban ngày và

23oC vào ban đêm Kết quả là 2 giống Ensophy và Estel sau trồng 50 ngày trêncác loại giá thể đã cho hoa đầu tiên, còn trồng trực tiếp trên đất thì sau khoảng

63 ngày mới bắt đầu cho hoa Số hoa trên cây, chiều cao hoa, đường kính hoacủa 2 giống này trồng trên giá thể tốt hơn trồng trực tiếp trên đất Trong đó giốngEnsophy trồng trên giá thể bọt đá có số hoa trên cây, chiều cao cây, trọng lượngcây và đường kính hoa lớn nhất, còn giống Estel thì không có sự sai khác về cácchỉ tiêu đó ở cả 2 phương thức trồng Ensophy và Estel trồng trên xơ dừa cho sốhoa trên cây ít hơn Ensophy có vết đen trên cánh hoa dưới điều kiện nhiệt độmùa hè cao, trong khi các giống khác không có biểu hiện đó

1.2.2 Tình hình nghiên cứu và sản xuất ở Việt Nam

1.2.2.1 Tình hình sản xuất

Trước đây ở nước ta, hoa chỉ được dùng trong những ngày vui, hội hè, lễtết, cưới xin, ma chay,…Nhưng hiện nay nhu cầu tiêu dùng hoa tươi quanh nămbất kể ở thành thị hay nông thôn

Với lợi thế về khí hậu, nước ta có thể gieo trồng cây hoa quanh năm, chủngloại hoa đa dạng, phong phú có nhiều giống hoa quý như hoa lan, hoa trà,… Donhu cầu dùng hoa và thưởng thức hoa của người dân ngày càng được nâng cao

nên trong thực tế sản xuất ta cũng đã có những giống hoa nhập nội như: Violet,layơn, phăng, cẩm chướng, đồng tiền,… Đều sinh trưởng và phát triển tốt Đây

là những điều kiện thuận lợi cho sản xuất hoa Việt Nam phát triển, không nhữngcung cấp đủ cho nhu cầu nội địa mà còn xuất khẩu, góp phần vào việc thúc đẩynền nông nghiệp nước ta phát triển Để thực hiện được mục tiêu này đòi hỏicông tác điều tra, quy hoạch mở rộng diện tích trồng và nghiên cứu các biệnpháp kỹ thuật trong sản xuất hoa là vấn đề cấp thiết hiện nay

Ở Việt Nam diện tích trồng hoa còn hạn chế , chỉ tập trung chủ yếu ở cácvùng sản xuất hoa truyền thống như: Nhật Tân, Tây Tựu (Hà Nội), Đằng Hải,Đằng Lâm (Hải Phòng), Hoành Bồ, Hạ Long (Quảng Ninh), Triệu Sơn (ThanhHóa), Gò Vấp, Hooc Môn (Thành phố Hồ Chí Minh), Đà Lạt (Lâm Đồng)… vớitổng diện tích trồng hoa khoảng 3.500 ha

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2003 cả nước có khoảng 9.430 hahoa và cây cảnh với các loại giá trị sản lượng đạt 482,6 tỷ đồng

Bảng 1.1. Diện tích và sản lượng hoa ở Việt Nam năm 2003

Tên tỉnh Diện tích (ha) Giá trị sản lượng (Tr.đ)

Nguồn: Số liệu Cục Thống kê, 2003

Phong trào trồng hoa ở Việt Nam trong những năm gần đây đã được đầu tư

và ngày càng phát triển, diện tích hoa ngày một tăng nhanh do điều kiện khí hậu,đất đai đa dạng đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại hoa, trong đó phát triểncác loại hoa thâm canh đã và đang được nhà nước quan tâm

Nhờ giá trị mà cây hoa đem lại nên phong trào trồng hoa ở Việt Nam trongnhững năm gần đây đã tăng rất nhanh, theo từng năm củ thể như sau:

Bảng 1 2 Tốc độ sản xuất hoa, cây cảnh giai đoạn 1994 - 2006

1994

Năm1997

Năm2000

Năm2003

Năm 2006

Giá trị sản lượng (Tr.Đ) 175.000 268.000 463.000 964.000 1.045.000Giá trị thu nhập TB (Tr.đ/

Nguồn: số liệu điều tra tổng hợp của Viện nghiên cứu Rau quả, 2006

Về cơ cấu chủng loại hoa cây cảnh ở Việt Nam: trước năm 1995, Việt Namchủ yếu sử dụng những loại hoa, cây cảnh truyền thống, thông dụng như quấtđào, đào, mai, hồng, cúc, layơn, huệ… Những năm gần đây một số chủng loạihoa, cây cảnh mới, cao cấp đã dần được chú trọng và đang có xu hướng tăng dần

về số lượng và giá trị Các loại hoa cây cảnh truyền thống có xu hướng ổn định

về diện tích để thay vào đó là chủng loại hoa, cây cảnh mới có giá trị cao (trà,hải đường, lily, lan, salem, đồng tiền…)

Ở Việt Nam giống hoa đồng tiền đơn được nhập về trồng đầu tiên khoảng

từ những năm 1940 Đặc điểm của giống hoa đơn này là cây sinh trưởng khỏe,thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên Nhưng nhược điểm là hoa nhỏ, cánh đơn,màu sắc đơn điệu vài vậy hiện nay chúng ít được trồng từ những năm 1990, mộtvài công ty và những nhà trồng hoa Việt Nam bắt đầu nhập các giống đồng tiềnlai (hoa kép) từ Đài Loan, Hà Lan, Trung Quốc về trồng Một số giống tỏ ra có

ưu điểm như hoa to, cánh dày, gồm nhiều tầng hoa xếp lại với nhau, màu sắcphong phú, hình dạng hoa cân đối rất đẹp, cho năng suất cao Vì vậy nhữnggiống này đã được tiếp nhận và phát triển mạnh mẽ ở khắp các tỉnh thành trong

cả nước Bên cạnh đó cũng có không ít giống hoa đồng tiền do không thích hợpvới điều kiện khí hậu Việt Nam, cây sinh trưởng, phát triển kém, sâu bệnh pháhại nặng gây thiệt hại cho người trồng hoa [4]

Bảng 1.3. Cơ cấu số lượng, chủng loại hoa ở Việt Nam qua các năm

Nguồn: Viện nghiên cứu Rau quả năm 2006

Hoa đồng tiền được trồng khá phổ biến ở Đà Lạt trước 1975 với mục đíchcắt cành, có nhiều màu khác nhau ( vàng, cam, đỏ, hồng,…) năm 1980 có nhậpthêm một số giống cánh kép từ Hà Nội Từ năm 1997 đã nhập nội trên 20 giốngcủa Hà Lan, Hàn Quốc, Đài Loan Trông đó giống của Hà Lan cho chất lượngcao nhất với nhiều màu sắc khác nhau

Về xuất khẩu, trong 6 tháng đầu năm năm 2011, tổng kim ngạch xuất khẩutrên địa Đà Lạt ước đạt 17.005 ngàn USD trong do hoa tươi các loại ước đạt24.137.016 cành

Tại vùng trung du và miền núi phía Bắc diện tích trồng hoa cả vùng có135,7ha, trong đó cây đồng tiền có 9,7 ha chiếm 0,07% trong cơ cấu tổng diệntích Sản lượng hoa của vùng đạt 44,08 triệu bông, trong đó sản lượng hoa đồngtiền đạt 3,1 triệu bông

Tại Lào Cai, hiện nay toàn tỉnh có 97,5 ha hoa các loại, sản lượng khoảng

25 - 30 triệu bông trong đó hoa đồng tiền có diện tích 5ha, sản lượng đạt 1,6triệu bông, được trồng tập trung tại thị xã Lào cai và huyện Bảo Thắng

Tại Hà Giang toàn tỉnh có 28 ha trồng hoa, sản lượng đạt 6,1 triệu bông,trong đó diện tích hoa đồng tiền là 1,2 ha, sản lượng đạt 0,38 triệu bông tập trungchủ yếu tại huyện Quản Bạ và huyện Đồng Văn [9].

Tại Sơn La diện tích trồng hoa toàn tỉnh là 22 ha, sản lượng đạt 6.86 triệubông Riêng cây đồng tiền có diện tích 3,5 ha chiếm khoảng 0,16% tổng diệntích trồng hoa, sản lượng đạt 1,12 triệu bông

Do trồng hoa đồng tiền mang lại thu nhập cao nên nhiều năm qua, nhiều địaphương, hộ gia đình đã tự tìm hiểu để phát triển trồng loại hoa này Điển hìnhnhững vùng trồng hoa đồng tiền tập trung có quy mô lớn từ vài chục ha là ĐàLạt ( Lâm Đồng), Vĩnh Tuy (Hà Nội), thị xã Bắc Ninh, thị xã Bắc Giang…[4].Năm 2005, Trung tâm kỹ thuật Rau Quả Vĩnh Phúc đã thực hiện đề tài:

“Xây dựng mô hình sản xuất và bảo quản một số giống hoa công nghệ cao cótriển vọng xuất khẩu tại Vĩnh Phúc”, đã cho thấy hiệu quả kinh tế từ việc trồngđồng tiền là khá cao Với mức đầu tư 16,2 triệu đồng/sào/năm, cho thu từ 50,4 -55,6 triệu đồng/ sào/năm [1]

Nhìn chung công tác nghiên cứu về hoa đồng tiền ở Việt Nam vẫn cònnhiều hạn chế, việc nghiên cứu mới chỉ tập trung chủ yếu vào quy trình kỹ thuậttrồng chăm sóc, nhân giống, các biện pháp phòng trừ sâu bệnh Việc nghiên cứulai tạo những giống có đặc điểm như mong muốn vẫn đang trong giai đoạn tiềnkhởi

1.2.2.2 Tình hình nghiên cứu

Hiện nay nước ta đã xuất khẩu được các sản phẩm hoa cắt cành như hồng,phong lan, cúc, đồng tiền, cẩm chướng, ly ly,…sang Trung Quốc, Đài Loan,Hồng Kông, Nhật Bản, Singapore,… Tuy nhiên số lượng xuất khẩu không nhiềuvới doanh thu hơn 10 triệu USD/năm Sở dĩ sản phẩm hoa, cây cảnh của ViệtNam khó thâm nhập thị trường thế giới là do chủng loại, chất lượng,kích cỡkhông đều, chưa đáp ứng được thị hiếu của khách quốc tế Trong khi đó việc tiêuthụ trong nước lại chạy theo mùa vụ là chính Trước tình hình đó, trong nhữngnăm qua một số cơ quan khoa học đã nghiên cứu các quy trình công nghệ sản

xuất hoa phù hợp với trình độ và điều kiện Việt Nam và bước đầu đã thu đượcnhững kết quả tốt đẹp

Viện sinh học Nông Nghiệp (Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội) đãnghiên cứu thành công và đưa vào sản xuất các giống cúc, đồng tiền nuôi cấy mô

tế bào nhằm đáp ứng phần nào cây giống có chất lượng cao phục vụ sản xuất.Viện Di truyền Nông Nghiệp trong các năm 1998 - 2003 đã nhập nhiềugiống đồng tiền, cẩm chướng, lily, lan hồ điệp về trồng khảo nghiệm và đã chọnlọc ra được nhiều giống ưu việt, đồng thời xay dựng sơ bộ quy trình trồng cácloại hoa này phục vụ sản xuất

Công ty hoa Hafarm (Đà Lạt - Lâm Đồng) đã ứng dụng công nghệ trồnghoa cúc, đồng tiền, hồng, lily từ Hà Lan và xây nhiều nhà lưới để trồng cácgiống hoa này đã đem lại hiệu quả rất cao, gấp 10 - 15 lần so với trồng thường[4]

Nhữ Viết Cường và cộng sự đã hoàn thiện được quy trình chẩn đoán nhanhbệnh nấm hại Phytiphthora cryptoge trên cây đồng tiền và salem ở Việt Nam và

có thể sử dụng rộng rãi cho các phòng thí nghiệm nghiên cứu về bệnh hoặcngười sản xuất hoa và cây trồng khác [14]

Đặng Văn Đông [6] và cộng sự đã nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuậtthâm canh tiên tiến sản xuất hoa đồng tiền tại miền Bắc Việt Nam cho biết:-Thời vụ trồng hoa đồng tiền thích hợp nhất là tháng 3 và tháng 9

- Khoảng cách trồng thích hợp nhất là cây cách cây 30 cm, hàng cách hàng

35 cm Tương đương với mật độ 5 - 6 vạn cây/ha

-Tưới nước bằng hệ thống nhỏ giọt, chế độ tưới 2 ngày/1 lần, mỗi lần 60phút là thích hợp nhất cho hoa đồng tiền sinh trưởng, phát triển đồng thời chonăng suất, chất lượng hoa cao nhất

-Với công thức phân bón 100kg đạm + 120 kg lân + 100 Kg kali/ ha/lần làphù hợp nhất với cây hoa đồng tiền: thân lá phát triển vừa phải, tỷ lệ nhiễm bênhthấp nhất, rễ phát triển tốt, hoa cứng, cành mập và thẳng

-Phun phân bón lá Atonik hoặc phân đầu trâu 902 cho hoa đồng tiền 10ngày/lần, có tác dụng làm tăng năng suất, chất lượng hoa và hiệu quả kinh tếtăng 2,5 lần.

-Biện pháp kỹ thuật tỉa 30% lá (sau trồng 6 tháng, mỗi tháng tỉa 1 lần) làmgiảm mật độ nhện, giảm tỷ lệ bệnh, tăng hiệu quả phòng trừ bệnh, tăng năng suấthoa, chi phí thực vật giảm 50%

Nguyễn quang Thạch và cộng sự đã nghiên cứu chuyển gen vào cây đồng

tiền nhờ vi khuẩn Agrobaterium tumefaciens nhằm tạo nguồn vật liệu ban đầu

cho công tác chọn tạo giống mang những đặc điểm mong muốn, bước đầu đãcho kết quả [17]

Nguyễn Thị Kim Thanh và Phạm Thị Thanh Thủy đã nghiên cứu sử dụngchế phẩm phân bón lá nhằm giảm lượng phân bón gốc cho hoa đồng tiền(Gerbera jamesoii L.) tại Hải Phòng Kết quả thí nghiệm chỉ ra rằng, các côngthức sử dụng phân bón lá (cả 4 loại phân nghiên cứu) trên nền giảm 1/3 phânbón gốc đều cho hiệu quả tốt hơn công thức đối chứng (sử dụng hoàn toàn phânbón gốc) trong tất cả các chỉ tiêu theo dõi về sinh trưởng phát triển thân lá (số lá,diện tích lá, số nhánh đẻ…) và các chỉ tiêu về năng suất và chất lượng hoa (sốhoa/cây, số hoa/m2, đường kính cành, đường kính bông hoa, độ bền hoa cắt…)dẫn đến hiệu quả kinh tế cũng cao hơn Điều này cho thấy, khả năng dinh dưỡngqua lá là rất hiệu quả và là phương thức hỗ trợ tốt cho dinh dưỡng qua đất Trongcác loại chế phẩm phân bón lá nghiên cứu thì chế phẩm Pomior và Đầu Trâu cóhiệu quả tốt nhất cho cây hoa đồng tiền với các chỉ tiêu theo dõi ở mức ý nghĩathống kê 5% [13]

Năm 2005, Trung tâm giống cây trồng Hà Tây đã thực hiện thành công đềtài khoa học “ Nghiên Cứu xây dựng mô hình công nghệ cao trong sản xuất hoa”qua đó đã tạo ra được 2 giống hoa hồng và 7 giống hoa đồng tiền có màu sắckhác nhau, Trung tâm tiến hành đưa các giống mới vào sản xuất đại trà phục vụtiêu thụ trong nước và đạt tiêu chuẩn xuất khẩu [9]

Năm 2005, tại Vĩnh Phúc, Trung tâm kỹ thuật rau quả của tỉnh đã thực hiện

đề tài “Xây dựng mô hình sản xuất và bảo quản một số giống hoa công nghệ cao

có triển vọng xuất khẩu tại Vĩnh Phúc” Các giống hoa tham gia thí nghiệm có 6giống hoa đồng tiền F123, F125, F131, F142, F160 và giống đối chứng F129.Các biện pháp kỹ thuật mới được áp dụng: che chắn, sử dụng nhà lưới để sảnxuất hoa có tác dụng làm cho cây sinh trưởng, phát triển tốt, không chịu tác độngcủa thời tiết bên ngoài, hạn chế nắng gắt và một số loài côn trùng gây hại chohoa và có thể trồng hoa trái vụ Sử dụng biện pháp tưới nước nhỏ giọt kết hợpvới việc sử dụng một số chất điều hòa sinh trưởng nhằm nâng cao năng suất,chất lượng hoa Hiệu quả kinh tế với đầu tư ban đầu 16,2 triệu đồng/sào/năm,cho thu từ 50,4-55,6 triệu đồng [9]

Bên cạnh những nghiên cứu của các Trung tâm, các Viện nghiên cứu, nhiềunông dân cũng tiến hành thử nghiệm về giống, áp dụng các biện pháp chăm sócmới cho hoa Điển hình năm 2006, anh Phạm Anh Tuấn một nông dân ở phường

3 - TP Đà Lạt - tỉnh Lâm Đồng đã thành công trong việc nhân giống các giốnghoa đồng tiền Từ nguồn gen của các giống hoa đồng tiền lâu năm tại Lâm Đồng

và một số giống hoa đồng tiền mới du nhập vào Thành phố Đà Lạt từ các nước

Hà Lan, Nhật Bản, Đài Loan, anh Tuấn đã tạo ra được gần 3.000 chủng loại hoađồng tiền mới lạ Với thành công này từ đầu năm 2006 đến nay anh Tuấn Đãcung cấp trên 10.000 giống hoa đồng tiền mới lạ cho các huyện của tỉnh LâmĐồng với giá bán 4.000đ/cây giống Thành công trong công tác nhân giống hoađồng tiền làm giảm chi phí đầu tư và tăng thêm thu nhập cho người dân [2].Tại Yên Bái, Công ty TNHH Tổng công ty Bình Minh cũng đã đầu tư gần 4

tỷ đồng để thực hiện một dự án trồng hoa công nghệ cao tại xã Tuy Lộc, Thànhphố Yên Bái Để dự án trồng hoa phát huy được hiệu quả công ty đã đầu tư khunhà lạnh, nhà lưới cao cấp có hệ thống làm mát để trồng hoa hồng và đồng tiền.Hiện nay diện tích hoa đã trồng được 4ha, chủ yếu đang trong giai đoạn xâydựng cơ bản, bước đầu mới cho thu hoạch 600m2 hoa đồng tiền và 1 ha hoa hồng[9]

Tại Thái Nguyên Sở Nông nghiệp và phát triển Nông thôn Thái Nguyên đãxây dựng đề án phát triển hoa cây cảnh của tỉnh giai đoạn 2007 - 2015 với mụctiêu đến năm 2015 diện tích hoa cây cảnh của tỉnh là 200 ha, trong đó 120 ha hoathời vụ, 80 ha hoa lưu niên và cây cảnh đạt giá trị sản lượng gần 50 tỷ đồng/năm.Trong đó 60% sản lượng hoa, cây cảnh sản xuất ra phục vụ thị trường tại chỗ,40% sản phẩm cung ứng cho thị trường Hà Nội và các tỉnh khác Với các vùngtrồng hoa chính như: phường Túc Duyên, phường Gia Sàng, huyện Phố Yên,…[9].

Chương 2.

VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

2.2 Vật liệu Nghiên cứu

- Các giống hoa đồng tiền nhập nội từ Trung Quốc: Đỏ nhị đen, Cam kép

và giống SX

- Nhà mái che được làm từ vật liệu nilon nhập khẩu của Hàn Quốc

2.3 Nội dung nghiên cứu

- Đánh giá sinh trưởng phát triển của các giống hoa đồng tiền

- Đánh giá khả năng thích nghi của các giống hoa

- Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh của các giống hoa

- Đánh giá năng suất và các đặc điểm liên quan tới chất lượng hoa

2.4 Phương pháp thí nghiệm

2.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí trong nhà có mái che và ngoài đồng ruộng Trongmỗi điều kiện, 3 giống (G1, G2, G3) được bố trí theo kiểu khối hoàn toàn ngẫunhiên (RCB) với 3 lần lặp lại

Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 10 m2, công thức phân bón cho mỗi ô thínghiệm là:

+ Phân chuồng: 5 kg

+ Đạm: 4,5 kg

2.4.2 Các chỉ tiêu theo dõi

Định kì 10 ngày theo dõi 1 lần các chỉ tiêu

- Khả năng sinh trưởng và phát triển của cây:

+ Tỷ lệ sống sau trồng 15 ngày (%)

+ Thời gian hồi xanh (ngày)

+ Số lá/cây (lá): Đếm những lá có cuống lá và phiến lá hoàn chỉnh (2cm)+ Số nhánh đẻ /cây (nhánh)

+ Chiều rộng lá (cm)

+ Chiều dài lá (cm)

+ Thời gian trồng đến ra hoa (ngày)

- Các yếu tố cấu thành năng suất

+ Số hoa/ khóm : Đếm số hoa trên khóm, mỗi lần nhắc lại theo dõi 10 cây.+ Số hoa thực thu /khóm

+ Tỷ lệ hoa hữu hiệu (%) =

- Chỉ tiêu chất lượng hoa và đặc tính thực vật học

+ Chiều dài cành hoa (cm): Đo từ cuống hoa đến cổ bông, mỗi lần nhắc lạitheo dõi 10 bông

+ Đường kính bông hoa (cm): Dùng thước đo khi hoa đã nở hoàn chỉnh,mỗi lần nhắc lại theo dõi 10 bông

+ Số cánh hoa/bông: Mỗi lần nhắc lại theo dõi 5 bông

+ Độ bền hoa cắt: Tính từ khi cắt hoa cắm trong lọ nước sạch, mỗi ngàythay nước một lần cho tới khi hoa tàn, theo dõi thời gian hoa tồn tại (mỗi lầnnhắc lại theo dõi 5 bông)

+ Độ bền hoa tự nhiên: Từ khi hoa nở đến khi hoa tàn (mỗi lần lặp lại theodõi 5 bông)

- Sâu bệnh hại chủ yếu

c Chọn cây giống

Cây giống là cây nuôi cấy mô, có từ 2 - 3 lá thật, rễ khỏe, sạch bệnh

d Mật độ, khoảng cách

Trồng thành 2 hàng/ luống, khoảng cách trồng 30 - 35 x 35 cm, tương ứngvới mật độ là 50.000 - 60.000 cây/ ha.

e Kỹ thuật trồng

Trồng đồng tiền phải trồng nổi, cổ rễ cao bằng so với mật đất, nếu trồng sâucây chậm phát triển và hay bị thối thân Trồng theo kiểu nanh sấu, trồng xongtưới đẫm nước, nếu cây bị đổ nghiêng thì dựng lạ và bổ sung đất vào gốc cây

f Kỹ thuật tưới nước

Đối với đồng tiền không nên tưới đẫm lên khắp mặt luông sẽ làm đất và visinh vật hại bắn lên cây gây hại cho cây Nên lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt, nếukhông có điều kiện thì tưới nhẹ vào giữa hai hàng cây tránh làm nước bắn lên lá

và dội nước vào nõn cây Đồng tiền không ưa ẩm quá vì vậy 2 - 3 ngày tưới 1lần tùy theo điều kiện thời tiết

g Kỹ thuật bón phân

Lượng phân (tính cho 1 sào Bắc Bộ/năm)

+ Phân chuồng hoai mục : 2- 3 tấn

+ Phân lân : 150 kg Supe lân

+ Phân Kali: 120 Kg Kali clorua

+ Phân Đạm : 120 Kg Ure

Cách bón:

+ Bón lót: toàn bộ phân chuồng + ½ phân lân

+ Bón thúc: Lượng phân còn lại chia đều cho các lần bón, định kỳ 15 - 20ngày bón 1 lần

Ngoài việc bón phân qua rễ cần bổ sung thêm phân bón lá, các loại phânbón lá có tác dụng kích thích sinh trưởng là: Spray - N - Grow, Growmore, E

2001, Phân bón Thiên Nông, Đầu Trâu,…

h Phòng trừ sâu bệnh

Nhóm sâu hại:

+ Nhóm sâu ăn lá: sâu nhỏ ăn phần thịt lá để lại lớp biểu bì phía trên Sâutuổi lớn ăn là non, ngọn non, mầm non, khi cây có nụ ăn đến nụ làm hỏng nụ,hoa.

Phòng trừ: Sử dụng Supracide 40 ND 10 - 15 ml/bình 8 lít, Pegasus 500 SC

7 - 10 ml/bình 8 lít, Ofatox 40 EC 8 - 10 ml/bình 8 lít

+ Nhện hại: Nhện đỏ hai chấm, nhện trắng và một số loại nhện khác(Tetranychus) Nhện châm vào lá, cánh hoa, chỗ bị hại tạo thành vết chấm màunâu vàng nhỏ tách riêng nhau Khi bị hại nặng lá long lổ màu vàng, nâu biếndạng cong queo, cánh hoa màu nâu vàng, hoa lệch hoặc bị dị dạng, hoa tàn vàthối

Phòng trừ: Sử dụng Pegesus 500 SC 10ml/bình 8 lít, Mitac 20 ND 30 - 40ml/bình 8 lít, Ortus 5 SC 10ml/ bình 8 lít, Vimite 10 ND 10 - 15 ml/bình 8 lít.+ Rệp nhảy: Rệp nhảy gây hại rất nghiêm trọng đối với hoa đồng tiền rệpnhảy có miệng chích hút, hút dịch va lá non Cây bị rệp hại sinh trưởng chậm, lácong lại, trên lá có nhiều chất bài tiết dính, màu nâu đen, ảnh hưởng đến quanghợp, bị nặng lá sẽ bị chết khô

Phòng trừ: Sử dụng Supracide 40 ND liều lượng 10 - 15ml/ bình 8 lít;Polytrin P - 440 EC liều lượng 15 - 20 ml/ bình 8 lít; Ofatox 440 EC liều lượng 8

- 10ml/ bình 8 lít,…

+ Bọ trĩ: Sâu non và sâu trưởng thành chích hút dịch hoa, hoa bị hại trêncánh có chấm trắng, cong lại

Phòng trừ: trước khi trồng dùng thuốc xử lý đất như : Sumiciclin 1kg/sào

để diệt trừ tàn dư trong đất Khi phát hiện thấy triệu chứng có thể dùng một trongcác loại thuốc hóa học sau: Bassa 50 EC liều lượng 15 - 20 ml/ bình 8 lít, Match

50 ND liều lượng 10ml/ bình 8 lít, Supathion 40 EC liều lượng 15 - 20 ml/ bình

8 lít,…

+ Sâu vẽ bùa: Sâu non nằm dưới biểu bì lá lấy thức ăn tạo thành đườngngoằn ngoèo màu trắng, phá hoại tế bào và diệp lục

Phòng trừ: Dùng bẫy màu vàng dẫn dụ con trưởng thành Sử dụng thuốc cóchất bám dính mạnh như Padan, Supathion 40 EC liều lượng 15- 20 ml/ bình 8lít….

Nhóm bệnh hại:

+ Bệnh đốm lá (Cercospora sp) : Vết bệnh ban đầu là những hình tròn hoặcbát định, màu nâu nhạt, nâu đen, nằm rải rác ở phiến lá dọc gân lá, ở mép lá,bệnh lan từ lá dưới lên lá trên, hại cả cánh hoa và cuống hoa làm hoa gẫy gụcdẫn đến héo

Phòng trừ: Có thể sử dụng các loại thuốc sau đây để phòng trừ: Anvil 5SC

10 15ml/bình 8 lít, Topsin M 70 NP 8 10 g/bình 8 lít, Vimonyl 72 BTN 25 30g/ bình 8 lít

-+ Bệnh phấn trắng ( Oidium sp) : Vết bệnh dạng bột màu trắng xám, mặtdưới lá mô bệnh chuyển màu vàng nhạt, bệnh hại lá là chủ yếu ngoài ra còn hạitrên thân, cành hoa làm lá nhanh tàn, thối nụ, hoa nhỏ, xấu

Phòng trừ: Dùng các loại thuốc sau: Ridomil 500SC 5 - 8ml/bình 8 lít,Score 250 ND 10 - 15 ml/ bình 8 lít, New Kausan 16,6 BTN 10 - 15 ml/bình

8 lít nước

+ Bệnh thối gốc: Thơi kỳ đầu lá cong cuộn lại, héo và màu vàng sau đóbiến thành màu đỏ tím lá khô và chết Gốc cổ rễ bị thối có màu nâu, vỏ long ra,khi nhổ cây lên rễ trong đất rời ra

Phòng trừ: Tiêu độc đất trước khi trồng, trong quá trình sinh trưởng của câyđịnh kỳ rắc bột lưu huỳnh vào đất, sử dụng một số loại thuốc hóa học: Benlate Cliều lượng 15- 20 g/ bình 8 lít, Rhidomil MZ 70 WP liều lượng 20 - 25 g/ bình 8lít, Validamycin 50 SC liều lượng 10 - 20 ml/ bình 8 lít

+ Bệnh héo xanh vi khuẩn: Vi khuẩn tác động vào bộ phận gốc rễ, vết bệnhmàu trắng đục ủng nước, cây bị bệnh héo xanh, thường héo từ lá gốc lên trên, bẻngang cuống lá có bí mạch màu thâm đen

Phòng trừ: Sử dụng một trong các loại thuốc sau: VibenC 50 BTN liềulượng 20-25 g/ bình 8 lít, New Kasusan 16,6 BTN liều lượng 10 -15 g/ bình 8 lít,Streptomicin 100 -150 ppm.

k Thu hoa

Su khi trồng từ 90 - 100 ngày là có thể cho thu hoạch, chỉ nên thu hoa vàosáng sớm hoặc chiều mát Khi thu hoa dùng tay cầm cuống hoa vặn nhẹ, khôngdùng kéo và dao cắt, sẽ tạo ra các vết thương làm nước, nấm và vi khuẩn xâmnhiễm gây thối cây Khi thu hoa xong không nên tưới phân ngay là cho vi khuẩn

dễ xâm nhập vào thân cây gây hại cho hoa

Sau khi thu hái thì tiến hành phân loại hoa để xử lý tiêu chẩn phân cấp hoatheo bảng 2.1 và 2.2 sau:

Bảng 2.1. Phân loại hoa đồng tiền

Loại (mã số) Chiều dài cành hoa (cm) Đường kính hoa (cm)

Nguồn: Đặng Văn Đông - Đinh Thế Lộc - Hoa đồng tiền

Bảng 2.2. Tiêu chuẩn phân cấp hoa đồng tiền

màu sắc hoa hoa rất đẹp, đúng

giống

sắc hoa đẹp, đúnggiống

sắc bình thường,đúng giốngSâu bệnh Không có vết sâu

bệnh

Có vết sâu bệnhnhưng không rõ

Có vết sâu bệnhnhưng khôngnghiêm trọngKhuyết tật Không gẫy, dập cong

queo, không phaimầu biến dạng, bụibẩn, không có đốm,vết cháy, vết thuốctrừ sâu; cho phép 3%

hoa có khuyết tật nhẹ

Không gẫy, dậpcong vênh, không

có vết bần, vếtcháy, vết thuốc trừsâu; cho phép 5%

hoa có khuyết tậtnhẹ

Không gẫy, dậpcong queo, không

có đốm, vết cháy,vết thuốc trừ sâu;cho phép 10% hoa

có khuyết tật nhẹ

Nguồn: Đặng Văn Đông - Đinh Thế Lộc - Hoa đồng tiền

Sau khi phân cấp, cắt bỏ đoạn cuống hoa từ 2 - 5 cm rồi đem cắm ngay vàonước, bảo quản trong kho mát 6 - 100C, cho hút no nước trong 24 giờ, sau đótiến hành bao gói hoa Cứ 10 cành bó lại thành 1 bó xếp vào từng hộp, hộp nhỏ

10 bó, hộp vừa 15 - 20 bó, hộp to 30 bó

2.6 Điều kiện áp dụng thí nghiệm

2.6.1 Đặc điểm tự nhiên của Nghĩa Đàn

a Tính chất đất

Huyện Nghĩa Đàn thuộc vùng núi thấp, địa hình ít phức tạp, bao quanhhuyện từ Tây Bắc sang Bắc, vòng sang Đông và Đông Nam là những dãy núicao nối tiếp nhau liên tiếp, có độ cao từ 300 - 400m, dạng địa hình này chiếmkhoảng 27% diện tích tự nhiên của huyện Khu vực phía Tây Nam và vùng giữa

có địa hình đồi thoải có độ cao từ 70 - 200m, chiếm diện tích lớn nhất khoảng65% diện tích tự nhiên và nằm xen giữa các vùng đồi thoải là những thung lũngthoải, có độ cao từ 40 - 70m, chiếm 8% diện tích Tổng diện tích tự nhiên toànhuyện là 61.785 ha Trong đó diện tích sông suối, mặt nước chuyên dùng và núi

đá 4.460 ha, diện tích thổ nhưỡng còn lại 57.325 ha, phân bổ trên 6 nhóm đất:Nhóm đất phù sa, nhóm đất nâu vàng, nhóm đất vàng đồi núi, nhóm đất Feralit

đỏ vàng vùng đồi núi ( 170 - 200 m)

Với đặc điểm địa hình đất đai trên, Nghĩa Đàn có thế mạnh phát triển đadạng các loại cây trồng.

b Khí hậu

Nghĩa Đàn chịu ảnh hưởng của khí hậu Bắc Trung Bộ và vùng Tây BắcNghệ An có khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm Theo tài liệu của trạm khí hậu TâyHiếu ( trung tâm vùng), Nghĩa Đàn có những đặc trưng khí hậu sau:

- Nhiệt độ trung bình năm là 23,1oC, trung bình tháng cao nhất 28,1 28,4oC ở các tháng 6,7; trung bình dưới 20oC chỉ xuất hiện ở 3 tháng 12, 1 và 2

-Có 6 tháng ( tù tháng 4 tới tháng 10) nhiệt đọ trung bình vượt quá 25oC Tháng

có nhiệt độ trung bình thấp nhất (tháng 1) là 18oC Biên độ nhiệt độ ngày đêmcác tháng mùa hè từ 8 - 11oC, mùa đông từ 6 - 8oC Trong các tháng mùa đôngg

do nhiệt độ xuống thấp nên thường xuất hiện sương mù, có năm bị sương muốinhưng ít ảnh hưởng tới sản xuất

- Lượng mưa trung bình từ 1.591,7 mm (bình quân chung lượng mưa ở tỉnhNghệ An là 1.600mm) trong đó khoảng 70% tập trung ở từ tháng 5 - 10 Lượngmưa bình quân cao nhất 2.784mm (1978) và thấp nhất là 1.016mm (1969)

- Tổng lượng bốc hơi bình quân năm 835,3 mm

- Ẩm độ trung bình nhiều năm phổ biến 80 - 86%, chênh lệch giữa cáctháng trong năm không đáng kể

Trong thời gian dài qua, tần xuất bão ít xuất hiện và ảnh hưởng không lớntới sản xuất ở Nghĩa Đàn Nhìn chung khí hậu Nghĩa Đàn thích hợp cho các loại

cây trồng vật nuôi phát triển.

2.6.2 Đặc điểm kinh tế xã hội

+ Thủy lợi: Nghĩa Đàn có hệ thống sông suối nhiều và 113 hồ đập lớn nhỏkhác nhau với trữ lượng nước hàng năm trên 70 triệu m3 Đang chuận bị xâydựng hệ thống thủy lợi Bản Mồng với diện tích khoảng 5.000 ha để tưới cho2.500 - 2.800 ha, độ cao mực nước dâng bình quân 85m sẽ cung cấp được lượngnước tưới cho các loại cây trồng và cải thiện môi trường đất

+ Hệ thống giao thông: Nghĩa Đàn có hệ thống giao thông thuận lợi với:Đường sắt Nghĩa Đàn - Cầu Giát, đường Hồ Chí Minh dài 33km, đường 48 dài37km, do hai trục đường cắt ngang vuông góc với nhau nên đường giao thông điqua hầu hết 19/24 xã Đường giao thông đã được nâng cấp tạo điều kiện thuậnlợi cho việc thông thương trên toàn huyện cũng như các địa phương khác.

+ Lao động: Tổng dân số toàn huyện có trên 13 vạn người trong đó dân sốtrong độ tuổi lao động gần 7 vạn người với đội ngũ cán bộ kỹ thuật có trình độkinh nghiệm

+ Hệ thống điện: Lưới điện của Nghĩa Đàn nằm trong hệ thống cấp điệnchung của tỉnh được cấp qua trạm 110 kV (Thái Hòa) công suất 1 x 16MVA,điện áp 110/35/10kV

2.7 Phương pháp thu thập và xử lý số liệu

Số liệu được phân tích thống kê bằng chương trình GENSTAT và EXCEL

So sánh sự sai khác theo công thức DUNCAN

Bảng 3.1 Đặc điểm thực vật học của các giống đồng tiền trong điều kiện sinh

thái huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An

Chiềudài(cm)

Chiềurộng(cm)

Xẻthùy

Loạihìnhhoa

Màu sắc

Xẻthùynông

Hoakép nhịđen

Đỏnhung

Xẻthùysâu

Hoakép nhịxanh

Vàngcam

Xẻthùysâu

Hoakép nhịxanh

Hồng

Kết quả nghiên cứu ở bảng 3.1 cho thấy: mỗi giống hoa khác nhau cónhững đặc trưng riêng thể hiện những nét cơ bản của từng giống Khả năng phânnhánh của các giống hoa đồng tiền là một đặc điểm quan trọng của giống Nhìnchung các giống tham gia thí nghiệm có khả năng đẻ nhánh mạnh và trung bình.Trong đó giống Cam kép và giống SX có khả năng đẻ nhánh lớn hơn giống Đỏnhị đen

Đặc điểm về hình thái lá khác nhau tùy thuộc vào giống Giống Cam kép vàgiống SX có lá xẻ thùy sâu, dài nhưng hẹp về bề rộng Giống Đỏ nhị đen xẻ thùynông, chiều dài và chiều rộng lá lớn hơn so với các giống khác

Kích thước và màu sắc lá phần nào ảnh hưởng đến khả năng quang hợpcung cấp chất dinh dưỡng cho cây tạo ra những bông hoa chất lượng tốt, thôngthường những lá cây có màu xanh thẫm khả năng quang hợp mạnh hơn những lá

có màu xanh nhạt Giống Đỏ nhị đen có màu xanh đậm, 2 giống còn lại có màuxanh nhạt hơn

Màu sắc, đặc điểm của hoa là đặc điểm rõ nhất để phân biệt các giống, làmột trong các yếu tố quan trọng tác động đến thị hiếu thẩm mỹ của người tiêudùng Các giống tham gia thí nghiệm nhìn chung đều có màu sắc hoa rất đẹp(màu vàng cam, màu hồng và màu đỏ), tùy vào sở thích của người chơi hoa màgiống này ưu việt hơn giống kia và ngược lại Một trong những yếu tố không thểkhông nhắc tới đó là cánh hoa, có thể khẳng định hình dáng của bông hoa nóichung đặc biệt là hoa đồng tiền phần lớn được quyết định bởi sự sắp xếp cáccánh hoa, tất cả các giống hoa thí nghiệm đều có cánh hoa dày, các cánh hoa xếpđan xen vào nhau trông rất đẹp mắt

3.2 Khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống hoa đồng tiền

3.2.1 Tỷ lệ sống và thời gian hồi xanh

Tỷ lệ cây sống và thời gian hồi xanh sau trồng là một trong những yếu tốquan trọng đối với các loại cây trồng trong đó có hoa đồng tiền Yếu tố này giúpchúng ta đánh giá được khả năng sống và thích nghi ban đầu của từng giống vớiđiều kiện ngoại cảnh Kết quả nghiên cứu được thể hiện ở bảng 3.2

Bảng 3.2 Thời gian hồi xanh và tỷ lệ sống sau trồng 15 ngày

Trong nhà cómái che

Ngoài đồngruộng

SX có thời gian hồi xanh nhanh nhất (7 ngày) và giống Cam kép hồi xanh chậmnhất (8,2 ngày)

Tỷ lệ sống của các giống thí nghiệm phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: nhiệt

độ, ẩm độ, chất lượng cây giống, …Để có tỷ lệ sống cao chúng ta cần tạo điềukiện tốt nhất về nhiệt độ, ẩm độ cho cây trồng Căn cứ vào tỷ lệ sống của cácgiống hoa thí nghiệm cho phép ta đánh giá được khả năng sinh trưởng, phát triểnban đầu của giống, từ đó lựa chọn được các giống có tỷ lệ sống cao là tiền đềthuận lợi cho quá trình sinh trưởng, phát triển và cho năng suất của cây Kết quảtheo dõi cho thấy tỷ lệ cây sống của các giống tham gia thí nghiệm có sự biếnđộng lớn khi trồng trong nhà có mái che và ngoài đồng ruộng Trong nhà có máiche tỷ lệ cây sống cao hơn nhiều so với ngoài đồng ruộng Giống Cam kép có tỷ

lệ sống cao nhất ở cả trong nhà có mái che và ngoài đồng ruộng ( 99% trong nhà

có mái che và 98.83% ngoài đồng ruộng), giống có tỷ lệ sống thấp nhất trongnhà có mái che là giống SX ( 97,9%) và giống có tỷ lệ sống thấp nhất ngoài đồngruộng là giống Đỏ nhị đen (80,2%)

3.2.2 Các giai đoạn sinh trưởng của các giống đồng tiền thí nghiệm

Quá trình sinh trưởng, phát triển là một quá trình mà cây trồng phản ứng lạivới điều kiện sống của chúng cũng như phản ánh khả năng thích nghi của chúngvới điều kiện ngoại cảnh của vùng thí nghiệm

Theo dõi thời gian từ trồng đến đẻ nhánh và từ trồng đến ra hoa của cácgiống đồng tiền giúp ta có thể áp dụng được những biện pháp kỹ thuật hợp lý,góp phần giúp cây sinh trưởng, phát triển thuận lợi, cho năng suất và chất lượnghoa tốt Các giai đoạn từ trồng đến ra hoa hay từ trồng đến đẻ nhánh của giốngcàng sớm thì giống đó càng có ưu thế trong chọn giống vì mục tiêu của các nhàchọn giống là rút ngắn được thời gian sinh trưởng, sớm cho thu nhập Đồng thờiviệc nghiên cứu các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây giúp ta có thể chủđộng bố trí trồng rải vụ bằng cách trồng nhiều giống cây có sự chênh lệch lớn vềthời gian sinh trưởng, hơn nữa việc nghiên cứu các giai đoạn trên chúng ta có thểchủ động điều khiển được thời gian ra hoa vào đúng dịp lễ tết quan trọng nhằmnâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng hoa

Kết quả theo dõi các giai đoạn sinh trưởng của các giống đồng tiền đượcthể hiện qua bảng 3.3

Bảng 3.3 Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các giống hoa đồng tiền