Đào tạo kiến thức thông tin cho người dùng tin tại thư viện trường đại học quốc tế rmit việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN TRỌNG THI ĐÀO TẠO KIẾN THỨC THÔNG TIN CHO NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC TẾ RMIT VIỆT NAM

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN TRỌNG THI

ĐÀO TẠO KIẾN THỨC THÔNG TIN CHO NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC TẾ RMIT VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN TRỌNG THI

ĐÀO TẠO KIẾN THỨC THÔNG TIN CHO NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC TẾ RMIT VIỆT NAM

Chuyên ngành: Khoa học Thông tin - Thư viện

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Viết Nghĩa

Hà Nội - 2015

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc nhất đến TS Nguyễn Viết Nghĩa, người Thầy và là người hướng dẫn đã tận tình động viên, chỉ bảo và hướng dẫn để tôi có thể hoàn thành công trình Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Thông tin - Thư viện này

Tôi xin cảm ơn trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQGHN, phòng Sau Đại học, phòng Đào tạo và đặc biệt là Khoa Thông tin

- Thư viện đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin bày tỏ sự biết ơn đến gia đình, người thân, đồng nghiệp đã luôn động viên, giúp đỡ tôi về mọi mặt để tôi có điều kiện hoàn thành nghiên cứu của mình

Tác giả luận văn

Nguyễn Trọng Thi

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC CÁC HÌNH 4

DANH MỤC BẢNG BIỂU 5

LỜI NÓI ĐẦU 6

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐÀO TẠO KIẾN THỨC

THÔNG TIN CHO NGƯỜI DÙNG TIN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC TẾ RMIT VIỆT NAM 14

1.1 Những vấn đề chung về kiến thức thông tin và đào tạo kiến thức

thông tin 14

1.1.1 Khái niệm về kiến thức thông tin 14

1.1.2 Nội hàm của khái niệm kiến thức thông tin 16

1.1.3 Khái niệm về đào tạo kiến thức thông tin 24

1.2 Khái quát về Trường Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam và Thư viện

Nhà trường 27

1.2.1 Tổng quan về Trường Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam 27

1.2.2 Khái quát về Thư viện Trường Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam 29

1.3 Hoạt động đào tạo kiến thức thông tin cho người dùng tại một số

thư viện đại học trên thế giới 40

1.4 Hoạt động đào tạo kiến thức thông tin cho người dùng tại một số

thư viện đại học tại Việt Nam 42

Chương 2 THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO KIẾN THỨC THÔNG TIN CHO

NGƯỜI DÙNG TIN TẠI THƯ VIỆN ĐẠI HỌC QUỐC TẾ RMIT VIỆT NAM 45

2.1 Kiến thức và kỹ năng tìm kiếm thông tin của sinh viên Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam 45

2.1.1 Đặc điểm sinh viên đại học RMIT Việt Nam 45

2.1.2 Hiểu biết về kiến thức thông tin của sinh viên 46

2.1.3 Kỹ năng tìm kiếm thông tin của sinh viên 48

2.1.4 Quy trình tìm kiếm thông tin của sinh viên đại học Quốc tế RMIT

Việt Nam 49

2.1.5 Ý nghĩa và vai trò của công tác đào tạo kiến thức thông tin cho

sinh viên trường đại học RMIT Việt Nam 52

2

2.2 Hoạt động đào tạo kiến thức thông tin của Thư viện Đại học Quốc tế

RMIT Việt Nam 53

2.2.1 Nội dung đào tạo kiến thức thông tin 53

2.2.2 Phương pháp đào tạo kiến thức thông tin 57

2.2.3 Quy trình tổ chức đào tạo kiến thức thông tin 58

2.3 Các yếu tố tác động đến hoạt động đào tạo kiến thức thông tin cho

người dùng tin tại Thư viện 64

2.3.1 Nhận thức về vai trò của kiến thức thông tin và đào tạo kiến thức

thông tin của cán bộ và sinh viên 64

2.3.2 Cơ sở vật chất - Trang thiết bị 67

2.3.3 Nhu cầu của người dùng tin 67

2.3.4 Ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động đào tạo 68

2.4 Đánh giá và nhận xét hiệu quả đào tạo kiến thức thông tin tại Thư viện 69

2.4.1 Đánh giá 69

2.4.2 Nhận xét 77

2.4.3 Nguyên nhân 80

Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO KIẾN THỨC THÔNG TIN CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC RMIT VIỆT NAM 81

3.1 Nhóm giải pháp về yếu tố con người 81

3.1.1 Nâng cao nhận thức về vai trò của kiến thức thông tin cho cán bộ,

sinh viên 81

3.1.2 Nâng cao trình độ của cán bộ Thư viện 81

3.2 Giải pháp về chương trình và hình thức tổ chức đào tạo 82

3.2.1 Hoàn thiện nội dung chương trình đào tạo 82

3.2.2 Đa dạng hóa hình thức đào tạo 83

3.2.3 Tích cực quảng bá việc đào tạo kiến thức thông tin tới sinh viên 83

3.3 Tăng cường cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin 84

3.4 Đề xuất mô hình hợp tác giữa Thư viện và các phòng ban 86

KẾT LUẬN 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHỤ LỤC 1 95

PHỤ LỤC 2 96

PHỤ LỤC 3 99

PHỤ LỤC 4 100

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tiếng Việt

Tiếng Anh

4

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: KTTT trong mối quan hệ với các kiến thức khác 22

Hình 1.2: Định nghĩa về Sự thành thạo thông tin 23

Hình 1.3: Vai trò của KTTT trong việc học tập suốt đời 26

Hình 1.4: Biểu đồ sự gia tăng số lượng tài liệu qua các năm 31

Hình 1.5: Biểu đồ số lượng nhân viên thư viện qua các năm 32

Hình 2.1: Quy trình tìm kiếm thông tin tiêu chuẩn 50

Hình 2.2: Hình chụp cơ sở dữ liệu Lynda.com 63

Hình 2.3: Đồ họa bằng hoạt hình về trích dẫn tài liệu tham khảo 66

Hình 2.4: Tỉ lệ đối tượng tham gia khảo sát 71

Hình 2.5: Tỉ lệ thể hiện lý do người dùng không tham gia các lớp hướng dẫn

của thư viện 74

Hình 2.6: Đánh giá chung về Mức độ quan trọng của các lớp hướng dẫn 74

Hình 2.7: Đánh giá chung về Mức độ hài lòng của các lớp hướng dẫn 75

Hình 2.8: Đánh giá chi tiết về các lớp hướng dẫn (Mức độ quan trọng) 76

Hình 2.9: Đánh giá chi tiết về các lớp hướng dẫn (Mức độ hài lòng) 77

Hình 3.1: Mô hình hợp tác giữa Thư viện và các phòng ban khác 86

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Chính sách mƣợn trả tài liệu 37 Bảng 2.1: Thống kê số lƣợng đối tƣợng tham gia khảo sát 71 Bảng 2.2: Kết quả khảo sát câu hỏi thứ 3 72

6

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chất lượng giáo dục đại học đang là vấn đề được quan tâm đặc biệt không chỉ của lãnh đạo các cấp trong ngành giáo dục mà còn nhận được sự quan tâm của

cả xã hội Trong thời gian gần đây, chúng ta thường nghe nói đến cụm từ “đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập” ở tất cả các cấp từ phổ thông cho đến bậc đại học và sau đại học Đề án “Đổi mới giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 - 2015” ra đời với mục đích chuyển đổi từ phương pháp giảng dạy và học tập theo niên chế sang phương pháp giảng dạy và học tập theo tín chỉ nhằm nâng cao chất lượng đào tạo trong môi trường đại học Rõ ràng đổi mới phương pháp dạy và học

là một đòi hỏi của thực tế khách quan nhằm tạo một lực lượng lao động với kiến thức chuyên môn và các kĩ năng trên cơ sở đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế thị trường và hỗ trợ cho mục tiêu “học tập suốt đời” trong xã hội

Có một thực tế rằng, trong các bậc phổ thông thì khả năng tư duy và trình độ của học sinh Việt Nam không thua kém học sinh các nước tiên tiến trên thế giới, tuy nhiên khi tiếp cận các bậc học cao hơn ở đại học và sau đại học thì trình độ sinh viên Việt Nam lại không bằng sinh viên các nước khác, điều này có thể do một phần sinh viên thiếu các kĩ năng học tập và các kĩ năng mềm Nguyên nhân chủ yếu của

sự chênh lệch trình độ, khẳ năng của sinh viên Việt Nam so với sinh viên các nước

có nền giáo dục tiên tiến là do phương pháp giảng dạy nước ta chủ yếu là đọc giảng, cách truyền thụ kiến thức một chiều dẫn đến phương pháp học tập của sinh viên rất thụ động, không đào tạo và tập cho sinh viên thói quen tự học, tự nghiên cứu và tư duy sáng tạo, một điều cực kỳ quan trọng trong sự phát triển của sinh viên về sau

Theo phương pháp giảng dạy mới, giảng viên đại học hiện nay không còn là người đơn thuần truyền thụ kiến thức mà là người hướng dẫn, hỗ trợ và tư vấn cho sinh viên tìm chọn, tiếp cận và xử lý thông tin Người sinh viên hiện nay phải biết xác định được nhu cầu thông tin của mình là gì trên cơ sở đó để tìm được nguồn thông tin chính xác nhằm thỏa mãn nhu cầu tin đó

Trường Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam (RMIT Việt Nam) là chi nhánh tại Châu Á của Trường Đại học RMIT đặt tại Melbourne -Úc Trường ĐH RMIT Việt Nam cam kết cung cấp một nền giáo dục chất lượng với các chương trình đào tạo tại Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam giống với các chương trình được giảng dạy tại Đại học RMIT Melbourne Sinh viên học tập tại Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam nhận được bằng cấp do Đại học RMIT Melbourne cấp sau khi hoàn thành chương trình học Mục tiêu học tập, các khóa học và giáo trình, công việc đánh giá và những tài liệu sử dụng tại Việt Nam đều do các nhân viên tại Đại học RMIT Melbourne chuẩn bị Điều đó cho thấy vai trò của các giảng viên tại RMIT Việt Nam tập trung vào việc nâng cao giá trị của quá trình giảng dạy và học tập thông qua những phương pháp sáng tạo hơn hình thức giảng dạy truyền thống Chương trình đào tạo được sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ thông tin và nguồn tài liệu khổng lồ từ các cơ sở dữ liệu lớn trên thế giới do nhà trường đặt mua Hiện tại có hơn 90% sinh viên đang theo học các chương trình tại trường là sinh viên bản xứ, tốt nghiệp từ các trường trung học phổ thông trên lãnh thổ Việt Nam

Thực tế cho thấy các chương trình giáo dục phổ thông tại các trường Việt Nam nặng về lý thuyết và thiếu sự hỗ trợ các kĩ năng mềm cho học sinh, nhất là học sinh phổ thông khi sắp bước qua giai đoạn đại học Đó cũng là vấn đề chung của rất nhiều các sinh viên, học viên đang theo học các chương trình tại trường

Như vậy, có thể thấy rằng kiến thức và kỹ năng về thông tin là rất quan trọng trong vấn đề học tập của sinh viên, học viên của trường Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam trong điều kiện tiếp xúc với phương pháp giảng dạy mới của trường đại học RMIT tại Úc Thiếu kiến thức và kỹ năng thông tin, sinh viên, học viên sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc học tập và nghiên cứu tại trường trong điều kiện thời gian trên giảng đường rất chặt chẽ và người học phải tự học là chính Việc học tập và đào tạo kiến thức và kỹ năng thông tin là trách nhiệm người học, nhà trường, giảng viên

và trong đó thư viện và người cán bộ thư viện đóng vai trò hết sức quan trọng

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Đào tạo kiến thức thông tin cho

người dùng tin tại Thư viện Trường Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam” làm đề

luận văn thạc sĩ chuyên ngành Thông tin - Thư viện

91

TÀI LIỆU THAM KHẢO

A Tài liệu tiếng Việt

1 Huỳnh Đình Chiến (2006), Bước đầu giới thiệu Information Literacy vào việc đổi mới phương pháp dạy học và công tác nghiên cứu khoa học tại Đại học Huế, Ngành thông tin - thư viện trong xã hội thông tin: kỷ yếu hội thảo khoa học, ĐHQGHN, Tr 84 - 91

2 Nguyễn Huy Chương (2006), Những tiêu chuẩn kiến thức thông tin trong giáo dục đại học Mỹ và các chương trình đào tạo kỹ năng thông tin cho sinh viên tại Trung tâm thông tin-thư viện, ĐHQGHN

3 Nguyễn Huy Chương, Nguyễn Nguyễn Văn Hành (2006), Vài suy nghĩ về trang bị “kiến thức thông tin” cho sinh viên trong các trường đại học Việt Nam, Ngành thông tin - thư viện trong xã hội thông tin: kỷ yếu hội thảo khoa học, ĐHQGHN, Tr 104 - 107

4 Nghiêm Xuân Huy (2006), Kiến thức thông tin với giáo dục đại học, Ngành thông tin - thư viện trong xã hội thông tin: kỷ yếu hội thảo khoa học, ĐHQGHN, Tr 135 - 144

5 Nghiêm Xuân Huy (2007), Đẩy mạnh công tác nghiên cứu và phổ biến kiến thức thông tin ở Việt Nam

6 Nghiêm Xuân Huy (2010), Vai trò của kiến thức thông tin đối với cán bộ nghiên cứu khoa học, Tạp chí Thư viện Việt Nam, số 3(23), tr 13 - 18

7 Tô Thị Hiền (2006), Tăng cường kiến thức thông tin cho sinh viên - giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo trong các trường đại học, Ngành thông tin-thư viện trong xã hội thông tin: kỷ yếu hội thảo khoa học, Tr 108 - 114

8 Trương Đại Lượng (2014), Nâng cao hiệu quả công tác phát triển kiến thức

thông tin cho sinh viên đại học ở Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu Văn hóa -

ĐH Văn hóa Hà Nội, tập 6

9 Trương Đại Lượng (2015), Phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên đại học Việt Nam Luận án Tiến sĩ Thông tin Thư viện, Đại học Văn hóa Hà Nôi, Hả Nội, Việt Nam

10 Thanh Lý (2006), Ngành thông tin-thư viện trong xã hội thông tin, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Tr 92

11 Nguyễn Thị Ngà (2010), Phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trường đại học Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Thông tin Thư viện, ĐH KHXH&NV HN, ĐHQGHN, Hà Nội

12 Vũ Quỳnh Nhung (2002), Tìm hiểu kiến thức thông tin và vai trò của kiến thức thông tin trong giáo dục đào tạo, Kỷ yếu hội nghị khoa học sinh viên chuyên ngành thông tin-thư viện lần thứ 6, Tr 514 - 519

13 Trần Thị Quý (2006), Kiến thức thông tin - lượng kiến thức cần có cho người dùng tin trong hệ thống giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay, Ngành thông tin-thư viện trong xã hội thông tin: kỷ yếu hội thảo khoa học, Tr 168 - 172

14 Nguyễn Hoàng Sơn (2001) Tìm hiểu khái niệm kiến thức thông tin góp phần đảm bảo chất lượng đào tạo cử nhân chuyên ngành khoa học thông tin thư viện, Kỷ yếu hội thảo khoa học chuyên ngành thông tin thư viện I

15 Nguyễn Hoàng Sơn (2006), Kiến thức thông tin với người sử dụng internet Việt Nam, Kỷ yếu hội thảo khoa học: Ngành Thông tin- Thư viện trong Xã hội Thông tin , Tr 179 - 191

16 Phạm Hồng Thái (2007), Vai trò của thư viện trong việc đổi mới phương pháp dạy và học, nguồn:

20/11/2014

17 Nguyễn Thị Phương Thảo (2009), Đổi mới hoạt động thông tin - thư viện đáp ứng yêu cầu đào tạo theo học chế tín chỉ ở Đại học Quốc gia Hà Nội: luận văn thạc sĩ

18 Đinh Thị Phương Thúy (2013), Phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trường đại học Y tế công cộng Luận văn thạc sĩ Thông tin - Thư viện, Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Hà Nội, Việt Nam

93

B Tài liệu tiếng Anh

19 Blanchett, H; Powis, C; Webb, J (2012), A guide to teaching information literacy: 101 pratical tips, Facet publishing, UK

20 Corrall, S (2008), Information literacy strategy development in higher education: An exploratory study, International Journal of Information Management, vol 28(1), pg 26 - 37

21 Derakhshana, M; Hassanzadehb, M; Nazaric; M (2015), Developing Information Literate Librarians: A Study of LIS Academics Pedagogical

Approaches in the Development of Information Literacy Competencies, The

Journal of Academic Librarianship, vol 41(6), pg 777 - 785

22 Flaspohle, MR (2012), Engaging first-year students in meaningful library research : a practical guide for teaching faculty, Chandos Publishing, Oxford

23 Godwin, P; Parker, J (2012) (eds.), Information literacy beyond library 2.0, Facet publishing, UK

24 Grassian, ES;, Kaplowitz, JR (2009), Information literacy instruction: theory and practice, 2nd edition, Neal-Schuman Publishers, New York

25 Griffiths, JR; Glass, B (2011), Information Literacy: Infiltrating the Agenda, Chandos Publishing, Oxford

26 Kaplowitz, Joan R (2012), Transforming information literacy instruction using learner-centered teaching, Neal-Schuman Publishers Inc, New York

27 Lanning, S (2012), Concise guide to information literacy, Libraries unlimited, USA

28 Mackey, TP; Jacbson, TE (2014), Metaliteracy: revinventing information literacy to empower learners, Neal-Schuman, USA

29 Moselen, C; Wang, L (2014), Integrating Information Literacy into Academic Curricula: A Professional Development Programme for Librarians

at the University of Auckland, The Journal of Academic Librarianship, vol 40(2), pg 116 - 123