ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
Tìm hiểu những đặc điểm nổi bật trong sáng tác của Y Ban trên cả phương diện nội dung và nghệ thuật
Bước đầu ghi nhận thành tựu và những đóng góp của nhà văn Y Ban đối với văn xuôi Việt Nam đương đại.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi thực hiện những phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:
5.1 Phương pháp thống kê, phân loại:
Phương pháp này hỗ trợ chúng tôi khảo sát và phân loại các đặc điểm nổi bật trong tác phẩm của Y Ban, bao gồm nội dung, kiểu nhân vật và các phương thức biểu hiện nghệ thuật.
5 2 Phương pháp so sánh đối chiếu:
So sánh tác phẩm của Y Ban với các nhà văn khác nhằm làm nổi bật những điểm khác biệt và đặc trưng trong phong cách sáng tác của ông Những yếu tố độc đáo trong tác phẩm của Y Ban thể hiện qua cách xây dựng nhân vật, chủ đề và ngôn ngữ, tạo nên dấu ấn riêng biệt trong văn học Việc phân tích này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về Y Ban mà còn làm sáng tỏ những ảnh hưởng và xu hướng trong văn học đương đại.
5.3 Phương pháp phân tích tổng hợp:
Phương pháp này cho phép chúng tôi nghiên cứu sâu sắc các đặc điểm trong văn xuôi Y Ban, đồng thời hệ thống hóa và tổng hợp kết quả để chứng minh cho các luận điểm chính của luận văn.
CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
Phần nội dung: Gồm 3 chương
Chương 1: Sáng tác của Y Ban trong dòng chảy chung của văn xuôi nữ thời kỳ đổi mới
Chương 2 khám phá những đặc điểm nổi bật về nội dung trong sáng tác của Y Ban, nêu bật các chủ đề và thông điệp chính mà tác giả muốn truyền tải Chương 3 tập trung vào các đặc điểm nghệ thuật trong tác phẩm của Y Ban, phân tích phong cách viết và kỹ thuật sáng tạo độc đáo của bà Phần kết luận tổng hợp những điểm quan trọng đã được trình bày, khẳng định giá trị nghệ thuật và nội dung trong sáng tác của Y Ban.
SÁNG TÁC CỦA Y BAN TRONG DÒNG CHẢY CHUNG CỦA VĂN XUÔI NỮ THỜI KỲ ĐỔI MỚI
VĂN XUÔI NỮ THỜI KỲ ĐỔI MỚI
Đại hội VI năm 1986 đã đánh dấu những thay đổi lớn trong đời sống xã hội Việt Nam, mở ra một giai đoạn phát triển nhanh chóng sau nhiều năm chiến tranh Hơn 20 năm trôi qua, nhiều người vẫn ngạc nhiên trước sự phục hồi mạnh mẽ của đất nước Văn học, như một hình thái ý thức xã hội, cũng bị ảnh hưởng bởi sự phát triển này, không chỉ thực hiện vai trò ghi chép lịch sử mà còn phản ánh những biến đổi trong chính bản thân nó.
Trong mười năm đầu đổi mới, truyện ngắn đã phát triển mạnh mẽ sau thời gian dài bị ngưng trệ, đặc biệt nhờ vào sự đóng góp của các tác giả nữ Sự bứt phá của phái đẹp đã tạo nên một nền văn học mang đậm dấu ấn nữ giới Trong mười năm tiếp theo, chúng ta có cơ hội kiểm nghiệm sức sáng tạo bền bỉ của những cây bút đã mang đến cho văn chương chất dịu dàng và khoan hậu.
Giai đoạn hiện nay chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ các bài phỏng vấn, đánh giá và bình luận về các tác giả nữ, như "Văn xuôi phái đẹp" của Bích Thu, "Khi người ta trẻ I và II" của Bùi Việt Thắng, và "Các cây bút trẻ đối thoại cùng trang viết - những cuộc đời không yên ả" của Kỳ Phong Ngoài ra, Phương Lựu cũng đã có những suy nghĩ sâu sắc về đặc điểm của nữ văn sỹ, trong khi Lê điểm qua sự vận động của truyện ngắn từ các cây bút nữ.
Thị Hương Thủy, Nguyễn Thị Như Trang, Hoàng Thị Hồng Hà và Huỳnh Như Phương là những tác giả tiêu biểu trong lĩnh vực văn chương nữ Việt Nam, với những thành tựu đáng kể và những xu hướng sáng tác mới mẻ Sự sôi nổi trong phê bình văn học cho thấy sự tái cấu trúc và cân bằng trong lực lượng sáng tác, đồng thời phản ánh tính thẩm mỹ của các tác phẩm nghệ thuật hiện nay.
Số lượng nhà văn nữ đã tăng đáng kể gần đây, dẫn đến sự gia tăng các tác phẩm văn chương mang đậm chất “nữ tính” Tuy nhiên, sự phát triển của các tác giả nữ không chỉ dựa vào số lượng sách xuất bản mà còn phụ thuộc vào khả năng tác phẩm ghi dấu ấn trong lòng bạn đọc.
Sau khi hòa bình trở lại, nhiều nhà văn trưởng thành trong thời kỳ chiến tranh như Lê Minh, Nguyễn Thị Ngọc Tú, và Lê Minh Khuê tiếp tục sáng tác, thể hiện sự đam mê và trải nghiệm cuộc sống qua các tác phẩm như "Câu chuyện dưới tán lá rợp" và "Màu xanh man trá" Họ đã chứng kiến những đau thương, mất mát và sự kiên trung của dân tộc, điều này tạo nên những ám ảnh và sức mạnh trong sáng tác của họ Dù có những trang viết mạnh mẽ về hiện thực chiến tranh, các nhà văn này vẫn thể hiện sự kín đáo và dè dặt khi bộc lộ những khát khao bản năng, đồng thời phản ánh sự biến đổi của cuộc sống đương đại Giờ đây, họ đã trở thành những nhà văn dày dạn kinh nghiệm, vừa về tuổi đời lẫn tuổi nghề.
Thế hệ nhà văn nữ xuất hiện vào đầu những năm 90 không chờ đợi sự kết thúc sự nghiệp của các đàn chị mà tự tin khẳng định tài năng song song với những tên tuổi đã nổi danh Họ là những cây bút trẻ, đầy nhiệt huyết như Phạm Thị Minh Thư, Trầm Hương, và Nguyễn Ngọc Tư, đã nhanh chóng trở thành những gương mặt quen thuộc với độc giả Đội ngũ này không chỉ là sự kế cận mà còn là nguồn bổ sung sáng tạo, giúp thế hệ trước yên tâm hơn về tương lai văn học Trong hơn hai thập kỷ qua, nhiều giải thưởng văn học quan trọng đã thuộc về các tác giả nữ, tiêu biểu như Y Ban với tác phẩm "Bức thư gửi mẹ Âu" vào năm 1989 - 1990.
Từ năm 1992 đến 1994, tác giả Nguyễn Thị Thu Huệ đã ghi dấu ấn với tác phẩm "Hậu thiên đường" và "Mùa đông ấm áp" Tiếp theo, vào năm 1995 - 1996, Trần Thanh Hà giành giải nhất với bộ ba truyện ngắn "Miền cỏ hoang", "Bà Thỏm" và "Sông có dài" Cuộc thi sáng tác văn học Hướng tới giao thừa thiên niên kỷ kết thúc vào năm 1998 - 1999, và giải nhất được trao cho nhà văn Đỗ Bích Thúy với chùm truyện "Đêm cá nổi", "Ngải đắng ở trên núi" và "Sau những mùa trăng" Gần đây, Thùy Linh cũng đã nhận giải nhất cho tập truyện ngắn "Gió mưa gửi lại" trong cuộc thi truyện ngắn năm 2001.
2002 của tạp chí Văn nghệ quân đội
Nhiều gương mặt nữ nổi bật đã nhận giải thưởng trong các cuộc thi truyện ngắn do các báo tổ chức, trong đó có Nguyễn Thị Minh Dậu, người đã giành giải thưởng tại cuộc thi này.
Báo văn nghệ - 1991; Dương Nữ Khánh Thương, Viên Lan Anh, Đào Phong Lan cũng đã đạt giải trong các cuộc thi truyện ngắn 1996-1997 của báo Văn nghệ trẻ
Nguyễn Ngọc Tư đã giành giải nhất trong cuộc thi Văn học tuổi 20 lần II, được tổ chức bởi Nhà Xuất Bản Trẻ, Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh và Báo Tuổi trẻ.
Năm 2006 - 2007, Báo Văn nghệ đã tổ chức cuộc thi truyện ngắn lần thứ 13, và tác phẩm "Thung Lam" của tác giả nữ không chuyên Hồ Thị Ngọc Hoài đã giành giải nhất.
Sau khi nhận giải thưởng, các tác giả vẫn tiếp tục viết vì đam mê và nhu cầu sáng tác Điều này giúp tên tuổi của họ không chỉ nổi bật trong các lễ trao giải mà còn in đậm trong lòng độc giả qua nhiều tác phẩm xuất sắc Dù đã hay chưa đạt giải, họ đều làm việc với thái độ nghiêm túc, và nhiều tác phẩm của họ đã thu hút sự chú ý của dư luận, tạo dấu ấn sâu sắc trong đời sống văn học.
Bài viết đề cập đến các tác phẩm nổi bật của nhiều tác giả như "Bi kịch nhỏ" của Lê Minh Khuê, "Con chó và vụ ly hôn" của Dạ Ngân, và "Giấc ngủ nơi trần thế" của Nguyễn Thị Ấm Ngoài ra, còn có "Kịch câm, Khi người ta trẻ" của Phan Thị Vàng Anh, "Người đàn bà đứng trước gương" và "Sau chớp là dông bão" của Y Ban, cùng với "Minu xinh đẹp" của Nguyễn Thị Thu Huệ, "Hạnh" của Nguyễn Thị Minh Dậu, và "Cánh đồng bất tận" của Nguyễn Ngọc Những tác phẩm này phản ánh đa dạng chủ đề và phong cách trong văn học Việt Nam.
Thời gian gần đây, văn học Việt Nam chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của truyện ngắn nữ, với nhiều tác giả nữ nổi bật và những tác phẩm thể hiện rõ nét sự đa dạng của thể loại này Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, mặc dù phần lớn các bài viết tập trung vào truyện ngắn của các tác giả nữ, điều này không đồng nghĩa với việc họ chỉ giới hạn trong thể loại này mà còn có khả năng sáng tác ở nhiều thể loại khác.
Nhiều tác giả đã khám phá và thành công ở nhiều thể loại khác nhau, tiêu biểu là các tiểu thuyết như "Ngụ cư" của Thùy Dương, "Tường Thành" của Võ Thị Xuân Hà, "Giàn thiêu" của Võ Thị Hảo, và "Xuân Từ Chiều" của Y Ban, cùng với những tác phẩm truyện vừa nổi bật khác.
Hậu thiên đường - Nguyễn Thị Thu Huệ; Tiệm may Sài Gòn - Phạm Thị Hoài; Cánh đồng bất tận - Nguyễn Ngọc Tư; Thần cây đa và tôi - Y Ban
HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA Y BAN
1.2.1 Vài nét về tác giả
Nhà văn Y Ban, tên thật là Phạm Thị Xuân Ban, sinh ngày 1 tháng 7 năm 1961 tại Nam Định và hiện đang sinh sống cùng gia đình tại Hà Nội Bà đến với văn chương không phải là sự lựa chọn ban đầu, trước khi trở thành học viên của trường viết văn Nguyễn.
Chị đã tốt nghiệp khoa Sinh trường Đại học Tổng hợp và từng là giảng viên tại trường cao đẳng Y Nam Định Ngoài việc viết văn, chị còn làm báo và hiện đang công tác tại báo Giáo dục và Thời đại Chị là hội viên Hội nhà văn từ năm 1996.
Y Ban đã trải qua một tuổi thơ đầy khó khăn khi phải chăm sóc ba em nhỏ trong khi bố mẹ đều bận rộn với công việc Từ nhỏ, chị đã thể hiện sự yêu thích với sách vở và nhận ra khả năng viết lách của mình từ năm học lớp 8 Đam mê văn chương và tình yêu với một nhà điêu khắc trẻ đã khiến chị quyết định bỏ nghề giáo để theo học tại trường viết văn Nguyễn Du Tuy nhiên, cuộc sống hôn nhân không như mơ khi chồng chị, mặc dù tài năng, không thể nuôi sống gia đình, buộc Y Ban phải làm thêm nhiều công việc để kiếm sống Những khó khăn trong cuộc sống đã khiến vợ chồng chị có lúc xảy ra xô xát, nhưng Y Ban luôn giữ niềm tin vào tương lai tươi sáng hơn Qua thời gian, chị đã trở nên sắc sảo và chấp nhận cuộc sống với sự bình thản hơn.
Trong cuộc sống đầy thử thách, chị đã trải qua nhiều nghề để nuôi sống gia đình, nhưng vẫn giữ được sự lãng mạn và nhạy cảm cần thiết cho tâm hồn Những kinh nghiệm và vốn sống phong phú từ những khó khăn đã giúp chị trở thành một người viết có chiều sâu, điều mà mỗi nhà văn đều cần.
Tác phẩm đầu tay của chị, "Bức thư gửi mẹ Âu Cơ", đã giành giải nhất trong cuộc thi truyện ngắn của tạp chí Văn nghệ quân đội (1989 – 1990) Từ đó đến năm 2008, chị đã xuất bản một khối lượng tác phẩm lớn, bao gồm tám tập truyện ngắn, một truyện vừa và hai tiểu thuyết Trong gần hai mươi năm, có những lúc chị vắng bóng trên văn đàn và từng nghĩ đến việc “gác bút dài dài”, nhưng niềm đam mê văn chương từ thuở nhỏ vẫn luôn thúc đẩy chị tiếp tục sáng tác.
1.2.2 Quan điểm sáng tác của Y Ban
Y Ban là một trong những nhà văn nữ luôn có ý thức bộc lộ một cách thẳng thắn những quan điểm sáng tác của mình
Nhà văn Y Ban luôn khao khát tạo ra những tác phẩm nổi tiếng và bền vững theo thời gian Chị hiểu rõ rằng để có được một tác phẩm hay, sự kiên trì và chuyên tâm là rất quan trọng Chị chia sẻ: “Tôi gieo chữ như cầm một nắm thóc trên tay rồi tung ra”, thể hiện quan điểm sáng tác thực tế của mình, rằng việc thử nghiệm nhiều ý tưởng là cần thiết để đạt được thành công Với sự thẳng thắn trong quan niệm sáng tác, Y Ban cũng mạnh mẽ bảo vệ những tác phẩm mà chị đã dày công xây dựng.
Nhiều người phê bình văn của tôi là vụn vặt, nhưng tôi tin rằng ý tưởng cao siêu mà không ai muốn đọc thì cũng vô nghĩa Tôi viết cho độc giả, không phải cho nhà phê bình, và không thích văn chương cầu kỳ Chính vì vậy, văn của tôi rất dễ đọc, dễ nhớ và không kén độc giả Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là nó đơn điệu; ngược lại, nó gần gũi, thân quen nhưng vẫn rất thấm thía và sâu sắc.
Y Ban, với tư cách là một người phụ nữ, thể hiện sức mạnh của mình qua việc viết về nỗi đau và thân phận của người phụ nữ cùng ký ức Dù viết về lĩnh vực nào, điều quan trọng nhất đối với chị là sự nhân ái và tính nhân bản trong mỗi tác phẩm Chị chia sẻ: “Cách hành văn, các chi tiết nhiều khi rất bạo liệt, nhưng cái đọng lại là sự nhân ái Tôi viết về cái xấu, cái ác là để người ta căm ghét nó và muốn sống đẹp hơn, viết về sự đổ vỡ là để gợi lại niềm tin yêu cuộc sống.”
Y Ban, với vai trò là nhà văn và nhà báo, nhận thức rõ giá trị của những chuyến đi không chỉ để thu thập thông tin mà còn để làm phong phú tác phẩm của mình Chị nhấn mạnh rằng nhà văn cần dấn thân vào thực tế, tận mắt trải nghiệm cuộc sống, từ đó mới có thể thấu hiểu và truyền tải cảm xúc của nhân vật Dấn thân không chỉ là việc quan sát mà còn là đặt mình vào hoàn cảnh của nhân vật, khám phá những tình huống cực đoan mà họ phải đối mặt Đặc biệt, với tư cách là một nhà văn nữ, chị phải chấp nhận nhiều thách thức hơn, vì văn chương đòi hỏi sự hy sinh và cống hiến toàn tâm toàn ý, giống như một gia đình cần sự chăm sóc từ người phụ nữ.
Khi bước vào thế giới văn chương, chị phải đối mặt với sự cân bằng giữa gia đình và đam mê nghệ thuật Quá trình sáng tạo không chỉ đòi hỏi tâm huyết, mà khi tác phẩm được phát hành, chị cũng cần chấp nhận mọi đánh giá từ độc giả, dù là khen ngợi hay chỉ trích.
Trong quá trình sáng tạo, Y Ban nhấn mạnh tầm quan trọng của các yếu tố hư cấu, điều này phản ánh khả năng thiên phú của nhà văn Chị cho rằng, sự đánh giá này thể hiện độ tài năng của người viết.
Văn chương không chỉ cần thông tin mà còn phải thể hiện sự hư cấu tinh tế, điều này thể hiện rõ trong cách Y Ban lựa chọn ngôi kể cho từng tác phẩm Đối với những tác phẩm yêu cầu cái nhìn khách quan, Y Ban thường sử dụng ngôi thứ ba, trong khi những truyện ngắn mang tính tâm lý lại được viết ở ngôi thứ nhất, giúp tác giả thâm nhập sâu vào nội tâm nhân vật Y Ban chia sẻ: “Tôi thích những cốt truyện logic, những hành động có thể lý giải được một cách biện chứng,” điều này cho thấy sự chú trọng vào việc dự đoán suy nghĩ và hành động của nhân vật trong từng hoàn cảnh, từ đó tạo ra những nhân vật chân thực, gần gũi với đời sống.
Chị quan niệm rằng sex là một phương tiện giải trí và văn hóa, và văn chương cần tôn trọng khía cạnh này Viết về sex không chỉ là gắn kết độc giả với con chữ mà còn phải được thực hiện một cách khéo léo để tránh phản cảm Nếu tác giả viết trực tiếp về nhu cầu bản năng, tác phẩm sẽ trở nên không trong sáng Ngược lại, nếu thay thế các khái niệm bằng cách diễn đạt văn chương, tác giả có thể đưa trí tưởng tượng của độc giả đến những vấn đề nhân văn hơn Quan niệm này của Y Ban đã được thể hiện rõ ràng qua thực tế sáng tác của chị.
1.2.3 Tác phẩm của Y Ban trong dòng văn xuôi nữ thời kỳ đổi mới
Y Ban, tác giả nổi bật với truyện ngắn "Bức thư gửi mẹ Âu Cơ" đoạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn do tạp chí Văn nghệ quân đội tổ chức năm 1990, tiếp tục sáng tác và giành giải thưởng cho tập truyện "Người đàn bà có ma lực" vào năm 1993 Gần đây, vào năm 2006, tác phẩm của cô lại được ghi nhận tại cuộc thi truyện ngắn của Báo.
Truyện "I am đàn bà" của tác giả Y Ban đã được trao giải nhì vào cuối tháng 6/2006, nhưng bất ngờ bị rút lại tại buổi lễ trao giải do vi phạm thể lệ cuộc thi Nhà văn Nguyễn Trí Huân, thành viên hội đồng chung khảo, cho biết tác phẩm đã được phát hiện gửi in thành sách trong thời gian dự thi, vi phạm quy định cấm này Mặc dù giải thưởng bị rút lại, chất lượng của tác phẩm vẫn được đánh giá cao bởi một hội đồng giám khảo uy tín, khẳng định rằng nó xứng đáng với giải nhì.
NHỮNG ĐẶC ĐIỂM NỔI BẬT VỀ NỘI DUNG TRONG SÁNG TÁC CỦA Y BAN
NHỮNG MẢNG SÁNG TRONG CUỘC SỐNG ĐỜI THƯỜNG
Theo quy luật tình cảm, cái đẹp, dù ở hình thức nào, đều mang đến cho con người cảm xúc yêu thương và trân trọng Từ sau năm 1986, văn xuôi Việt Nam đã có sự chuyển mình mạnh mẽ, phản ánh những khó khăn trong cuộc sống sau chiến tranh Con người, mặc dù phải đối diện với những vất vả và ám ảnh quá khứ, vẫn giữ được niềm tin và nghị lực Những nhà văn như Nguyễn Thị Thu Huệ, Lý Lan, Võ Thị Hảo, và Y Ban đã khéo léo tìm kiếm và thể hiện vẻ đẹp tiềm ẩn trong cuộc sống thường nhật, soi rọi những giá trị nhân bản.
2.1.1 Vẻ đẹp mang thiên chức nữ
Nhân hậu, thủy chung và lòng vị tha là những phẩm chất đẹp đẽ của người phụ nữ qua bao thế hệ Hình ảnh “Cái cò lặn lội” trong ca dao hay người mẹ ôm con chờ chồng hóa đá thể hiện sự hy sinh và tình yêu thương vô bờ bến của họ.
Trong tác phẩm của Ngô Tất Tố, câu chuyện về Chị Dậu khắc họa hình ảnh người phụ nữ với những phẩm chất cao đẹp và cao cả Y Ban tiếp tục làm nổi bật những giá trị này trong tác phẩm của mình, thể hiện sự tôn vinh và khẳng định vai trò của phụ nữ trong xã hội.
Truyện Chú Ngoẹo khắc họa hình ảnh người mẹ Việt Nam tảo tần, đảm đang, với tình yêu thương vô bờ bến dành cho chín người con, đặc biệt là đứa con út tật nguyền Dù cuộc sống khó khăn, bà vẫn chăm sóc và nuôi nấng từng đứa con, dành trọn tình cảm cho Ngoẹo khi các anh chị đã trưởng thành Thời gian trôi qua, với năm mươi năm đầy vất vả và hy sinh, bà sống như ánh mặt trời, luôn dậy sớm nấu cơm cho con Y Ban đã truyền tải triết lý sống giản dị nhưng cao cả: mẹ sống vì con Cuối cùng, chỉ khi đứa con có mái tóc bạc trắng không còn nữa, bà mới có thể yên lòng nhắm mắt.
Tình mẫu tử được xem như bản năng tự nhiên của người phụ nữ, thể hiện qua những hành động yêu thương và chăm sóc con cái Trong tác phẩm "I am đàn bà", hình ảnh một người phụ nữ nông dân nghèo khó đã thể hiện rõ điều này khi chị cố gắng ấp ủ một sinh mệnh bé nhỏ gần như không còn sự sống Khi thấy đứa bé tím tái, chị đã hét lên trong hoảng loạn và khóc thương xót Với bản năng làm mẹ, chị không ngần ngại cởi áo ngoài để bọc ấm cho đứa trẻ và đào huyệt cho nó Tuy nhiên, khi nhận ra đứa bé vẫn còn sống, chị đã ôm chặt nó vào ngực, cảm nhận được hơi ấm dần dần trở lại Dù hoàn cảnh gia đình nghèo khó và kinh tế đã quá tải với bốn đứa con, chị vẫn quyết định nuôi nấng đứa trẻ, thể hiện tình yêu thương vô bờ bến của một người mẹ.
Trong các tác phẩm như "Ôn lột tử", "Biển và người đàn bà xấu xí", người phụ nữ thể hiện tình mẫu tử với những người đàn ông họ yêu thương Họ chăm sóc, nâng niu như một người mẹ với con cái, tạo ra không gian ấm áp và an toàn cho họ Người đàn ông, thường trong trạng thái yếu đuối, tìm đến sự che chở từ những người phụ nữ này, và họ luôn sẵn lòng mở rộng vòng tay đón nhận Tuy nhiên, khi người đàn ông mạnh mẽ và không còn cần sự chăm sóc, người phụ nữ rơi vào nỗi đau mất mát, sống trong cô đơn và hy vọng một ngày nào đó sẽ được yêu thương trở lại Tình yêu của họ không chỉ đơn thuần là sự mù quáng, mà còn là bản năng yêu thương, hy sinh và lòng bao dung, giúp họ vượt qua nỗi đau phản bội và quên lãng.
Chị bán hàng rong mơ ước về một cuộc sống gia đình hạnh phúc hơn, khi mỗi ngày gánh hàng trên vai là một nỗ lực để giảm bớt gánh nặng cho gia đình Dù phải chịu đựng đau đớn và mệt mỏi từ những trận đòn của chồng, chị vẫn kiên cường vượt qua nỗi buồn và sự chán nản để tiếp tục cuộc sống.
Chị âm thầm chịu đựng nỗi đau từ những điều bất công trong gia đình, nhưng không bao giờ từ bỏ công việc bán hàng Dù có lúc khóc để vơi đi nỗi buồn hay cảm thấy cay đắng không thể khóc, chị vẫn kiên trì vì tương lai của những đứa con Hình ảnh người phụ nữ chịu thương chịu khó trong câu chuyện khiến chúng ta liên tưởng đến sức mạnh và nghị lực phi thường của họ trong cuộc sống.
Cô hàng xén trong truyện ngắn của Thạch Lam là hình ảnh của những người phụ nữ nhỏ bé nhưng can đảm, sống giản dị nhưng mang trong mình những phẩm chất cao cả và vị tha.
2.1.2 Khao khát tình yêu, hạnh phúc bình dị
Y Ban không chỉ khắc sâu vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ mà còn ngợi ca những khát khao tình yêu và hạnh phúc giản dị Những ước mơ như một món quà, một bông hoa, hay một gia đình ấm cúng là điều mà bất kỳ người phụ nữ nào cũng có thể đạt được, không cần phải là người có địa vị Tuy nhiên, hạnh phúc không phân phát đều cho tất cả mọi người, và chính những số phận thiếu thốn hạnh phúc ấy là điều mà Y Ban đồng cảm Trong tác phẩm "Một lần và mãi mãi", hình ảnh người đàn bà góa chồng từ thuở xuân sắc đã sống cuộc đời kìm nén khát vọng yêu thương vì con, nhưng khi con đã lớn, chị dũng cảm thừa nhận cảm xúc của mình Tình yêu của chị gắn liền với mặc cảm tội lỗi, khi người chị yêu lại là gia sư của con gái, một người đàn ông trẻ tuổi hơn Dù biết rõ cái giá phải trả cho tình yêu, chị vẫn không từ bỏ, cho thấy tình yêu đã trở thành cơn khát cháy bỏng trong trái tim người phụ nữ ấy.
Trong tác phẩm "Đàn bà sinh ra từ bóng đêm", Y Ban thể hiện niềm khát khao được chở che và nương tựa vào một người đàn ông qua cảm nhận của một cô gái điếm, khi cô thổ lộ: “Cả đời làm cái nghề ngủ với đàn ông mà lại đi thèm một bàn tay đàn ông đến vậy” Một số ý kiến cho rằng đây là khoảnh khắc lương thiện trong chuỗi ngày đen tối của cô gái, nhưng thực tế, nhiều người trong nghề bán thân thường rơi vào hoàn cảnh bất đắc dĩ Do đó, cảm giác “thèm một bàn tay đàn ông” không chỉ là khoảnh khắc thoáng qua mà là một niềm ước vọng thường trực, mang theo nỗi xót xa và chua chát Đằng sau sự nghịch lý này là một khát vọng chân thành, giản dị nhưng lại khó trở thành hiện thực.
Y Ban thể hiện rõ thế mạnh của mình khi viết về phụ nữ, đặc biệt là những người phụ nữ có khiếm khuyết về ngoại hình Nhân vật Nấm trong tác phẩm "Đàn bà xấu" là một ví dụ điển hình; cô gái có đôi chân ngắn hơn bình thường nhưng lại sở hữu trí tuệ và nghị lực sống mãnh liệt Dù nhận thức được vẻ ngoài không hoàn hảo của mình, Nấm vẫn quyết tâm học tập và làm việc Tuy nhiên, cuộc sống không chỉ đơn thuần là có một công việc, mà còn là những va chạm hàng ngày khiến Nấm cảm nhận rõ sự thiếu hụt so với những người phụ nữ khác Dù có những khiếm khuyết, Nấm vẫn là một cô gái bình thường với những cảm xúc, khao khát và ước mơ như bao người khác.
Nấm mơ ước về một tình yêu chân thành với vòng tay ôm chặt, ánh nhìn ấm áp và nụ hôn nồng nàn Dù luôn nhận thức được rằng những khao khát như hoa và quà tặng chỉ là xa xỉ, nhưng điều đó không thể dập tắt những mong muốn sâu sắc hơn trong nàng Nấm khao khát một tình yêu, một mối quan hệ vợ chồng, một mái ấm gia đình và những đứa trẻ, những ước mơ bình dị nhưng đầy ý nghĩa như bao người phụ nữ khác trên thế giới.
Trong văn chương của Nguyễn Thị Thu Huệ và Võ Thị Hảo, nổi bật là những cuộc tìm kiếm hạnh phúc của phụ nữ, đặc biệt là những người chịu nhiều thiệt thòi Các nhân vật như Hằng, một cô gái tật nguyền trong "Làn môi đồng trinh", và Tâm, người có khiếm khuyết về hình thể, thể hiện khát vọng mãnh liệt về tình yêu và hạnh phúc, bất chấp những nghịch cảnh cuộc đời Những câu chuyện này không chỉ khắc họa nỗi đau mà còn tôn vinh sức mạnh và ước mơ của những người phụ nữ dũng cảm.
Máu của lá thể hiện niềm tin yêu cuộc sống qua những lá thư của một người đàn ông, khác biệt với nhân vật người phụ nữ tàn tật trong tác phẩm Người đi tìm giấc mơ của Nguyễn Thị Thu Huệ, nơi cô tìm kiếm hạnh phúc và tình yêu trong những giấc mơ Tương tự, nhân vật người đàn bà tàn tật trong Đứa con và người đàn bà tật nguyền cũng phản ánh những khát khao và ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn.
NHỮNG GÓC KHUẤT TRONG CUỘC SỐNG ĐỜI THƯỜNG
Sau đổi mới, Y Ban nổi bật như một nhà văn có khả năng phản ánh chân xác về hiện thực và con người, nhìn nhận vấn đề từ nhiều chiều kích khác nhau Chị không chỉ khai thác những khía cạnh tích cực mà còn chú trọng đến những mảng tối của cuộc sống, như cái xấu, cái ác và nỗi đau bi kịch Tác phẩm của chị khơi gợi nhiều cung bậc cảm xúc, hướng đến cái chân - thiện - mỹ, đồng thời giữ vững quan điểm rõ ràng trong sáng tác.
Việc viết về cái xấu và cái ác nhằm mục đích khơi gợi sự căm ghét trong con người, từ đó thúc đẩy họ sống tốt đẹp và thiện lành hơn Đồng thời, viết về sự đổ vỡ cũng là cách để tái tạo niềm tin và tình yêu đối với cuộc sống.
2.2.1 Lối sống thực dụng và sự xuống cấp của những giá trị đạo đức
Trước năm 1975, văn học Việt Nam chủ yếu tập trung vào cuộc đấu tranh giành độc lập, ít đề cập đến những khía cạnh tiêu cực của xã hội và lối sống cá nhân Sau khi đất nước hòa bình và với sự khởi sắc từ Đại hội Đảng VI, các nhà văn bắt đầu "nhìn thẳng vào sự thật", từ bỏ lối viết tô hồng một chiều Trong bối cảnh này, bên cạnh những tên tuổi như Ma Văn Kháng, Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu, Lê Minh Khuê, Y Ban đã đóng góp tiếng nói phê phán mạnh mẽ về lối sống ích kỷ, thực dụng và chỉ trích sự tha hóa của các giá trị đạo đức.
Trong tác phẩm "Hàng khuyến mại", Y Ban phê phán lối sống thực dụng và chỉ ra xu hướng phổ biến trong quan hệ kinh doanh hiện nay, đó là chiến lược khuyến mại Chiến lược này được xem là một chiêu thức thông minh của nhà sản xuất nhằm tác động đến tâm lý người tiêu dùng, thúc đẩy lưu thông hàng hóa và phát triển kinh doanh Tuy nhiên, nhiều nhà kinh doanh đã biến tướng hình thức khuyến mại từ vật chất sang phi vật chất, chỉ nhằm chạy theo lợi nhuận Câu chuyện về hai nhân vật Hạnh và Sơn được Y Ban kể lại bằng giọng thản nhiên đã hé lộ món hàng phi vật chất đó chính là một đêm "vui vẻ" cùng đàn bà Việc Hạnh rời khách sạn mà chưa sử dụng "hàng khuyến mại" không phải vì thiếu thốn.
Nhu cầu tiêu dùng không chỉ xuất phát từ lòng trắc ẩn mà còn từ sự hấp dẫn của hàng hóa Hạnh, mặc dù ban đầu hào hứng với sản phẩm khuyến mại, đã nhận ra rằng sự thu hút này có thể phản ánh một lối sống thực dụng Việc lợi dụng hình thức khuyến mại để biến tướng giá trị của người phụ nữ là điều đáng lên án Trong khi những người làm nghề "bán hoa" có thể nhận được tiền boa từ khách, thì ở đây, giá trị của họ chỉ được xem như một phần thưởng cho người mua hàng Điều này cho thấy mối quan hệ mua bán đã vượt qua giới hạn thông thường, tạo nên một thực trạng đáng báo động.
Trong tác phẩm "Xuân Từ Chiều," cái chết của người phụ nữ Chiều phản ánh cái giá phải trả cho sự ích kỷ và vô cảm của những người thân trong gia đình Dù có cuộc sống vật chất đầy đủ, Chiều vẫn cảm thấy cô đơn và lạc lõng trong chính ngôi biệt thự của mình, khi mà chồng cô quên đi những kỷ niệm đẹp của ngày xưa Sự nhạt nhẽo trong tình người khiến cô cảm thấy bế tắc, dẫn đến quyết định tìm đến cái chết như một lối thoát Sự hiện diện của nhiều người đến viếng không phải vì thương tiếc, mà chỉ là để thỏa mãn cái nhìn của xã hội, cho thấy sự tha hóa và vô cảm do vật chất và quyền lực gây ra.
Trong bối cảnh xã hội hiện nay, lối sống tham lam và thực dụng đang gia tăng, thể hiện qua cuộc chiến giữa các nền văn hóa trong tác phẩm của Y Ban Nhân vật Mi, với sự kiêu ngạo và thái độ coi thường những người nông thôn, đã tự nâng mình lên một tầm văn hóa cao hơn chồng Tuy nhiên, khi bị chỉ trích về cách ăn mặc phản cảm, Mi đã có những lời lẽ xúc phạm chồng, cho rằng sự phản đối chỉ xuất phát từ sự ích kỷ của đàn ông quê mùa Y Ban khéo léo phơi bày sự sai lệch trong nhận thức và lối sống của Mi, cho thấy sự chạy theo phong cách sống lai căng, phi thẩm mỹ lại được coi là văn hóa tiến bộ Tác phẩm không chỉ gây ra tiếng cười mà còn phản ánh những lầm tưởng trong cách hiểu về văn hóa.
Y Ban đã đạt được hiệu quả phê phán trong tác phẩm này
Câu chuyện về hai mẹ con bị xe máy va phải, mặc dù chỉ bị xây xát nhẹ, nhưng họ vẫn yêu cầu người lái xe phải bồi thường, thể hiện sự tham lam và giả dối trong xã hội Hành động này dẫn đến cái chết của người con trai duy nhất, là một lời cảnh tỉnh về những biến tướng của cái ác Bài học về đức năng thắng số nhắc nhở chúng ta về giá trị của lòng nhân ái và sự chân thành trong cuộc sống.
Bài viết phản ánh sự ích kỷ và xuống dốc về nhân cách của những đứa con ông Thông trong Bản lý lịch tự thuật, khi chúng từng phủi bỏ những nỗ lực của cha để sau này lại tìm kiếm giá trị từ quá khứ của ông Chúng nhận ra rằng lý lịch của cha có thể giúp ích cho sự nghiệp của mình, dẫn đến việc chúng muốn ghi lại tường tận những kỷ niệm trong quá khứ Sự coi thường trước kia giờ đây chuyển thành hành động mua sắm cho cha, chỉ nhằm mục đích cải thiện lý lịch cá nhân Lối sống thực dụng, nhẫn tâm này không chỉ tồn tại trong xã hội mà còn xâm nhập vào các mối quan hệ gia đình, phá vỡ tình cảm cha con thiêng liêng Qua đó, Y Ban đã thể hiện sự phê phán và lo lắng về những bất ổn trong lối sống và nhân cách đạo đức đang ngày càng xâm lấn, gây tổn hại đến các giá trị văn hóa truyền thống.
Y Ban phê phán sự tha hóa nhân cách trước sức mạnh của đồng tiền, thể hiện qua hình ảnh bà Phúc và con trai Tác giả không chỉ bày tỏ sự cảm thông với nỗi đau của một người đàn bà góa bụa, mà còn chỉ ra thú tính của đứa con trai khi đuổi mẹ ra khỏi nhà vì tiền bạc Đồng tiền được miêu tả là sức mạnh hủy hoại nhân cách con người, và những giọt nước mắt muộn màng của con trai bên quan tài bà Phúc không đủ để xoa dịu tội lỗi và nỗi đau mà hắn đã gây ra cho gia đình.
Sau chiến tranh, sự phát triển xã hội được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ chủ trương đổi mới, tuy nhiên, điều này cũng mang lại những mặt trái Việc giải phóng khỏi nguyên tắc cứng nhắc đôi khi dẫn đến sự phấn khích và cực đoan, gây ra sự coi nhẹ các giá trị đạo đức và nếp sống tốt đẹp Y Ban đã phản ánh rõ nét khía cạnh tiêu cực này qua những tác phẩm về các mối quan hệ bất chính, ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình.
Chuyện bên barie là một vở kịch được dàn dựng từ sự dối trá của hai cha con
Cô con gái lừa dối cha về việc đi nghỉ mát, thực chất lại đi cùng một người đàn ông lớn tuổi, trong khi người cha cũng giấu diếm việc vợ thăm mình bằng lý do tiếp phái đoàn đặc biệt, mà thực tế là một cô gái trẻ Cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa hai cha con bên barie đã làm cả hai đều sốc, dẫn đến nỗi đau và thất vọng Người cha bàng hoàng khi nhận ra con gái không còn ngoan ngoãn, trong khi cô con gái cũng mất đi hình ảnh tốt đẹp về người cha Sự kỳ vọng của người cha càng lớn, niềm tin và tình yêu của cô con gái dành cho ông càng suy giảm Tình trạng suy thoái đạo đức đang đe dọa mối quan hệ thiêng liêng giữa cha con và vợ chồng, và bi kịch sẽ xảy ra nếu các thành viên trong gia đình không thay đổi lối sống và suy nghĩ của mình.
Trong truyện ngắn "Thằng bé có phép tàng hình", Y Ban khéo léo đặt nhân vật chính vào vị trí của một đứa trẻ để phản ánh hành vi của người lớn, đặc biệt là cha mẹ Dù tâm hồn trẻ thơ chưa đủ sâu sắc để hiểu hết những hành động của người lớn, nhưng điều đó không biện minh cho việc họ lừa dối hoặc thực hiện những hành vi sai trái trước mặt trẻ Bằng chứng rõ ràng cho sự không thành thật của mẹ cậu bé là chiếc móng hổ mà cậu tìm thấy trong cuộc "trinh thám" Sự đổ vỡ niềm tin và lòng hận thù đã khiến cậu không thể tha thứ và chọn cái chết như một cách giải thoát Cái chết của cậu bé là một lời nhắc nhở mạnh mẽ đối với cha mẹ rằng họ không chỉ là người sinh thành, nuôi dưỡng mà còn phải là niềm tin và chỗ dựa vững chắc cho con cái, không phải là nguồn gốc của những tổn thương.
Y Ban không chỉ chú trọng đến các vấn đề gia đình mà còn quan tâm đến những vấn đề đạo đức xã hội có ý nghĩa nhân sinh sâu sắc, thể hiện qua tác phẩm "Truyện ở rừng".
Y Ban đã gây sốc cho độc giả khi mô tả hành động của một người phụ nữ nấu cao từ động vật quý hiếm, phục vụ cho nhu cầu sức khỏe con người, mặc dù điều này không được khuyến khích Tuy nhiên, việc "xao vàng hạ thổ" một hài nhi, dù đã loại bỏ, thực sự là một hành động khủng khiếp và mất nhân tính Hình ảnh này gợi nhớ đến nhân vật trong tác phẩm "Tướng về hưu" của Nguyễn Huy Thiệp, khi người con dâu mang theo phích đá chứa hài nhi để cho chó ăn Điều này khiến ta rùng mình trước sự tha hóa và suy đồi nghiêm trọng của đạo đức và nhân tính trong xã hội hiện nay.