Đánh giá hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng của việc sản xuất lúa theo hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI) quy mô nông hộ tại can lộc hà tĩnh

---***---BẢN THẢO NGUYỄN CÔNG VƯƠNG ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC SẢN XUẤT LÚA THEO HỆ THỐNG CANH TÁC LÚA CẢI TIẾN SRI QUY MÔ NÔNG HỘ TẠI CAN LỘC – HÀ TĨN

-*** -(BẢN THẢO)

NGUYỄN CÔNG VƯƠNG

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC SẢN XUẤT LÚA THEO

HỆ THỐNG CANH TÁC LÚA CẢI TIẾN (SRI) QUY

MÔ NÔNG HỘ TẠI CAN LỘC – HÀ TĨNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

KỸ SƯ NGÀNH KHUYẾN NÔNG VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

VINH - 5.2010

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đề tài nghiên cứu là do chính bản thân tôi nghiên cứu, có sự hỗ trợ của giáo viên hướng dẫn, cán bộ Trạm bảo vệ thực vật và cán

bộ Trung tâm chuyển giao KHCN huyện Can Lộc Các dữ liệu trích dẫn trong đề tài từ các nguồn hợp pháp Nội dung nghiên cứu và kết quả nghiên cứu trong đề tài là trung thực.

Tác giả

Nguyễn Công Vương

LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành khoá luận này trong suốt quá trình thực hiện tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của nhiều thầy cô giáo, cán bộ các cơ quan, cán bộ các hợp tác xã và những người bạn đồng môn.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến thầy giáo hướng dẫn Th.s Hoàng Văn Sơn người đã định hướng cho tôi nội dung và phương pháp nghiên cứu Các quý thầy cô trong tổ bộ môn Khuyến nông & PTNT, cô Nguyễn Thị Tiếng, cô Nguyễn Thị Thuý Vinh, thầy Nguyễn Công Thành đã giúp tôi xác định đúng

cơ sở lý luận và định hướng quan điểm nghiên cứu, cô Nguyễn Thị Hương Giang và cô Thái Thị Phương Thảo đã đóng góp những ý kiến quý báu cho

đề tài.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến anh Nguyễn Trong Dân và Anh Lương Văn Cường cán bộ Trung tâm chuyển giao KHCN huyện Can Lộc, anh Lê Viết Xuân, gì Nguyễn Thị Hà, chị Hồ Thị Minh cán bộ trạm BVTV Huyện Can Lộc, bác Anh cán bộ HTX Thanh Hương xã Quang Lộc, chú Phước cán bộ HTX Thanh Lộc, chú Khoa phó chủ tịch hội nông dân xã Kim Lộc đã hỗ trợ tôi thu thập số liệu, chia sẽ thông tin và những kinh nghiệm hữu ích để tôi hoàn thành đề tài này

Cảm ơn gia đình nhỏ của tôi và những người bạn thân đã tiếp niềm tin và động lực giúp tôi hoàn thành nghiên cứu của mình.

Tác giả

Nguyễn Công Vương

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

UBND Uỷ ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Cơ cấu mẫu 20

Bảng 4.1 Đặc điểm chủ yếu của các hộ và các mẫu điều tra 30

Bảng 4.2 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp của các hộ điều tra 34

Bảng 4.3 Ảnh hưởng của quy mô sản xuất trong việc áp dụng SRI 34

Bảng 4.4 Quy mô áp dụng SRI trong các nhóm hộ 36

Bảng 4.5 (a) Tình hình sử dụng phân bón tại các xã nghiên cứu 42

Bảng 4.5(b) Lượng phân bón sau khi quy đổi 42

Bảng 4.5(c) Lượng phân bón sau khi quy đổi được bón tại các xã 43

Bảng 4.5 (d) Chi phí đầu tư về phân bón 44

Bảng 4.5 (e) Hiệu quả đầu tư về phân bón 44

Bảng 4.6 Công lao động của các phương thức canh tác 47

Bảng 4.7 Chi phí đầu tư đối với phương thức sản xuất lúa bằng sạ tay 49

Bảng 4.8 Hiệu quả kinh tế của phương thức sản xuất lúa bằng sạ tay 49

Bảng 4.9 Mức đầu tư chi phí đối với phương thức sản xuất lúa bằng sạ hàng 50

Bảng 4.10 Hiệu quả kinh tế của phương thức sản xuất lúa bằng sạ hàng 51

Bảng 4.11 Mức đầu tư chi phí đối với phương thức cấy lúa truyền thống 52

Bảng 4.12 Hiệu quả kinh tế của phương thức sản xuất lúa cấy truyền thống 52

Bảng 4.13 Mức đầu tư chi phí đối với phương thức cấy lúa áp dụng SRI 53

Bảng 4.14 Hiệu quả kinh tế của phương thức sản xuất lúa cấy theo SRI 53

Bảng 4.15 Chi phí trung bình sản xuất 1kg lúa tại các xã (đ/kg) 56

Bảng 4.16 Năng suất tăng thêm khi áp dụng SRI tại các xã 57

Bảng 4.17 Sự phân công lao động theo giới trong trong công việc sản xuất lúa (%) 60

Bảng 4.18 Tỉ lệ đánh giá sự thay đổi công việc khi thực hiện cấy lúa theo kỷ thuật SRI (%) 61

Bảng 4.19 Những lợi ích và bất lợi do áp dụng SRI mang lại cho phụ nữ và nam

giới 63

Bảng 4.20 Số lần tham gia tập huấn trung bình của các hộ dân 64

Bảng 4.21 Số lần phun thuốc BVTV tại các xã 65

Bảng 4.22 Số lần phun thuốc BVTV trong một mùa vụ tại các xã 67

Bảng 4.23 Sự đa dạng sinh học trên đồng ruộng khi áp dụng SRI 67

Bảng 4.24 Tình hình mở rộng diện tích áp dụng SRI tại các xã (ha) 68

Bảng 4.25 Tổng hợp ưu điểm và hạn chế của các phương thức canh tác 69

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ

Hình 3.1 Cơ cấu kinh tế 2009 26

Hình 4.1 Lớp tuổi tham gia phỏng vấn 31

Hình 4.2 Tỉ lệ giới tính tham gia phỏng vấn 31

Hình 4.3 Tình hình nhân khẩu các hộ điều tra 32

Hình 4.4 Trình độ học vấn các mẫu điều tra 33

Hình 4.5 Tình hình sử dụng phân bón tại các xã 43

Hình 4.6 Công lao động các phương thức canh tác 47

Hình 6.7 Chi phí đầu tư các phương thức canh tác 54

Hình 6.8 Kết quả đầu tư các phương thức canh tác 55

Hình 4.9 Thu nhập từ việc áp dụng các phương thức canh tác 56

Hình 4.10 Thu nhập tăng thêm từ việc áp dụng SRI tại các xã 57

Hình 4.11 Tình hình mở rộng diện tích áp dụng SRI 69

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

-

-

-2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1

3 Mục tiêu nghiên cứu 2

3.1 Mục tiêu tổng quát 2

3.2 Mục tiêu cụ thể 2

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 2

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 3

1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 3

1.3 Cơ sở lý luận của đề tài 4

1.3.1 Khái niệm về hiệu quả kinh tế 4

1.3.2 Phân loại hiệu quả kinh tế 6

1.3.2.1 Phân loại theo nội dung bản chất 6

1.3.2.2 Phân loại theo phạm vi đối tượng 6

1.3.2.3 Phân loại theo các yếu tố cấu thành 6

1.3.2.4 Phân loại theo kinh tế nguồn lực 7

1.3.3 Vai trò của đánh giá hiệu quả kinh tế 7

1.3.4 Một số quan điểm khi đánh giá hiệu quả kinh tế 8

1.3.4.1 Quan điểm truyền thống 8

1.3.4.2 Quan điểm mới về đánh giá hiệu quả kinh tế 8

1.3.5 Quan điểm nghiên cứu và hệ thống chỉ tiêu phân tích sử dụng trong đề tài 10

1.3.5.1 Quan điểm nghiên cứu của đề tài 10

1.3.5.2 Hệ thống các chỉ tiêu phân tích sử dụng trong đề tài 11

1 4 Cơ sở thực tiễn của đề tài 13

1.4.1 Đặc điểm kỷ thuật của hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) 13

1.4.2 Tình hình áp dụng hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) trên thế giới 14

4.1.3 Tình hình áp dụng hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) trong nước 15

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 19

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 19

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 19

2.2 Nội dung nghiên cứu 19

2.3 Phương pháp nghiên cứu 19

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 19

2.3.2 Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp 20

2.3.3 Phương pháp chọn mẫu 20

2.3.4 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 21

Chương 3 ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 22

3.1 Điều kiện tự nhiên 22

3.1.1 Vị trí địa lý 22

3.1.2 Khí hậu 22

3.1.3 Đất đai và địa hình 23

3.1.4 Thuỷ văn 24

3.1.5.Cảnh quan và môi trường 24

3.1.6 Các nguồn tài nguyên 25

3.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội 26

3.2.1 Kinh tế nông nghiệp 27

3.2.2 Kinh tế công nghiệp – TTCN 27

3.2.3 Kinh tế thương mại và dịch vụ 28

3.2.4 Tình hình Văn hoá – Giáo dục – Y tế 28

3.3 Điều kiện cơ sở hạ tầng 29

Chương 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 30

4.1 Đặc điểm chủ yếu của các hộ và các mẫu điều tra 30

4.2 Tình hình sử dụng đất trồng lúa của các mẫu điều tra 34

4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng SRI tại nông hộ 34

4.3.1 Yếu tố quy mô sản xuất và lao động trong việc áp dụng SRI 34

4.3.2 Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế đến việc áp dụng SRI 36

4.3.3 Tuổi mạ 36

4.3.4 Mật độ, khoảng cách và kỹ thuật cấy lúa 37

4.3.5 Chế độ nước 39

4.3.6 Phân bón và cách bón 41

4.3.7 Chăm sóc 45

4.4 Hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa của các hộ điều tra 46

4.4.1 Kết quả sản xuất lúa của các hộ sản xuất lúa theo phương thức sạ tay 48

4.4.1.1 Tình hình áp dụng phương thức sản xuất lúa bằng sạ tay tại Can Lộc 48

4.4.1.2 Mức đầu tư chi phí đối với phương thức sản xuất lúa bằng sạ tay 49

4.4.1.3 Kết quả sản xuất theo phương thức sản xuất lúa bằng sạ tay 49

4.4.2 Kết quả sản xuất lúa của các hộ sản xuất lúa theo phương thức sạ hàng 50

4.4.2.1 Tình hình áp dụng phương thức sản xuất lúa bằng sạ hàng tại Can Lộc 50

4.4.2.2 Mức đầu tư chi phí đối với phương thức sản xuất lúa bằng sạ hàng 50

4.4.2.3 Kết quả sản xuất theo phương thức sản xuất lúa bằng sạ hàng 51

4.4.3 Kết quả sản xuất lúa của các hộ sản xuất lúa theo phương thức cấy truyền thống 51

4.4.3.1 Tình hình sản xuất lúa theo phương thức cấy truyền thống tại Can Lộc 51

4.4.3.2 Mức đầu tư chi phí đối với phương thức cấy truyền thống 52

4.4.4 Hiệu quả sản xuất lúa ở các nhóm hộ có áp dụng SRI 53

4.4.4.1 Mức đầu tư chi phí đối với phương thức sản xuất lúa áp dụng SRI 53

4.5 So sánh hiệu quả kinh tế của phương thức canh tác lúa theo hệ thống SRI với các phương thức khác 54

4.5.1 So sánh chi phí đầu tư của các phương thức canh tác 54

4.5.2 So sánh kết quả đầu tư của các phương thức canh tác 55

4.5.3 Hiệu quả đầu tư của các phương thức canh tác 55

4.6 Đánh giá hiệu quả kinh tế áp dụng SRI tại các xã 56

4.6.1 Chi phí áp dụng SRI tại các địa bàn áp dụng 56

4.6.2 Năng suất tăng thêm khi áp dụng SRI tại các xã 57

4.6.3 Đánh giá khả năng áp dụng hệ thống canh canh tác SRI tại các xã 58

4.7 Hiệu quả xã hội của việc áp dụng SRI 60

4.7.1 Hiệu quả về việc phân công lao động trong sản xuất lúa 60

4.7.2 Hiệu quả về việc nâng cao kiến thức của người dân trong việc sản xuất lúa 64

4.7.3 Hiệu quả về việc đảm bảo sức khoẻ cho lao động sản xuất lúa 65

4.8 Hiệu quả môi trường của việc áp dụng SRI 66

4.8.1 Mức tiết kiệm nguồn nước trong sản xuất lúa 66

4.8.2 Mức cải thiện sự ô nhiễm môi trường trong canh tác lúa 66

4.8.3 Sự đa dạng sinh học trên đồng ruộng 67

4.9 Tình hình mở rộng diện tích sau 5 vụ áp dụng SRI tại huyện Can Lộc 68

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 71

1 Kết luận 73

2 Khuyến nghị 73

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lúa là cây trồng mang lại thu nhập chủ yếu cho kinh tế của huyện CanLộc Trong những năm qua được sự quan tâm chỉ đạo của các cấp Đảng, chínhquyền công tác khuyến nông, phát triển chăn nuôi, trồng trọt nói chung và pháttriển cây lúa nói riêng đã đạt được nhiều kết quả đáng kể Song nhìn chung năngsuất đạt được chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương Canh tác lúa vẫncòn chủ yếu theo phương thức truyền thống Trong đầu tư thâm canh cây lúangười nông dân v n còn t p quán u t quá m c v phân hóa h c ( c bi t là

phân m ) Vi c gieo, c y dày d n n cây lúa y u, d b sâu b nh t n công, gây

h i nhi u nên ph i s d ng nhi u thu c b o v th c v t và th n g s d ng thi utính toán Do ó không nh ng không m b o hi u qu s n xu t mà còn nh

h n g x u n môi tr n g sinh thái, s c kho ng i nông dân và s c kho c ng

n g Trước thực tế đó vụ Đông xuân 2008 được sự hỗ trợ của Chi cục BVTV, tổ

chức ofarm Hà Lan Trạm BVTV Huyện Can Lộc đã xây dựng thí điểm mô hìnhthâm canh lúa theo hệ thống cải tiến SRI Mặc dù đã có một số đánh giá về hiệuquả kinh tế của phương thức cấy lúa theo hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI),nhưng cho đến nay vẫn chưa có một đánh giá chi tiết, cụ thể và toàn diện nào vềhiệu quả của hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) tại Việt Nam và Hà Tĩnh nóichung, ở Can Lộc nói riêng

Xuất phát từ nội dung trên tôi quyết định lựa chon đề tài "Đánh giá hiệu

quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng của việc sản xuất lúa theo hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI ) quy mô nông hộ tại Can Lộc – Hà Tĩnh"

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hệ thống thâm canh lúa cải tiến SRI là phương pháp kỹ thuật do Fr Henri

de Laulanié (người Pháp) tổng hợp trong những năm 80 của thế kỷ trước, sau hơn

30 năm ông làm việc và nghiên cứu ở Madagascar Sau đó được tiến sỹ NormanUphoff thuộc Viện Quốc tế về lương thực, nông nghiệp và phát triển của TrườngĐại học Cornell (Hoa Kỳ) phổ biến rộng rãi Hiện SRI đang được đánh giá là kỹthuật thâm canh đầy triển vọng tại hơn 30 nước, bởi nó thoả mãn được cả 2 mụctiêu là đạt hiệu quả kinh tế cao và phát triển nông nghiệp bền vững

SRI mới được giới thiệu vào Việt Nam từ năm 2003 và được thí đã điểm

ở một số tỉnh đồng bằng, trung du và miền núi phía Bắc SRI được Bộ Nôngnghiệp và Phát triển Nông thôn công nhận là một tiến bộ kỹ thuật Cuối năm 2007,Trung tâm phát triển nông thôn bền vững (SRD) bắt đầu triển khai thí điểm và ứngdụng trên địa bàn một số tỉnh miền trung Hà Tĩnh được triển khai tại 4 huyệntrong đó tại huyện Can Lộc được thí điểm tại hai xã Quang Lộc và kim Lộc Đếnnay toàn Tỉnh đã có bốn huyện triển khai áp dụng kỹ thuật SRI là Thạch Hà, HồngLĩnh, Đức Thọ, Can Lộc Riêng huyện Can Lộc có 3 xã triển khai áp dụng làQuang Lộc, Kim Lộc và Thanh Lộc

3 Mục tiêu nghiên cứu

3.1 Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến phươngthức canh tác theo hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI), đề xuất một số khuyến nghịnhằm nâng cao hiệu quả áp dụng SRI trên địa bàn

3.2 Mục tiêu cụ thể

+ Cung cấp các dữ liệu khoa học về việc áp dụng phương thức canh tác

lúa áp dụng Hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI) tại huyện Can Lộc

+ Trên cơ sở tìm hiểu đúng tình hình áp dụng kỹ thuật SRI và các yếu tốảnh hưởng đề xuất một số khuyến nghị nhằm tăng cường việc áp dụng kỷ thuậtSRI tại địa phương

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, việc nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiệuquả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng của việc canh tác lúa theo hệ thống canh táclúa cải tiến (SRI ) quy mô nông hộ tại Can Lộc – Hà Tĩnh" có một số ý nghĩa sau:

+ Trên cơ sở nghiên cứu các lý luận về hiệu quả kinh tế, đề tài sẽ đề raphương pháp tiếp cận về việc đánh giá hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệpquy mô nông hộ.

+ Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp xác định được hiệu quả kinh tếcũng như các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng hệ thống thâm canh lúa cải tiến(SRI) tại các nông hộ tại huyện Can Lộc Từ đó đề suất một số khuyến nghị gópphần nâng cao hiệu quả sản xuất lúa trên địa bàn

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Cùng với sự mở rộng về quy mô áp dụng hệ thống thâm canh lúa cải tiến(SRI) trên thế giới Trong hơn 10 năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu vềhiệu quả của SRI Tiêu biểu có một số nghiên cứu của các tác giả như:

+ Triệu Dương Tử, Limei, L wu, Y.Li, S.Animesh, D.zhu và Uphoff (2010).Các tác giả trên đã tiến hành nghiên cứu “So sánh năng suất, hiệu quả sử dụngnước và vi khuẩn sinh khối đất bị ảnh hưởng bởi hệ thống canh tác lúa (SRI)”.+ Thakur, AK, Uphoff và Antong (2009) Nghiên cứu “Đánh giá hiệu ứngsinh lý của hệ thống canh tác SRI thực hành so với trồng lúa được đề nghị thựchành ở Ấn Độ”

+ Hussain, A Bhat và Ganai Manzoor Ahmat (2009) Nghiên cứu “So sánhhiệu quả của hệ thống thâm canh lúa SRI và phương pháp canh tác lúa truyềnthống trong điều kiện thung lũng Kashmir - Ấn Độ.”

1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Tại Việt Nam, hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) được biết đến và đưavào thử nghiệm từ năm 2003 tại nhiều địa phương trên cả nước Công tác nghiêncứu chưa thực sự được quan tâm đúng mức Các nghiên cứu chủ yếu mới chỉ dừnglại ở các báo cáo về hiệu quả kinh tế và hiệu quả sinh thái, sinh học do các đơn vịtriển khai chương trình ứng dụng SRI tại các địa phương thực hiện

Tuy nhiên bước đầu nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng hệ thống canhtác lúa cải tiến (SRI) tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu sau:

+ “Nghiên cứu chế độ tưới và kỹ thuật tưới nước hợp lý cho cây lúa” Đềtài do nhóm nghiên cứu trung tâm tư vấn IPM thực hiện Mặc dù không phải là đềtài trực tiếp nghiên cứu về hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI) nhưng đã góp phầnxây dựng cơ sở hợp lý cho nguyên tắc “điều tiết nước” trong kỹ thuật SRI

+ “Nghiên cứu khả năng áp dụng hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI)cho đất không chủ động nước tại Thái Nguyên” Đề tài cấp bộ trường đại họcNông lâm Thái Nguyên (2009)

+ Nguyễn Thanh Quý và các cộng sự (2008) Đã thực hiện đề tài: “Phântích giới và bối cảnh cho dự án thâm canh lúa cải tiến (SRI) tại Việt Nam”

1.3 Cơ sở lý luận của đề tài

1.3.1 Khái niệm về hiệu quả kinh tế

Khái niệm về hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế khá mở, đã đượcnhiều tác giả nghiên cứu và cho ra đời nhiều khái niệm khác nhau Sau đây là một

số khái niệm của một số tác giả

Một số tác giả của trường Đại học kinh tế Quốc Dân Hà Nội cho rằng:

“HQKT của sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa lợi ích và chi phí, nghĩa là càngtăng một đơn vị hữu ích/đơn vị chi phí càng có hiệu quả và ngược lại” [1], [16]

Theo tác giả Nguyễn Trần Quế cho rằng: “ Ở dạng khái quát nhất HQKT

là đặc trưng kinh tế kỹ thuật xác định bằng tỷ lệ so sánh giữa đầu ra và đầu vàocủa hệ thống” [1] [7]

Theo tác giả Đỗ Hoàng Toàn cho rằng: “Hiệu quả là khái niệm để chỉ mốiquan hệ giữa kết quả thực hiện và các mục tiêu hoạt động của chủ thể và chi phí

mà chủ thể bỏ ra để có kết quả đó trong những điều kiện nhất định” [1], [3] Kháiniệm này tương đồng với khái niệm của tác giả Phạm Quang Sáng Như vậy chúng

ta thấy rằng, dù các tác giả có đưa ra những khái niệm có khác nhau nhưng đềuthống nhất đưa đến ba khía cạnh khi hiểu về hiệu quả kinh tế

Thứ nhất: Hiệu quả kinh tế được xác định bằng hiệu số giữa kết quả giá trịđạt được và chi phí bỏ ra, tức là so sánh giữa giá trị đạt được và chi phí bỏ ra đểsản xuất

H = Q – C

Trong đó: H: Là hiệu quả kinh tế đạt được

Q: Là giá trị thu đượcC: là chi phí bỏ ra Thứ hai: Hiệu quả kinh tế được xem xét trong sự biến động giữa chi phí

và và kết quả sản xuất Hiệu quả kinh tế là tỷ số giữa phần tăng thêm của kết quả

và tăng thêm của chi phí Nghĩa là cứ tăng thêm một đơn vị chi phí thì tạo ra baonhiêu đơn vị kết quả.”

Thứ ba: Hiệu quả kinh tế được xác định bằng tỉ số giữa phần trăm tăngthêm của kết quả thu được và phần trăm tăng thêm của chi phí bỏ ra

%

Q C

∆

∆

Nghiên cứu nhận thấy rằng dù có nhiều cách tính hiệu quả kinh tế khácnhau nhưng chúng đều thể hiện mối quan hệ giữa giá trị đầu vào và đầu ra của quátrình sản xuất Mỗi một cách tính đều có những ưu điểm và hạn chế nhất định, vềbản chất cách tính hiệu quả kinh tế theo cách thứ hai và cách thứ ba là tương đồng

Nếu xác định hiệu quả kinh tế theo cách thứ nhất tức là chúng ta đang xácđịnh lợi nhuận kinh tế của quá trình sản xuất thu được Tuy nhiên trong sản xuấtnông nghiệp, đặc biệt là ở quy mô nông hộ lợi nhuận chưa chắc đã là mục tiêucuối cùng của quá trình sản xuất mà nó còn phụ thuộc vào mục đích sản xuất củanông hộ Mặt khác nếu tính hiệu quả kinh tế theo cách này cũng sẽ không phảnánh được hiệu quả sử dụng các nguồn lực trong sản xuất, cách tính thứ hai và thứ

ba khắc phục được điều này

Tuy nhiên hai cách tính này cũng chưa phản ánh đầy đủ các yếu tố ảnhhưởng đến hiệu quả sản xuất của nông hộ.

Xuất phát từ ý tưởng trên đã có nhiều quan điểm khác nhau khi đánh giá vềhiệu quả kinh tế của sản xuất nông nghiệp quy mô nông hộ (Xem mục 1.3.4)

1.3.2 Phân loại hiệu quả kinh tế

Khi phân loại hiệu quả kinh tế, căn cứ vào các chỉ tiêu khác nhau người ta

có thể phân loại hiệu quả kinh tế dựa trên một số chỉ tiêu sau

1.3.2.1 Phân loại theo nội dung bản chất

Hiệu quả gồm:

+ Hiệu quả kinh tế: Thể hiện sự so sánh giữa kết quả thu được về mặt kinh

tế và lượng chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó Đây thực chất là thể hiện sự phântích tài chính ở tầm vi mô thể hiện việc sản xuất có lợi cho nông hộ hay không

+ Hiệu quả xã hội: Là mối tương quan so sánh kết quả đạt được về mặt xãhội như tạo công ăn việc làm, tạo thu nhập, phân phối công bằng trong cộng đồng,

sự cải thiện đời sống và nâng cao mức sống dân cư…với chi phí bỏ ra

+ Hiệu quả môi trường: Là mối tương quan so sánh kết quả đạt được vềmặt môi trường và chi phí bỏ ra Là hiệu quả lâu dài, hiệu quả bền vững Nó vừađảm bảo lợi ích trước mắt vừa đảm bảo lợi ích lâu dài Nó gắn liền với quá trìnhkhai thác, sử dụng các nguồn lực và tài nguyên một cách bền vững

1.3.2.2 Phân loại theo phạm vi đối tượng

+ Hiệu quả kinh tế quốc dân: Là hiệu quả tính chung cho nền kinh quốc dân+ Hiệu quả kinh tế vùng: là hiệu quả tính cho từng vùng kinh tế

+ Hiệu quả kinh tế ngành: Là hiệu quả tính cho từng ngành kinh tế

+ Hiệu quả kinh tế tổ chức, cá nhân: Tính cho từng tổ chức, cá nhân nhưcác doanh nghiệp, các nông hộ, cá nhân sản xuất kinh doanh…

1.3.2.3 Phân loại theo các yếu tố cấu thành

+ Hiệu quả kỹ thuật: Là số lượng sản phẩm có thể đạt được trên một đơn

vị chi phí đầu vào hay nguồn lực sử dụng vào sản xuất trong những điều kiện cụthể về kỹ thuật hay công nghệ áp dụng vào sản xuất