Đặc điểm sử dụng các phép liên kết trong văn bản xã luận báo hà nội mới trên tư liệu từ năm 2004 2006

Và cho dù ngôn ngữ của các phong cách khác có thể có chỗ đứng trong một tờ báo bởi lẽ báo chí hiện đại ngày nay có thể dung nạp rất nhiều thể loại khác nhau trong đó có cả những sáng tác

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

………0O0………

NGUYỄN THỊ LAN ANH

ĐẶC ĐIỂM SỬ DỤNG CÁC PHÉP LIÊN KẾT TRONG VĂN BẢN XÃ LUẬN BÁO HÀ NỘI MỚI

( TRÊN TƯ LIỆU TỪ NĂM 2004-2006 )

LUẬN VĂN THẠC SỸ NGÔN NGỮ HỌC CHUYÊN NGÀNH: NGÔN NGỮ HỌC

MÃ SỐ : 602201

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN HỮU ĐẠT

HÀNỘI - 2007

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể các giáo sư, các nhà khoa học,

các thầy cô giáo cùng các cán bộ khoa Ngôn ngữ Đại học Khoa học Xó hội và nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội và viện Ngôn ngữ học đó nhiệt tỡnh giỳp đỡ tôi hoàn thành khoá học, đặc biệt là PGS.TS Nguyễn Hữu Đạt, người đó trực tiếp hướng dẫn, cho tôi những ý kiến quý bỏu, giúp tôi hoàn thành luận văn này

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trỡnh nghiờn cứu này do chính tôi thực

hiện Các kết quả và số liệu đưa ra trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất cứ cụng trỡnh nào khỏc

Tác giả luận văn

Ký tờn

Nguyễn Thị Lan Anh

Mục lục

Trang

MỞ ĐẦU 1

Chương I

Cơ sở lý luận

4

1.3 Tính chất, đặc điểm ngôn ngữ của phong cách báo chí 10

2.3 Các phương thức liên kết trong tiếng Việt 29

Chương II Khảo sát các phép liên kết trong văn bản xó luận

báo Hà Nội Mới các năm 2004, 2005, 2006

33

1.2 Phép quy chiếu trong vă n bản xó luận báo Hà Nội

Mới các năm 2004 - 2006

37

2.2 Phép thế trong văn bản xó luận báo Hà Nội Mới các

năm 2004 - 2006

54

3.2 Phép tỉnh lược trong văn bản xó luận báo Hà Nội Mới

các năm 2004 - 2006

59

4.2 Phép nối trong văn bản xó luận báo Hà Nội Mới các

năm 2004 - 2006

64

5.2 Phép liên kết từ vựng trong văn bản xó luận báo Hà

Nội Mới các năm 2004 - 2006

73

Chương III Vai trũ của các phép liên kết trong việc tổ

chức văn bản xó luận báo Hà Nội Mới

80

1.2 Vai trũ của phép nối trong việc tổ chức văn bản xó

luận báo Hà Nội Mới

85

2.2 Vai trũ của phép liên kết từ vựng trong việc tổ chức

văn bản xó luận báo Hà Nội Mới

88

3.2 Vai trũ của phép quy chiếu trong việc tổ chức văn bản

xó luận báo Hà Nội Mới

93

4.2 Vai trũ của phép thế trong việc tổ chức văn bản xó

luận báo Hà Nội Mới

96

5.2 Vai trũ của phép tỉnh lược trong việc tổ chức văn bản

xó luận báo Hà Nội Mới

98

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, với những ứng dụng của khoa học và công nghệ hiện đại, đặc biệt là cộng nghệ điện tử, loại hỡnh bỏo chớ đang ngày càng phát triển Bên cạnh các loại hỡnh bỏo chớ truyền thống, báo chí điện tử xuất hiện và mang đến nhiều tiện ích tuyệt vời mà không ai có thể phủ nhận Thế nhưng cho dù phát triển hiện đại như thế nào đi nữa thỡ những chức năng cơ bản của báo chí vẫn không hề thay đổi Và cho dù ngôn ngữ của các phong cách khác có thể có chỗ đứng trong một tờ báo (bởi lẽ báo chí hiện đại ngày nay có thể dung nạp rất nhiều thể loại khác nhau trong đó có cả những sáng tác văn học, kịch …) thỡ ngụn ngữ bao trùm lên toàn bộ tờ báo vẫn là thứ ngôn ngữ báo chí với những đặc điểm nổi bật của nó

Trong guồng phát triển chung của báo chí nước nhà, báo Hà Nội Mới đó và đang tạo được chỗ đứng trong lũng bạn đọc, là cơ quan phát ngôn của thành uỷ thành phố Hà Nội, là tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ Đô Trong số các bài được coi là “đinh” của báo Hà Nội Mới, xó luận giữ một vị trí quan trọng Nó thể hiện quan điểm, lập trường của Đảng, Nhà nước trong việc tuyên truyền, chỉ đạo và hướng dẫn

dư luận xó hội Chớnh vỡ thế một bài xó luận chuẩn mực, có tính thuyết phục là yêu cầu đặt ra với mỗi người cầm bút Xét về khía cạnh ngôn ngữ học, để đáp ứng được đũi hỏi về chất lượng ấy, rất nhiều vấn đề được quan tâm chẳng hạn: cách sử dụng từ ngữ như thế nào, cấu trúc của câu ra sao và đặc biệt là mạng lưới liên kết giữa các câu được tổ chức kiểu loại gỡ? Đây chính là yếu tố quyết định đến nội dung và sự hấp dẫn của văn bản Không

có các phương tiện liên kết không thể hiểu văn bản chớnh xỏc, rừ ràng

Xung quanh vấn đề về liên kết và đặc điểm của phương thức liên kết trước nay đó cú nhiều cụng trỡnh nghiờn cứu thế nhưng tỡm hiểu về đặc điểm của các phương thức liên kết ở thể loại văn bản xó luận của báo Hà

tài: “Đặc điểm sử dụng các phép liên kết trong văn bản xó luận báo Hà Nội Mới (trên tư liệu từ năm 2004 đến năm 2006)”, luận văn hy vọng sẽ cung cấp một cỏi nhỡn toàn diện về cách thức tổ chức một văn bản xó luận và đặc điểm của thể loại văn bản này trong báo Hà Nội Mới những năm gần đây Thêm vào đó, luận văn cũng cho thấy được phần nào sự phát triển của tiếng Việt (mà cụ thể là hệ thống liên kết trong tiếng Việt) ở báo Hà Nội Mới nói riêng và loại hỡnh bỏo chớ hiện đại nói chung

2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

Về mặt lý luận: Liên kết câu là một phần không thể thiếu trong việc

xây dựng một văn bản Thế nhưng trong ngôn ngữ học quan niệm và cách phân chia các phép liên kết không phải lúc nào cũng như nhau Trên cơ sở cỏc lý luận về thể loại báo chí, đặc thù của ngôn ngữ báo chí và đặc điểm của văn bản xó luận, các phép liên kết trong các văn bản xó luận báo Hà Nội Mới được tỡm hiểu và phân tích theo quan điểm phi cấu trúc tính của hai tác giả Halliday và Hassan

- Về mặt thực tiễn: Trong sự phát triển của báo chí hiện đại, chất

lượng của mỗi tờ báo là động lực và cũng là mục tiêu hướng tới của các toà soạn và bản thân những nhà báo Đối với xó luận, một thể loại đặc thù của phong cách báo chí chính luận thỡ một văn bản chuẩn mực, có sự liên kết

cả về nội dung lẫn hỡnh thức sẽ góp phần quan trọng vào hiệu quả tác động đến các độc giả

Xuất phát từ mục tiêu trên, qua việc thống nhất và miêu tả các dạng biểu hiện của các phép liên kết trong văn bản xó luận báo Hà Nội Mới, nhiệm vụ của luận văn là nhận diện được các phép liên kết được sử dụng chủ yếu: tần số xuất hiện, lý giải nguyên nhân và dụng ý của tác giả Từ đó, luận văn đưa ra những nhận xét về giá trị biểu đạt và vai trũ của các phép liên kết trong việc tạo lập văn bản xó luận

3 Phạm vi nghiên cứu

Hà Nội Mới là một tờ bỏo ngày, chớnh vỡ thế số lượng báo phát hành hàng năm rất lớn Với thời gian và khả năng cho phép, luận văn chỉ

2005, 2006) và giới hạn phạm vi khảo sát ở các văn bản xó luận mang tính chỉ đạo, tuyên truyền được đăng tải trong các dịp lễ lớn, những sự kiện trọng đại của dân tộc trong lịch sử và trong đời sống hàng ngày

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quỏ trỡnh thực hiện đề tài, chúng tôi áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp miêu tả thống kê: Trên cơ sở là các văn bản xó luận

thu thập được chúng tôi tiến hành khảo sát phép liên kết được sử dụng ở từng văn bản: loại liên kết (cụ thể đến từng tiểu loại của chúng), cách thức thể hiện ra sao và số lần xuất hiện như thế nào?

- Phương pháp so sánh: Từ con số thống kê tổng hợp, chúng tôi

thực hiện thao tác miêu tả cụ thể các phép liên kết (dạng biểu hiện và dụng

ý của tác giả) Sau đó, chúng tôi đối chiếu, so sánh điểm giống, khỏc nhau

và rỳt ra vai trũ của chúng đối với việc xây dựng, tổ chức các văn bản xó luận

- Phương pháp cải biến: Bằng việc thay thế, thêm bớt hay đổi vị trí

của các yếu tố làm nhiệm vụ liên kết trong từng phương thức liên kết cụ thể, luận văn chỉ ra sự khác biệt ngữ nghĩa giữa các cấu trúc, một lần nữa khẳng định vai trũ của các phép liên kết trong văn bản xó luận

5 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của luận văn gồm có 3 chương:

- Chương I: Cơ sở lý luận

- Chương II: Khảo sát các phép liên kết trong văn bản xó luận báo Hà Nội Mới các năm 2004, 2005, 2006

- Chương III: Vai trũ của các phép liên kết trong tổ chức văn bản xó luận báo Hà Nội Mới

Tài liệu tham khảo

1 Hoàng Anh, 2003, Một số vấn đề về sử dụng ngôn từ trên báo chí,

NXB Lao động

2 Diệp Quang Ban, 2005, Văn bản và liên kết trong tiếng Việt, NXB

Giáo dục

3 Diệp Quang Ban, 1998, Về mạch lạc văn bản, Tạp chí Ngôn ngữ số1

4 Diệp Quang Ban, 2002, Ngữ pháp truyện và một vài biểu hiện của

tính mạch lạc trong truyện, Tạp chí Ngôn ngữ số 10

5 Hồng Chương, 1985, Báo chí Việt Nam, NXB Sự thật

6 Đức Dũng, 1998, Các thể ký báo chí, NXB Văn hoá Thông tin

7 Đức Dũng, 2003, Viết báo như thế nào, NXB Văn hoá Thông tin

8 Hữu Đạt, 1999, Phong cách học tiếng Việt hiện đại, NXB Khoa học

Xó hội

9 Hữu Đạt, 2001, Phong cách học tiếng Việt hiện đại, NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội

10 I R.Galperin, 1987, Văn bản với tư cách đối tượng nghiên cứu ngôn

ngữ học, NXB Khoa học Xó hội

11 M.A.K.Halliday, 1998, Dẫn luận ngữ pháp chức năng, Hoàng Văn Vân

dịch, Tạp chí Ngôn ngữ số 12/2000 và các số 2,3,7/2001

12 Cao Xuân Hạo, 1991, Tiếng Việt – Sơ thảo ngữ pháp chức năng,

NXB Khoa học Xó hội Hà Nội

13 Vũ Quang Hào, 2001, Ngôn ngữ báo chí, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

14 Nguyễn Hoà, 2003, Phân tích diễn ngôn Một số vấn đề lí luận và

phương pháp, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

15 Nguyễn Thái Hoà, 1997, Dẫn luận phong cách học, NXB Giáo dục

16 Đinh Trọng Lạc, 1994, Phong cách học văn bản, Hà Nội

17 Đinh Trọng Lạc, 1997, Phong cách học tiếng Việt, NXB Giáo dục

18 Mác - Ănghen Toàn tập, T2, 1970, NXB Sự Thật

19 O.I.Moskalskaja, (người dịch Trần Ngọc Thêm), 1996, Ngữ pháp

20 David Nunan, 1998, Dẫn nhập phân tích diễn ngôn, NXB Giáo dục,

(Hồ Mỹ Huyền và Trúc Thanh dịch)

21 Nguyễn Thị Phượng, Phương thức liên kết nối trong các truyện đọc dành cho học sinh tiểu học (Khoá luận tốt nghiệp KL 0491)

22 Trần Quang, 2005, Các thể loại báo chí chính luận, NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội

23 Trần Quang, Bàn về cách phân chia thể loại báo chí, Người làm báo tháng 9 và tháng 10/1999

24 Tạ Ngọc Tấn (chủ biên), Nguyễn Tiến Hài, 1995, Tác phẩm báo chí

tập 1, NXB Giáo dục

25 Phạm Văn Tỡnh, 2002, Phộp tỉnh lược và ngữ trực thuộc tỉnh lược

trong tiếng Việt, NXB Khoa học Xó hội

26 Nguyễn Thị Việt Thanh, 2001, Hệ thống liên kết lời nói, NXB Giáo dục

27 Trần Ngọc Thêm, 1999, Hệ thống liên kết văn bản tiếng Việt, NXB

Giáo dục

28 Hoàng Tùng, 2001, Những bài báo chính luận, NXB Chính trị Quốc gia

29 Tập thể tác giả, 2001, Báo chí - những vấn đề lý luận và thực tiễn,

T4, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

30 Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang; 2004, Cơ sở lý luận báo chí truyền thông, NXB Đại học Quốc gia

31 Vôtxkobôinhicôp và Lyriev, 1999, Nhà báo Bí quyết kỹ năng - nghề nghiệp, NXB Lao Động, (Nguyễn Văn Dững, Hoàng Anh biên dịch)

32 G.Yule, 1997, Dụng học, NXB Đại học Quốc gia