Nguyên thủ quốc gia có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ là biểu tượng cho sức mạnh, sự phát triển, giá trị truyền thống văn hóa, lịch sử của mỗi quốc gia, mà còn thể hiện vị thế của quốc gia trong quan hệ quốc tế. Các quốc gia trên thế giới đều có nguyên thủ của mình. Tuy nhiên, tùy theo biến đổi của lịch sử, tùy vào hình thức chính thể, chế độ chính trị của mỗi nước ở từng thời kỳ mà chế định nguyên thủ quốc gia có cách gọi, danh xưng, địa vị pháp lý, thẩm quyền khác nhau, như Vua, Quốc vương, Hoàng đế, Quốc trưởng, Tổng thống, Chủ tịch...Nhiều nguyên thủ quốc gia có quyền lực tuyệt đối (trong nhà nước quân chủ chuyên chế, hay trong chế độ độc tài), có những nguyên thủ chủ yếu nắm quyền hành pháp (Cộng hòa tổng thống và Cộng hòa hỗn hợp), song cũng có những nguyên thủ chỉ giữ vai trò đại diện quốc gia và mang tính biểu tượng quyền lực nhà nước. Cộng hòa Pháp là quốc gia có lịch sử lâu đời với truyền thống văn hóa, khoa học, chính trị, pháp luật… đáng tự hào. Pháp cũng là quốc gia có lịch sử lập hiến đầy biến động khi trải qua đến 12 chế độ chính trị với 16 bản Hiến pháp và các đạo luật Hiến pháp khác nhau. Chế định nguyên thủ quóc gia của Cộng hòa Pháp hay còn là Tổng thống Pháp được coi là chế định Tổng thống tồn tại lâu đời nhất châu Âu và đứng thứ hai thế giới (sau Tổng thống Mỹ). Qua mỗi nền cộng hòa với các bản Hiến pháp khác nhau thì chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tổng thống Pháp có nhiều thay đổi. Với ý nghĩa của chế định nguyên thủ quốc gia nói chung và ý nghĩa lịch sử của nguyên thủ quốc gia Cộng hòa Pháp nói trên, tôi chọn đề tài: “Phân tích các vấn đề cơ bản về nguyên thủ quốc gia thông qua tìm hiểu Nguyên thủ quốc gia Cộng hòa Pháp” làm đề tài cho tiểu luận kết thúc học phần Luật hiến pháp nước ngoài. 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu một cách có hệ thống về chế định nguyên thủ quốc gia của Cộng hòa Pháp, từ đó đưa ra phân tích về chế định này trên thế giới hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu: Trình bày những vấn đề về chế định nguyên thủ quốc gia ở Cộng hòa Pháp (cụ thể là tổng thống), từ đó đưa ra những nghiên cứu lý luận về chế định nguyên thủ quốc gia trên thế giới nói chung, của các hình thức chính thể nói riêng. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề cơ bản về nguyên thủ quốc gia và Nguyên thủ quốc gia Cộng hòa Pháp Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu dựa trên phạm vi lịch sử lập hiến Cộng hòa Pháp và trên thế giới, giữa các hình thức chính thể tiêu biểu khác nhau. 4. Phương pháp nghiên cứu Đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, ngoài ra còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác như phương phân tích, tổng hợp, thống kê, phương pháp lịch sử và tư duy lôgic. 5. Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài Cùng với việc trình bày một cách có hệ thống những tìm hiểu về chế định Nguyên thủ quốc gia hay nói cách khác là Tổng thống Pháp, tiểu luận đưa ra những vấn đề lý luận và thực tiễn về chế định nguyên thủ quốc gia trên thế giới, cung cấp thêm thông tin, kiến thức về giá trị, ý nghĩa, vai trò của chế định này trong xây dựng bộ máy nhà nước của các quốc gia có các hình thức chính thể khác nhau.
Trang 1BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
PHÂN TÍCH CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
THÔNG QUA TÌM HIỂU NGUYÊN THỦ QUỐC GIA Ở
CỘNG HÒA PHÁP HIỆN NAY
TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN
Học phần: Luật hiến pháp nước ngoài
Mã phách:………(Để trống)
Hà Nội – 2021
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4 Phương pháp nghiên cứu
5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
1 Giai đoạn I từ năm 1958 – 1962
2 Giai đoạn II từ năm 1962 đến nay
III CHỨC NĂNG, THẨM QUYỀN CỦA TỔNG THỐNG PHÁP
1 Về hành pháp
2 Về lập pháp
3 Về tư pháp
4 Quan hệ quốc tế
Chương 2: CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
I VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
1 Nguyên thủ quốc gia là người đứng đầu nhà nước, thay mặt cho nhà nước
về đối nội và đối ngoại
2 Địa vị pháp lý của Nguyên thủ quốc gia
3 Vị trí, vai trò của Nguyên thủ quốc gia trong các hình thức chính thể khácnhau
Trang 33.1 Chính thể quân chủ
3.2 Chính thể cộng hòa
II QUYỀN HẠN CỦA NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
1 Quyền hạn về thực hiện chức năng đại diện
III CÁCH THỨC THÀNH LẬP NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
1 Cách thức truyền ngôi ở các nước theo hình thức quân chủ lập hiến
2 Cách thức bầu cử Nguyên thủ quốc gia ở các hình thức chính thể cộng
hòa
KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 4
có cách gọi, danh xưng, địa vị pháp lý, thẩm quyền khác nhau, như Vua,Quốc vương, Hoàng đế, Quốc trưởng, Tổng thống, Chủ tịch Nhiềunguyên thủ quốc gia có quyền lực tuyệt đối (trong nhà nước quân chủchuyên chế, hay trong chế độ độc tài), có những nguyên thủ chủ yếu nắmquyền hành pháp (Cộng hòa tổng thống và Cộng hòa hỗn hợp), song cũng
có những nguyên thủ chỉ giữ vai trò đại diện quốc gia và mang tính biểutượng quyền lực nhà nước
- Cộng hòa Pháp là quốc gia có lịch sử lâu đời với truyền thống văn hóa,khoa học, chính trị, pháp luật… đáng tự hào Pháp cũng là quốc gia cólịch sử lập hiến đầy biến động khi trải qua đến 12 chế độ chính trị với 16bản Hiến pháp và các đạo luật Hiến pháp khác nhau Chế định nguyên thủquóc gia của Cộng hòa Pháp hay còn là Tổng thống Pháp được coi là chếđịnh Tổng thống tồn tại lâu đời nhất châu Âu và đứng thứ hai thế giới(sau Tổng thống Mỹ) Qua mỗi nền cộng hòa với các bản Hiến pháp khácnhau thì chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tổng thống Pháp có nhiềuthay đổi
- Với ý nghĩa của chế định nguyên thủ quốc gia nói chung và ý nghĩa lịch
sử của nguyên thủ quốc gia Cộng hòa Pháp nói trên, tôi chọn đề tài:
“Phân tích các vấn đề cơ bản về nguyên thủ quốc gia thông qua tìm hiểu
Trang 5Nguyên thủ quốc gia Cộng hòa Pháp” làm đề tài cho tiểu luận kết thúchọc phần Luật hiến pháp nước ngoài.
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu một cách có hệ thống về chế định
nguyên thủ quốc gia của Cộng hòa Pháp, từ đó đưa ra phân tích về chế địnhnày trên thế giới hiện nay
- Nhiệm vụ nghiên cứu: Trình bày những vấn đề về chế định nguyên thủ quốc
gia ở Cộng hòa Pháp (cụ thể là tổng thống), từ đó đưa ra những nghiên cứu
lý luận về chế định nguyên thủ quốc gia trên thế giới nói chung, của các hìnhthức chính thể nói riêng
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề cơ bản về nguyên thủ quốc gia và Nguyên
thủ quốc gia Cộng hòa Pháp
- Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu dựa trên phạm vi lịch sử lập hiến Cộng hòa
Pháp và trên thế giới, giữa các hình thức chính thể tiêu biểu khác nhau
4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử,ngoài ra còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác như phương phântích, tổng hợp, thống kê, phương pháp lịch sử và tư duy lôgic
5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
Cùng với việc trình bày một cách có hệ thống những tìm hiểu về chế địnhNguyên thủ quốc gia hay nói cách khác là Tổng thống Pháp, tiểu luận đưa ranhững vấn đề lý luận và thực tiễn về chế định nguyên thủ quốc gia trên thế giới,cung cấp thêm thông tin, kiến thức về giá trị, ý nghĩa, vai trò của chế định nàytrong xây dựng bộ máy nhà nước của các quốc gia có các hình thức chính thểkhác nhau
Trang 6NỘI DUNG
Chương 1 NGHIÊN CỨU CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA Ở
CỘNG HÒA PHÁP
I VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA TỔNG THỐNG PHÁP
1 Sơ lược về lịch sử lập hiến Cộng hòa Pháp
- Cộng hòa Pháp có truyền thống lập hiến lâu dài với nhiều biến động Lịch sử
lập hiến Pháp bắt đầu từ cuộc cách mạng dân chủ tư sản Pháp năm 1789 đãxóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế, xây dựng nền quân chủ lập hiến với sựxác lập chủ quyền dân tộc thuộc về toàn thể nhân dân Hiến pháp đầu tiêncủa nước Pháp là Hiến pháp 1791 Từ đó đến nay, với lịch sử 200 năm, nềnlập hiến của Pháp đã đƣợc biết đến với 11 bản Hiến pháp và 4 đạo 29 luậtHiến pháp Cộng hòa lưỡng tính được khai sinh tại Pháp và cũng là hìnhthức chính thể được áp dụng trong khoảng thời gian dài nhất bởi khá phùhợp với các điều kiện chính trị, lịch sử, kinh tế…của đất nước này Hiếnpháp 1958 và nền cộng hòa thứ V luôn được coi là hình mẫu của chế độcộng hòa lưỡng tính Hiến pháp này từ khi ra đời đã đến nay đã trải qua 22lần sửa đổi để phù hợp hơn với những đòi hỏi của nhà nước pháp quyền vànhững vấn đề bức xúc của Châu Âu
2 Vị trí, vai trò của tổng thống Pháp
- Trong năm nền cộng hòa của nước Pháp, Tổng thống giữ vai trò nguyên thủ
quốc gia, vì vậy Tổng thống Pháp là chế định Tổng thống tồn tại lâu đời nhấtchâu Âu và đứng thứ hai thế giới (sau Tổng thống Mỹ) Qua mỗi nền cộnghòa với các bản Hiến pháp khác nhau thì chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn
Trang 7của Tổng thống Pháp có nhiều thay đổi Trong Hiến pháp năm 1958 nhữngvấn đề liên quan đến Tổng thống được quy định chủ yếu tại phần II từ Điều
5 đến Điều 19 và một số điều luật ở các phần khác Tổng thống có vai tròđặc biệt trong bộ máy nhà nước Pháp Điều 5 Hiến pháp Pháp năm 1958 đãkhái quát chung về địa vị của Tổng thống như sau: “Tổng thống đảm bảo sựtuân thủ Hiến pháp Bằng vai trò trọng tài, Tổng thống đảm bảo sự hoạt độngbình thường của các cơ quan công quyền, đảm bảo tính liên tục trong hoạtđộng của bộ máy nhà nước Tổng thống là người đảm bảo cho sự độc lập dântộc, toàn vẹn lãnh thổ và tôn trọng các điều ước quốc tế”
- Vị trí của Tổng thống Pháp nền Cộng hòa thứ V theo Hiến pháp hiện hành là
mô hình kết hợp giữa Tổng thống Hoa Kỳ và Nữ hoàng Anh Tổng thốngPháp là người đứng đầu nhà nước Cộng hòa Pháp, thay mặt nước Pháp trongcác lĩnh vực đối nội, đối ngoại và an ninh quốc phòng Tổng thống Pháp cónhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp, đóng vai trò như một trọng tài Tổng thống cónhiệm vụ bảo đảm sự hoạt động đều đặn của các cơ quan công quyền và tínhliên tục của quốc gia Tổng thống là người bảo đảm cho sự độc lập của quốcgia, sự toàn vẹn lãnh 30 thổ, sự tôn trọng các Điều ước quốc tế Hiện nay,thực tiễn ở Pháp đi theo hướng công nhận Tổng thống có nhiều quyền hạntrong việc quản lý nhà nước Tổng thống chia sẻ quyền hành pháp với Thủtướng nên nhiều nhà nghiên cứu gọi nên hành pháp của Pháp là “hành pháplưỡng đầu”
II CÁCH THỨC THÀNH LẬP TỔNG THỐNG CỘNG HÒA PHÁP
Hiến pháp 1958 và nền cộng hòa thứ V cho đến nay đã trải qua 22 lần sửa đổi
để phù hợp hơn với những đòi hỏi của thực tiễn đất nước cũng như của Châu
Âu Qua mỗi lần sửa đổi Hiến pháp thì chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cũngnhư phương thức bầu cử Tổng thống Pháp cũng có nhiều thay đổi Cách thứcbầu cử Tổng thống Cộng hòa Pháp từ nền cộng hòa thứ V có thể chia thành 2giai đoạn như sau:
1 Giai đoạn I từ năm 1958 – 1962
Trang 8- Trong cả giai đoạn này chỉ diễn ra một cuộc bầu cử, đó là cuộc bầu cử diễn
ra ngày 21/12/1958 với chiến thắng thuộc về Tổng thống Charles de Gaule(Charles André Joseph Marie de Gaulle), Tổng thống thứ 18 của Cộng hòaPháp Theo Điều 6 Hiến pháp Pháp năm 1958 thì Tổng thống được bầu vớinhiệm kỳ 7 năm bởi một đoàn cử tri gồm: dân biểu Quốc hội (các Nghị sĩ Hạviện), hội đồng hàng tỉnh, Hội đồng Pháp quốc hải ngoại và các vị đại diệncủa Hội đồng thành phố Số lượng các vị đại diện này được quy định rất cụthể trong Hiến pháp, tùy theo quy mô dân số trên đơn vị công xã Đây làhình thức bầu cử gián tiếp
- Có thể nói, điều quan trọng nhất trong Hiến pháp 1958 đó là việc Tổng
thống đã được trao cho rất nhiều thẩm quyền rộng lớn trong lĩnh vực hànhpháp, góp phần tạo ra nhánh hành pháp vững mạnh Theo quy định của Hiếnpháp 1958, Tổng thống Pháp trong giai đoạn này có nhiều quyền lực hơn sovới giai đoạn trước năm 1958 (trừ nền Cộng hòa Đệ nhị) Tuy nhiên, ở giaiđoạn này Tổng thống được bầu một cách gián tiếp nên trên thực tế, cácquyền năng nói trên của Tổng thống cũng bị hạn chế và chịu ảnh hưởng lớn
từ phía Nghị viện Các quyết định của Tổng thống khi điều hành nhà nước,cùng với Thủ tướng lãnh đạo Chính phủ đều phải được sự đồng ý của Nghịviện Như vậy, tính thực quyền của Tổng thống giai đoạn này chỉ mang tínhchất tương đối, vẫn phải chịu sự chi phối rất lớn của Nghị viện
2 Giai đoạn II từ năm 1962 đến nay
- Ở giai đoạn này, bầu cử chuyển sang hình thức trực tiếp Ngày 28 tháng 10
năm 1962, một cuộc trưng cầu dân ý về hình thức bỏ phiếu trực tiếp được tổchức, và với 61,7% ý kiến ủng hộ, kể từ năm 1965, việc bầu cử tổng thốngPháp chính thức được tổ chức theo hình thức phổ thông đầu phiếu Theo điều
6 hiến pháp Pháp năm 1958, Tổng thống được nhân dân bầu ra theo hìnhthức phổ thông đầu phiếu
- Điều kiện ứng cử Tổng thống Pháp: Công dân Pháp đang được hưởng các
quyền chính trị và dân sự, từ 23 tuổi trở lên, đã hoàn thành nghĩa vụ dân sự
Trang 9và có được sự ủng hộ của ít nhất 500 chính khách (trước đó là 100 chínhkhách) tại ít nhất 30 tỉnh, lãnh thổ hải ngoại Hội đồng hiến pháp sẽ xem xétcác điều kiện hợp lệ và lập ra danh sách ứng cử viên, đồng thời sẽ kiểm soát
sự hợp lệ của cuộc bỏ phiếu bầu Tổng thống
- Độ dài của cuộc bầu cử tùy thuộc vào kết quả của vòng 1 Nếu ở vòng 1, có
một ứng cử viên cao nhất đạt đa số phiếu tuyệt đối (trên 50% số phiếu bầu)thì ứng cứ viên đó sẽ trúng cử và cuộc bầu cử dừng lại Ngược lại, nếukhông có ứng cử viên nào đạt đa số phiếu tuyệt đối thì sẽ tiến hành bầu cửvòng 2 Ở vòng 2 này, 2 ứng cử viện có số phiếu cao nhất ở vòng 1 sẽ đượclựa chọn để bầu tiếp Thời gian diễn ra vào ngày chủ nhật tiếp sau đó Ởvòng 2, Tổng thống được bầu ra theo đa số tương đối (người trúng cử làngười có số phiếu bầu cao hơn và không nhất thiết phải quá 50% tổng sốphiếu) (Điều 7 hiến pháp 1958)
- Cuộc bầu cử mới diễn ra ít nhất 20 ngày và nhiều nhất là 35 ngày trước ngày
kết thúc nhiệm kỳ của Tổng thống đương nhiệm Nếu vì một lý do nào đó
mà khuyết Tổng thống thì chức vụ Tổng thống tạm thời sẽ do Chủ tịchThượng viện thay thế Trong trường hợp Hội đồng bảo hiến công nhận sựkhuyết tịch (hay một cản trở nào đó) có tính chất vĩnh viễn, cuộc bầu cửTổng thống mới sẽ được tiến hành trong thời gian không sớm hơn 20 ngày
kể từ ngày tuyên bố khuyết Tổng thống (Điều 7 hiến pháp 1958)
- Nhiệm kỳ của Tổng thống Pháp trước đây là 7 năm nhưng kể từ sau một đạo
luật thông qua ngày 20 tháng 11 năm 1973, qua đó cho phép các ứng viêntổng thống ứng cử không giới hạn số nhiệm kì, ý tưởng rút ngắn nhiệm kìtổng thống mới hình thành Tổng thống Pháp khi đó là Georges JeanRaymond Pompidou đã đề xuất việc rút ngắn mỗi nhiệm kì tổng thống từ 7năm xuống còn 5 năm nhưng gặp phải nhiều ý kiến phản đối Mãi tới tháng 6năm 2000, Hạ viện rồi sau đó là Thượng viện Pháp mới thông qua đề xuấtrút ngắn nhiệm kì Một cuộc trưng cầu dân ý được tổ chức ngày 24 tháng 9cùng năm cũng cho thấy 73% dân chúng Pháp đồng thuận với ý kiến này
Trang 10Hiến pháp mới của nước Pháp năm 2008 cũng quy định không một ứng viênnào được phép ứng cử quá 2 nhiệm kì liên tiếp, đồng nghĩa với không Tổngthống Pháp nào trong tương lai có nhiệm kì quá 10 năm liên tục Tổng thốngJacques René Chirac là Tổng thống nhiệm kỳ 5 năm đầu tiên trúng cứ ngày5/5/2002 Sự rút ngắn này nhằm tránh thời gian nhiệm kỳ quá dài sẽ khiếnTổng thống lạm quyền
- Như vậy, kể từ nền Cộng hòa thứ V đến nay, cách thức hình thành Tổng
thống Pháp có sự thay đổi từ phương thức bầu gián tiếp sang hình thức bầu
cử trực tiếp Ta có nhận định rằng, cách thức hình thành Tổng thống Phápphần nào đó có sự ảnh hưởng đến quyền lực của Tổng thống (ít chịu sự chiphối của Nghị viện)
III CHỨC NĂNG, THẨM QUYỀN CỦA TỔNG THỐNG PHÁP
Chính thể của Cộng hòa Pháp là chính thể Cộng hòa lưỡng tính, tức kết hợp cácyếu tố của Cộng hòa nghị viện và Cộng hòa Tổng thống Nguồn gốc của chínhthể này bắt nguồn từ mục tiêu của các nhà lập hiến năm 1958 là bãi bỏ địa vị ưuthế của Nghị viện – từng là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ củanền Cộng hòa thứ tư, đồng thời, tăng cường quyền hành của người đứng đầu đấtnước để tạo nên sự ổn định và vững mạnh của chế độ chính trị Họ đã dùng haigiải pháp để đạt được mục tiêu trên: tăng cường quyền lực cho Tổng thống vàThủ tướng bằng cách hạn chế quyền lực của Nghị viện Cùng với chức năngđược quy định tại Điều 5 hiến pháp năm 1958, Tổng thống Cộng hòa Pháp cónhững thẩm quyền đối với các lính vực như sau:
1 Về hành pháp
- Hiến pháp Cộng hoà Pháp quy định: Tổng thống có nhiệm vụ bảo vệ Hiến
pháp Là người trọng tài, Tổng thống đảm bảo sự hoạt động và điều hoà mâuthuẫn giữa các cơ quan công quyền, duy trì sự liên tục của quốc gia Tổngthống là người đảm bảo cho nền độc lập, sự toàn vẹn lãnh thổ và sự tôn trọnghiệp ước quốc tế và ký kết với các cộng đồng ở hải ngoại (Điều 5, Hiến phápCộng hoà Pháp năm 1958)
Trang 11- Cũng theo quy định của Hiến pháp thì Tổng thống không phải chịu trách
nhiệm chính trị trước Nghị viện, có nghĩa là không thể bị phế truất bởi Nghịviện (Điều 18) Tuy nhiên, do được cử tri Pháp bầu ra nên Tổng thống Phápphải chịu trách nhiệm trước cử tri và có thể bị truất quyền thông qua cáccuộc trưng cầu dân ý Nếu Tổng thống phạm trọng tội hoặc phản bội Tổquốc thì cũng có thể bị đưa ra xét xử trước pháp luật
- Tổng thống có quyền thành lập Chính phủ và ra các quyết định tổ chức, chỉ
đạo hoạt động của Chính phủ Hiến pháp cũng quy định Tổng thống bổnhiệm lãnh tụ của Đảng (hoặc liên minh) chiếm đa số trong Hạ nghị việnlàm Thủ tướng Tuy vậy, Tổng thống chỉ có quyền chấm dứt hoạt động củaThủ tướng khi Thủ tướng đệ đơn xin từ chức, chứ không được phép cáchchức Thủ tướng cho dù có bất đồng xảy ra
- Tổng thống có quyền bổ nhiệm Thủ tướng, sau đó, Thủ tướng đệ trình các
ứng cử viên Bộ trưởng để Tổng thống bổ nhiệm Nếu Hạ nghị viện không tínnhiệm Thủ tướng, Tổng thống có hai lựa chọn: hoặc chọn Thủ tướng mớihoặc giải tán Hạ nghị viện Điều 15 quy định: Tổng thống là tổng chỉ huycác lực lượng vũ trang và đứng đầu các hội đồng và ủy ban quốc gia tối cao
về quốc phòng
- Về hành chính, Tổng thống có thẩm quyền bổ nhiệm các chức vụ dân sự
như: Tỉnh trưởng, Viện trưởng của các viện hàn lâm… sau khi đã thảo luận ởHội đồng Bộ trưởng và nhận được sự đồng ý Tổng thống có thể uỷ nhiệmcho Thủ tướng làm thay các công việc trên, nhưng có một số việc đích thânTổng thống phải thực hiện là trao huân chương, bổ nhiệm thẩm phán của toà
án các cấp
- Như vậy, bộ máy hành pháp của Cộng hoà Pháp đặt dưới sự điều hành của
hai nhà lãnh đạo Quyền hành pháp chia ra làm hai phần: Phần hoạch địnhchính sách quốc gia, an ninh và đối ngoại chung thuộc về Tổng thống, phần
tổ chức thực thi những chính sách đó do Thủ tướng phụ trách
Trang 122 Về lập pháp
- Trong lĩnh vực lập pháp, Tổng thống có quyền gửi thông điệp đến Nghị viện
(Điều 18), định hướng nội dung cho Nghị viện thảo luận Và sau khi dự luật
đó được Nghị viện thông qua sẽ gửi lên cho Tổng thống ký và sau đó Thủtướng ký tiếp để chính thức công bố Trong trường hợp ngược lại, Tổngthống yêu cầu Nghị viện thảo luận lại về toàn bộ hay một số điều luật (Điều
10, Hiến pháp Cộng hoà Pháp 1958) Tổng thống còn có quyền yêu cầu Hộiđồng Hiến pháp xem xét, kết luận về những trường hợp có khả nghi về tínhhợp hiến của các đạo luật và các Hiệp định, hiệp ước quốc tế mà Pháp thamgia ký kết (Điều 54 và Điều 61) Quyền này trên thực tế đã được sử dụng vớiHiệp ƣớc Maastricht trong năm 1992 Nếu đạo luật vi hiến, Tổng thống sửdụng quyền phủ quyết
- Tổng thống Pháp có quyền ra sắc lệnh triệu tập phiên họp bất thường của
Nghị viện và có quyền giải tán Hạ nghị viện trước kỳ hạn và tổ chức bầu cửlại sau khoảng từ 20 đến 40 ngày Đây là quyền mà Tổng thống có thể ápdụng nhằm gây áp lực với Hạ nghị viên và cho den nay quyền này dã từngdưoc áp dụng 5 lần vào các năm 1962, 1968, 1981, 1988 và 1997
3 Về tư pháp
- Trong lĩnh vực tư pháp, Tổng thống là người bảo đảm cho sự độc lập của cơ
quan tư pháp (điều 64) Điều 17 Hiến pháp trao cho Tổng thống quyền đặc
xá sau khi có ý kiến tư vấn của Hội đồng thẩm phán tối cao và Bộ trưởng Tưpháp Trong số 18 thành viên của Hội đồng, Tổng thống, Chủ tịch Thượngnghị viện, Chủ tịch Hạ nghị viện – mỗi người bổ nhiệm 3 thành viên
- Tổng thống có quyền đặc xá một phần hoặc toàn bộ hình phạt nhưng phải có
sự chấp thuận của Hội đồng Thẩm phán tối cao hoặc theo đề nghị của Bộtrưởng Bộ Tư pháp
- Ngoài ra, Hiến pháp quy định, Tổng thống có quyền quyết định tổ chức
trưng cầu ý dân (Điều 11) Tổng thống còn có quyền giao ủy nhiệm thư chođại sứ và sứ thần đại diện Pháp tại nước ngoài và đồng thời tiếp nhận ủy
Trang 13nhiệm thư của các đại sứ và sứ thần nước khác Tổng thống có quyền thươnglượng và ký kết các điều ước quốc tế (Điều 25) Trong lĩnh vực quốc phòng,Hiến pháp 1958 quy định Tổng thống là người đứng đầu bộ máy Nhà nước,đồng thời cũng là Tổng chỉ huy các lực lượng vũ trang, là người lãnh đạocao nhất của quân đội Tổng thống là người đứng đầu Hội đồng và Uỷ banQuốc gia tối cao về quốc phòng; bổ nhiệm các chức vụ cấp cao trong quânđội, quyết định sử dụng vũ khí nguyên tử trong trường hợp đặc biệt hoặclãnh thổ quốc gia bị xâm hại.
4 Quan hệ quốc tế
- Tổng thống cử đại sứ ra nước ngoài, tiếp nhận đại sứ nước ngoài đến Pháp
cũng như tham gia đàm phán, ký kết các điều ước quốc tế Điều ước quốc tế
có hiệu lực khi Nghị viện phê chuẩn hoặc phải tổ chức trưng cầu ý dân nhưtrường hợp thông qua Hiến pháp châu Âu
Chương 2 CHẾ ĐỊNH NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
I VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA NGUYÊN THỦ QUỐC GIA
1 Nguyên thủ quốc gia là người đứng đầu nhà nước, thay mặt cho nhà nước về đối nội và đối ngoại.
- Trong lịch sử lập hiến của nhà nước tư sản thì nguyên thủ quốc gia là một
chế định đặc biệt Cách mạng tư sản nổ ra muốn lật đổ hoàn toàn sự thống trịcủa chế độ phong kiến, thay nhà nước phong kiến bằng một quyền lực được
tổ chức thành nhà nước của giai cấp tư sản Tuy nhiên sự thống trị lâu dàicủa tầng lớp phong kiến đã được nhiều tầng lớp nhân dân (nông dân, côngnhân, thương nhân thành thị) chấp nhân một cách tự nhiên và đã ăn sâu vàotrong tiềm thức của họ, đồng thời thế lực của giai cấp tư sản lúc đó chưa đủmạnh để có thể đè bẹp hoàn toàn thế lực phong kiến đã thông trị lâu dài, từ
Trang 14đó giai cấp tư sản trở nên mong muốn chia sẻ quyền lực thống trị với nhàvua Sự hiện diện của nhà vua trong bộ máy nhà nước đã hình thành chế địnhnguyên thủ quốc gia trong pháp luật (hiến pháp) tư sản Và dần dần theo sựbiến động trong lịch sử mà ở từng quốc gia có thể tồn tại các vị vua hay nữhoàng ở các nước còn duy trì chính thể quân chủ, các vị tổng thống của cácnước theo chính thể công hòa
- Chế định nguyên thủ quốc gia là một chế định quan trọng trong thể chế
chính trị Nhưng ở mỗi nước nguyên thủ quốc gia có tên gọi, vị trí, chứcnăng khác nhau tuỳ thuộc vào thể chế chính trị và cách thức tổ chức nhànước, hay nói cách khác là phụ thuộc vào hình thức chính thể của những nhànước đó
2 Địa vị pháp lý của Nguyên thủ quốc gia
- Địa vị pháp lí của nguyên thủ quốc gia là sự khái quát hóa vị trí, mô hình,
vai trò và mối quan hệ của nguyên thủ quốc gia với các cơ quan nhà nướcthông qua các quy định của pháp luật
- Trong xã hội chưa có hiến pháp thì nguyên thủ quốc gia (nhà vua) có quyền
lực vô hạn và là cá nhân đại diện cho một quốc gia Trong thời đại ngày nay,một xã hội có hiến pháp, tùy vào từng hiến pháp của từng quốc gia mà cócác cách ghi nhận khác nhau về chế định này Một số hiến pháp (chẳng hạnhiến pháp Công hòa liên bang Đức) thì xác định nguyên thủ quốc gia có một
vị trí độc lập trong tổ chức quyền lực nhà nước và là biểu tượng quốc gia.Trong khi đó nhiều nước lại xác định rõ ràng nguyên thủ quốc gia là cá nhânthuộc một nhánh quyền lực nào đó (có thể hành pháp hay lập pháp) của nhànước
- Dù với tên gọi hết sức khác nhau, nhưng các nguyên thủ quốc gia đều được
Hiến pháp quy định là người đứng đầu nhà nước, có quyền thay mặt nhà