Đảng bộ tam điệp với công cuộc đổi mới thời kì 1986 2005

Cùng với cả nớc, để thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu,bớc vào thực hiện đờng lối đổi mới, thị xã Tam Điệp đã nhanh chóng tiếp nhận,vận dụng một cách có hiệu quả, linh hoạt, sáng t

Trờng Đại học vinh Khoa LịCH Sử

- -ĐINH THị THU THủY

khoá luận tốt nghiệp đại học

Đảng bộ TAM ĐiệP với công cuộc ĐổI MớI

Vinh - 2006

Lời cảm ơn

Để thực hiện đề tài này, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc

đến cô Nguyễn Thị Bình Minh - Thạc sỹ ngời hớng dẫn trực tiếp tôi hoàn thành tốt công trình nghiên cứu lịch sử địa phơng mình.

Đồng thời tôi xin cảm ơn tới các thầy, cô giáo trong khoa Lịch Sử

đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành Khoá luận này.

Xin chân thành cảm ơn sự quan tâm giúp đỡ của Ban Tuyên giáo thị ủy Tam Điệp, tập thể cán bộ đã và đang công tác tại thị

ủy, UBND thị, phòng lu trữ thị ủy Tam Điệp đã giúp đỡ tôi về mặt t liệu.

Đây là công trình nghiên cứu đầu tay, điều kiện t liệu và khả năng có hạn, chắc chắn đề tài sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận đợc sự góp ý chân thành của quý thầy cô

và các bạn đọc để đề tài đợc bổ sung hoàn chỉnh hơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Vinh tháng 5/2006

Sinh viên: Đinh Thị Thu Thủy

Mục Lục

Trang

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài 4

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu 5

1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, truyền thống lịch sử - văn hóa 7

1.1.2 Lịch sử tên gọi và sự phân chia địa giới 101.1.3 Truyền thống lịch sử - văn hóa 121.2 Vài nét về tình hình kinh tế - xã hội thị xã Tam Điệp trớc nhữngnăm đổi mới (1981 - 1985)

2.2.2.1 Kinh tế 352.2.2.2 Văn hóa - giáo dục - y tế 402.2.2.3 Chính trị - an ninh - quốc phòng 422.2.3 Hạn chế và khó khăn 44

Chơng 3 Đảng bộ Tam Điệp lãnh đạo nhân dân đẩy mạnh công

cuộc đổi mới (1996 - 2005)

47

3.1 Những chuyển biến mạnh mẽ về kinh tế - xã hội của thị xã Tam

Điệp trong những năm cuối thế kỷ XX (1996 - 2000)

47

3.1.1 Điều kiện lịch sử và những chủ trơng, chính sách của Đảng

bộ Tam Điệp trong thời kỳ mới

Công cuộc cải tổ, cải cách ở các nớc XHCN đã có nhiều tác động sâu sắc

đến Việt Nam

ở Việt Nam, sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nớc vào năm

1975, bên cạnh những thuận lợi và những thành tựu đã giành đợc trong giai

đoạn đầu xây dựng đất nớc, chúng ta cũng đứng trớc nhiều khó khăn thách thứcmới T tởng chủ quan, say sa với thắng lợi, nóng vội, muốn tiến nhanh lênCNXH trong một thời gian ngắn, việc bố trí sai cơ cấu kinh tế, cộng với nhữngkhuyết điểm của mô hình kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp ngày càng

lộ rõ, làm cho tình hình kinh tế - xã hội rơi vào trì trệ, khủng hoảng, buộc đất

n-ớc ta phải đổi mới

Quá trình đổi mới đợc bắt đầu vào lúc kinh tế - xã hội của đất nớc gần

nh đã rơi đến “đáy” của cuộc khủng hoảng: Sản xuất nông nghiệp trì trệ, nạnthiếu lơng thực diễn ra triền miên Sản xuất công nghiệp tuy tăng về giá trị, nh-

ng đại đa số nhà máy, xí nghiệp ở trong tình trạng làm ăn thua lỗ Lu thôngphân phối ắch tắc Lạm phát đạt đến tốc độ “phi mã”

Tất cả những điều đó, cộng vói những hậu quả nặng nề cha giải quyếtxong của hơn 30 năm chiến tranh ác liệt, đã khiến cho đời sống của các tầng lớp

nhân dân sa sút nghiêm trọng Tiêu cực xã hội lan rộng Các cơ lãnh đạo, quản

lý của Đảng và Nhà nớc thấy không thể tiếp tục duy trì những chủ trơng, chínhsách đã lỗi thời

Với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sựthật, Đại hội VI của ĐCSVN (12/1986) đã nghiêm khắc tự phê bình về nhữngchủ trơng, chính sách sai lầm mang nặng tính giáo điều, chủ quan, duy ý chítrong cải tạo XHCN và xây dựng CNXH trớc đây, đồng thời đề ra đờng lối đổimới toàn diện nhằm đa đất nớc ra khỏi khủng hoảng đi vào thế ổn định và pháttriển

Chính sách đổi mới của ĐCSVN xuất phát từ thực tế Việt Nam và đợctiến hành từng bớc phù hợp với hoàn cảnh, trình độ của chính bản thân mình,không chịu bất cứ một sức ép nào từ bên ngoài và nhất là không ảo tởng vàomột mô hình nào sẵn có Đổi mới trở thành vấn đề sống còn của đất nớc vànhân dân ta, đồng thời là vấn đề phù hợp với xu thế của thời đại Đại hội VI(12/1986) của ĐCSVN đợc xem là Đại hội mở đầu công cuộc đổi mới

Trong bối cảnh chung của đất nớc, Tam Điệp là một thị xã nghèo thuộctỉnh Ninh Bình ở khu vực miền Bắc, thời tiết khí hậu khắc nghiệt, cơ sở vật chấthạ tầng thấp kém, sản xuất kém phát triển, đời sống nhân dân thiếu thốn, gặpnhiều khó khăn Cùng với cả nớc, để thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu,bớc vào thực hiện đờng lối đổi mới, thị xã Tam Điệp đã nhanh chóng tiếp nhận,vận dụng một cách có hiệu quả, linh hoạt, sáng tạo những chủ trơng, quan điểm,chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nớc vào thực tiễn địa phơng, đã khai thác

có hiệu quả tiềm năng nội lực, với tinh thần đoàn kết, tự lực tự cờng, năng độngsáng tạo Đảng bộ, quân dân thị xã đã đạt đợc những thành tựu cơ bản trên nhiềulĩnh vực, tạo những tiền đề quan trọng để tiếp tục xây dựng thị xã ngày một tr-ởng thành, hòa nhập chung vào với sự phát triển mới của đất nớc

Trong 20 năm thực hiện đờng lối đổi mới (1986 - 2005), thị xã Tam

Điệp đã giành đợc những thắng lợi chủ yếu trên mọi lĩnh vực: Kinh tế, chính trị,văn hóa, giáo dục, y tế, an ninh - quốc phòng… song bên cạnh đó thị xã vẫn còn

những mặt yếu kém, thiếu sót, đòi hỏi nhân dân thị xã Tam Điệp và các cơquan, cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo phải có biện pháp khắc phục.

Để thực hiện đợc mục tiêu, nhiệm vụ sớm xây dựng thị xã Tam Điệp

“giàu về kinh tế, vững về chính trị, mạnh về quốc phòng an ninh, đẹp về vănhóa và nếp sống”, việc nghiên cứu những thành tựu cũng nh những hạn chế, rút

ra bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện tốt công cuộc

đổi mới ở thị xã Tam Điệp hiện nay là một việc làm có ý nghĩa thiết thực Bảnthân tôi - một ngời con của mảnh đất Tam Điệp với mong muốn góp một phầnnhỏ sức lực và trí tuệ của mình, cùng nhân dân Tam Điệp có một cái nhìn tổngquan lại quá trình 20 năm thực hiện sự nghiệp đổi mới ở thị xã Để từ đó khẳng

định sự đúng đắn, sáng tạo đờng lối đổi mới của Đảng và quá trình vận dụngvào hoàn cảnh thực tế ở địa phơng

Với ý nghĩa đó, tôi chọn đề tài: “Đảng bộ Tam Điệp với công cuộc đổi

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Bàn luận về đổi mới ở Việt Nam là vấn đề đợc nhiều học giả, nhà nghiêncứu trong và ngoài nớc quan tâm Nghiên cứu công cuộc đổi mới của cả nớc nói

chung, vấn đề đổi mới “Đảng bộ Tam Điệp với công cuộc thời kỳ 1986

-2005” nói riêng vẫn còn là một đề tài mới cập nhật, mang tính thời sự Trong cả

nớc hiện nay đã có nhiều tài liệu, công trình nghiên cứu mang tính chuyên khảo

về đờng lối đổi mới của Đảng hoặc đề cập đến một số khía cạnh của vấn đề nh:

2.1 Các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của ĐCSVN tại các Đại hội

VI, VII, VIII, IX đã tổng kết những thành tựu đạt đợc và vạch ra các hạn chế

đang tồn tại trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu mà nghị quyết các

Đại hội đó đề ra

2.2 Cuốn “Lịch sử Việt Nam từ 1975 đến nay” của Trần Bá Đệ biênsoạn, NXBĐHQGHN, 2000 đã nêu lên những thành tựu, tiến bộ và những hạnchế của đất nớc từ khi thực hiện đờng lối đổi mới cho đến năm 1996

2.3 Cuốn “Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 20 năm

đổi mới (1986 - 2006), NXBCTQG đã khẳng định những thành tựu, tiến bộ, chỉ

ra những hạn chế, thiếu sót trong quá trình phát triển t duy lý luận và chỉ đạothực tiễn của Đảng ta qua 20 năm đổi mới

2.4 Các báo cáo tình hình, nhiệm vụ của thị ủy Tam Điệp qua từngnhiệm kỳ đã đánh giá, tổng kết sơ lợc những thành tựu, hạn chế của thị xã Tam

Điệp trong quá trình thực hiện đổi mới hiện đang lu hành nội bộ tại kho lu trữthị ủy Tam Điệp

Nhìn chung, tất cả các tài liệu nói trên đã nêu lên một cách tổng quátnhững thành tựu, tiến bộ và những hạn chế yếu kém cũng nh rút ra bài học kinhnghiệm trong quá trình 20 năm thực hiện đờng lối đổi mới của đất nớc, song ch-

a đề cập đến một địa phơng nào cụ thể Trên cơ sở đó đề tài của tôi với việccung cấp nhiều luận cứ khoa học cho việc bổ sung, phát triển đờng lối, chínhsách đổi mới của Đảng bộ Tam Điệp, giúp Đảng bộ thị xã có đợc những thắnglợi to lớn trong sự nghiệp đổi mới trên mọi lĩnh vực trong những năm tiếp theocủa thế kỷ XXI

3 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu “Đảng bộ Tam Điệp với công cuộc đổi mới thời kỳ 1986 2005” là một đề tài lịch sử địa phơng Đề tài nhằm làm rõ về sự lãnh đạo của

-Đảng bộ Tam Điệp thông qua những chủ trơng, chính sách của -Đảng bộ; tổngkết, đánh giá những thành tựu đạt đợc của nhân dân Tam Điệp cũng nh các hạnchế, thiếu sót, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong quá trình 20 năm

đổi mới của cán bộ và nhân dân thị xã Tam Điệp

Với mục tiêu đó của đề tài, trớc hết chúng tôi đề cập đến điều kiện tựnhiên, truyền thống lịch sử - văn hóa Tam Điệp, những nhân tố trực tiếp ảnh h-ởng đến công cuộc đổi mới Nội dung cơ bản của khóa luận là đề cập đếnnhững thành tựu và hạn chế trong quá trình thực hiện đờng lối đổi mới của thịxã Tam Điệp dới sự lãnh đạo của Đảng bộ Tam Điệp từ 1986 - 2005 Từ thực tế

ở Tam Điệp, qua đó khẳng định đờng lối đổi mới của ĐCSVN đợc vạch ra từ

Đại hội lần thứ VI (12/1986) là đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với thực tiễn đất

n-ớc Việt Nam và thích ứng xu thế thời đại và đã nhanh chóng đi vào cuộc sống.Thị xã Tam Điệp đã thực hiện đờng lối đổi mới đó bằng những biện pháp cụthể, linh hoạt, sáng tạo phù hợp với thực tế địa phơng đã tạo ra sự chuyển biếntích cực trên mọi lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội, mở ra cục diện phát triểnmới trên địa bàn thị xã Tam Điệp

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài “Đảng bộ Tam Điệp với công cuộc đổi mới thời kỳ

1986 - 2005”, chúng tôi đi sâu khai thác các nguồn tài liệu sau:

Nguồn tài liệu thành văn: Các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của

ĐCSVN từ Đại hội VI đến Đại hội IX, các giáo trình lịch sử Việt Nam hiện đại.Cơ bản vẫn là các báo cáo tình hình, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội quatừng nhiệm kỳ từ 1986 - 2005 của Đảng bộ Tam Điệp đang lu trữ ở thị ủy Tam

Điệp

Nguồn tài liệu điền dã: Đó là các cuộc trao đổi, thảo luận trực tiếp vớinhân dân và các cán bộ lãnh đạo đang công tác hoặc đã nghỉ hu - những ngời có

đóng góp quan trọng cho thị xã Tam Điệp trong công cuộc đổi mới của quê

h-ơng, chứng kiến từ thực tế sự thay da đổi thịt của thị xã Tam Điệp trong quátrình đổi mới

Từ nguồn tài liệu thành văn và điền dã, chúng tôi đã xác minh, đối chiếu,

so sánh để đề tài của mình đợc đánh giá, tổng kết một cách khách quan

Đề tài này đợc hoàn thành trên cơ sở phơng pháp luận của chủ nghĩa Mác

- Lê nin, phơng pháp nghiên cứu chủ yếu là phơng pháp lịch sử kết hợp với

ph-ơng pháp lôgic Ngoài ra còn sử dụng các phph-ơng pháp: Thống kê, so sánh, đốichiếu, phân tích… để xử lý các số liệu trong báo cáo nhằm làm sáng tỏ nhữngvấn đề cơ bản của đề tài

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần dẫn luận, kết luận và tài liệu tham khảo, phụ lục Nội dungchính của khóa luận đợc trình bày trong 3 chơng:

Chơng 1 Khái quát về thị xã Tam Điệp trớc thời kỳ đổi mới (1986)

Chơng 2 Đảng bộ Tam Điệp với công cuộc đổi mới thời kỳ 1986- 1995

Chơng 3 Đảng bộ Tam Điệp lãnh đạo nhân dân đẩy mạnh công cuộc đổi mới(1996 - 2005)

B Nội Dung

Ch ơng 1 Khái quát về thị xã Tam Điệp trớc thời kỳ đổi mới

( 1986)

1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, truyền thống lịch sử - văn hóa.

1.1.1 Điều kiện tự nhiên:

Dới con mắt của các nhà địa lý - địa chất, Tam Điệp là đoạn cuối củavòng cung đá vôi Hoà Bình ăn ra tận bờ biển Đó là một dải núi đá vôi xen lẫnmột số đồi đất, chạy theo hớng chung Tây Bắc - Đông Nam nằm ở giáp ranh 2tỉnh Hà Nam Ninh và Thanh Hóa Địa hình và cảnh trí thiên nhiên rất đa dạng

và kỳ vĩ Những núi đá vôi muôn hình, muôn vẻ, vách núi dựng đứng, những đồi

đất hiền lành, xen giữa là những thung lũng bằng phẳng, những dòng suối uốnquanh Núi đá vôi tạo thành nhiều hình dáng kỳ lạ, nhiều hang động đẹp, trong

đó có động Trà Tu nổi tiếng Vùng đồi núi Tam Điệp lại nằm giữa vùng đồngbằng sông Hồng ở phía Bắc và vùng đồng bằng sông Mã ở phía Nam, giữa địahình núi rừng phía Tây với địa hình ven biển phía Đông [34, 29]

Nếu 2 đồng bằng Bắc bộ và đồng bằng Thanh Hóa là sản phẩm của cácbồi tụ phù sa cổ và trẻ trên các miền rìa thấp, ít nhiều có liên quan trực tiếp vớiquá trình biển tiến và biển lùi với những nét địa hình đơn điệu, thì vùng Tam

Điệp nổi cao lên với một khối địa hình đa dạng phức tạp hơn Tam Điệp tiềm

tàng một tổng thể các dạng tài nguyên nh khí hậu, khoáng sản, đất, nớc và thếgiới sinh vật… với sắc thái độc đáo riêng của nó.

Lịch sử hình thành lãnh thổ và tài nguyên sẽ góp phần xác lập mối quan hệ

đặc thù giữa con ngời ở đây với thiên nhiên Tam Điệp trong quá trình c trú vàkhai thác tiềm năng tài nguyên cho công cuộc xây dựng cuộc sống và xã hội: tr-

ớc đây, hiện nay và cho cả mai sau

Tam Điệp là bộ phận thấp nhất và nằm ở gần cuối của toàn bộ khối đávôi đồ sộ kéo dài từ cao nguyên Mộc Châu (Sơn La) đến Hòa Bình, Ninh Bình.Hớng chính của khối này là từ Tây Bắc đổ về Đông Nam, về đến đoạn đồngbằng, ở khu vực Đồng Giao - Tam Điệp, các ngọn núi đá hạ dần độ cao, sắp xếplại tạo nên “Bức tờng thành tự nhiên” án ngữ toàn bộ phần cực Bắc của lãnh thổmiền Trung

Khối núi đồ sộ trên khu vực Tam Điệp, trong cấu trúc địa chất, là mộtkhối xen kẽ của 2 hệ tầng:

Hệ tầng Cò Nòi - hệ tầng thứ nhất gồm các sa thạch, diệp thạch sét cóxen kẽ những “thấu kính” đá vôi Hệ tầng này với thành phần thạch học (đá mẹ)

là nguồn gốc phát sinh ra các dạng địa hình: Núi đất (thấp), đồi bát úp và lợnsóng; gò thấp thoải hay bằng nằm xen giữa “đảo núi đá vôi” thuần loại màuxám xanh, xám sáng thuộc hệ tầng thứ hai: Hệ tầng Đồng Giao Đây là hệ tầngtiềm tàng khối lợng đá vôi chính phân bố trên một diện tích gần 300km2 trongtoàn tỉnh Hà Nam Ninh với trữ lợng chung khoảng 17 tỷ tấn và chất lợng đá vôi

ở khu vực Tam Điệp - Đồng Giao vào loại khá (hàm lợng ôxit Canxi từ 54 đến55% và ôxit Manhê nhỏ hơn 1% là hàm lợng có thể đáp ứng theo những yêucầu trong quy trình công nghệ) [34, 62 - 63]

Ưu thế nổi lên về tiềm năng tài nguyên trong lòng đất của Tam Điệp trữlợng đá vôi có chất lợng - là nguồn nguyên liệu lớn và không thể thiếu đợc chocông nghiệp xi măng, đất đèn, xút và chế biến vôi cho xây dựng cũng nh gópphần thâm canh đối với diện tích canh tác Đây là khía cạnh tơng tác đối với cácloại đất thấp và đất Feralit hình thành trên sản phẩm sa thạch, phiến thạch trong

hệ tầng Cò Nòi Không phải bất kể lãnh thổ nào cũng có đợc sự thuận lợi đó nhTam Điệp Những gì liên quan đến phiến thạch sét, đến các địa hình thấp bồi tụ

là sự hình thành ở Tam Điệp, cùng với Ba Sao và Bút Sơn, một trữ lợng khôngnhỏ về sét - nguyên liệu cho gốm sứ, gạch ngói, là nguồn Đôlômit phong hóatrong chế tạo gạch không nung và chịu nén lớn (50 - 70kg/cm2) [34, 63 - 64]

Tất cả những tiềm tàng nói lên khả năng của một ngành khai thác và chếbiến vật liệu xây dựng trên địa bàn Tam Điệp

Từ tài nguyên lòng đất trong lịch sử hình thành đến địa hình bề mặt vớihình thái đa dạng cùng vị trí địa lý của địa bàn Tam Điệp đã góp phần quy địnhcho một kiểu khí hậu cũng độc đáo, đặc thù cho một vùng đất mà đô thị tơng laikhông thể không chú ý

Khí hậu trên địa bàn Tam Điệp ở cả 2 mùa ma hè thu, mùa đông lạnh hơi khô đều mang tính khắc nghiệt và sâu đậm hơn so với các vùng phía Nam

-và phía Bắc nó Sự đắp đổi của các dạng địa hình tơng phản, sự phân bố không

đều những “ốc đảo đá vôi” xen với địa hình trũng thấp giữa chúng, sẽ là việchình thành nên những hành lang hút gió vào mùa đông Sự mất mát năng lợng

có thể làm cho nền nhiệt độ hạ thấp xuống và trên những trũng kín, vào mùa

Những ngọn núi đá vôi đa dạng về hình thái bề mặt, về kích thớc tuy cóthiếu đi một tầng đất dày cho một thảm rừng phong phú, nhng đã lại có nhữngloại “tứ thiết” bám trụ trên núi đá cheo leo nh nghiến, lát, vàng anh… tùy từngnơi mà tạo thành những “kho” gỗ quý cùng với những thảm cây bụi, thảm cỏ

hàm chứa những cây cảnh, cây thuốc, vị thuốc (cốt toái bổ, tắc kè…) đã có thời

và hiện nay cũng còn chỗ tạo thành những đặc sản quý của khu vực mà con

ng-ời đã từng khai thác

Trên địa hình “ô trũng” Cáctơ, tuy ít nớc, nhng đợc bù lại bằng lợng ẩm,

ít một, từ các nơi cao hơn dồn đến cùng với nguồn vật chất dốc tụ là nền dinh ỡng tạo nên độ phì của đất cho cả những nhóm cây rừng, cây tạp trù phú củakiểu rừng nhiệt đới thờng xanh rậm rạp Những khảm rừng nh vậy cùng vớinhững “ô vờn” xen giữa các “ ốc đảo đá vôi”, không chỉ là nguồn thức ăn phongphú mà còn là những nơi ở, những “căn buồng” lý tởng cho nhiều động vật c trú

d-và phát triển

Bên cạnh đó, những cum núi đất, những dãy đồi phiến thạch, sa thạch vànhững gò thoải trên nền phù sa cổ đã tạo nên loại đất đỏ - vàng phì nhiêu, trênmột độ cao trung bình không quá 200 m (so với mặt biển) Nằm ở xấp xỉ 20010’

vĩ độ Bắc là những điều kiện phát sinh những kiểu rừng kín thờng xanh thuộc

đai rừng mà chỉ có lim là u thế [34, 65 - 67]

Tất cả những điều trên đều hứa hẹn với con ngời Tam Điệp một nét đẹptrong viễn cảnh tơi mát về một cảnh quan văn hóa - một hệ sinh thái nhân sinhtối u mà thiên nhiên đã u ái ban tặng cho mảnh đất Tam Điệp này

1.1.2 Lịch sử tên gọi và sự phân chia địa giới:

“Một đèo, một đèo lại một đèoKhen ai khéo tạc cảnh cheo leo”

(Hồ Xuân Hơng) Trớc đây địa danh Tam Điệp chỉ mang ý nghĩa đơn sơ là ba đèo hay còngọi là đèo Ba Dội Nhng ngày nay Tam Điệp đã thực sự trở thành một trung tâmchính trị, một đơn vị hành chính, một cơ sở kinh tế và một vị trí quân sự quantrọng

Ngày xa, nhìn suốt lại chặng đờng lịch sử, vùng đất Tam Điệp tuy là một

vị trí quan trọng, là điểm phân chia các thế lực cát cứ và là nơi xuất phát cáccuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc nhng cha thời nào, cha một chính quyền nào

chọn nơi đây làm trung tâm chính trị hay vị trí để xây dựng nền kinh tế và tổchức hành chính Điều này có thể giải thích đợc vì nơi đây xa kia là vùng núinon hiểm trở hoang vắng và lợi hại mà hình ảnh còn đọng lại trong tâm trí ngờidân quanh vùng là “Rừng thiêng nớc độc”, là “Ma ngàn bão biển” Hình ảnh ấy

đợc ghi nhớ bằng câu ca dao:

“Ai về Quán Cháo Đồng Giao

Má hồng để lại, xanh xao mang về”

Ngày nay Tam Điệp không còn là nh vậy nữa Đây là một sự vận độngmang tính quy luật của sự hình thành các trung tâm hành chính trên cơ sở yêucầu phát triển nền kinh tế quốc dân, củng cố quốc phòng và những yêu cầu khácnhau của đời sống xã hội…

Thị xã Tam Điệp ra đời ngày càng đợc mở rộng và phát triển trên cáinền tảng chung ấy và nó cũng có cội nguồn của nó So với các trung tâm hànhchính khác nhau nh thị xã Ninh Bình, thị xã Hà Nam, thành phố Nam Định ởgóc độ thời gian thì thị xã Tam Điệp còn rất trẻ

Tuy “Tuổi đời” còn rất “trẻ” nhng thị xã Tam Điệp đã phải trải quanhiều bớc thăng trầm trên con đờng định hình để rồi từ đây, nó thực sự đứngvững trên một địa bàn rộng lớn, có một vị trí quan trọng với sức vơn lên ngàymột mạnh mẽ cả về kính tế, chính trị và văn hóa - xã hội mà biểu hiện rực rỡnhất là truyền thống lịch sử trong đấu tranh giữ nớc của dân tộc [34, 70 - 71]

Ngày 23/02/1974, trên cơ sở giải thể thị trấn nông trờng Đồng Giaothuộc huyện Yên Mô (nay là một phần đất của Tam Điệp), Phủ thủ tớng raquyết định số 15 BT quyết định thành lập thị trấn Tam Điệp thuộc tỉnh NinhBình (cũ)

Địa giới thị trấn Tam Điệp gồm khu vực các cơ quan xí nghiệp đóng trên

đất nông trờng Đồng Giao, dọc quốc lộ 1A Uỷ ban hành chính thị trấn Tam

Điệp quản lý về mặt hành chính các đơn vị sau: Nông trờng Đông Giao, nôngtrờng Tam Điệp, hợp tác xã Mùa Thu (thuộc xã Yên Đồng), hợp tác xã QuangSỏi (thuộc xã Yên Sơn)

Ngày 27/04/1977, Hội đồng chính phủ ra quyết định số 125 CP về việchợp nhất và điều chỉnh địa giới một số huyện của tỉnh Hà Nam Ninh, trong đóviệc sát nhập thị trấn Tam Điệp huyện Yên Mô và 10 xã của huyện Yên Khánhthành một huyện mới lấy tên là huyện Tam Điệp Huyện lị Tam Điệp lúc đó

đóng tại xã Khánh Thịnh vì địa điểm này tơng đối trung tâm của đơn vị huyệnmới

Ngày 17/12/1982, Hội đồng bộ trởng (nay là chính phủ) ra quyết định200/HDBT, quyết định thành lập thị xã Tam Điệp trên cơ sở mở rộng thị trấnTam Điệp Trong quyết định nêu rõ: Thị xã Tam Điệp gồm thị trấn Tam Điệp,các xã Yên Bình, Yên Sơn của huyện Tam Điệp cắt sang Sau khi thành lập cho

đến nay, thị xã Tam Điệp bao gồm 3 phờng là: Phờng Trung Sơn, Nam Sơn, BắcSơn và 4 xã: Yên Bình, Yên Sơn, Đông Sơn và Quang Sơn Địa giới thị xã Tam

Điệp ở phía bắc giáp huyện Hoa L, phía Nam giáp thị trấn Bỉm Sơn của tỉnhThanh Hóa, phía đông giáp huyện Tam Điệp, phía tây giáp huyện HoàngLong… Thị xã Tam Điệp đã có một số xã ngoại vi sản xuất nông nghiệp và raumàu Đây là điều kiện thuận lợi để thị xã mở rộng và phát triển trong tơng lailâu dài

là nơi nằm ngang trên con đờng thiên lý từ Bắc vào Nam, từ Nam ra Bắc, Tam

Điệp đã để lại một âm hởng, một dấu ấn sâu sắc trong đời sống sinh hoạt cho

đến nay đã hun đúc tạo thành một truyền thống của cả một cộng đồng

Trong quá trình lịch sử đấu tranh dựng nớc và giữ nớc lâu dài của dântộc, nhân dân Tam Điệp đã khai phá các đờng giao thông nhằm mở rộng mối

giao lu kinh tế - văn hóa trong nớc, vừa triệt để lợi dụng thế thiên hiểm của địabàn để bịt kín các đờng giao thông ngăn chặn kẻ thù đến xâm lợc góp phầnbảo vệ nền độc lập của dân tộc.

Trên lĩnh vực lao động sản xuất con ngời Tam Điệp đã biết tận dụng đa

kỹ thuật vào khai thác tiềm năng tự nhiên vốn có của địa phơng, đang sống gắnghiểu biết những quy luật tạo thành của “Thiên thời - địa lợi - nhân hòa” Vàcon ngời khi đó, sẽ dễ dàng từ bỏ một nếp làm, một cách khai thác thiên nhiênvô ý thức, tự ghép mình vào một thành viên của thiên nhiên mà bao giờ cũng u

ái với những ai biết trân trọng quý mến nó - hiểu nó

Đặc biệt về văn hóa, nhân dân Tam Điệp có một đời sống sâu sắc, cómột sự hài hòa rất rõ giữa vùng núi, vùng đồng bằng và vùng biển trong quanniệm thẩm mỹ, đã tạo nên những truyền thuyết ly kỳ nhng không quá say mêtrớc những sức mạnh siêu nhiên nhng vẫn không thoát ly trần giới, và vẫn lấytinh thần nhân bản, cái đẹp trần tục của tình yêu giữa nam và nữ làm sự định h-ớng cho mình nh truyền thuyết “Lữ Gia”, “Cờng bạo đại vơng”; Câu chuyệnhuyền thoại miệng chiếc đó của nhà s Không Lộ đợc sản sinh gắn liền vớicảnh quan, bản thân Tam Điệp phản ánh mơ ớc của ngời dân về một cuộc sốnggia đình yên lành, chung thủy, về hạnh phúc trần thế, về việc khẳng định nhâncách con ngời, điều này khác biệt với những cụm truyền thuyết đợc sản sinh ở

Hà Bắc

Tôn giáo ở thị xã Tam Điệp cũng phát triển phong phú Bên cạnh việcthờ cúng tổ tiên trong gia tộc, ở Tam Điệp còn thờ các vị Thành Hoàng, núi

Đăng Côi có miếu thờ Lữ Gia, xã Yên Thái có đền thờ Liễu Hạnh

Tựu trung lại, sinh hoạt văn hóa tinh thần của ngời dân Tam Điệp rấtphong phú, mang tính cách riêng đậm dấu ấn con ngời nơi đây

Ngợc dòng lịch sử, sau kháng chiến chống Thanh trong khoảng hơn 200năm trở lại đây, lịch sử Tam Điệp tiếp tục ghi thêm một số sự kiện mới gắnliền với cuộc đấu tranh cách mạng chống chủ nghĩa thực dân và công cuộc xâydựng CNXH của nhân dân ta Cùng với sự ra đời của ĐCSVN, Đảng bộ tỉnh

Ninh Bình cũng đợc thành lập và đã lãnh đạo nhân dân Tam Điệp giành chínhquyền, tiến hành chiến tranh cách mạng từ 1930 - 1975.

Trong thời gian thống trị của thực dân Pháp, trên cơ sở đờng Thiên Lý

đ-ợc nắn thẳng, chúng mở đờng quốc lộ I và đờng sắt Bắc - Nam qua Tam Điệp.Bọn t sản Pháp và Việt tranh nhau về Đồng Giao lập đồn điền trồng cà phê,chè và chăn nuôi bò Để bảo vệ quyền lợi bọn chủ đồn điền và địa bàn có ýnghĩa quân sự này, thực dân Pháp dựng đồn Tây Cao khoảng năm 1934-1935,rồi lập sân bay Đồng Giao (Ngặt Kéo) năm 1940 Điều này khiến cho ngời dânTam Điệp vô cùng cực khổ, ruộng, đất bị chấp chiếm, phải làm thuê cho chủ

đồn điền với đồng lơng rẻ mạt chết đói

Năm 1945, trong khí thế sục sôi cách mạng của cả nớc, nhân dân Tam

Điệp đã theo Đảng vùng lên giành chính quyền

Cách mạng Tháng Tám thành công 1945 đã lập nên nớc Việt Nam dânchủ cộng hòa, nhà nớc công nông đầu tiên ở Đông Nam á, mở ra một kỷnguyên mới cho dân tộc, độc lập, tự do và CNXH

Hòa vào không khí cách mạng cả nớc, ngày 20/8/1945, cờ đỏ sao vàngtung bay trên cây đa cổ thụ làng Vĩnh Khơng báo hiệu thắng lợi của cáchmạng và chính quyền trong vùng đã về tay nhân dân Tam Điệp

Tháng 3/1953, thực dân Pháp chiếm lại Tam Điệp Chúng dựng đồn bốt,lập thêm sân bay Dốc Diệm nhằm đánh phá cơ sở kháng chiến, khống chếvùng đồng bằng, ngăn chặn đờng tiếp tế chi viện từ khu IV lên Điện Biên Phủ.Ngày 2/11/1953 phó tổng thống Mỹ Nixơn đến thị sát chợ Ghềnh để úy lãoquân đội Pháp và tính kế can thiệp sâu vào cuộc chiến tranh ở Việt Nam và

Đông Dơng Quân dân Tam Điệp đã phối hợp với quân dân các vùng chungquanh và bộ đội chủ lực đẩy mạnh chiến tranh du kích, góp phần làm thất bạicác cuộc hành quân của địch Trong kháng chiến chống Pháp, Tam Điệp đãtừng là địa bàn tập kết và triển khai lực lợng đánh địch của Đại đoàn 304 và

Đại đoàn 320

Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, ngày 28/06/1954, những tênPháp cuối cùng phải rút khỏi vành đai Tam Điệp Đó là những ngày quê hơngTam Điệp đợc vĩnh viễn giải phóng khỏi ách thực dân.

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, nhân dân Tam Điệp vừa lao

động xây dựng quê hơng, vừa góp phần tích cực chống lại cuộc chiến tranhphá hoại của đế quốc Mỹ và chi viện cho chiến trờng Nông trờng Đồng Giao,nông trờng Tam Điệp đợc thành lập Năm 1975, Binh đoàn Quyết Thắng tậpkết ở Tam Điệp lên đờng vào miền Nam tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh lịch

sử, cùng quân dân cả nớc giải phóng Miền Nam thống nhất đất nớc [34, 41 42]

Năm 1982, thị xã Tam Điệp đợc thành lập, Đảng bộ Tam Điệp cũng ra

đời đã mở ra một thời kỳ và triển vọng phát triển của Tam Điệp với t cách làmột đô thị XHCN, con ngời mới XHCN

1.2 Vài nét về tình hình kinh tế - xã hội thị xã Tam Điệp trớc những năm đổi mới (1981 - 1985).

Năm 1975 chiến tranh kết thúc, nhân dân Tam Điệp phải gánh chịunhững hậu quả hết sức nặng nề Thị xã lại ra đời trong lúc cơ chế cũ bị xóa bỏ,cơ chế mới đã và đang hình thành nhng cha đồng bộ Thêm vào đó thời tiết khíhậu lại khắc nghiệt “Rừng thiêng, nớc độc” Nền kinh tế - xã hội của thị xãkém phát triển, đời sống của các tầng lớp nhân dân vô cùng khó khăn, thiếuthốn; các nhu yếu phẩm, hàng tiêu dùng phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt cho đờisống của ngời dân cha đợc đáp ứng…

Hoàn cảnh đó đặt ra cho Đảng bộ thị xã nhiệm vụ phải nhanh chónghàn gắn vết thơng chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện

đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân

Trong những năm 1981 - 1985, Đảng bộ và nhân dân Tam Điệp đã xâydựng thị xã mới trong điều kiện tiền vốn, vật t, nguyên liệu hết sức khó khăn,cha có đủ thời gian vật chất cần thiết để khảo sát, nắm vững tiềm năng của thịxã và cha có nhiều kinh nghiệm trong quản lý kinh tế, quản lý đô thị Song nhờ

có nghị quyết của Ban chấp hành trung ơng Đảng, chỉ thị 100 của Ban bí thtrung ơng Đảng về “Khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm và ngời lao động”cộng với khí thế phấn khởi, tin tởng xây dựng thị xã mới, dới sự lãnh đạo chặtchẽ, trực tiếp của Tỉnh uỷ, Đảng bộ quân dân thị xã đã khắc phục khó khăn, pháthuy thế mạnh sẵn có, tranh thủ sự giúp đỡ hỗ trợ của các cấp, các ngành, các cơquan TW, đơn vị quân đội… tạo nên sức mạnh tổng hợp, giành những thắng lợi

đáng phấn khởi có ý nghĩa sâu sắc trên nhiều mặt

Về kinh tế: Sản xuất nông nghiệp có tiến bộ rõ rệt, diện tích, năng suất,sản lợng cây lúa, chè, dứa, lạc (ở cả hai khu vực Quốc doanh và tập thể) đềutăng Sản xuất lơng thực tăng, nhất là sản xuất lúa Sản lợng lơng thực năm

1983 là 1.564 tấn, năm 1985 là 2.578 tấn Cây chè có vị trí chiến lợc ở thị xã,

đã đợc chú ý đầu t, thâm canh và mở rộng diện tích Cây thuốc lá mới đa vàosản xuất nhng bớc đầu đã mang lại hiệu quả kinh tế Vụ thuốc lá năm 1984 -

1985 đạt khá, góp phần tăng thu nhập và tích lũy cho thị xã Một số cây khácnh: Mây, mơ, vải thiều mới đa vào trồng thực nghiệm đang có chiều hớng pháttriển tốt

Chăn nuôi có cố gắng duy trì đàn trâu, bò và phát triển đàn lợn (nhất là ởkhu vực gia đình), đồng thời phát triển thêm đàn dê, đàn vịt đẻ Diện tích ao thảcá ở các gia đình cũng đợc tăng thêm [13, 2]

Tuy đạt đợc một số kết quả trên so với các năm trớc nhng sản xuất nôngnghiệp phát triển cha mạnh, cha đều và cha vững chắc Nông nghiệp cha xác

định rõ cơ cấu cây trồng, con nuôi Phong trào thâm canh lúa còn yếu cha đợc

mở rộng Năng suất lúa chiêm xuân có tiến bộ nhng cha đạt chỉ tiêu nghị quyết

đại hội Đảng bộ thị xã lần thứ I Cha thực hiện đổi mới phân công lao độngtrong nông nghiệp, công tác quản lý trong các hợp tác xã nông nghiệp cònnhiều thiếu sót

Sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp ở các xí nghiệp TW sảnxuất đợc duy trì, có mặt phát triển và có thêm sản phẩm mới Hầu hết các xínghiệp đều hoàn thành và hoàn thành vợt mức kế hoạch nhà nớc hàng năm Sản

xuất vật liệu xây dựng có tiến bộ ở cả 3 khu vực: Quốc doanh, tập thể và gia

đình Xí nghiệp gạch ngói Yên Bình từ đơn vị yếu kém vơn lên và có sản phẩmmới Xã Yên Sơn đã xây dựng đợc một lò ngói công suất 12.000 viên/lò Songcông nghiệp còn đang nhiều lúng túng trong chỉ đạo, công nghiệp chế biếnnông sản yếu Tiểu thủ công nghiệp chuyển biến chậm, cha có nhận thức đúng

đắn nên cha tập trung giải quyết có hiệu qủa về đáp ứng yêu cầu tiền vốn, vật t,nguyên liệu cho sản xuất tiểu thủ công nghiệp Thủ công trong nông nghiệpphát triển chậm, sản xuất vật liệu xây dựng nhìn chung còn yếu

Công tác văn hóa xã hội có bớc chuyển biến khá, nhiều hoạt động cótiến bộ:

Giáo dục phổ thông phát triển nhanh về số lợng, đúng hớng theo chơngtrình cải cách giáo dục, bớc đầu có chuyển biến về chất lợng giáo dục toàn diện,nhất là giáo dục lao động và hớng nghiệp Học sinh phổ thông tăng trung bìnhmỗi năm 10 lớp với 500 em, đã xây dựng đợc phòng học mới, tình trạng học sinhhọc ca 3 đang từng bớc đợc khắc phục Phờng Trung Sơn, Nam Sơn, trờng phổthông trung học có nhiều cố gắng xây dựng trờng lớp

Công tác văn hóa thông tin, truyền thanh đã phục vụ kịp thời nhiệm vụchính trị Phong trào xây dựng nếp sống mới từng bớc đợc đẩy mạnh và đạt kếtquả khá Năm 1985 có 85% đơn vị cơ sở đợc tỉnh công nhận “đơn vị có đờisống văn hóa cơ sở” trong đó có Thị xã Tam Điệp, nếp sống mới trong machay, cới hỏi từng bớc đợc thực hiện tốt Phong trào văn nghệ quần chúng đợcphát triển sôi nổi Đặc biệt khu di tích lịch sử và danh thắng Tam Điệp đợc nhànớc công nhận cùng với hội nghị khoa học về khu di tích này do ủy ban nhândân Tỉnh tổ chức cuối năm 1985 đã nâng thị xã lên tầm vóc mới

Công tác y tế, thể dục, thể thao có nhiều cố gắng xây dựng và củng cốphong trào ở cơ sở Ngành y tế đã từng bớc đợc nâng cao chất lợng khám, chữabệnh và xây dựng mạng lới y tế ở phờng - xã

Tuy nhiên các hoạt động văn hóa xã hội cha thực sự có bớc chuyển biếnmạnh mẽ cân đối và đồng bộ, cha đáp ứng nhu cầu ngày một tăng về đời sống

văn hóa tinh thần của nhân dân Chất lợng dạy, học đạt thấp so với yêu cầu.Xây dựng văn hóa đô thị còn nhiều hạn chế trong nhận thức và việc làm Đàitruyền thanh bị bó hẹp, không vơn rộng ra đợc Phong trào trồng và thu háithuốc nam còn yếu kém Phong trào TDTT phát triển không đều và cha có diệnrộng.

Công tác an ninh, quốc phòng: An ninh chính trị đợc giữ vững, trật tự xãhội có chuyển biến Bớc đầu đã xây dựng đợc mạng lới an ninh nhân dân, tổchức đội thanh niên xung kích an ninh, góp phần phát hiện và trừng trị bọn lumanh chuyên nghiệp, bọn tội phạm hình sự Công tác quốc phòng, xây dựnglực lợng quân sự địa phơng đạt kết quả khá Lực lợng dân quân tự vệ đã đợccủng cố và đi vào hoạt động ngày càng có chất lợng Lực lợng dự bị động viên

đợc thành lập sẵn sàng chi viện cho biên giới và chiến đấu tại chỗ; Công tác gọithanh niên nhập ngũ hàng năm đều hoàn thành xuất sắc; Có nhiều cố gắng thựchiện chính sách hậu phơng quân đội Phong trào “Quân với dân một ý chí” xâydựng địa bàn an toàn đạt kết quả tốt, góp phần giữ gìn an ninh chính trị và trật tựxã hội trên địa bàn Thị xã Tuy thế, công tác quản lý đô thị cha đi vào nề nếp vàcòn nhiều thiếu sót, khuyết điểm Trật tự an toàn xã hội còn biểu hiện khá phứctạp, còn xảy ra những vụ trọng án và tai nạn giao thông nghiêm trọng Quản lý hộtịch, hộ khẩu cha chặt chẽ

Trải qua một thập kỷ (1975 1985), đặc biệt là trong những năm 1981

-1985, kinh tế - xã hội Tam Điệp tuy đạt đợc những thắng lợi đáng kể, có nhiều

u điểm, song sự tồn tại khuyết điểm thiếu sót, yếu kém chủ yếu vẫn còn Tronglãnh đạo cha nhận thức đầy đủ và toàn diện về những đòi hỏi của tình hình kinh

tế - xã hội Trách nhiệm của một số cấp ủy viên thể hiện cha cao, thiếu chủ

động sáng tạo, tác phong công tác thiếu sâu sát, cụ thể, cha bám sát cơ sở Cónhững khuyết điểm, thiếu sót nguyên trên nguyên nhân chủ yếu là: Cha thấyhết những khó khăn phức tạp trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hộicủa một thị xã mới Cha có nhiều kinh nghiệm quản lý các mặt của đô thị Mặtkhác nhu cầu về tiền vốn vật t cho xây dựng và phát triển sản xuất rất lớn nhng

ngân sách cha cân đối đợc…đã gây ra không ít khó khăn và lúng túng T tởngcủa một số cán bộ đảng viên còn bảo thủ, trì trệ Tính chiến đấu của một số

đảng viên cha cao, lời nói cha đi đôi với việc làm Một số cán bộ phẩm chất sasút làm ảnh hởng đến uy tín lãnh đạo của Đảng, công tác tổ chức còn trì trệ,thiếu năng động Trong lãnh đạo, chỉ đạo còn biểu hiện cha tập trung, thiếukiên quyết Trách nhiệm của cá nhân một số đồng chí cha cao; chấp hành nghịquyết của tập thể, cấp trên cha nghiêm Mối quan hệ, tác động giữa kinh tế TWvới kinh tế địa phơng trên địa bàn Thị xã cha thực sự có chuyển biến mạnh mẽ

và có hiệu quả Tất cả những việc đó là trở lực lớn cho sự phát triển kinh tế - xãhội của nhân dân trong cuộc sống

Ch ơng 2

Đảng bộ Tam Điệp với công cuộc đổi mới thời kỳ

1986- 1995

2.1 Bớc đầu đổi mới (1986 - 1990)

2.1.1 Đại hội Đảng VI đề ra đờng lối đổi mới và sự vận dụng của Đảng bộ

địa phơng:

Sau khi hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, từ mùa xuân năm

1975 nền độc lập tự do của Tổ quốc đợc khôi phục Đất nớc đã thống nhất saumấy thập kỷ chia cắt Cả nớc bớc vào thời kỳ quá độ lên CNXH cùng triển khainhững nhiệm vụ xây dựng phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam bên cạnh nhữngthuận lợi đó, từ cuối những năm 70 đến giữa những năm 80 của thế kỷ XX tìnhhình kinh tế - xã hội đất nớc lại rơi vào cuộc khủng khoảng trầm trọng Từ mộtnớc nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ còn phổ biến, tiến lên CNXH, bỏ quagiai đoạn phát triển TBCN, đó là con đờng mới mẻ, đầy khó khăn thử thách đốivới Việt Nam Trong quá trình thực hiện đó ta đã phạm nhiều sai lầm, khuyết

điểm trong cơ chế quản lý Khủng hoảng kinh tế - xã hội đã buộc Việt Namphải đổi mới Đổi mới là vấn đề sống còncủa CNXH ở nớc ta, đồng thời phùhợp với xu thế chung của thời đại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI(12/1986) của ĐCSVN là cái mốc quan trọng đánh dấu bớc chuyển đất nớc sangthời kỳ đổi mới

Đại hội VI đã đa ra đờng lối đổi mới toàn diện đất nớc, đồng bộ từ kinh

tế, chính trị đến t tởng, văn hóa, bao gồm đổi mới t duy, đổi mới tổ chức - cán

bộ, đổi mới phơng pháp lãnh đạo và phong cách công tác Đại hội nhấn mạnhphải đổi t duy, trọng tâm là đổi mới kinh tế Đại hội xác định nhiệm vụ baotrùm, mục tiêu tổng quát trong 5 năm 1986 - 1990 là: “ổn định mọi mặt tìnhhình kinh tế xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnhcông nghiệp hóa XHCN trong chặng đờng tiếp theo [24, 41- 42] Để thực hiệnthắng lợi đợc nhiệm vụ mục tiêu của chặng đờng đầu tiên thì trong 5 năm trớc

mắt (1986 - 1990) cần tập trung sức ngời, sức của thực hiện bằng đợc nhiệm vụ,mục tiêu của Ba chơng trình kinh tế về lơng thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng vàxuất khẩu, xem đó là mũi nhọn phát triển kinh tế trong thời kỳ mới mà nôngnghiệp đợc xem là mặt trận hàng đầu.

Trên cơ sở thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI,Nghị quyết đại hội Đảng bộ thị xã Tam Điệp lần thứ II, Đảng bộ thị xã Tam

Điệp đã tiến hành họp Đại hội đại biểu Đảng bộ thị xã Tam Điệp lần thứ IIInăm 1989 nhằm đánh giá tình hình 2 năm 1987 - 1988, đồng thời xác định ph-

ơng hớng, nhiệm vụ mục tiêu 2 năm 1989 - 1990, hớng tới kỷ niệm 10 nămngày thành lập thị xã bằng những thành tựu mới, xây dựng thị xã ngày cànggiàu đẹp vững mạnh

Đại hội Đảng bộ thị xã Tam Điệp lần thứ III đã đánh giá đúng thựctrạng tình hình thị xã trong 2 năm 1987 - 1988 là: Thị xã mới ra đời, cha cónhiều thời gian để xây dựng, tích lũy và phát triển kinh tế; Cơ sở kinh tế cònnhỏ bé, chậm phát triển, cha đáp ứng với nhu cầu xã hội ngày một tăng ở đô thịmới Tình trạng thiếu vốn, bội chi ngân sách, thiếu lơng thực diễn ra thờngxuyên và gay gắt Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ sản xuất thiếu và không đồng

bộ Địa hình phức tạp của vùng đồi núi bán sơn địa, cùng với diễn biến bất ờng của thời tiết trong mấy năm qua đã gây ra không ít khó khăn trong sản xuất

th-và đời sống

Tuy nhiên, thị xã cũng có những thuận lợi cơ bản: thực hiện Nghị quyết

đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI với công cuộc đổi mới toàn diện trên các lĩnhvực, đã tạo nên động lực mới, làm cho nền kinh tế và tình hình chung của đất n-

ớc có những khởi sắc và chuyển biến tích cực [14, 3]

Để xây dựng thị xã ngày một trởng thành, phơng hớng của Đảng bộ,nhân dân thị xã trong năm 1989 - 1990 là: Tăng cờng đoàn kết, thống nhất ý chí

và hành động, đổi mới và nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, nhất là lãnh đạokinh tế; Nâng cao năng lực và hiệu lực quản lý của nhà nớc, củng cố và xâydựng các đoàn thể quần chúng vững mạnh; kiên quyết xóa bỏ cơ chế tập trung

quan liêu bao cấp, chuyển sang hạch toán kinh doanh XHCN; Nêu cao ý chí tựlực, tự cờng, năng động, sáng tạo vợt qua mọi khó khăn, khai thác tiềm năng thếmạnh của thị xã, để phát triển sản xuất hàng hóa gồm nhiều thành phần; từng b-

ớc hoàn chỉnh cơ cấu kinh tế công - nông lâm nghiệp và dịch vụ, tập trung sứcchỉ đạo phát triển một số ngành: Nông nghiệp, lâm nghiệp, tiểu thủ côngnghiệp, xuất khẩu thơng nghiệp và dịch vụ Tăng cờng an ninh, quốc phòng,xây dựng địa bàn an toàn, từng bớc ổn định và nâng cao đời sống nhân dân, xâydựng thị xã ngày càng giàu đẹp vững mạnh

Để thực hiện phơng hớng trên, nhiệm vụ và mục tiêu chủ yếu là:

ổn định và phát triển sản xuất theo hớng sản xuất hàng hóa và kinhdoanh tổng hợp, trớc hết đẩy mạnh sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp,nông nghiệp và lâm nghiệp, chú trọng xây dựng và phát triển ngành côngnghiệp chế biến theo quy trình sản xuất khép kín Mở rộng các hoạt động dịch

vụ sản xúât và đời sống

Quản lí và sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất, kĩ thuật hiện có, khaithác và giải phóng mọi năng lực sản xuất; Mở rộng liên doanh, liên kết; ứngdụng các tiến bộ khoa học kĩ thuật nhằm nâng cao sản xuất, chất lợng, hiệu quảsản xuất, kinh doanh; chuyển mạnh sang thực hiện cơ chế quản lí mới, tự cân

đối thu chi, tự trang trải trong tất cả các thành phần kinh tế Phấn đấu có tíchlũy từ nội bộ nền kinh tế thị xã

Từng bớc ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhândân; có biện pháp để giải quyết kịp thời về tiền lơng, lơng thực cho cán bộ côngnhân viên chức và những ngời hu trí, mất sức, đồng thời tích cực giải quyết việclàm cho ngời lao động Đẩy mạnh cuộc vận động xây dựng nếp sống mới conngời mới, đô thị XHCN

Tăng cờng củng cố an ninh; Quốc phòng nhằm giữ vững an ninh chínhtrị và trật tự an toàn xã hội, gắn nhiệm vụ an ninh, quốc phòng với xây dựng vàphát triển kinh tế Xây dựng thị xã thành khu vực phòng thủ vững chắc sẵn sàngchiến đấu thắng lợi trong mọi tình huống

Tăng cờng đoàn kết, thống nhất, xây dựng Đảng, chính quyền và các

đoàn thể quần chúng vững mạnh

Trong 2 năm 1989-1990, mỗi năm phấn đấu đạt các chỉ tiêu sau:

Gía trị sản lợng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp mỗi năm tăng trungbình từ 8 đến 10%.Tổng sản lợng lơng thực đạt từ 3.100 đến 3.300 tấn Gía trịhàng xuất khẩu đạt từ 300 đến 350 triệu đồng Phấn đấu xây dựng Đảng bộ thịxã đạt tiêu chuẩn vững mạnh [14, 12 - 13]

Những năm đầu của thời kì đổi mới (1986 - 1990), với tinh thần chủ

động, sáng tạo, đoàn kết thống nhất Đảng bộ, quân dân thị xã đã vợt qua nhữngkhó khăn rất phức tạp và gay gắt, giành những thắng lợi cơ bản và rất đáng trântrọng

Trong công nghiệp, các cơ sở sản xuất đã sắp xếp lại tổ chức, bộ máy, chuyểndần các hoạt động sản xuất kinh doanh theo cơ chế mới Các xí nghiệp của TW

đã có nhiều biện pháp chủ động giải quyết vốn, vật t, nguyên liệu, mở rộngngành nghề, tăng thêm sản phẩm và mặt hàng mới, gắn sản xuất với thị trờng,

đồng thời thực hiện kí kết hợp đồng và khoán sản phẩm đến ngời lao động Do

đó, nhìn chung sản xuất đợc giữ vững, có mặt phát triển khá, đời sống cán bộ,công nhân viên chức từng bứơc đợc ổn định; Hàng năm đều hoàn thành kếhoạch nhà nớc, tiêu biểu nh Nông Trờng Đồng Giao I, xí nghiệp vận tải ô tô số

4 v.v…

Các xí nghiệp của thị xã đã sắp xếp lại tổ chức, giảm biên chế hànhchính gián tiếp, điều chỉnh lại phơng hớng sản xuất, tích cực khai thác các

nguồn vốn, tận dụng nguyên liệu địa phơng sản xuất thêm các mặt hàng phục

vụ sản xuất và đời sống Chất lợng sản phẩm đợc nâng lên, hầu hết sản phẩmsản xuất ra đều tiêu thụ đợc Tuy còn nhiều khó khăn nhng sản xuất đợc duy trì

và có tiến bộ; giá trị sản lợng công nghiệp hàng năm đợc tăng, bình quân năm

1987 - 1988 tăng 5,1% so với năm 1985 - 1986; riêng năm 1988 đạt 104% kếhoạch, tăng 8,4% so với năm 1986

Sản xuất tiểu thụ công nghiệp: Đã chú ý đào tạo thợ mới, nâng cao taynghề kỹ thuật, mở rộng sản xuất, giải quyết việc làm cho xã viên Đến năm

1989 thị xã có 14 cơ sở, sản xuất 20 mặt hàng (tăng hơn năm 1986: 6 cơ sở và

5 mặt hàng) bớc đầu đã giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động Các HTX

Đồng Tâm, Liên Sơn đã chủ động chuyển hớng sản xuất, tăng thêm số lợng vànâng cao chất lợng hàng thêu ren, sơn mài xuất khẩu Do đó sản xuất tơng đối

ổn định, thu nhập của ngời lao động đợc tăng lên [14, 4]

Đối với sản xuất nông - lâm nghiệp đạt kết quả khá: Thực hiện chỉ thị

100 của Ban bí th TW Đảng, nghị quyết 10 của Bộ chính trị, nghị quyết 18 củaTỉnh ủy, các cấp ủy đã chỉ đạo từng bớc hoàn thiện cơ chế khoán mới, đẩymạnh phát triển nông nghiệp theo hớng tập trung sản xuất lơng thực - thựcphẩm, phát triển cây chè, tăng đàn gia súc, gia cầm Việc đầu t cho nôngnghiệp đợc chú ý, hai năm 1987 - 1988 đã đầu t 15 triệu đồng (gấp 1,5 lần sovới 1985 - 1986) vào xây dựng và sửa chữa các công trình điện, trạm bơm phục

vụ sản xuất Phong trào làm thủy lợi, cải tạo đồng ruộng đợc đẩy mạnh, từ năm

1986 đến 1988, bình quân mỗi năm đào đắp gần 60.000 m3 đất thủy lợi Riêngchiến dịch làm thủy lợi từ năm 1989 - 1990 đã đào đắp trên 300.000 m3 thủylợi, đa vào sử dụng hai trạm bơm ở HTX Khánh Hòa (Yên Bình) phục vụ tới,tiêu, từng bớc hoàn chỉnh đê sông Bến Đang; Đồng thời đã chú trọng đầu tkhoa học kỹ thuật cho nông nghiệp, đa giống mới thích hợp với từng khu vực,thay đổi một bớc quan trọng cơ cấu giống và cơ cấu mùa vụ

Sản xuất lơng thực đạt kết quả khá, tăng cả về diện tích, năng suất vàsản lợng Bình quân năng suất lúa chiêm xuân 1987 - 1988 tăng 1,3 tạ/ ha so

với năm 1985 - 1986 Sản lợng lơng thực năm 1988 đạt gần 3200 tấn, tăng 400tấn so với năm 1986 Bình quân lơng thực năm 1987 - 1988 tăng 6% so vớinăm 1985 - 1986 Năm 1989 - 1990 mặc dù thời tiết không thuận, mất mùa nh-

ng bình quân lơng thực tăng 12,7% so với hai năm 1984 - 1985 Riêng 1990năng suất lúa chiêm xuân đạt 22,2 tạ/ ha, cá biệt hộ gia đình đạt 40-50 tạ/ ha, là

vụ đạt năng suất cao nhất từ khi thành lập Thị xã đến nay Các htx Sơn Tây(Yên Sơn), Yên Quang (Yên Bình) là những đơn vị có phong trào thâm canhkhá

Có đợc kết quả trên ngoài việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật, đi đôivới việc mở rộng diện tích, coi trọng trồng màu vụ xuân và vụ thu, tỷ trọng màuchiếm từ 40 đến 50% tổng sản lợng lơng thực mỗi năm Viêc cung ứng vật t,phân bón đợc chú trọng, cơ chế khoán mới trong nông nghiệp từng bớc đợchoàn thiện đã khuyến khích ngời lao động phấn khởi, tích cực đầu t khai tháctiềm năng đất đai, lao động để sản xuất

Cây công nghiệp nh chè, dứa, lạc đợc đầu t thâm canh và mở rộng diệntích nên đạt sản lợng khá và gi vững là cây có vị trí chiến lợc trên địa bàn Chè

đợc chú ý phát triển ở cả ba khu vực Quốc doanh, tập thể và gia đình Năm

1987 - 1988 diện tích chè trồng mới tăng 22% so với năm 1985 - 1986 Sản ợng và phẩm cấp chè búp khô hàng năm đều tăng, năm 1988 sản xuất 120 tấntăng hơn 1986 là 30 tấn, năm 1990 đạt 150 tấn Nông trờng Tam Điệp có từ 70

1987 - 1988 trồng đợc 25 ha rừng tập trung và 312.000 cây các loại Hai năm

1989 - 1990 trồng mới 80 ha rừng tập trung và hơn 1 triệu cây các loại [15, 5]

2.1.2.2 Văn hóa - giáo dục - y tế:

Văn hóa là nền tảng của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc

đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Văn hóa - giáo dục - y tế là mặt trận vô cùngquan trọng trong thời kỳ đổi mới, vì nó là chiến lợc đối với con ngời Do đó màcác hoạt động của ngành văn hóa - xã hội ở Thị xã Tam Điệp đã có nhữngchuyển biến mới: Công tác văn hóa thông tin, truyền thanh, bu điện, TDTT,sách báo, điện ảnh …đã đợc chú trọng nâng cao chất lợng và hiệu quả hoạt độngphục vụ nhiệm vụ chính trị, tích cực nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân.Các cấp, các ngành đã tăng cờng phối hợp vận động nhân dân thực hiện nếpsống văn minh, xây dựng con ngời mới, gia đình văn hóa mới Ngành bu điện

có cố gắng bảo đảm thông tin, liên lạc kịp thời Hệ thống truyền thanh từng bớc

đợc mở rộng đến các phờng, xã bớc đầu thực hiện có kết qủa việc tuyên truyền

đờng lối, chính sánh, pháp luật trong nhân dân

Sự nghiệp giáo dục đợc duy trì ổn định và có bớc phát triển mới về chấtlợng giáo dục đã xây dựng cơ sở vật chất cho nhà trờng; Đã đảm bảo về số lợng,chất lợng; Tỷ lệ học sinh chuyển cấp, chuyển lớp tăng cao mỗi năm ; Thị xã đạttiêu chuẩn phổ cập giáo dục cấp I và xóa mù chữ Giáo dục hớng nghiệp và dạynghề có nhiều tiến bộ; Đã khắc phục đợc khó khăn về kinh tế, khai thác mọinguồn vốn để xây dựng cơ sở vật chất cho các trờng, nên dù mỗi năm học sinhtăng từ 6 - 8% nhng về cơ bản có đủ trờng lớp, đáp ứng nhu cầu học tập của họcsinh trên địa bàn Chất lợng giáo dục đợc nâng lên, nhiều trờng phổ thông đợccông nhận là trờng tiên tiến các trờng trung học chuyên nghiệp và dạy nghề cónhiều biện pháp khắc phục khó khăn hoàn thành tốt mục tiêu đào tạo và tổ chức

đời sống cho cán bộ, giáo viên và học sinh [15, 7]

Về y tế: Sức khỏe là vốn quý của con ngời, có sức khỏe là có tất cả Dovậy, mạng lới y tế từ thị xã đến cơ sở đợc củng cố và kiện toàn các phờng, xã

đều có trạm y tế Việc chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân Tam Điệp nhất

là công tác phòng, chống bệnh dịch đạt kết quả tốt Đã chú ý bồi dỡng, nângcao trình độ chuyên môn cho đội ngũ thầy thuốc Công tác khám và chữa bệnhtheo phơng châm “Đông Tây y kết hợp” đợc chú trọng Đã triển khai có kết quả

“chơng trình 3.844” trên địa bàn thị xã

2.1.2.3 Chính trị - an ninh - quốc phòng:

Thị xã Tam Điệp có vị trí chiến lợc quan trọng về mặt quân sự là địa bànphức tạp về an ninh, nên các cấp ủy đã tăng cờng chỉ đạo xây dựng địa bàn antoàn và củng cố lực lợng quân sự địa phơng vững mạnh Do vậy, Thị xã đã giữvững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội có bớc chuyển đáng kể

Về công tác an ninh trong tình hình kinh tế - xã hội khó khăn, kẻ địchphá hoại nhiều mặt các cấp các ngành đã triển khai đồng bộ các đợt của “chiếndịch 135” và nghị quyết 22 của Tỉnh ủy tích cực phòng ngừa, truy quét các loạitội pham gắn nhiệm vụ an ninh với giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội Pháthuy sức mạnh tổng hợp giữa lực lợng công an với phong trào quần chúng bảo vệ

an ninh tổ quốc; Xây dựng và củng cố các tổ an ninh nhân dân ở hầu hết các cơ

sở, khu dân c thôn xóm Lực lợng công an đã tích cực phối hợp với các ngànhtrong việc giáo dục phòng ngừa và truy quét các bọn tội phạm, góp phần hạnchế các vụ việc tiêu cực trên địa bàn

Công tác quốc phòng đã chú ý giáo dục ý thức quốc phòng toàn dân,chăm lo củng cố lực lợng dân quân tự vệ, lực lợng dự bị động viên, đồng thờilàm tốt công tác huấn luyện quân sự hàng năm và thờng xuyên kiểm tra côngtác sẵn sàng chiến đấu Việc gọi thanh niên nhập ngũ đạt kết quả tốt, thị xã luônhoàn thành xuất sắc công tác ra quân hàng năm

Tất cả những kết quả trên chúng ta khẳng định đợc rằng: Trong tình hình

có nhiều khó khăn gay gắt, nhng Đảng bộ và nhân dân thị xã Tam Điệp đã vợtqua tất cả bằng tinh thần đổi mới

2.1.3 Những khó khăn trong buổi đầu đổi mới:

Bên cạnh những thành tích mà Đảng bộ và nhân dân thị xã Tam Điệp

đạt đợc trong 5 năm qua (1986 - 1990) thị xã cũng còn những khó khăn Sản

suất phát triển chậm, cha tơng xứng với tiềm năng, thế mạnh của thị xã Sảnxuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp tốc độ tăng chậm, hiệu quả kinh tế thấp,việc tiêu thụ sản phẩm gặp nhiều khó khăn, nhất là sản phẩm của ngành tiểu thủcông nghiệp Nhiều HTX tiểu thủ công nghiệp lúng túng trong việc xác địnhphơng hớng sản xuất, còn tập trung nhiều vào các hoạt động thơng nghiệp dịch

vụ để hởng chênh lệch giá, cha tích cực giải quyết vốn, vật t, nguyên liệu chosản xuất Khó khăn gay gắt nhất là vốn, một số đơn vị sản xuất kinh doanh cótình trạng vừa thừa lại vừa thiếu vốn, cha huy động vốn đóng góp của xã viên.Việc đầu t khoa học kĩ thuật, bồi dỡng, sử dụng thợ lành nghề cha đợc quan tâmthờng xuyên, nên chất lợng sản phẩm cha cao, cha đủ sức cạnh tranh Công tácquản lý còn yếu kém, đời sống xã viên thiếu ổn định Tình trạng mất cân đốinghiêm trọng giữa cung và cầu; giữa yêu cầu phát triển sản xuất kinh doanh vớikhả năng về vốn tự có; giữa nhịp độ phát triển sản xuất với tộc độ tăng dân số

Đặc biệt là sự mất cân đối về thu, chi ngân sách; số lao động dôi ra sau khi sắpxếp lại sản xuất còn nhiều, cha có hớng giải quyết Đời sống nhân dân nóichung còn khó khăn

Nông nghiệp phát triển cha vững chắc, còn mang tính chất độc canh,phong trào thâm canh yếu, năng suất lúa đạt thấp Một số chỉ tiêu về nôngnghiệp đạt thấp nh: Sản lợng cá mới đạt 50%, đàn dê 53% Phong trào làm vờn,phát triển kinh tế gia đình cha trở thành phong trào rộng rãi của quần chúng

Đất đai cha đợc tận dụng để đa vào sản xúât Trình độ và năng lực quản lý củamột số cán bộ HTX nông nghiệp còn yếu Tình trạng khê đọng sản phẩm là phổbiến và kéo dài Trong chỉ đạo nông nghiệp cha thấy hết tính chất đa dạng, phứctạp của địa hình, khí hậu vùng đồi núi bán sơn địa; Thiếu khảo sát, điều tra quyhoạch nông nghiệp, cha lập đợc bản đồ nông hóa thổ nhỡng Đầu t khoa học kỹthuật và tác động của các ngành dịch vụ sản xuất cha nhiều Trong tổ chức thựchiện nặng t tởng bao cấp, trông chờ, ỷ lại; Còn biểu hiện bảo thủ, trì trệ trongviệc đổi mới cơ cấu giống và mùa vụ [14, 10]

Trong lu thông phân phối: Dịch vụ chậm phát triển; cha chú ý nhiều đếnkhai thác các mặt hàng thiết yếu để phục vụ đời sống nhân dân; cha gắn bó chặtchẽ giữa lu thông phân phối với sản xuất Việc sắp xếp, quản lý t thơng còn yếu;còn sơ hở trong quản lý tiền, hàng để xảy ra một số vụ tiêu cực làm thiệt hại đếntài sản của nhà nớc Thu ngân sách của phờng, xã còn yếu Lợng hàng xuấtkhẩu không ổn định, thiếu mặt hàng chủ lực, chất lựơng cha cao, chủng loạinghèo nàn Giá trị hàng xuất khẩu cha tơng xứng với tiềm năng, lao động củathị xã.

Về xã hội: Cơ sở vật chất đáp ứng cho các hoạt động văn hóa thông tincòn nghèo nàn.Việc chỉ đạo xây dựng nếp sống văn minh đô thị chuyển biếncha nhiều, chậm; Phong trào xây dựng gia đình văn hóa mơi cha có chiều sâu.Một số tệ nạn xã hội cũ trong đám cới, đám tang có xu hớng phát triển, nhngcha có biện pháp khắc phục Chất lợng giáo dục toàn diện so với yêu cầu đạtcòn thấp Trật tự an toàn xã hội diễn biến ngày càng phức tạp, xâm phạm tài sảnXHCN, tài sản công dân có chiều hớng tăng Trong những năm qua trên địa bànthị xã còn xảy ra trọng án

Những thiếu sót, khuyết điểm và tồn tại trên có nhiều nguyên nhân,song chủ yếu là:

Xây dựng thị xã trong điều kiện còn nhiều khó khăn lại cha chuyển kịpvới cơ chế quản lý mới, trong khi đó nhiều yêu cầu bức thiết về kinh tế - xã hội

đặt ra cần đợc giải quyết, nhng cha có cơ sở vật chất đảm bảo gây ra không ítkhó khăn lúng túng trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo Mặt khác, lại cha có nhiềukinh nghiệm trong xây dựng, phát triển kinh tế và quản lý đô thị của Đảng bộ

và nhân dân thị xã

Nội bộ ban thờng vụ thị ủy thiếu thống nhất dẫn đến mất đoàn kết, vấn

đề này kéo dài, chậm đợc giải quyết, đã làm giảm uy tín và vai trò lãnh đạo của

Đảng, quần chúng thiếu tin tởng, ảnh hởng đến phong trào và sức vơn lên củathị xã

Trong lãnh đạo, chỉ đạo còn nặng t tởng hành chính, quan liêu; Tổ chức

bộ máy hành chính cồng kềnh, kém hiệu lực Một số bộ phận cán bộ Đảng viêncòn nặng t tởng bao cấp, giảm sút ý chí chiến đấu, nói nhiều, làm ít; Đảng viêntrung bình đông đã làm hạn chế đến tính năng động, khả năng vơn lên của mỗicơ sở và trong toàn Đảng bộ

Trong điều hành thiếu tập trung, dứt điểm, cha có những bớc đi cụ thể,thích hợp để giải quyết những vấn đề bức thiết ở một thị xã mới Trong mốiquan hệ giữa quản lý và lãnh thổ còn có khó khăn, làm ảnh hởng đến việc thựchiện quy hoạch chung của thị xã

Những thành tựu bớc đầu quan trọng của công cuộc đổi mới từ 1986 - 1990

ở thị xã Tam Điệp, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm sau:

Đảng bộ thị xã Tam Điệp phải biết quán triệt và vận dụng sáng tạo cácquan điểm, đờng lối của Đảng vào hoàn cảnh cụ thể của thị xã, tìm ra hớng đi

và giải pháp đúng, phù hợp với tình hình trong bớc chuyển đổi sang cơ chế mới.Trong chỉ đạo sản xuất đã chuyển hớng sản xuất kinh doanh, gắn sản xuất vớithị trờng, mở rộng liên kết liên doanh, tạo vốn và tranh thủ các nguồn vốn, tìmbiện pháp giải quyết việc làm cho ngời lao động Đây là những vấn đề quantrọng trong việc đổi mới nội dung và phơng thức lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộthị xã trong cơ chế mới

Trong việc triển khai thực hiện các nghị quyết phải phát huy sức mạnhtổng hợp để vợt qua khó khăn thử thách, hoàn thành nhiệm vụ chính trị; Từng b-

ớc sử dụng có hiệu quả tiềm năng thế mạnh tại chỗ đồng thời tranh thủ sự giúp

đỡ của TW, của tỉnh và các đơn vị bạn; nêu cao tinh thần năng động, sáng tạo,dám nghĩ, dám làm, dám chị trách nhiệm để hoành thành công cuộc xây dựngthị xã

Trong lúc khó khăn thì phải biết phát huy trí tuệ tập thể của Đảng bộ vàquyền làm chủ của nhân dân lao động, quán triệt quan điểm lấy dân làm gốckhắc phục mọi khó khăn trong việc hoành thành nhiệm vụ Thực hiện dân chủ,lắng nghe ý kiến của nhân dân, bàn bạc, thảo luận, đối thoại công khai, thẳng

thắn là những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng

bộ Tam Điệp cho những năm tiếp theo 1991 - 1995

2.2 Tiếp tục sự nghiệp đổi mới (1991 - 1995).

Từ cuối 1988, công cuộc cải tổ, cải cách ở Liên Xô và các nớc XHCN ở

Đông Âu ngày càng khủng hoảng Việc thực hiện đa nguyên về chính trị, đa

đảng đối lập, phủ nhận sạch trơn quá khứ cách mạng chĩa mũi nhọn phê phánvào Đảng công sản, vào chủ nghĩa Mác - Lênin và tung ra các t tởng, quan điểm

xa lạ làm cho tình trạng khủng hoảng ở các nớc này ngày càng trầm trọng, xãhội ngày càng hỗn loạn Tình hình đó đã gây tác động tiêu cực đến Việt Nam,

đặt nớc ta đứng trớc những thử thách ghê gớm Thêm vào đó, Mỹ vẫn kéo dàichính sách cấm vận về kinh tế và thơng mại chống Việt Nam (cho đến

đầu1994), gây khó khăn không nhỏ cho sự phát triển bình thờng của đất nớc ta

Bối cảnh lịch sử đó đòi hỏi Đảng và nhà nớc ta phải đẩy mạnh hơn nữacông cuộc đổi mới để vợt qua những khó khăn và thử thách mới Trên cơ sởtổng kết kinh nghiệm sáng tạo của quần chúng, đồng thời đẩy mạnh công tácnghiên cứu lý luận, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của ĐCSVN (họp từngày 24 - 27/6/1991) đã tổng kết, đánh giáviệc thực hiện đờng lối đổi mới của

Đại hội VI, đề ra chủ trơng, nhiệm vụ nhằm kế thừa, phát huy những thành tựu,

u điểm đã đạt đợc, khắc phục những khó khăn, hạn chế mắc phải trong bớc đầu

đổi mới, ngăn ngừa những lệch lạc phát sinh trong qúa trình đó; Điều chỉnh, bổsung, phát triển đờng lối đổi mới (đợc đề ra từ đại hội VI) để tiếp tục sự nghiệp

đổi mới đất nớc tiến lên Đại hội VII thông qua “Cơng lĩnh xây dựng đất nớctrong thời kỳ quá độ lên CNXH” và “chiến lợc ổn định và phát triển kinh tế - xãhội đến năm 2000” Đại hội VII của đảng đề ra nhiệm vụ, mục tiêu tổng quát

của kế hoạch 5 năm (1991 - 1995) là: “Vợt qua khó khăn, thử thách, ổn định vàphát triển kinh tế - xã hội, đa nớc ta cơ bản ra khỏi tình trạng khủng hoảng hiệnnay” [25; 60 - 62].

Quán triệt nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII, với tinh thần:

“Trí tuệ, đổi mới, dân chủ, kỷ cơng, đoàn kết”, Đảng bộ và nhân dân thị xã Tam

Điệp tiếp tục thực hiện Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, nghịquyết đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Nam Ninh lần thứ VI và nghị quyết đại hội Đảng

bộ thị xã lần thứ III, đại hội Đảng bộ lần thứ IV đã đợc tiến hành Đại hội đã

đánh giá đúng tình hình thị xã trong những năm qua (1986 - 1990): Thị xãthành lập cha đầy 9 năm, thuộc vùng bán sơn địa, khí hậu khắc nghiệt, 3/4 diệntích thuộc vùng kinh tế mới; Thị xã nằm trên trục đờng giao thông Bắc- Nam, là

địa bàn phức tạp về an ninh Về kinh tế: Cơ sở hạ tầng còn nhỏ bé, sản xuấtchậm phát triển, vốn tự có thiếu nghiêm trọng, lao động thiếu việc làm, thu, chingân sách mất cân đối…tất cả đặt thị xã trớc những khó khăn và thử thách lớn Trên cơ sở tiếp tục thực hiện phơng hớng cơ bản đã đề ra qua các kỳ Đạihội của Đảng bộ, đồng thời phát huy kết qua đạt đợc sau 9 năm xây dựng vànhanh chóng khắc phục nhữnh thiếu sót, khuyết điểm để xây dựng Thị xã ngàymột vững mạnh; Phơng hớng, nhiệm vụ, mục tiêu trong 5 năm 1991-1995 là: “Kiên quyết vợt qua mọi khó khăn thử thách; Tăng cờng đoàn kết, thống nhất,

ý chí và hành động, mở rộng dân chủ, giữ vững kỷ cơng, xây dựng Đảng bộvững mạnh Phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động, tiếp tục đổimới hoạt động, nâng cao hiệu lực quản lý của chính quyền các cấp và vai tròcủa các đoàn thể quần chúng Phát triển kinh tế theo hớng: Đẩy mạnh côngnghiệp chế biến, phát triển Nông - Lâm nghiệp, dịch vụ và xuất khẩu Tập trungsức khai thác có hiệu quả các tiềm năng thế mạnh của Thị xã, giải phóng mọinăng lực sản xuất, khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển; Đẩy mạnhcác hoạt động văn hoá, chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục; Giữ vững anninh, quốc phòng, từng bớc ổn định và cải thiện đời sống nhân dân, xây dựngthị xã Tam Điệp ngày càng giàu đẹp, vững mạnh.”

Để thực hiện mục tiêu tổng quát trên, phơng hớng, nhiện vụ chung trong

5 năm (1991-1995) là:

Duy trì, ổn định và phát triển sản xuất, nâng cao hiệu quả của sản xuấtkinh doanh từng bớc cải thiện đời sống nhân dân; Phát triển sản xuất để có tíchluỹ từ nội bộ nền kinh tế, đồng thời xây dựng cơ sở vật chất phục vụ cho sảnxuất và đời sống

Thực hiện đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, giải phóng mọi năng lực sảnxuất, khai thác tiềm năng hiện có của các thành phần kinh tế Tranh thủ và sửdụng có hiệu quả các nguồn đầu t, hợp tác liên doanh, liên kết ở trong nớc vàngoài nớc, từng bớc xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý, trớc hết tập trung đẩy mạnhsản xuất Nông - Lâm nghiệp; Tìm hớng sản xuất tiểu thủ công nghiệp; Chútrọng phát triển công nghiệp chế biến Nông, Lâm sản đồng thời mở rộng luthông, tăng nhanh hiệu quả các hoạt động dịch vụ và xuất khẩu Phát triển kinh

tế gia đình, chuyển mạnh từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hoá, gắnvới việc xây dựng đô thị và nông thôn mới

Chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục, đẩy mạnh các hoạt động vănhoá, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu đời sống văn hoá tinh thần của nhândân, xây dựng con ngời mới và nếp sống đô thị

Giữ vững sự ổn định về chính trị, xã hội trên địa bàn Tăng cờng côngtác quốc phòng và an ninh nhằm giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xãhội Xây dựng lực lợng quân sự địa phơng vững mạnh Thực hiện dân chủ đi đôivới kỷ cơng, ngăn chặn và đẩy lùi các hiện tợng tiêu cực, tích cực thực hiệncuộc đấu tranh chống tham nhũng, từng bớc lập lại kỷ cơng và công bằng xãhội

Tiếp tục đổi mới, chỉnh đốn hoạt động của Đảng, chính quyền và các

đoàn thể quần chúng cho phù hợp với cơ chế mới Xây dựng Đảng bộ Thị xãvững mạnh

Vấn đề cấp bách cần tập trung giải quyết trong thời gian tới là ổn định

và phát triển sản xuất, từng bớc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của

nhân dân.Trớc hết là bảo đảm vững chắc vấn đề lơng thực, thực phẩm, khắcphục tình trạng thiếu đói, thu nhập quá thấp trong một bộ phận nhân dân; Tíchcực giải quyết việc làm cho ngời lao động [15, 13].

Nêu cao truyền thống cách mạng, truyền thống của quê hơng Tam Điệplịch sử, Đảng bộ và nhân dân thị xã Tam Điệp đoàn kết một lòng, đồng tâmnhất trí, bằng hành động thiết thực, nói đi đôi với làm, đẩy mạnh mọi hoạt động,vợt qua khó khăn, thử thách thực hiện thắng lợi nhiệm vụ của 5 năm (1991-1995)

2.2.2. Những kết quả đạt đợc

2.2.2.1 Kinh tế

Hoàn thành và hoàn thành vợt mức các mục tiêu chủ yếu do Đại hội

Đảng bộ lần thứ IV Thực hiện có kế quả cơ cấu kinh tế công - nông - lâmnghiệp - dịch vụ và xuất khẩu Sản xuất ổn định, một số ngành có bớc tăng tr-ởng khá Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế bớc đầu đạt kết quả tốt Cơ sở vật chất

đá, doanh thu năm sau gấp đôi năm trớc Công ty vận tải ô tô số IV cải tiến cơchế khoán quản, thúc đẩy sản xuất phát triển Xí nghiệp đá V đầu t xây dựngnhà máy gạch công nghệ lò nung Tuy- nen, công suất 20 triệu viên/năm Xí

nghiệp Nông - Công nghiệp Đồng Giao đang tìm tòi thị trờng, đặt nền móngcho sản xuất một số mặt hàng mới nh đồ hộp rau quả, mía đờng Các doanhnghiệp trên đang từng bớc khẳng định vị trí của mình trong sản xuất, kinhdoanh [16, 2].

Các xí nghiệp địa phơng: Trớc đây thị xã quản lí 4 đơn vị quốc doanh,sau khi thực hiện nghị định 388dã bàn giao cho tỉnh quản lí 5 đơn vị, tiến hànhgiải thể 8 đơn vị, một đơn vị đang làm thủ tục xin giải thể Những đơn vị saukhi đợc thành lập lại doanh nghiệp đã nhanh chóng định phơng hớng sản xuất,khắc phục khó khăn về vốn, tận dụng năng lực, khai thác tiềm năng sẵn có để v-

ơn lên Xí nghiệp cơ khí thị xã đã đầu t công nghệ, lắp đặt phân xởng sản xuất

ôxi; Nhà máy gạch Vờn Chanh nhanh chóng hoàn thiện dây chuyền sản xuất đacông suất từ 15 triệu viên lên 25 triệu viên/năm Việc đầu t của một số xínghiệp công nghiệp hiện có và sự hình thành của một số cơ sở (xí nghiệp đáNam Bình liên doanh với Hàn Quốc) đã góp phần mở rộng sản xuất trên địa bànthị xã [16, 2]

Sản xuất tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp Quốc doanh phát triển khá,quy mô ngày càng đợc mở rộng, phong phú và đa dạng hơn về số lợng và chủngloại, tập trung chủ yếu vào sản xuất vật liệu xây dựng, vận tải, cơ khí nhỏ, chếbiến nông lâm sản, may mặc và sản xuất các mặt hàng dân dụng đã tạo ra khốilợng sản phẩm hàng hoá đáng kể phục vụ đời sống, tạo việc làm ổn định chongời lao động Năm 1995 toàn thị xã có 1.071 cơ sở và hộ sản xuẩt tăng 415%,

có 1.936 lao động tham gia sản xuất kinh doanh tăng 419%,giá trị sản lợngcông nghiệp ngoài quốc doanh đạt 1,8tỉ đồng tăng 209% so với năm 1991

Nhìn chung sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp có bớc phát triểnkhá theo hớng tăng dần trong cơ cấu kinh tế thị xã Từng bớc tìm hớng đi trongcơ chế mới, tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế đầu t phát triển Nhiều cơ

sở sản xuất kinh doanh đã ra đời nhằm đón bắt sự hình thành của khu côngnghiệp Tam Điệp [16, 2]

Sản xuất nông - lâm nghiệp: Do cơ chế, chính sách đổi mới của Đảng vànhà nớc; Sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của các cấp, các ngành, các đoàn thể; Sự

cố gắng, chủ động sáng tạo của nhân dân, sản xuất nông - lâm nghiệp phát triểntơng đối toàn diện theo hớng sản xuất hàng hoá Thị xã đã hớng dẫn và khuyếnkhích các hộ gia đình đấu thầu nhận đất xây dựng trang trại, tập trung chỉ đạophát triển kinh tế gia đình theo mô hình VAC, chỉ đạo làm chuyển biến mạnh

mẽ việc chuyển dịch cơ cấu giống cây trồng, vật nuôi, nhanh chóng đa một tập

đoàn cây, con có giá trị kinh tế cao vào địa bàn Từ thực tiễn phong trào đã xuấthiện nhiều mô hình, điển hình nhân tố mới, chỉ trong 3 năm đã có 146 hộ nhận

386 ha để xây dựng trang trại Tiêu biểu nh trang trại bà Na, ông Ngọc(phờngNam Sơn), ông Toàn, ông Chính (phờng Bắc Sơn), ông Nho (xã Quang Sơn) Thực hiện nghị quyết trung ơng V về đổi mới và phát triển kinh tế - xãhội nông thôn, thị xã đã tập trung chỉ đạo 100% các xã tiến hành giao ruộng đất

ổn định lâu dài cho hộ nông dân, với việc xác định hộ nông dân là đơn vị kinh

tế tự chủ, bớc đầu giải phóng đợc năng lực sản xuất tạo ra động lực thúc đẩynông - lâm nghiệp phát triển Đồng thời tiến hành đổi mới quản lí hợp tác xãnông nghiệp, điều chỉnh các hợp tác xã theo quy mô hợp lý

Cây lơng thực đợc tập trung chỉ đạo thâm canh tăng vụ, mở rộng diệntích, ứng dụng công nghệ tiên tiến, mạnh dạn đa một số giống mới vào sản xuất.Vì vậy đạt kết quả khá toàn diện cả về diện tích, năng suất và sản lợng, năm saucao hơn năm trớc Các chỉ tiêu thực hiện năm 1995 so với các chỉ tiêu mà đạihội đại biểu Đảng bộ thị xã lần thứ IV đề ra đều vợt: Diện tích gieo trồng lúa1.228,7ha, đạt 189%; Sản lơng thóc đạt 4476 tấn đạt 127,8 %; Sản lợng màuquy thóc là 2.240 tấn, đạt 124%; Tổng sản lợng lơng thực 6716 tấn ,đạt 149,4

%;bình quân lơng thực đầu ngời là 365kg, đạt 142,4 %; Giá trị 1ha canh tác là12,5 triệu đồng, đạt 125%

Cây công nghiệp đợc đầu t thâm canh đứng mức nên phát triển khá Câychè hàng hàng năm trồng mới từ 15 - 22ha, năm1995, tổng diện tích cây chètrên 505 /ha tăng 12%, diện tích chè kinh doanh là 263 ha, sản lợng chè búp