Đặc điểm truyền ngắn của thế hệ nhà văn 198x trong văn học việt nam đương đại

Dùthế nào, việc khen hay chê nếu thiếu cơ sở sẽ cản trở sự phát triển trên con đ-ờng sáng tạo của các nhà văn trẻ, những con ngời vừa mới bớc vào cuộcsống, vừa bớc vào văn đàn, còn mỏng

Trờng đại học vinh

Khoa ngữ văn

Nguyễn Thị Hoài Thu

đặc điểm truyện ngắn của thế hệ nhà văn 198X trong văn học việt nam

đơng đại

khoá luận tốt nghiệp đại học

Ngành: Ngữ văn Hệ: Cử nhân S phạm

Vinh, 5/2009

Trờng đại học vinh

Lời cảm ơn

Sau một thời gian làm việc nghiêm túc và hết mình, khoá luận chúngtôi đã đợc hoàn thành Để có đợc kết quả này, tôi xin chân thành cảm ơn cácthầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn - ĐH Vinh, gia đình và bạn bè đã quantâm giúp đỡ

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới T.S Phan Huy Dũng –ngời trực tiếp hớng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiêncứu

Trớc một vấn đề hóc búa, mặc dù đã rất cố gắng nhng ngời thực hiệnvẫn không tránh khỏi những thiếu sót Chúng tôi rất mong nhận đợc sự góp ý

và chỉ bảo của quý thầy cô giáo cùng toàn thể các bạn để chúng tôi có điềukiện học hỏi, mở mang kiến thức khoa học

Vinh, tháng 05 năm 2009

Tác giả

Nguyễn Thị Hoài Thu

Chơng 1: Sự hình thành đội ngũ viết văn thế hệ 198X trong văn

1.2.3 Nhu cầu đổi mới đề tài, chủ đề và cách viết 371.3 Quá trình thế hệ (nhà văn) 8X bớc lên văn đàn và khẳng định

1.3.1 Điểm qua các nhân vật tiêu biểu của thế hệ (nhà văn) 8X 401.3.2 Các mốc tự khẳng định của thế hệ (nhà văn) 8X 461.3.3 Truyện ngắn – một thành tựu nổi bật của thế hệ (nhà văn) 8X 51

Chơng 2: Đặc điểm truyện ngắn của thế hệ nhà văn 198X trên

các phơng diện quan niệm nhân sinh, tâm thế sáng tạo, đề tài,

2.1 Truyện ngắn 8X – sự khẳng định quan niệm sống của một thế

2.3 Một sự chuyển đổi căn bản về hệ đề tài, vấn đề 782.3.1 Khẳng định cái tôi cá nhân là một đề tài nổi bật trong truyện

2.3.2 Nhận chân hiện thực là xu hớng đang thu hút các nhà văn 8X 892.3.3 Các cây bút 8X viết khá táo bạo về đề tài tình dục 972.3.4 Tình yêu trong truyện ngắn 8X mang một màu sắc khác 101

Chơng 3: Đặc điểm truyện ngắn của thế hệ nhà văn 198X trên các

phơng diện hình thức, kỹ thuật viết 1043.1 Một sự “tràn bờ” thể loại trong bản thân hình thức truyện ngắn 104

3.2 Những đặc trng của hệ thống điểm nhìn trần thuật 112

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Văn học Việt Nam trong khoảng hai mơi năm trở lại đây phát triểnrất sôi động với nhiều xu hớng, khuynh hớng, nhiều hiện tợng khác nhau Sựphong phú, đa dạng, phức tạp của văn học nớc nhà những năm cuối thế kỉ

XX đầu thế kỉ XXI thể hiện trên nhiều bình diện: đề tài, chủ đề, khuynh hớngthẩm mĩ, thủ pháp nghệ thuật, phong cách, thể loại sáng tác… Các vùngmiền, giới tính và lứa tuổi khác nhau đều có những tác phẩm của mình Mộtcảnh tợng đa sắc màu, đa hơng vị, đa dáng vẻ đợc bày ra trong khu vờn vănhọc

Trong bức tranh văn học đầy sắc màu mà cũng không kém phần phứctạp ấy, có một hiện tợng rất thú vị Đó là truyện ngắn 198X – một mảnhghép khá độc đáo trong bức tranh ghép văn học Việt Nam Các truyện ngắncủa những nhà văn tuổi đời còn rất trẻ có năm sinh từ 1980 đến 1989 đã tạonên một gam màu riêng, một hình hài riêng Một cái nhìn trẻ, một lối sốngtrẻ, một cách nghĩ trẻ, một cách viết trẻ là điều đã thu hút độc giả cũng nh

giới phê bình chú ý đến nó và đó cũng chính là yếu tố làm nên sự thú vị thôi

thúc chúng tôi muốn tìm hiểu hiện tợng văn học này Nó làm tôi tò mò muốntìm hiểu xem các nhà văn 198X – những con ngời cùng thế hệ với mìnhthực sự đang suy nghĩ những gì, quan tâm đến cái gì, quan niệm nh thế nào

về con ngời, cuộc sống, về văn chơng

Tuy nhiên, do truyện ngắn 8X là một hiện tợng văn học rất mới, xuấthiện trong khoảng những năm đầu thế kỉ nên cũng cha có một công trình dàydặn nào đi sâu nghiên cứu về truyện ngắn 8X Chủ yếu là các bài phê bình,nhận xét về từng cây bút trẻ, đánh giá chất lợng của từng truyện ngắn, từngtập truyện… mà thiếu một sự khái quát nhất định trong việc nhận diện truyệnngắn của cả thế hệ nhà văn trẻ này Những nghiên cứu, những nhận địnhmang tính khái quát lại hầu hết là các bài viết ngắn, cha làm rõ chân dungcủa truyện ngắn 8X Bởi thế khoá luận này một mặt muốn khái quát các đặc

điểm truyện ngắn của các nhà văn trẻ, mặt khác muốn soi chiếu những nhận

định của các nhà nghiên cứu vào các sáng tác của thế hệ 8X Nghĩa là chúngtôi đang cố gắng nhận diện đặc điểm truyện ngắn của thế hệ 8X trong vănhọc Việt Nam đơng đại

Do sự không đồng đều về chất lợng truyện ngắn cũng nh do đây làmột hiện tợng văn học mới cha có sự thẩm định của thời gian nên việc nhìn

nhận nó gây ra những tranh cãi và có nhiều luồng ý kiến trái ngợc nhau Dùthế nào, việc khen hay chê nếu thiếu cơ sở sẽ cản trở sự phát triển trên con đ-ờng sáng tạo của các nhà văn trẻ, những con ngời vừa mới bớc vào cuộcsống, vừa bớc vào văn đàn, còn mỏng về vốn sống cũng nh “vốn văn”.Những lời khen thái quá so với những gì mà 8X làm đợc sẽ làm cho họ tựkiêu, loá mắt mà không thấy đợc chỗ đứng thực sự của mình trong nền vănhọc nớc nhà Hay những lời chê ác ý, thiếu cơ sở lại làm cho họ tự ti, nhụtchí, ảnh hởng đến tinh thần sáng tạo Nhng ta không thể không thừa nhận ýthức, những nỗ lực đổi mới trong văn chơng của các nhà văn mới vào nghềnày và những thành tựu nhất định mà họ đã đạt đợc Và dễ dàng hơn, ta nhận

ra sự non nớt trong nghĩ, trong cách viết của họ Bởi thế chúng tôi muốn gópphần nhìn nhận, đánh giá một cách thoả đáng những đóng góp cũng nhnhững hạn chế của truyện ngắn 198X

Nghiên cứu truyện ngắn 8X dựa trên những cơ sở khoa học lí luận vàthực tiễn cũng nhằm tới một mục đích là xác định vị trí của nó trong nền vănhọc Việt Nam đơng đại Truyện ngắn 8X là sự tiếp nối, phát triển nhữngthành tựu văn học của cha anh, hoà chung trong dòng chảy văn học nớc nhà.Các nhà văn trẻ đang cố gắng, nỗ lực hoàn thành những công việc mà chaanh đang còn dang dở Truyện ngắn 8X còn có ý nghĩa khơi mở, gợi báo vềmột cái gì đó cha có trong truyền thống, nh một quan niệm, một mô hình,một bút pháp nghệ thuật mới…

Đồng thời chúng tôi cũng muốn đóng góp một vài ý kiến chủ quan

đối với hiện tợng văn học mới này, dù là rất nhỏ ở một số khía cạnh, phơngdiện nào đó, hi vọng góp phần có cái nhìn đúng đắn, toàn diện hơn đối vớitruyện ngắn 198X

Đình Chiểu Hà Nội vào lúc 9 giờ sáng Nội dung buổi tọa đàm là Văn xuôi

198X với hai tập truyện ngắn Truyện ngắn 8X và Vũ điệu thân gầy Buổi toạ

đàm có sự tham gia của những phê bình nh Phạm Xuân Nguyên, Nguyễn

Đăng Điệp, Văn Giá, Nguyễn Chí Hoan, Cao Việt Dũng… cùng đông đảocác bạn trẻ K8, K9 khoa sáng tác, lí luận, phê bình văn học của trờng ĐH

Văn Hoá Hà Nội Câu lạc bộ văn học trẻ Đà Nẵng cũng tổ chức một buổi

thảo luận về Vũ điệu thân gầy Những lời giới thiệu đầy trân trọng của nhà

phê bình Phạm Xuân Nguyên đầu những cuốn sách, cùng nhiều bài phê bình

đợc đăng tải trên các tờ báo, các trang web khác nhau… cho thấy d luận chú

ý đến truyện ngắn 198X nh thế nào Có thể nói đây là một hiện tợng “gâyxôn xao d luận đọc, nhiều luồng ý kiến khác nhau nhất, sau vụ đình đám của

Đỗ Hoàng Diệu và Nguyễn Ngọc T” [12] Điều đó càng khẳng định tính chấtphức tạp của đối tợng nghiên cứu

Đã có không ít nhà phê bình chú ý đến những hiện tợng văn học này.Trong đó có một số ngời đã cố gắng có cái nhìn khách quan khi đánh giá đốitợng, vừa giành không ít những lời khen ghi nhận những thành công và hivọng vào tơng lai phát triển, vừa chỉ ra những nhợc điểm, những chỗ còn nonnớt của các nhà văn 8X cùng với truyện ngắn của họ Tiêu biểu cho xu hớngnày trớc hết phải kể đến nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên – ngời rất quantâm, ủng hộ các nhà văn trẻ và thờng viết lời tựa cho các cuốn sách tập hợp

truyện ngắn của thế hệ 8X Mở đầu cho cuốn Vũ điệu thân gầy, nhà phê bình

Phạm Xuân Nguyên đã bày tỏ niềm vui khi đợc giới thiệu những “vũ điệu

văn chơng trẻ”, giới thiệu về “mời hai cô gái, mời hai cây bút trẻ đang bắt

đầu tự trình bày mình trên văn đàn” [34] (Tuy rằng cuốn sách là tập hợpnhững truyện ngắn không chỉ của các nhà văn thuộc thế hệ 8X mà còn của7X nhng xuất hiện chủ yếu trong tập sách này vẫn là những cây bút 8X, và8X hay 7X khi viết những truyện ngắn này đều ở lứa tuổi tơng đơng nhau,cũng không cách xa nhiều về thời gian nên cách nghĩ, cách cảm, cách viếtcủa họ đều mang những nét tơng đồng Nói nh vậy để hiểu rằng những nhậnxét, bình luận của nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên trong cuốn sách nàygiành cho các nhà văn trẻ, trong đó thiên về các nhà văn 8X và qua đây ta cóthể nhận ra một vài đặc điểm của truyện ngắn 8X) Nhà phê bình đã chỉ ranhững thuận lợi cũng nh những thách thức đối với các cây bút trẻ khi họ lựachọn thể loại truyện ngắn: “Truyện ngắn là một thể loại gan lì và ơng bớng.Gan lì bởi nó chấp nhận mọi ngời viết muốn thử sức, muốn dùng nó nh mộtbài tập thử thách đi vào văn chơng, chấp nhận mọi thể nghiệm, sáng chế phácách Nhng nó ơng bớng vì không dễ cho ai làm chủ đợc nó khi không đủ nộilực và tay nghề Với ngời viết trẻ, truyện ngắn là lời mời gọi và sự thách thức.Mời hai tác giả nữ trong tập truỵên này đã đáp lại lời mời và sự thách đó Họviết theo xu hớng chung của thể loại hiện nay – truyện ngắn hiện đại gần

nh không xoáy vào một “moment” nh quan niệm cổ điển, mà trải ra theo

dòng cảm xúc, tâm lí của nhân vật Tính kể của truyện giảm xuống, trong khitính phân tích tăng lên Họ, những cây bút trẻ này, còn đẩy nhanh tốc độ vận

động của truyện bằng nhịp điệu câu, bằng sự lớt qua chi tiết, bằng sự chămchú về đích” [34] Đồng thời nhà phê bình không quên chỉ ra luôn nhữngkhuyết điểm của các cây bút trẻ: “Và chính ở điểm cuối này bộc lộ điểm yếucủa họ, mà trong tập truyện này cũng có biểu hiện, là ý đồ t tởng của truyện

phơi ra lộ liễu” Phạm Xuân Nguyên còn đánh giá phẩm chất mới của truyện

ngắn 8X: “cái mới đây nhiều khi cha phải là cái mới thực chất Mới chỉ đang

là khác, là lạ Thì đấy cũng đã là một sự bắt đầu để có mới Và mọi sự bắt

đầu nh vậy đều nên luôn đợc khuyến khích, ủng hộ” Trong khi phê bình, chỉ

ra chỗ yếu, Phạm Xuân Nguyên vẫn luôn thể hiện một niềm hi vọng, khuyếnkhích các cây bút trẻ thể hiện mình, phát triển hơn nữa trên con đờng văn ch-

ơng Ông gọi Vũ điệu thân gầy là “vũ điệu văn chơng trẻ do những nữ sĩ trẻ thể hiện tràn trề sức sống, sức viết [34] Ông khẳng định đọc nó (Vũ điệu

dạng, mỗi ngời một dáng vẻ, một giọng điệu Thích ở nhiều mặt cuộc sống

đ-ợc phơi bày, nhiều góc cạnh tâm hồn đđ-ợc phơi mở Thích ở sự khám phá củangời viết Thích ở cả sự điệu đà, làm dáng câu chữ, ý tởng đây đó trongtruyện” Nhà phê bình còn có một hình dung mang tính chất khái quát:

“Truyện ngắn trẻ Việt Nam ở thì hiện tại tôi tạm hình dung (với tất cả tínhchất sơ sài ớc lệ) là một dòng sông với hai phụ lu đang nổi lên là NguyễnNgọc T và Đỗ Hoàng Diệu, trên dòng sông ấy nhiều ngời đang bơi, đang lựa

đờng bơi, đang tìm cách tách dòng hay nhập dòng Trong tập truyện này đã

có thể thấy quang cảnh đó Và tôi tin: sẽ có những tác giả ở đây tìm thấy ờng bơi của riêng mình, trở thành những cây bút vững vàng trong nay mai”

đ-Cũng trên tinh thần đó, trong một tập sách khác có tên là Truyện

ngắn 198X, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên lại tiếp tục giành tình cảm u ái

cho các nhà văn trẻ bằng những lời nhận chân đặc điểm của văn 8X vàkhuyến khích, động viên họ Nhận xét về nội dung chủ đề của truyện ngắn

8X, nhà phê bình viết: “Chuyện bình thờng, chuyện sâu lắng, chuyện yêu,

đ-ợc yêu, không đđ-ợc yêu, tất tật các chuyện, vào văn 8X thờng là trở nên kịchhoá và bi kịch hoá Rất nhiều những mổ xẻ nội tâm, những phân tích tâmtrạng, những cật vấn, tra hỏi, những mông lung rối rắm Than thân trách phậnnhiều Hoài nghi đổ vỡ nhiều Đọc văn 8X thấy sao mà khổ não tâm thế vàtình cảm (… ) Nhng bấy nhiêu sự thể hiện đó trong văn 8X phần nhiều chỉ

mới là làm dáng của khổ đau, của sâu sắc Cái viết chỉ mới dừng lại ở bề mặt,

bề nổi câu chữ, phía sau trang sách cha thấy cái sống thật” [35]

Tác giả nói tiếp về ngôn ngữ, lời văn của truyện ngắn 8X: “Nhữngphiên khúc xen kẽ, đan cài nhau trong một truỵên, mới đọc ngỡ nh rời rạc,không đầu, không cuối Những câu văn cố tình cắt cụt, cắt rời, muốn tạo nhịp

điệu hụt hẫng, hao hụt, dồn dập, gấp gáp, khiến đọc theo nhịp văn mà phảithở dồn, thở dốc Những sự nói trắng phớ ra các chuyện buồng kín, để hở ranhững chuyện trai gái, vợ chồng” Phạm Xuân Nguyên đã tinh ý nhận ra

đằng sau lối văn ấy là tâm t của giới trẻ về cuộc sống, về nghiệp văn “Nhữngcâu chuyện kể những chuyện muôn năm cũ bằng một lối văn rất tự tỏ ra dày

vò ấy, ngẫm ra, lại cho thấy sự ngổn ngang cõi lòng của một thế hệ và sự bốirối tìm cách thể hiện mình của một lớp ngời viết” Và nhà phê bình “cảmnhận đằng sau nó là tâm thức, tâm trạng, tâm cảm của cả một thế hệ màchính họ vẫn còn đang lúng túng tìm cách nhận diện mình, loay hoay khẳng

định mình, vật vã thể hiện mình” Trên một mức độ khái quát cao hơn, PhạmXuân Nguyên cho rằng văn 8X là “bề nổi của văn chơng Việt Nam hiện nay.Nhìn vào văn 8X có thể thấy ra phần nào mặt bằng văn chơng nớc nhà Thiếumột căn cốt chiều sâu Thiếu một sâu sắc t tởng Thiếu sự bứt phá, phá cách,sáng tạo lối viết Thế hệ 8X có học, có đọc, có sống, nhng hình nh tất cả với

họ chỉ mới là bắt đầu, nh là cũng chỉ mới bắt đầu một nền văn chơng, một sựlàm văn” Tuy nhiên không vì thế mà tác giả lại mất lòng tin ở thế hệ văn ch-

ơng trẻ này Dù nhà phê bình có cảm thấy “trống vắng, rã rời” khi bớc chântheo những “vũ điệu văn chơng” thì ông vẫn tin tởng “khoảng trống vắng, rãrời của văn 8X là dấu hiệu tích cực” [35]

Cùng với Phạm Xuân Nguyên, nhà phê bình Cao Việt Dũng cũng vừathể hiện sự tin tởng lẫn nghi ngờ vào các cây bút trẻ này Theo cách nói của

nhà phê bình thì ba truyện ngắn Lơ lửng trên cao của Phạm Ngọc Lơng, Tre

rừng của Lynh Barcadi và Vòng lục giác của Nguyễn Thuý Hằng là “ba trờng

hợp có tính triệu chứng”, đó là sự phản ứng Cao Việt Dũng cho rằng: “nhữngtriệu chứng có rất nhiều khả năng để mãi mãi vẫn là những triệu chứng,không có hồi kế tiếp Nhng một sự phản ứng có nền tảng, có ý hớng nghệthuật rõ ràng, với toàn bộ sức mạnh dồn nén của mình là điều kiện tiền khởi

để tạo ra các giá trị, cả mới và lạ… Các cây bút 8X này đợc đặt nhiều hi vọng

và cả sự nghi ngờ, một dòng văn học mới xứng đáng và đòi hỏi một sự nhìnnhận công bằng và bình đẳng” [43]

Bên cạnh xu hớng nhìn nhận truyện ngắn 8X trên cả hai mặt u điểm

và nhợc điểm mà nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên là đại diện còn có những

xu hớng chỉ thiên về nhìn thấy một mặt của hiện tợng

Có thể thấy nhà văn Nguyễn Huy Thiệp – một cây bút độc đáo, cósức ảnh hởng lớn trong làng văn Việt Nam đơng đại là một trong những ngờithể hiện rõ niềm tin tởng và hi vọng vào “thế hệ văn chơng mới của đất nớc”

Ông tâm sự rằng đã giật mình khi đọc truyện ngắn của 8X Bởi “có những tácgiả mới viết mà độ chững chạc và khả năng tay nghề tốt hơn so với thế hệ tr-

ớc Tôi nhận thấy dòng 8X đợc trang bị kiến thức, họ có đọc, có học, có theodõi thời sự văn nghệ trong và ngoài nớc” Ông nói tiếp: “Đọc 8X, thấy đợc sựhoang mang, sợ hãi, ngờ vực… Tất nhiên họ vẫn sống và họ sẽ biết cuộcsống còn nhiều thứ tồi tệ, nhng cái đáng sợ nhất là con ngời vẫn chấp nhận sựtồi tệ ấy… Họ còn trẻ, họ bất bình trớc những cái giả dối đen tối, đấy chính

là sức mạnh của các cây bút 8X Ngời viết trẻ thờng trong sáng, bảng màucủa họ chỉ có màu trắng và đen, tốt và xấu, hay và dở Nếu không có nhữngtiếng nói bất bình thì thiếu đi chất lửa trong văn học nghệ thuật… Ưu điểmcủa 8X là không thoả hiệp, cho dù vẫn còn sự ngô nghê, nhng họ biết bấtbình và đòi hỏi sự rõ ràng” Qua các tác phẩm của 8X, nhà văn Nguyễn HuyThiệp còn nhận thấy các 8X “có sự bơ vơ trong đời sống tinh thần ám ảnhlớn nhất của bất cứ cá nhân con ngời nào, hơn cả tôn giáo đạo đức, tiền bạc,chính trị… là ám ảnh tình dục” và 8X là “lứa tuổi ám ảnh về độ tình dục lớnnhất, những khao khát về tình dục, những tiếng gọi hoang dã trong cơ thể… rất gay cấn và thờng xuyên” Nói nh vậy là nhà văn đang phủ nhận những ýkiến phê phán 8X viết bằng bản năng quá lớn, ngại tìm kiếm ý tởng mới màchủ yếu chỉ bó hẹp trong đề tài tình dục – một vấn đề vốn rất nhạy cảm vàcấm kị trong văn học truyền thống, lợi dụng nó và viết nh là mốt Nhà văn

đồng thời cũng cảm thấy buồn khi “thấy nhiều cây bút trẻ coi văn chơng làcuộc chơi” bởi theo ông “nhà văn phải sống đợc bằng nghề viết” [6] Quamột vài ý kiến của Nguyễn Huy Thiệp ta thấy ông ủng hộ, đồng tình với cácnhà văn trẻ nh thế nào

Trên trang vietbao.vn, tác giả của bài viết “Truyện ngắn 8X - vì sao

hot?” đã có những nét phác họa về chân dung của 8X, bớc đầu nhận diệnnhững gơng mặt tiêu biểu trong tập truyện này Tác giả đã gọi tập truyện là

“Bữa tiệc buffet” với mời chín tác giả là mời chín lối viết khác nhau, mờichín mối quan tâm, mời chín giọng điệu Cụ thể hơn, tác giả đi vào nhậndiện, điểm tên từng món trong “thực đơn” của bữa tiệc “Vài ngời chững chạc

thiên về lối viết cổ điển nh Trần Hoàng Trâm với Ma hát ru em, Nguyễn Thị Cẩm với Xó núi – văn chơng có vẻ “già” hơn tuổi của họ, tinh thần nhân bản

trong các truyện cũng là một điểm cộng cho nhận xét “hay” Vài ngời khác

thử nghiệm với lối viết mới có hơi hớng Tây nh Khơng Hà với Dạ khúc và

trò chơi điên khùng giữa khu vờn bí mật, Lynh Barcadi với Hắn lại vào

nhng nó đáng chú ý ở chỗ các tác giả có ý thức và cố gắng để làm mới nhữngcâu chuyện của mình Sự làm mới ấy có thể thành công hoặc cha thành côngnhng nó vẫn là một hành động quẫy đạp… Vài ngời khác viết nh thơ Nhữngtruyện của Trơng Quế Chi và Nguyễn Thế Hoàng Linh nằm trong tip này

Điều thú vị nữa, những món trong bữa tiệc buffet này ít nhiều đều có diệnmạo và cá tính riêng Tất nhiên có món chính, có món đet-xe, có ngời viếtmặn, ngời viết “hơi thiếu muối” nhng ít ra là ngời đọc không bị nhầm giữaLynh Barcadi với Nguyễn Quỳnh Trang hay Quốc An” [27] Những lời nhậnxét tuy còn sơ sài nhng đã góp phần cho ta thấy một cách khái quát nhất cácgơng mặt 8X mới nổi và thái độ khá u ái của tác giả đối với họ

Sự đồng tình, ủng hộ đối với các nhà văn trẻ vừa chập chững bớc vàolàng văn nh thế quả thật không nhiều Điều dễ nhận thấy là phần lớn ý kiếncủa giới phê bình đều chỉ ra những nhợc điểm lớn của văn 8X, yêu cầu 8Xphải nhìn nhận lại, thậm chí nhiều ý kiến còn cha công nhận các 8X đangsáng tác là nhà văn và các sản phẩm của họ là văn học đích thực

Thiên về nhận diện về mặt nội dung, theo Toàn Nguyễn, trong bài

“Truyện ngắn 8X – ai lấy của em những non tơi”, “điều hầu hết các cây bút

này còn thiếu là một cái nhìn tơi mới vào hiện thực sống mỗi ngày Chính vìthế, những trang viết trong tập sách vẫn nghiêng về những suy t u ám, nhữngcâu chuyện buồn bã vốn gần nhiều với tởng tợng” Tác giả tiếp tục chỉ ra đặc

điểm của văn 8X: “Một chút tù túng, một chút buồn chán, một chút ám ảnh,một chút sex, đó là những cái đã và đang hiện hữu trên trang viết của nhữngtác giả trẻ trong tập sách 8X này Điều đó phần nào phản ánh sự bế tắc của

họ trong những hớng giải quyết của cuộc sống Nhng cũng không loại trừnhững quan niệm coi văn chơng là phải thể hiện sự đau đớn, dằn vặt và cóphần thê lơng

Có nhiều nhân vật bi kịch, nhng những đoạn trờng mà họ gặp trongcuộc đời thì bạn đọc cũng đã thấy đâu đó trong những sáng tác của nhữngngời đi trớc Vì cả hai điều trên mà tuổi hai mơi yêu dấu của những ngời trẻ8X đã nhuốm màu u ám Không ai lấy đi mà chính họ muốn mình già nhanh

hơn và cái sự muốn đó nhiều khi chỉ là vô tình trong quan niệm viết” Nhữngdẫn chứng, lý lẽ mà tác giả đa ra đều nhằm chứng minh cho nhận định ban

đầu của mình: “ở khía cạnh nào đó, vẫn là sự ủ ê, buồn chán và mỏi mệt đặcbiệt chiếm đa số tâm hồn văn chơng nữ Tiếc là một phần non tơi lẽ ra cần cótrên những trang viết này đã mất đi… ”[37]

Về tập truyện ngắn Vũ điệu thân gầy, nhà phê bình Văn Giá có một

bài phân tích khá chi tiết Với “cảm hứng phê phán” bao trùm, ông chỉ ra bốn

điểm yếu cơ bản của các cây bút trẻ trong tập truyện này Thứ nhất, đại đa sốcác cây bút trẻ thích kể một câu chuyện hơn là tìm tòi cách kể nên đa sốtruyện là đơn nghĩa Thứ hai, ở hầu hết các truyện ngắn đều thấy các thao tácvăn bản truyện còn thô, cha biến hoá Thứ ba, hiếm có truyện nào có nhữngchi tiết nghệ thuật độc đáo, đột xuất, hàm chứa nhiều nét nghĩa Thứ t, hầuhết các tác giả cha có sự đầu t thích đáng vào ngôn từ Nhà phê bình viết:

“Đa số các truyện trong Vũ điệu thân gầy bộc lộ những ý nghĩa hoặc rõ ràng

hoặc mơ hồ nhng thảy đều nhẹ, không có khả năng ám gợi, không khiến ngời

đọc day dứt Chúng nhanh chóng chuội đi, không có chất keo dính neo bámvào tâm hồn ngời đọc Chữ nghĩa nhanh chóng bốc hơi Hầu hết chúng là loạitruyện một nghĩa” Ông nói tiếp: “tuy các thao tác lắp ghép văn bản truyện,phá vỡ hình thức tuyến tính trong cách kể đã đợc suy tính và áp dụng, song

đang còn đơn giản, dài dòng, thiếu tiết chế, không có những cách lắp ghépbiến hóa, năng động, đạt tới tính bất ngờ và đạt hiệu quả nghệ thuật cao”.Trong tập truyện ngắn này, các truyện ngắn có đợc những chi tiết biểu tợngkhông nhiều Nhà phê bình còn nhận xét: “Hiện nay, truyện ngắn của họ

đang chủ về nhịp điệu câu văn: tốc độ nhanh, gấp, nhiều câu ngắn, nhiều điệpngữ, lắm khi ào ạt, xô đẩy, thậm chí giật cục, đập vỡ cấu trúc ngữ pháp thôngthờng Nhng họ lại không dụng công nhiều vào chữ ở cực này là những từngữ trần sì, trắng trợn, mang tính khẩu ngữ, tính báo chí, nghĩa của chữ trắngphớ ra hết ở cực khác, lại sáo mòn, trơn tay, nông” [11]

Sự non nớt của các cây bút, chủ yếu thuộc thế hệ 8X, còn đợc nhàphê bình Văn Giá cắt nghĩa: “Nguyên nhân gốc của tình trạng trên là hầu hếtcác cây bút trẻ cha cật lực xác lập cho mình một quan niệm sâu sắc và vữngchãi về đời sống cũng nh về nghệ thuật Họ phơi bày cái tôi một cách nóngnảy sốt sắng Họ cố thủ trong cảm hứng tự tôn thái quá Họ lên tiếng chốngthói a dua bầy đàn nhng kì thực họ lại không cắt rốn đợc khỏi nó Họ chămchú vào việc tìm kiếm cái khác lạ ở đề tài chứ cha thực sự tìm kiếm cái kháclạ ở nghệ thuật tự sự, tức là cách kể và cấu trúc Họ cha đủ mạnh để đạt đợc

tính dân chủ và đối thoại trong sáng tạo… Nhìn rộng ra một chút, thấy vănchơng của các tác giả 8X trong tập này hầu hết là các cây bút đô thị hoặc đợc

đô thị hoá Trong khi đó, một số cây bút thực sự có thành tựu lại không phảicác cây bút đô thị… Điều này đáng để cho chúng ta suy nghĩ, ít nhất thì họ

có một điểm chung là: họ không bị vớng bận với những phong trào đám

đông, mà đã gọi là phong trào thì đều hời hợt và nông nổi… ”[11]

Nhà phê bình Văn Giá đã chỉ trích khá nặng nề những nhợc điểm lớn

về nội dung cũng nh về nghệ thuật viết của các cây bút 8X Cũng trên tinh

thần đó, tác giả Lê Trung Kiên đã có “Những cảm nhận từ Vũ điệu thân gầy”

[21] Cảm nhận chung nhất của tác giả khi đọc tập truyện này là “thất vọng”

và “không đem lại nhiều sự hng phấn” Tác giả của bài viết đã chứng minhcảm nhận đó bằng việc chỉ rõ những điểm thiếu sót, non tay của các cây bút

trong từng truyện ngắn cụ thể Đánh giá truyện Khoảng trắng ngày xa tôi của

Niê Thanh Mai, Lê Trung Kiên viết “truyện ngắn này, ngoài cái nhan đề đầysức gợi và giọng văn man mác thì không để lại ấn tợng gì khác Truyện khaithác một đề tài không xa lạ… Với một đề tài nh thế, Niê Thanh Mai cũngkhông chịu khó triển khai tâm lí nhân vật, mà đơn thuần là tự sự Chính vìvậy, câu chuyện trở nên đơn giản và dễ dãi một cách đáng tiếc Nói chung,

đây là một truyện ngắn không có sự lắng đọng” Và cũng tơng tự nh Khoảng

trắng ngày xa tôi, truyện ngắn Đi vào một ngày không báo trớc của Nguyễn

Thị Cẩm “để lại ấn tợng bởi nhan đề và giọng văn hơn là độ sâu của cảm xúc

và t tởng”

Phục sinh của Ngọc Cầm Dơng “là một bản blue nhẹ nhàng, man

mác Nhng cảm giác của truyện để lại trong tâm trí thì không có gì đáng kể:không hấp dẫn về cốt truyện, không có những trò ảo thuật với ngôn ngữ vàgiọng điệu, không cả việc đào xới nội tâm để truyện có sức lay động”

Hai tác phẩm Rỗng (Từ Nữ Triệu Vơng) và Bên kia giấc mơ màu hạt

dẻ (Nguyễn Quỳnh Trang) cùng “có điểm chung là đi vào đời sống tình ái

của những nhân vật nữ, những cuộc tình sai lầm, bị phụ bạc (hoặc lợi dụng)

và kết thúc bằng sự bế tắc hoặc tự sát Cả hai tác phẩm đều có cách tự sự hấpdẫn, nhng tôi có cảm giác ở họ phảng phất hình ảnh Francois Sagan (nữ văn

sĩ Pháp) Nếu thế thì tôi thích đọc Francois Sagan hơn Từ Nữ Triệu Vơng lại

có giọng văn mang hơi hớm Phạm Thị Hoài, với cách kể lạnh, tỉnh và kiểulàm dáng ngôn từ Trong nghệ thuật, không có gì gọi là hấp dẫn khi ta thấy ởnghệ sỹ này những phẩm chất giống một nghệ sỹ đi trớc Nguyễn Quỳnh

Trang thì dờng nh chỉ muốn kể lại một câu chuyện tình đau và sự phụ bạc,nhẫn tâm của nam giới mà không muốn gợi ra một ý tởng gì sâu hơn”.

Bình về Trống trải và rộng quá chừng của Lê Nguyệt Minh, Lê

Trung Kiên cho rằng: “Truyện có lối tự sự cuốn hút, tiếc là đôi lúc lời thoạicủa nhân vật bị làm đỏm làm dáng hơi quá nên mất vẻ dung dị cần thiết”

“Cây bút Lynh Barcadi xuất hiện với Tre rừng, một tác phẩm có cốt

truyện hấp dẫn, xen những pha nóng rất thời thợng Nhng chỉ có thế Một

ng-ời khó tính có thể cho đây là một tác phẩm nhàm vì xét cho cùng, dù đợc

“nguỵ trang” khá kĩ với những xung đột, diễn biến nội tâm… thì truyện nàycũng chỉ xoay quanh vấn đề tình dục, thân xác… Mà một ngời đọc chânchính thì không cần những điều đó… Cho nên ấn tợng sau cùng để lại sau

khi đọc Tre rừng là hết sức gai góc và không gây thiện cảm”.

Về hai tác phẩm Lơ lửng trên cao (Phạm Ngọc Lơng) và Cái vỏ (Yên

Khanh) tác giả viết: “ở đây không muốn nói đến cốt truyện khá quen, gợi

Giọt máu của Nguyễn Huy Thiệp, mà tôi muốn nói đến cách xây dựng nhân

vật, giọng văn và một số tình tiết trong truyện của Phạm Ngọc Lơng cũngkhá giống Nguyễn Huy Thiệp Đây là điều khiến ngời đọc dễ thất vọng, bởichúng ta không cần phải có Nguyễn Huy Thiệp thứ hai, thứ ba, thứ n Tôi tựhỏi, với đề tài khá lôi cuốn nh thế, tại sao Phạm Ngọc Lơng không tự nghiêmkhắc với chính mình để tránh những điểm giống nhau nh thế với Nguyễn

Huy Thiệp, để có một giọng riêng Đối với Cái vỏ, tôi không có ấn tợng gì

đặc biệt lắm Câu chuyện khai thác vấn đề cái nhìn, cách đối xử giữa con

ng-ời với nhau Không mới Lối kể cổ điển và giọng điệu trần thuật có phần tựnhiên chủ nghĩa”

Từ đó Lê Trung Kiên đi đến khái quát: “Nhìn chung, một số truyện

trong Vũ điệu thân gầy có những điểm thu hút nh: giọng điệu lạ, nhan đề gây

chú ý, và cả tên ngời viết cũng mang màu sắc “lạ hoá” Nhng đó không phải

là những cái mà văn học hiện nay đang cần” Tác giả viết tiếp: “Dễ thấy rằng,

điểm chung của nhiều truyện ngắn trong tập này là dù viết về đề tài nào, cáctác giả cũng chú trọng khai thác cảm xúc và suy ngẫm của một cá nhân… Chính điều này dẫn đến hệ quả tích cực là các tác giả dễ dàng thể hiện đợcgiọng điệu riêng của mình Tuy nhiên, bên cạnh đó, việc hớng chủ thể nh vậycũng dễ dẫn đến hiện tợng tác phẩm không có đợc tầm khái quát cần thiết

Và điều này đợc chứng minh khá rõ: nhiều truyện trong tập truyện này thiếuhẳn sức khái quát xã hội, chúng đơn giản và tự nhiên nh những trang nhật

kí… Tôi có cảm giác một số truyện nh những trang blog, màu sắc phong phú,

giao diện hấp dẫn nhng dung lợng thông tin không lớn Nếu hiện tợng nàyvẫn tiếp diễn, có thể chúng ta sẽ có một trào lu văn học, tạm gọi là văn chơngblog! Đây là viễn cảnh không đáng để lạc quan”.

Nhìn thấy mặt chủ yếu của truyện ngắn 8X là những nhợc điểm trongtriển khai nội dung cũng nh trong tìm tòi cách viết là phần đông ý kiến củagiới phê bình nớc ta trong những năm qua

Còn bản thân 8X có ý kiến gì đối với những sản phẩm do mình tạora? Tất nhiên sẽ có những ý kiến ra sức bênh vực cho các truyện ngắn củamình, của thế hệ mình và đòi hỏi một cái nhìn khách quan, công bằng, nhiềuchiều từ giới phê bình, từ độc giả Đó là ý kiến của Từ Nữ Triệu Vơng, LynhBarcadi, Nguyễn Quỳnh Trang… Và cũng có những ý kiến tự thừa nhậnkhuyết điểm, chỗ yếu của thế hệ Tiêu biểu có nhà văn 8X Ngọc Cầm Dơng.Cô nói: “Tôi và một số ngời trong thế hệ chúng tôi đã mắc phải căn bệnh mắthẹp… Khi viết, họ chỉ viết về những thứ vụn vặt nhìn thấy xung quanh…

Trong Truyện ngắn 8X, hầu hết các truyện ngắn đều cha ra truyện Nghĩa là

không đầy đủ cấu tứ, không có sự đào sâu suy nghĩ nên câu chuyện đợc thảchơi vơi, đầu đuôi không thống nhất đợc về nội dung và ý nghĩa” Ngọc CầmDơng bằng một thái độ chân thành, nói tiếp: “Chỉ vì tất cả đều nhìn cuộcsống bằng con mắt hẹp nên họ chỉ lấy đau khổ của mình làm trung tâm vàbắt ngời khác phải đọc, phải hiểu và đồng cảm… Tôi đã hồn nhiên phơi bàycái nhân sinh quan 8X của tôi ra và đã đinh ninh rằng nh thế là hay lắm Nh-

ng giờ đọc lại, tôi thấy không ổn Không ổn bởi những gì tôi viết ra riêng tquá” [47]

Vậy d luận độc giả đánh giá nh thế nào về hiện tợng văn học này?

Theo thu thập của Thạch Lựu, trong bài “Truyện ngắn 8X- vì sao hot?” [27],

chúng ta có thể thấy đợc thái độ không đồng tình, ủng hộ lắm của độc giả đốivới các nhà văn 8X Lê Anh Tuấn (sinh năm 1985 – sinh viên đại học Y HàNội) phát biểu: “Một vài truyện trong “Truyện ngắn 8X” viết hay nhng phầnlớn những nhân vật trong đó hơi xa lạ với tôi Tôi thấy cuộc sống của mìnhbình thờng, không có nhiều strees cũng nh bức xúc nh họ” Và đây là ý kiếncủa một bậc phụ huynh: “Đọc cuốn sách này thấy sợ quá, không biết con cáimình có nghĩ, có làm nh những gì ngời ta viết hay không? Tất nhiên tôi

không cấm con mình đọc Truyện ngắn 8X nhng tôi vẫn nói với cháu: “chỉ là

những tởng tợng chủa anh chị nhà văn loạn đầu vì net” (Vũ Thị Kim Oanh –sinh năm 1966, cán bộ ngân hàng) Một độc giả khác lại nói: “Đọc 8X tôi cócảm giác của bậc phụ huynh tò mò đọc trộm nhật kí của đứa con Đọc xong

thấy băn khoăn Chả nhẽ tâm lí con mình phức tạp đến nh vậy? Mình đã làmgì khiến cuộc sống của nó trở nên bí bách, tắc tị, khiến cho thế giới xungquanh của nó hình nh chẳng còn gì đáng sống cả?”.

Nh vậy đến cả d luận nói chung cũng không có nhiều ngời ủng hộnhững cố gắng của 8X trong lĩnh vực văn chơng và ở một mức độ nhất định

cùng các sáng tác của chị nh: Tre rừng, Hắn lại vào toilet … Điều này đủ cho

ta thấy sự phức tạp của dòng truyện ngắn 198X và việc đánh giá đối tợng saocho thoả đáng không phải là một công việc dễ dàng

Nh vậy, việc khám phá, tìm hiểu truyện ngắn 8X cha thể dừng lại.Bởi đó là điều hết sức cần thiết để nhận diện đầy đủ hơn và thoả đáng hơncác đặc điểm nội dung cũng nh hình thức của đối tợng rất thú vị này Các ýkiến đã nêu trên tuy còn nhiều chỗ cha thống nhất nhng chúng đã cung cấpcho chúng ta một cái nhìn toàn cảnh, một hình dung khái quát về truyện ngắn198X Đó sẽ là những căn cứ, là cơ sở ban đầu, là t liệu tham khảo cho việcnghiên cứu

3 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Khoá luận này hớng tới nghiên cứu, tìm hiểu các truyện ngắn của cácnhà văn Việt Nam tuổi đời còn rất trẻ có năm sinh từ 1980 đến 1989, gọi

chung là truyện ngắn 198X

Tuy nhiên, không phải bất cứ truyện ngắn nào do các nhà văn có nămsinh từ 1980 đến 1989 sáng tác đều thuộc phạm vi nghiên cứu của chúng tôi

Mà chúng tôi chỉ lựa chọn những truyện ngắn của các 8X cùng chung đặc

điểm là có nhiều cựa quậy, phá phách trong cách nghĩ, trong cách viết, gạt bỏ

và phủ nhận một số vấn đề trong truyền thống văn học và truyền thống vănhoá của con ngời Việt Nam, thậm chí một số cá nhân đã phủ nhận một cáchcực đoan Có nghĩa là khoá luận chỉ quan tâm nhiều đến những truyện ngắn

của các 8X có nhiều đặc điểm khác với truyền thống, thậm chí đi ngợc vớicha anh của họ Những cây bút này chủ yếu là các cây bút đô thị hoặc đã đôthị hoá.

Mặt khác, cũng cần phải nói thêm rằng chúng tôi không khảo sát hếttất cả những nhà văn 8X có các truyện ngắn mang tính phá cách, đang cốgắng (hay cố tình) đi ngợc lại với cha anh Bởi đó là điều khó có thể thựchiện Thế giới của 8X mở ra rất phong phú, đa dạng, lắm đờng nhiều nẻo Córất nhiều 8X đang cầm bút thử sức, thể hiện mình Đó là một đội ngũ đông

đảo và số lợng các nhà văn 8X cha dừng lại ở một con số cụ thể nào Còn rấtnhiều tài năng còn ở dạng “ẩn mình” Với tầm hiểu biết còn hạn chế của ngờiviết, khó có thể bao quát hết đợc đội ngũ đông đảo và còn biến động này.Hơn nữa, để tập trung làm sáng tỏ các luận điểm, khoá luận cũng chỉ chọnnhững cây bút khá tiêu biểu, có các truyện ngắn thể hiện rõ những đặc trngcủa truyện ngắn 198X

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Hớng tới đánh giá một cách thoả đáng những thành công, đóng gópcủa các nhà văn 8X trong thể loại truyện ngắn cho văn học Việt Nam đơng

đại, nhiệm vụ thứ nhất của khoá luận là trên cơ sở tìm hiểu tình hình xã hội

và các đặc điểm văn học của Việt Nam hiện nay, chỉ ra đợc tính tất yếu của

sự hình thành đội ngũ viết văn thế hệ 8X

Thứ hai, chúng tôi sẽ nhận diện những đặc điểm nội dung của truyệnngắn 8X trên các phơng diện: quan niệm nhân sinh, quan niệm về sáng tạonghệ thuật thể hiện trong các truyện ngắn; đề tài, vấn đề chủ yếu mà những8X theo đuổi

Thứ ba, chúng tôi sẽ tiến tới xác định những đặc điểm truyện ngắncủa thế hệ 8X trên các phơng diện hình thức, kĩ thuật viết

Nhiệm vụ chung nhất của khoá luận này chính là hớng tới nhận diện

đợc các đặc điểm truyện ngắn của các nhà văn thế hệ 198X trong văn họcViệt Nam đơng đại Nói cách khác là qua khoá luận chúng tôi muốn cho ngời

đọc một hình dung khá cụ thể về bức chân dung, về diện mạo của truyện

ngắn 198X

4 Phạm vi t liệu khảo sát

Nh đã nói các cây bút 198X rất đông đảo và truyện ngắn của họ vìthế cũng rất phong phú về số lợng, đặc biệt rất nhiều truyện ngắn “trôi nổi”

trên mạng Internet Chính vì thế khoá luận không thể khảo sát đợc tất cảtruyện ngắn của 8X mà chủ yếu tìm hiểu các truyện ngắn đã đợc tập hợptrong các cuốn sách nhiều tác giả cũng nh của riêng một tác giả 8X Đó làcác truyện ngắn trong các tập truyện:

+ Truyện ngắn 8X (Nhiều tác giả, NXB Hội Nhà văn, 2006).

+ Vũ điệu thân gầy (Nhiều tác giả, NXB Trẻ, 2007).

+ Độc thoại trên tháp nhà thờ (Nhiều tác giả, NXB Hội Nhà văn,

Ngoài ra, chúng tôi còn mở rộng phạm vi nghiên cứu đến một sốtruyện ngắn của các nhà văn 7X có sự tơng đồng với 8X về môi trờng sống,

về quan điểm, thái độ sống và sáng tạo nghệ thuật để có thêm cơ sở hiểu rõhơn những đặc trng truyện ngắn của một thế hệ Đồng thời chúng tôi còn chú

ý tới lĩnh vực thơ và tiểu thuyết của các nhà văn 8X, so sánh, đối chiếu đểthấy đợc điểm chung trong quan điểm sống và sáng tạo cùng những đặc sắcchỉ có trong truyện ngắn của thế hệ nhà văn này

5 Phơng pháp nghiên cứu

Với khoá luận này, chúng tôi sử dụng phối hợp các phơng phápnghiên cứu chính nh sau: phơng pháp hệ thống, phơng pháp cấu trúc, phơngpháp so sánh, phơng pháp loại hình

6 Cấu trúc của khoá luận

Tơng ứng với nhiệm vụ nghiên cứu đã đặt ra, ngoài các phần Mở

đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của khoá luận triển khai

trong ba chơng:

Chơng 1 Sự hình thành đội ngũ viết văn thế hệ 198X trong văn học

Việt Nam đơng đại

Chơng 2 Đặc điểm truyện ngắn của thế hệ nhà văn 198X trên các

phơng diện quan niệm nhân sinh, tâm thế sáng tạo, đề tài, chủ đề

Chơng 3 Đặc điểm truyện ngắn của thế hệ nhà văn 198X trên các

phơng diện hình thức, kỹ thuật viết.

Chơng 1

Sự hình thành đội ngũ viết văn thế hệ 198X

trong văn học Việt Nam đơng đại

Nghiên cứu truyện ngắn 198X chúng ta không thể không tìm hiểungời đã sinh ra nó Đó là một thế hệ nhà văn còn rất trẻ (nhà văn lớn tuổinhất cho đến tại thời điểm này tuổi đời cũng cha đến 30) nhng vừa xuất hiệntrên văn đàn Việt Nam, họ đã gây xôn xao d luận bởi hàng loạt sáng tác độc

đáo, giàu cá tính Đây là một đội ngũ nhà văn vừa mới hình thành trongkhoảng mời năm trở lại đây Trên con đờng khẳng định mình ấy, họ đã trảiqua không ít gian nan, thử thách Sự ra đời của đội ngũ nhà văn trẻ này vớinhững đặc trng chung cho thấy họ không chỉ gần nhau về độ tuổi mà còn gầnnhau về môi trờng sống, về những điều kiện vật chất và tinh thần Nói cáchkhác, họ đều là sản phẩm đặc trng, tất yếu của một thời đại

1.1 Giới thuyết khái niệm thế hệ (nhà văn) 8X

1.1.1 Thế hệ (nhà văn) 8X – một tên gọi quy ớc

“Thế hệ 8X Chẳng biết ai là ngời đầu tiên thời nay gọi lên cái tên

đó Nhng một khi đã gọi tên một hiện tợng thì hiện tợng đó là có vấn đề đángquan tâm, chú ý Bản thân cái tên gọi thế hệ đã làm nên đặc trng của lớp ngờinày Khi đợc gọi tên nh thế, một thế hệ đã đợc (bị) nhận diện và thách thức.Vóc dáng và khuôn mặt tinh thần của họ hiện ra ở đâu? Trong quần áo, đầutóc? Trong các kiểu thời trang? Trong cách nói năng, đi lại? Trong việc làm?

Và trong văn chơng? Tất cả, có thể Thách thức với họ là không dễ dàng và

đơn giản” [35] Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên đã dùng những lời ngắngọn nh thế để nêu tên và xác lập vị trí của một thế hệ trong thời đại

Vài năm cuối thế kỉ XX, đặc biệt là thập niên đầu của thế kỉ XXI,trên các phơng tiện thông tin đại chúng và trong kho từ vựng của nhiều ngời

có thêm khái niệm “198X” Nó là tên gọi quy ớc dùng để chỉ những ngời cónăm sinh từ 1980 đến 1989 Có thể đó là xuất phát điểm để ngời ta phát triểnthành các cách gọi: thế hệ 6X, 7X hay 9X… Nhng so với cách gọi thế hệ 6Xhay 7X, tên gọi thế hệ 8X còn mang những nét nghĩa khác Nói đến 6X hay7X ta thờng chỉ nghĩ đến năm sinh, độ tuổi Nhng khi gọi 8X thì không đơngiản chỉ là năm sinh mà ta còn nghĩ đến một thế hệ rất trẻ, một thế hệ đông

đảo, nổi trội, năng động, táo bạo, dám nghĩ, dám nói, dám làm Chính vì thế,

cách gọi thế hệ 8X không chỉ xác định độ tuổi mà còn là một cách xác địnhthuộc tính riêng biệt cho một thế hệ.

Trên cơ sở đó ta có khái niệm “thế hệ nhà văn 198X” Đó là tên gọi

để chỉ một tập hợp những con ngời còn rất trẻ đợc sinh ra trong những năm

80 của thế kỷ trớc đang thử sức mình trên lĩnh vực văn chơng Khái niệm nhà

văn 8X đang đợc chúng ta sử dụng chỉ mang tính tơng đối thiên về chỉ những

nhà văn trẻ có những nỗ lực bứt phá trong văn chơng, gần gũi với nhau trongquan niệm sống và sáng tạo nghệ thuật Tập hợp những sáng tác của họ tạonên một mảng màu riêng, một tiếng nói riêng trong văn học Việt Nam đơng

đại Những sáng tác của 8X xuất hiện đã khiến cho giới phê bình văn học,

độc giả không khỏi phải ngỡ ngàng, bối rối Ngỡ ngàng, bối rối bởi nhữngcái mới, cái lạ, bởi những quan niệm rất khác với cha anh của các nhà văn8X, của cả thế hệ 8X

Tại sao lại có khái niệm nhà văn thế hệ 198X? Có gì vô lý ở đây

không, khi chuyện văn chơng đâu phải là chuyện của tuổi tác, thế hệ? Cóphải cùng một thế hệ nên những sáng tác của họ đều giống nhau, đều chungmột khuynh hớng? Hay văn chơng của thế hệ trẻ non kém hơn, hay ngợc lại,tiến bộ hơn, có nhiều giá trị hơn văn chơng của thế hệ cha anh đi trớc? Hoàntoàn không phải nh vậy Dù già hay trẻ, là 6X, 7X hay 8X thì đều phải nỗ lực

để tạo nên những tác phẩm xuất sắc, để khẳng định cá tính sáng tạo độc đáocủa mình Vị trí của một nhà văn phải đợc đánh giá thông qua tác phẩm chứkhông phải từ những chiếu cố ngoài văn học Muôn đời vẫn vậy, giá trị củavăn chơng không phụ thuộc vào tuổi của nhà văn mà phụ thuộc vào chínhbản thân nó Thế nhng không thể phủ nhận một điều rằng các tác phẩm vănhọc mang hình hài, dáng dấp, những nét tâm lí, những suy nghĩ chung củamột thế hệ Chính sự khác biệt về thời đại, về hoàn cảnh sống đã tạo ra nhữnglằn ranh tâm lí, suy nghĩ, ý thức giữa các thế hệ Có khi chỉ vài ba năm đầybiến cố của lịch sử thời cuộc xã hội đã tạo ra sự khác biệt về nhận thức, cảmxúc của con ngời Đặc trng của thế hệ sẽ in dấu vào trong văn chơng – một

bộ phận văn hoá vốn rất mẫn cảm với sự đổi thay của thời đại, của con ngời

Ta có thế hệ các nhà Thơ Mới, thế hệ các nhà thơ lớn lên trong kháng chiếnchống Pháp, chống Mĩ, thế hệ những nhà văn trởng thành sau đổi mới… Vàmỗi thế hệ nh thế lại tạo ra một tập hợp các tác phẩm mang đặc trng của thế

hệ mình Điều này lại càng đúng đối với 8X – một thế hệ trong thời điểmhiện tại, rất trẻ, rất năng động, táo bạo, và có thể nói rất độc đáo Mỗi cá

nhân là một cá tính không lặp lại, tập hợp với nhau thành một thế hệ 8X đã

đ-ợc xã hội nhận diện

Nh vậy, tên gọi “thế hệ nhà văn 8X” là một tên gọi quy ớc để chỉnhững cây bút trẻ đang muốn tạo ra một sự thay đổi trong hành trình pháttriển của văn học Việt Nam, muốn khẳng định cá tính, chỗ đứng của mìnhtrên lĩnh vực văn chơng, đồng thời lại muốn mợn văn chơng để nói lên tâm

sự, những trở trăn của mình, của thế hệ mình

Vậy những nhà văn 8X mang những đặc trng chung gì? Tại sao họlại cùng đợc gọi bằng một cái tên chung là “nhà văn 198X”? Từ nhiều gócnhìn khác nhau, chúng ta có thể phác họa vài nét cơ bản về chân dung củathế hệ nhà văn 198X

1.1.2 Đặc điểm của thế hệ (nhà văn) 8X nhìn từ góc độ xã hội học

Chúng ta đang sống trong một thời đại đầy biến động và hỗn tạp.Nhịp thở của thời đại ăn sâu vào tất cả các bình diện của cuộc sống Văn học

là một trong những bình diện đó Đi sâu vào nghiên cứu truyện ngắn 198X,

rõ ràng ta thấy thế hệ 8X cũng mang nhịp thở của thời đại

Nớc ta đang bớc vào những năm đầu của thế kỉ XXI Trong hơn haimơi năm đổi mới kể từ Đại hội VI của Đảng năm 1986, xã hội Việt Nam đã

có những biến chuyển sâu sắc trên mọi phơng diện

Việt Nam với sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đang đẩynhanh tốc độ đô thị hoá Sự đầu t về cơ sở hạ tầng tỉ lệ thuận với sự xuất hiện

và phát triển của các trung tâm kinh tế, văn hoá Các đô thị ồn ã, đông đúcvới hàng hàng toà nhà cao tầng san sát mọc lên lấn dần và thay thế nhữngvùng ngoại ô trong mát, những làng quê yên bình trớc đây Nền kinh tế theocơ chế thị trờng đợc hình thành về cơ bản là một trong những thành tựu đángghi nhận Đồng thời chính nó lại khiến cho sự chênh lệch giàu nghèo ngàycàng lớn Quan hệ buôn bán trở thành một trong những quan hệ chủ yếutrong xã hội của con ngời Việt Nam Điều này ảnh hởng không nhỏ đến đờisống tinh thần, tình cảm của con ngời Quan hệ cộng đồng khép kín trong luỹtre làng với làng xã, xóm giềng, dòng họ vốn rất bền chặt cũng theo đó rạnnứt, lỏng lẻo đi Quan hệ tình nghĩa tơng thân tơng ái vốn là quan hệ chủ yếugiữa con ngời với con ngời trớc đây cũng bị quan hệ buôn bán thị trờng xâmlấn mà mất đi vẻ đẹp truyền thống của nó

Trong xu thế mở cửa, việc giao lu với các nền văn hoá trên thế giới

đợc Đảng và nhà nớc ta khuyến khích Nhờ phơng tiện giao thông thuận lợicũng nh sự bùng nổ của truyền thông đại chúng mà việc hội nhập đa phơngvới thế giới bên ngoài trở nên dễ dàng hơn Lối sống Tây phơng theo con đ-ờng đó du nhập ồ ạt vào nớc ta Không khí cởi mở có đợc sau chủ trơng đổimới của Đảng cộng với tinh thần dân chủ du nhập theo các trào lu t tởng vàlối sống Tây Âu là điều kiện dẫn đến dân chủ hóa trở thành xu thế lớn của xãhội và trong đời sống tinh thần của con ngời từ những năm 80 trở đi Đồngthời, trong xu thế mở cửa, toàn cầu hoá, chúng ta cũng phải đối diện vớinhững biến động dữ dội trong nền chính trị thế giới, những vấn đề nóng bỏng

mà nhân loại đang phải cùng nhau tìm cách giải quyết

Con ngời, đặc biệt ở các đô thị lớn đợc sống trong một thế giới tiệnnghi, một đời sống vật chất đầy đủ và giữa rất nhiều luồng thông tin đa chiều.Những biến đổi trong xã hội cũng khiến cho nhịp sống chậm của nền nôngnghiệp lúa nớc trớc đây đang đợc dần thay thế bởi nhịp sống hối hả, nhanhgấp của guồng máy công nghiệp Những điều kiện vật chất và tinh thần này

ảnh hởng không nhỏ đến đời sống của con ngời Việt Nam, đặc biệt là thanhthiếu niên

Những biến động trong hoàn cảnh xã hội tác động sâu sắc đến trạngthái tâm lí, cách nghĩ, cách cảm của con ngời Việt Nam Một mặt con ngời đ-

ợc sống trong không khí dân chủ, không bị ràng buộc, bó hẹp nh trớc đây.Con ngời đợc tự do bộc lộ cái tôi cá nhân của mình, đợc nói lên quan điểm, ttởng của mình một cách thoải mái hơn Nhng mặt khác, trớc sự xô bồ củacuộc sống vận động theo cơ chế thị trờng, trong thế giới của tiện nghi, đồ vật

và trong sự hỗn dung của vô vàn các nguồn thông tin, con ngời bỗng trở nên

bé nhỏ, đơn độc Con ngời ngày càng hoang mang, hoài nghi, âu lo trớc hiệnthực đầy bất trắc

Trong bối cảnh đó, những 8X - một lớp ngời rất nhạy cảm với biếnthiên của thời đại đã có phản ứng nh thế nào?

8X là thế hệ may mắn đợc sinh ra trong không khí hoà bình của đấtnớc Họ không bị ám ảnh bởi những cuộc chiến tranh khốc liệt, bởi thời kìbao cấp với những chuyện dở khóc dở cời Những 8X lại có điều kiện họchành đầy đủ, đợc đào tạo bài bản Rất nhiều trong số họ lại đã, đang là nhữngngời đã từng sinh sống và học tập ở nớc ngoài Nếu kể tên trong phạm vi cácnhà văn 8X thì có: Ngọc Cầm Dơng, Phan ý Yên, Trơng Quế Chi, TerezaTrần, Lynh Bacardi, JJ Hải… Điều này ảnh hởng không nhỏ đến văn chơng

của 8X Đợc sinh ra trong không khí tự do, dân chủ, thoải mái của thời hoàbình, mở cửa, đợc sống trong điều kiện đầy đủ về vật chất tiện nghi là maymắn lớn của 8X so với cha anh của mình

Hoà chung trong không khí dân chủ của đất nớc, những 8X đang tìmcách để thể hiện cá tính độc đáo của mình Họ còn rất trẻ Họ muốn chứngminh sức trẻ của mình Họ tự phân biệt với các thế hệ khác bằng những néttâm lí riêng nh khát vọng mãnh liệt đợc thành thực, đợc sống nh chính bảnthân mình mong muốn, đợc khẳng định cái tôi cá nhân độc đáo duy nhất củamình Đó là những khát vọng hết sức chính đáng của giới trẻ khi con ngời cátính đợc khẳng định nh một giá trị Đó là nhu cầu ý thức về mình, xác địnhchỗ đứng của mình trớc thế giới và trong các quan hệ xã hội, cá nhân 8X đãxông xáo thể hiện mình trên mọi lĩnh vực: học tập, nghiên cứu khoa học,

điện tử, kinh doanh, giải trí… và đơng nhiên là cả báo chí, văn học nghệ thuật

và đã đạt đợc những thành công nhất định ở đâu họ cũng cất lên tiếng nóithể hiện mình, khẳng định mình Sự thể hiện bản thân của họ đã khẳng định

đợc tài năng, nhiệt huyết, sự năng động, tích cực của giới trẻ Tuy nhiên, bêncạnh đó còn có “con sâu làm rầu nồi canh”, một bộ phận 8X lại thể hiệnmình bằng những cách thức tiêu cực, phá phách, lầm tởng rằng đó cũngchính là biểu hiện của “cái tôi độc đáo”! Thiết tởng đây cũng là điều khótránh khỏi khi 8X còn rất trẻ, nóng lòng muốn thể hiện mình nhng vốn sốngcòn mỏng, kinh nghiệm lại cha nhiều

Thế hệ 8X đang rất nóng lòng thể hiện mình và tích cực, tự tin xôngxáo trên nhiều lĩnh vực, bộc lộ cá tính, khả năng bằng nhiều cách khác nhau.Nhng may mắn đợc sinh ra và lớn lên trong thời bình không có nghĩa những8X không phải đối diện với những khó khăn do sự hỗn tạp của thời đại mới

đa lại Nhiều khi chạm mặt với hiện thực đầy bất trắc, những 8X lại dễ mất đicảm giác bình yên, thăng bằng mà thay vào đó là nỗi hoang mang, âu lo, sớm

u t về nhân thế Nhìn ở một phơng diện nào đó ta thấy thế hệ 8X hôm nay cógì gần gũi với các nhà Thơ mới những năm 30 của thế kỉ trớc Trong xã hội

đầy biến động, các thang giá trị, các chuẩn mực cũ trong truyền thống tởng

nh rất bền vững cũng bị đảo lộn, cần phải nhận thức lại Con ngời nói chung,giới trẻ nói riêng không còn đợc cung cấp những chuẩn mực, không đợc vẽsẵn cho một con đờng mà phải tự tìm đờng, tự thích nghi Đây cũng là một

đặc trng của thế hệ 8X Và điều này tất yếu sẽ thể hiện trong những truyệnngắn - đứa con tinh thần của họ

Cả một thế hệ trẻ đang phải đứng trớc những thử thách lớn mà thời

đại đặt ra cho họ Và 8X chấp nhận nó, xem đó nh một cơ hội tốt để khẳng

định bản thân Là một thế hệ đông đảo, và sẽ là ngời chủ tơng lai của đất nớc,198X đang đợc cả xã hội quan tâm, dõi theo, gửi nhiều kì vọng, đặt ra chonhiều mục tiêu để phấn đấu 198X đang phải đứng trớc những thử thách, ràocản lớn cần phải vợt qua để xứng đáng với vị trí của mình trong thời đại

1.1.3 Đặc điểm thế hệ (nhà văn) 8X nhìn từ điều kiện sáng tác và giao lu văn học

Nh đã nói, 198X là thế hệ hậu sinh, đợc hởng nhiều may mắn hơncha anh của mình Thế hệ nhà văn 8X từ đó cũng có nhiều thuận lợi về điềukiện sáng tác và giao lu văn học

Thế hệ nhà văn 8X sinh ra và lớn lên trong không khí cởi mở, tự do,dân chủ của đất nớc trên mọi lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực văn chơng, khi

Đảng ta tuyên bố “cởi trói” cho các văn nghệ sĩ trong Đại hội Đảng lần VI(1986) Khi những 8X đầu tiên bắt đầu cầm bút thì công cuộc đổi mới vănhọc đã diễn trên dới mời năm và đã đạt đợc một số thành tựu to lớn Họ đợctiếp xúc trực tiếp và tiếp thu trực tiếp những cái mới của thời đại mà khôngchịu sức ép nặng nề của những quan niệm truyền thống nh cha anh Vì thếcác nhà văn 8X đổi mới là đến với cái mới một cách trực tiếp Họ không cógì phải đổi mới chính mình vì bản thân 8X không mang những ám ảnh củaquá khứ mà chảy tiếp dòng chảy đổi mới của thời đại

Từ những năm 80, 90 của thế kỷ trớc và đặc biệt bớc sang nhữngnăm đầu tiên của thế kỷ XXI, không khí cởi mở, tự do trong xã hội nóichung, trong môi trờng văn học nói riêng ngày càng thể hiện rõ Do đặc điểmcủa thời đại quy định mà văn học trong giai đoạn 1945 – 1975 phát triểntrên một đờng ray cố định, gần nh là duy nhất do Đảng xác định Đó là vănhọc phải tích cực phục vụ cách mạng, văn học phục vụ nhiệm vụ chính trị.Mỗi nhà văn là một chiến sĩ, tác phẩm của họ là vũ khí trên mặt trận văn hóa.Nhà văn nào đi lệch ra ngoài quỹ đạo đó, lập tức bị loại bỏ Sau này, khingoảnh nhìn lại, nhà văn Nguyễn Minh Châu đã gọi đó là “một giai đoạn vănnghệ minh hoạ” Từ cuối những năm 80 của thế kỷ XX, trên tinh thần đổimới, dân chủ, xã hội, d luận không còn quá cứng nhắc khi đánh giá một hiệntợng văn học mà đón chờ và sẵn sàng chấp nhận nhiều xu hớng, khuynh h-ớng, kiểu loại sáng tác khác nhau Và vì thế mọi xu hớng, khuyng hớng sángtác, mọi đề tài, chủ đề, cảm hứng, mọi thể loại văn học, mọi thế hệ cầm

bút… đều trở nên bình đẳng, không phân biệt trên văn đàn Không còn có sựthống trị của bất cứ một phơng pháp sáng tác nào Có nhà nghiên cứu còntuyên bố không chấp nhận khái niệm “phơng pháp sáng tác” Tuy nhiên đâychỉ là một phản ứng cực đoan chống lại quan điểm áp đặt độc tôn trớc đây vềphơng pháp sáng tác hiện thực xã hội chủ nghĩa Thậm chí, có những quanniệm trớc đây bị phê phán kịch liệt, nh phân tâm học, lý thuyết về văn học sosánh, lý thuyết tiếp nhận… nay đã đợc tiếp thu một cách cởi mở và áp dụngvào sáng tác và phê bình văn học Giờ đây, nhà văn nớc ta đợc tự do sử dụngmọi kỹ thuật và phơng pháp sáng tác để tạo nên những thành phẩm văn hoátrong khuôn khổ của pháp luật Chính không khí dân chủ, bình đẳng, thoảimái này đã tạo nên một động lực lớn khuyến khích thế hệ 8X bớc lên văn đànthể hiện quan niệm của mình.

Cũng trong không khí tự do, dân chủ, việc in ấn, cho ra đời mộtquyển sách hiện nay không mấy khó khăn Sự kiểm duyệt không quá gắt gao,cơ chế bao cấp đã xoá bỏ càng tạo điều kiện thuận lợi cho việc cho ra đờimột cuốn sách Đặc biệt, trong cơ chế thị trờng, các nhà in làm việc với tônchỉ hàng đầu là lợi nhuận thì ớc muốn của một nhà văn muốn có một tuyểntập cho riêng mình trở nên khá dễ dàng Hơn nữa, để thu về lợi nhuận cao,các đơn vị làm sách sẽ săn tìm những tên tuổi, những sáng tác đang “hot”, dluận đang xôn xao Và thờng gây xôn xao trong d luận, thờng chạm vàonhững vấn đề nhạy cảm lại không ai khác, chính là giới trẻ, trong đó có thế

hệ 8X Mặt khác, văn học giải trí đang là dòng sách manh nha hình thành tạiViệt Nam Đã có một số cây bút trẻ hởng ứng nhiệt tình Và độc giả, chủ yếucũng còn trẻ không quá khó tính khi đón nhận những cuốn sách này Cộngvới công nghệ lăng-xê, tiếp thị đã trở thành chuyên nghiệp của các nhà in,những cuốn sách đợc in ấn với mẫu mã đẹp, bắt mắt ngay lập tức sẽ đợc bán

đi một cách nhanh chóng, và tác giả của nó cũng theo đó mà nhanh chóng

đ-ợc nổi tiếng, trở thành những nhà văn Đây là một điều rất hấp dẫn đối vớinhững con ngời còn rất trẻ Và đó cũng là một điều kiện để văn học ViệtNam có thêm nhiều cây bút trẻ, nhiều nhà văn thuộc thế hệ 8X

Đặc biệt, khi nói đến các nhà văn thuộc thế hệ 8X không thể khôngnói đến một yếu tố, đó là mạng Internet Vai trò của mạng Internet đối với sựhình thành lớp nhà văn 198X và truyện ngắn của họ với những đặc trng riêngbiệt là không nhỏ

Mạng Internet ngày càng phổ biến và trở nên thông dụng trong đờisống con ngời Việt Nam Nó góp phần làm nên sự bùng nổ thông tin trong

những năm gần đây Ban đầu có lẽ giới trẻ Viêt Nam đến với Internet từnhững game, những cuộc chat, những forum… Sau đó dần dần Internet trởthành một phơng tiện không thể thiếu để giải trí, trao đổi tình cảm, thông tin,

để học tập và nghiên cứu khoa học… Từ đó, mợn cách nói của MarshllMcLuhan (ngời đi tiên phong và cũng là ngời đặt nền tảng lí thuyết cho việcnghiên cứu ảnh hởng của các phơng tiện truyền thông đến tâm lí con ngời vàvăn hoá thời đại) mạng Internet đã biến cả hoàn cầu thành một cái làng bằngcách làm cho mọi ngời ở hầu khắp hang cùng ngõ hẻm trên mặt đất có thểxem cùng một hình ảnh, nghe cùng một bản tin, chịu sự tác động của cùngmột cách nhìn, và do đó, có cùng một phản ứng Mạng Internet không còn làphơng tiện mà đã trở thành một thế giới, điều đó có nghĩa là đủ cả xấu tốt,hay dở, vui buồn… Đó là một thế giới rộng lớn ngày càng có xu hớng đồngnhất với thế giới thực tại và là môi trờng tạo điều kiện thuận lợi cho tinh thầndân chủ đợc phát huy mạnh mẽ

Mạng Internet có ảnh hởng không nhỏ đến đời sống tâm lí, sinh hoạt,cách nghĩ, cách cảm cũng nh ngôn ngữ của giới trẻ So với các thế hệ trớc, họsống năng động hơn, nhạy cảm hơn, dân chủ hơn, cách nghĩ cũng thoánghơn, hớng đến nhiều vấn đề và xu hớng khác nhau hơn, tiếp cận với lối sống,cách nghĩ của thanh niên thế giới, đặc biệt là thanh niên Âu Tây Ngôn ngữgiao tiếp vì thế cũng trở nên phong phú, đa dạng, nhiều kiểu cách hơn, đặcbiệt là chịu ảnh hởng của ngôn ngữ chát: ngắn gọn, nhiều “tiếng lóng”,không hiền hiền, trung tính nh lời ăn tiếng nói của cha anh mà xô bồ, ồn àohơn, lại có phần thiếu trau chuốt Cha nói những thay đổi đó là xấu hay tốt,chỉ thấy thế hệ trẻ hôm nay đã khác cha anh xa nhiều lắm

Tinh thần dân chủ và khả năng phát tán thông tin mạnh mẽ đó củamạng Internet là một điều kiện thuận lợi lớn của các nhà văn 8X Đa số cácnhà văn 8X đều đợc khai sinh từ văn học mạng – một danh từ đang gây xônxao d luận trong những năm gần đây Từ mạng Internet, 8X có thể nắm bắtthông tin kinh tế, chính trị, xã hội, văn học nghệ thuật… trong nớc cũng nhtrên thế giới một cách nhanh chóng, đầy đủ, dới nhiều góc độ khác nhau

Điều quan trọng hơn là họ tiếp thu đợc tinh thần dân chủ và nó ngày càng ănsâu vào máu thịt họ Mặt khác, môi trờng mạng còn là nơi các nhà văn 8Xthể nghiệm một cách thoải mái những sáng tạo nghệ thuật của mình Các tác

phẩm sau khi đợc post lên mạng ngay lập tức có thể đến đợc với độc giả mà

không cần phải thông qua nhà xuất bản nh trớc đây 8X trở thành nhà văn, vìthế, không mấy khó khăn

Một thuận lợi nữa của 8X so với cha anh của mình là các nhà văn 8Xphần lớn đợc sống ở các đô thị lớn, có điều kiện vật chất, tiện nghi đầy đủ,hầu hết lại đợc đào tạo khá bài bản trong các trờng đại học, đặc biệt là đợchọc tại các khoa về sáng tác, lý luận và phê bình văn học, thậm chí nhiều nhàvăn đợc đào tạo tại những nớc có nền văn hoá phát triển Có thể kể tên ra đâycác nhà văn 8X: Từ Nữ Triệu Vơng là học viên trờng viết văn Nguyễn Du

đồng thời là cử nhân báo chí, Lê Nguyệt Minh cũng là học viên của trờngviết văn Nguyễn Du, Nguyễn Quỳnh Trang là sinh viên khoa văn của trờng

đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội… Những nhà văn 8X học vàsinh sống ở nớc ngoài, có điều kiện giao lu, tiếp thu trực tiếp tinh hoa các nềnvăn hoá trên thế giới có: Ngọc Cầm Dơng (du học ở Đức), Phan ý Yên (duhọc tại Pháp), Trơng Quế Chi (du học tại Pháp), Tereza Trần (hiện đang sốngtại Czech), JJ Hải (du học tại Singapore)… Có thể xem đây là một trongnhững điều kiện ảnh hởng tới quan niệm cũng nh những sáng tác của các nhàvăn thế hệ 8X

Trong thời mở cửa, với không khí dân chủ hoá thì việc giao lu vănhóa, văn học với nớc ngoài ở nớc ta càng trở nên dễ dàng Văn học Việt Nam

đang hoà nhập với bầu khí quyển chung hiện đại, hậu hiện đại của thế giới.Văn học nớc ta đang tiếp thu những thành tựu văn hoá, văn học của thế giới

để làm phong phú cho đời sống văn học của chính mình; đồng thời cũng cónhiều cơ hội để phổ biến những thành tựu của mình ra thế giới Nhiều tácphẩm của các nhà văn nớc ngoài, nhiều lý thuyết sáng tác và phơng phápnghiên cứu, phê bình văn học hiện đại đợc dịch và giới thiệu khá công phutrong nớc ta Đặc biệt là các sáng tác của các nhà văn có nhiều cách tân, đổimới trong t duy, quan niệm cũng nh trong nghệ thuật của nền văn học hậuhiện đại có ảnh hởng to lớn đến các nhà văn trong nớc Có thể kể tên các nhàvăn có ảnh hởng lớn đó nh: Bơnơt So, Franz Kafka, Bectôn Brêcht, ƠnixtHêminguây, Anbe Camuy, Xamuyen Bêcket, Ơgien Iônexcô, Dan Brow,Michel Houellebecq, Mạc Ngôn, Haruki Murakami… Các nhà văn trẻ nớc tacòn chịu ảnh hởng mạnh mẽ từ các nhà văn 7X, 8X của Trung Quốc (bởitrong những năm gần đây sáng tác của họ đợc dịch rất nhiều ở Việt Nam) nh:

Vệ Tuệ, Miên Miên, Trơng Duyệt Nhiên, Quách Kính Minh, Xuân Thụ… Một loạt các lý thuyết của thế kỉ XX về văn hoá học và thi pháp học củaBakhtin, về loại hình học cấu trúc của Propp, về xã hội học văn học củaExcapit và của Gonman, về phân tâm học của Frơt và của Jung, chủ nghĩacấu trúc của Lôtman, chủ nghĩa hình thức Nga, mĩ học tiếp nhận của Jauxơ,

về lý thuyết tiếp nhận văn học theo kiểu hiện tợng học của Ingarđin… cũng

đã đợc dịch và giới thiệu khá tờng tận Các nhà văn Việt Nam đang chịu ảnhhởng của bầu không khí chung văn hoá thế giới – một không khí đang nónglên từng ngày bởi những chuyển động mãnh liệt của các xu hớng, khuynh h-ớng khác nhau

Và hơn ai hết, a thích cái mới, cái lạ, nhạy cảm với cái mới, tiếp thumột cách nhanh nhạy cái mới chính là đặc tính của giới trẻ, của thế hệ 8X.Các nhà văn 8X nhanh chóng thích nghi, tiếp nhận những điều mới lạ đó,biến thành quan niệm, kiểu t duy của mình và chúng hiện hình trong cácsáng tác của họ

Nh vậy, chính những điều kiện đặc biệt trong sáng tác và giao lu vănhọc đã góp phần tạo nên một thế hệ nhà văn với những đặc trng riêng biệt.Những nhà văn 8X đang có những sáng tác độc đáo, nổi loạn Nhng họkhông đi ngợc lại với thời đại mà đang phát triển cùng với thời đại, bị (đợc)thời đại quy định

Sự hình thành và phát triển của thế hệ nhà văn 8X của chúng ta cũngkhông nằm ngoài sự phát triển chung của nền văn học trong nớc Các nhà văntrẻ đang góp thêm một tiếng nói để văn học nớc nhà thêm sôi động, góp thêmmột màu sắc để bức tranh chung của văn học Việt Nam đơng đại thêm rực rỡ,phong phú

1.2 Bức tranh chung của văn học Việt Nam đơng đại

1.2.1 Sự đua chen của các thế hệ nhà văn trong hoạt động sáng“ ”

tác

Đại hội VI của Đảng (1986) đã tạo nên một luồng gió mới thổi vào

đời sống văn học nghệ thuật, mở ra thời kì đổi mới của văn học Việt Namtrong tinh thần tự do, dân chủ, đổi mới t duy và nhìn thẳng vào sự thật Cácnhà văn đợc “cởi trói”, có nhiều cơ hội để bộc lộ quan điểm, cá tính sáng tạocủa mình Mỗi quan niệm, mỗi mô hình sáng tạo đa ra đều đợc nhìn nhậnbình đẳng Đây là một động lực lớn để các thế hệ nhà văn cùng nhau sángtạo, đóng góp cho văn học những tác phẩm có giá trị Trong hơn hai thậpniên qua, chúng ta đợc chứng kiến cảnh tợng văn học nớc nhà khởi sắc với sự

“đua chen” của các thế hệ nhà văn trong hoạt động sáng tác ở các lứa tuổikhác nhau, sinh ra trong hoàn cảnh lịch sử khác nhau, có thể gặp nhau hoặc

đối nghịch trong quan niệm về cuộc sống và văn chơng, nhng các thế hệ cầm

bút đều đang nỗ lực sáng tạo; và ở mỗi thế hệ đều quy tụ những ngòi bút tạonên đợc một phong cách nghệ thuật của riêng mình

Trong thời kì đầu đổi mới, một thế hệ nhà văn đã đi tiên phong mở ờng khai phá cho sự nghiệp đổi mới văn học Nhà văn Lê Lựu với tiểu thuyết

đ-Thời xa vắng đã đánh dấu mốc, mở ra một thời kỳ mới cho văn học nớc nhà.

Nguyễn Minh Châu tiếp tục đổi mới mình trong các quan niệm về hiện thực,

về chiến tranh (Cỏ lau và Mùa trái cóc ở miền Nam) Nguyễn Khắc Trờng

với Mảnh đất lắm ngời nhiều ma, Ma Văn Kháng với Đám cới không có giấy

giá thú là những tác giả đã vẽ nên bức tranh hiện thực về cuộc sống đời thờng

với những mảng màu sáng tối, phức tạp đầy dằn vặt, nhức nhối…

Trong thời kì này, ba tên tuổi Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh, PhạmThị Hoài đợc xem là những tác giả nổi bật Đóng góp chung nổi bật của thế

hệ nhà văn này là đoạn tuyệt với lối viết hiện thực tô hồng quen thuộc cũ đểnói lên sự thực bằng hình ảnh, bằng biểu tợng, bằng ẩn dụ, bằng kí hiệu ngônngữ Một mặt, họ vừa phản ánh đợc bộ mặt thật của xã hội nh các nhà văn D-

ơng Thu Hơng, Lê Lựu, Dơng Hớng… mặt khác, họ đa ra lối viết độc đáo,trình bày hiện thực khác hẳn với những ngời đơng thời Nh lời nhận xét củanhà phê bình Thuỵ Khuê, Nguyễn Huy Thiệp tạo ra “khuynh hớng cực thựcsắc bén, ngôn ngữ phũ phàng, cô đọng và đã ảnh hởng sâu xa đến những ngời

đi sau”; Bảo Ninh có lối viết “trữ tình bi đát rất độc đáo về chiến tranh ít aibắt chớc đợc”; Phạm Thị Hoài hình thành “thế giới ngôn ngữ mặn, đắng,chua, chát đối chất với thứ ngôn ngữ nhạt, vô vị, lỡi gỗ của xã hội đơng thời,quật khai hệ thống ngôn ngữ tự do, sống động và ý nhị của ngời dân Hà Nội”[23] Phạm Thị Hoài cũng đã ảnh hởng sâu sắc đến một số ngời viết sau, đặcbiệt là phái nữ

Về thơ, có thể kể tới những nhà thơ thuộc thế hệ đầu tiên có nhiều

cách tân táo bạo trong thời kì đổi mới nh: Lê Đạt (Bóng chữ), Dơng Tờng (36

bài tình), Đặng Đình Hng (Bến lạ), Vào cuối thập kỉ 80, những tác phẩm của

họ đợc công bố và lập tức gây xôn xao d luận, phá vỡ không khí tù đọng của

đời sống thơ trớc đó Tiếp theo là hiện tợng Hoàng Hng (Ngời đi tìm mặt,

Ngựa biển), Phùng Khắc Bắc (Một chấm xanh), Nguyễn Quang Thiều ( Sự mất ngủ của lửa) buộc ngời đọc phải nhìn nhận lại một số vấn đề về yếu tính

của thơ, ngôn ngữ thi ca, chất thơ v.v

Có thể xếp những tên tuổi nh Nguyễn Bình Phơng, Bùi Hoằng Vị, TạDuy Anh, Nguyễn Việt Hà, Võ Thị Hảo… vào thế hệ nhà văn thứ hai sau đổimới ở khía cạnh nào đó, họ ít nhiều chịu ảnh hởng của Nguyễn Huy Thiệp

nh cũng sử dụng nhân vật lịch sử đả phá sự tôn thờ huyền thoại, phơi bày bộmặt thật của xã hội một cách không nhân nhợng Nhng đặc biệt họ vận dụnghai yếu tố mới là tởng tợng và huyền ảo

Nguyễn Bình Phơng ném hoả mù huyền ảo về một vùng đất của buổi

hồng hoang thoạt kì thuỷ, vùng đất mà con ngời bị vùi dập, đánh đập, tàn nhẫn, điên loạn từ lúc còn là thai nhi, vùng đất sản sinh ra những đứa trẻ chết

già trong không khí máu mê truyền kiếp Bùi Hoằng Vị lại hình thành thứ

hiện thực bí mật chôn vùi dới nhiều tầng, thứ “hiện thực nguỵ, hiện thựcchui” [23] của những thực thể không có quyền phát biểu Hoằng Vị mô tả

điều kiện sống của nhng ngời ở dới tầng trệt thiên đờng, một loại công dân

hạng nhì sau ngày họ bị giải phóng Nguyễn Việt Hà biếm hoạ chua cay bộmặt bát nháo của xã hội thời mở cửa Những tác phẩm đầu tiên của Tạ Duy

Anh nh Bớc qua lời nguyền, Lão khổ vẫn còn nằm trong không khí truyền thống Nhng đến tiểu thuyết Thiên thần sám hối, ông đã có nhiều cách tân,

thể nghiệm mới trong lối trần thuật và cách nhìn về hiện thực Với tiểu thuyết

Đi tìm nhân vật, Tạ Duy Anh viết theo cấu trúc mở, đa ngời đọc vào những

mê lộ đầy bí ẩn, không lối thoát Tác phẩm bao trùm những khía cạnh tối tămcủa con ngời mặt nạ, sống trong một xã hội mật vụ luôn luôn bị theo dõihoặc chính mình đi theo dõi ngời khác Võ Thị Hảo – một con ngời hiện đạivới cái nhìn nghiêm khắc đã đặt các nhân vật lịch sử, các sự thật lịch sử lên

giàn thiêu để xét xử Nhà văn nữ táo bạo này đã giải thiêng các nhân vật

huyền thoại trong lịch sử bằng những cuộc thử lửa nh thế…

Thế hệ thứ ba là những nhà văn còn rất trẻ, sinh ra trong những năm

70, 80 của thế kỷ trớc, đang rất nỗ lực sáng tạo những giá trị mới cho vănhọc Họ đã viết và đang viết những tác phẩm vợt ra ngoài khuôn sáo cũ, nh:

Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Ngọc T, Trang Hạ, Lynh Barcadi, Đình Đình, PhạmNgọc Lơng, Nguyễn Quỳnh Trang, Vi Thùy Linh, Phan Huyền Th, Văn CầmHải, Nguyễn Hữu Hồng Minh, Nguyễn Quyến… Một số cây bút trẻ đã gây

đợc tiếng vang trên văn đàn Đó là Vi Thuỳ Linh với Khát và Linh, Phan Huyền Th với Nằm nghiêng Điểm chung của hai nhà thơ này là ý thức phái

tính, là lời tuyên ngôn về nữ quyền Thơ các chị đề cập nhiều đến vấn đề tìnhyêu, tình dục với một cách nói bạo liệt, thẳng thắn Hay Khơng Hà, ThanhXuân, Lynh Bacardi, Phơng Lan và Nguyệt Phạm – những thành viên của

nhóm Ngựa trời đã gây một cú sốc cho độc giả bằng tập thơ Dự báo phi thời

tiết … Bóng đè của Đỗ Hoàng Diệu và Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc

T là những hiện tợng thời sự văn học của năm 2005 Truyện ngắn của thế hệ

nhà văn 198X cũng gây ra không ít những tranh cãi, xôn xao trong d luận.

Nh vậy, có ngời đã thành danh, có ngời mới viết Nhng một điều có thể nhậnthấy ở sáng tác của những ngòi bút trẻ này là sự đa dạng trong cách trình bàyhiện thực, sự chú ý nhiều khía cạnh khác nhau của xã hội hiện đại và sự can

đảm nói lên những điều đáng nói, không sợ sức ép của những t tởng bảo thủ

Các thế hệ nhà văn đang nỗ lực không ngừng trên con đờng sáng tạo

Dù con đờng họ đang đi có theo những ngã rẽ khác nhau nhng họ đangchung sức hợp lực để đa nền văn học nớc nhà phát triển, hoà nhập vào dòngchảy hiện nay của văn học thế giới Sự nỗ lực, cố gắng đó của họ đợc ghinhận thông qua những đóng góp, những thành tựu phát triển mới trên các thểloại

1.2.2 Thành tựu phát triển mới của các thể loại

Với ý thức sâu sắc về nghề nghiệp, các nhà văn Việt Nam đang dồnhết tâm huyết, tài năng của mình để khai thác những vỉa tầng nội dung mới

và tìm tòi những thể nghiệm mới trong hình thức nghệ thuật, từ đó đa văn họcnớc nhà thoát khỏi quán tính của những quan niệm văn học cũ, thoát khỏi sựtrì níu của lối viết truyền thống để tiếp cận với văn học hiện đại, hậu hiện đạithế giới

Về thơ, nhìn chung, từ những năm 80 của thế kỉ XX, phát triển khásôi động Mạch thơ truyền thống vẫn tiếp tục dòng chảy của mình Thuộc vềdòng thơ này chủ yếu là các nhà thơ thuộc thế hệ đi trớc Họ thờng nặng vềnhững suy t, chiêm nghiệm về cuộc đời bằng những vần thơ, ngôn ngữ quenthuộc Một dòng chảy khác tồn tại bên cạnh và ngày càng phát triển, xâm lấnphạm vi của dòng chảy truyền thống là bộ phận thơ với những cách tân rấtbạo liệt, lạ lẫm, gây sốc cho những độc giả vốn chỉ quen đọc thơ truyềnthống Đó thờng là sáng tạo của những cây bút trẻ đầy bản lĩnh Trong mỗidòng thơ đều có sự phát triển và đạt đợc những thành tựu riêng Đồng thờidòng thơ sau một mặt là sự kế tục, phát triển trên nền tảng của dòng thơ trớc,mặt khác muốn “cắt rốn”, tách khỏi sự ảnh hởng của dòng thơ đó Ngay bảnthân sự xuất hiện và tồn tại của hai dòng thơ đã là một thành tựu trong thơViệt của hai mơi năm đổi mới Và sự ảnh hởng, đấu tranh giữa hai dòng thơchính là động lực tạo nên những thành tựu mới trong thơ

Trong hơn hai mơi năm đổi mới, cái tôi trữ tình và những hình thứcbiểu hiện của thơ có sự vận động, biến đổi mạnh mẽ, thậm chí đi đến có

những biểu hiện cực đoan Đó là những dấu hiệu của sự hiện đại hoá trongthơ.

Và sự vận động của cái tôi trữ tình đến một mức độ nào đó tất yếu sẽdẫn đến sự gặp gỡ với cái tôi hiện đại chủ nghĩa Đến đây, cá tính sáng tạocủa các nhà thơ đợc thể hiện bằng những cách tân táo bạo trong quan niệmcũng nh trong hình thức của nó Nh nhóm “Dòng chữ” quan niệm: “Làm thơtrớc hết là làm chữ” Họ không chú trọng vào nội dung của từng câu, từngchữ nh các nhà thơ trớc đây mà chú trọng vào phơng diện kỹ thuật, mải miếtvới những trò chơi âm thanh, hình khối Hay đó là dòng “Thơ trẻ” với nhữngcách tân táo bạo và quyết liệt Nhóm “ Mở Miệng” với Bùi Chát, Lý Đợi,Khúc Duy, Nguyễn Quán đã có một thái độ gây hấn, khiêu khích với nhữngquan điểm truyền thống Với tinh thần mở miệng ra thơ, họ đã chối từ thứngôn từ “son phấn” hay phô diễn cảm xúc mà các nhà thơ truyền thống vẫnthờng sử dụng mà tìm đến một thứ ngôn ngữ trần trụi hơn, bụi bặm và trơ lìhơn… Dù những xu hớng đổi mới này còn gây nhiều tranh cãi nhng đó làmột trong những biểu hiện rõ rệt cho thấy thơ Việt đang vận động, theo tinhthần hiện đại hoá

Sự vận động, biến đổi của cái tôi trữ tình trong thơ kéo theo sự thay

đổi các hình thức thể hiện Giọng điệu thơ thay đổi rõ rệt, từ giọng hào sảnghay tâm tình sâu lắng chuyển sang giọng lý trí, tỉnh táo, trúc trắc, giọng xaxót, ngậm ngùi hay trầm t chiêm nghiệm Cách thức biểu đạt cũng khá phongphú, một mặt nhà thơ sử dụng những chất liệu truyền thống, mặt khác sángtạo những cách nói mới mẻ, thậm chí táo bạo và xa lạ Ngôn ngữ thơ phongphú, đa dạng, mất vẻ thuần khiết, xuất hiện nhiều biểu trng, biểu tợng mới.Cấu trúc câu thơ, bài thơ linh hoạt, tự do

Cùng với thơ, văn xuôi Việt Nam hơn hai mơi năm qua cũng đạt đợcnhững thành tựu đáng kể Các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện cựcngắn, ký, phóng sự… đều phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng đạt đến tínhhiện đại Trên thể loại này, các nhà văn cũng toả đi nhiều hớng khác nhau

Một thành tựu nổi bật trên các thể loại văn xuôi là sự thay đổi quanniệm về đối tợng phản ánh của văn học, tức là sự thay đổi quan niệm về hiệnthực, con ngời của các nhà văn Hiện thực đợc phản ánh không còn giản đơn,xuôi chiều, không còn bó hẹp trong một phạm vi nhất định nào nh trớc đây.Mặt tiêu cực, mặt trái của hiện thực, cái xấu, cái ác đợc mổ xẻ, phanh phui

đến tận cùng Hiện thực nhiều khi xuất hiện trong tác phẩm là cái cha biết,không thể biết hết, hiện thực phức tạp cần khám phá, tìm tòi Con ngời cũng

đợc nhìn nhận với tất cả những phức tạp, những góc khuất, những bí ẩn,những tầng sâu không thể khám phá hết, cùng những khát vọng, nhu cầumang tính nhân bản Không còn con ngời hoàn hảo, hoàn toàn “sạch sẽ”, màchỉ còn những nhân vật khuyết thiếu, “không trùng khít với chính mình”,mang trên mình những bụi bặm của đời Các sáng tác của các nhà văn:Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Bảo Ninh, Nguyễn Bình Phơng, BùiHoằng Vị, Tạ Duy Anh, Nguyễn Việt Hà, Võ Thị Hảo, Châu Diên, Thuận,

Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Ngọc T… thể hiện một cách rõ nét những đổi mới

đó

Văn xuôi thời kì đổi mới đã đem lại nhiều tìm tòi, biến đổi trongnghệ thuật trần thuật Nếu trong mỗi sáng tác của văn xuôi truyền thống th-ờng chỉ xuất hiện một điểm nhìn thì giờ đây nó đợc chuyển dịch vào nhiềunhân vật, nhiều ngời kể chuyện với nhiều điểm nhìn khác nhau để mỗi nhânvật có thể tự nói lên quan điểm, thái độ của mình và để cho các ý thức cùng

có quyền phát ngôn, cùng đối thoại Trong một số tác phẩm nh Ngời sông

Mê của Châu Diên, Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, Phố Tàu (China town) của Thuận, Thoạt kì thủy của Nguyễn Bình Phơng, Cơ hội của chúa

của Nguyễn Việt Hà, 1981, Nhiều cách sống của 8X Nguyễn Quỳnh

Trang… đều có sự phối hợp nhiều điểm nhìn trần thuật

Văn xuôi đơng đại không còn quá đề cao vai trò của cốt truyện nhtrong truyền thống mà có xu hớng nới lỏng cốt truyện Vai trò của cốt truyện

bị hạn chế một cách tối đa, thậm chí không có cốt truyện hoặc có nhng bị

đảo lộn một cách không có trật tự hoặc là sự sắp xếp những mảng không hề

quen biết bên cạnh nhau Về nghệ thuật xây dựng nhân vật, văn xuôi có

nhiều nét mới, tiểu biểu là: nhân vật đợc xây dựng nh một đề án mở và nhânvật mang tính chất biểu trng

Các thể loại văn xuôi cũng đều có những biến đổi trong cấu trúc, mà

rõ nhất là tiểu thuyết Nhìn vào bức tranh thể loại của tiểu thuyết thời kì đổimới, có thể nhận ra nhiều kiểu loại, khó mà xếp vào các bảng phân loại trớc

đây Xuất hiện các tiểu thuyết xây dựng theo mô hình tiểu thuyết hiện đại thế

kỉ XX mà Thiên sứ của Phạm Thị Hoài, Thân phận tình yêu của Bảo Ninh là

những trờng hợp tiêu biểu Gần đây, nhiều tiểu thuyết của Hồ Anh Thái,Nguyễn Việt Hà, Tạ Duy Anh, Châu Diên, Nguyễn Bình Phơng, Thuận… lànhững nỗ lực mới để cách tân tiểu thuyết

Truyện ngắn vốn là một thể loại nổi trội trong văn xuôi hiện đại ViệtNam Từ thời kì đổi mới, truyện ngắn cũng đợc đa dạng hóa về kiểu loại

Truyện ngắn thế sự nhằm thể hiện một mảnh nhỏ của dòng đời chảy trôimiên viễn, truyện ngắn triết luận rất gần với ngụ ngôn, truyện ngắn nh là tiểuthuyết rút gọn lại, truyện ngắn gần với bút ký ghi lại những cảm xúc của mộtcá nhân… Đó là những loại truyện phổ biến hiện nay Loại truyện ngắn

“mini” đợc rộ lên ở một thời điểm, nh là sự chống lại lối viết truyện ngắn quádài trong truyền thống

Trong các thể kí thì đáng chú ý nhất là sự “tái xuất” của thể phóng sự

- một thể loại ở giữa báo chí và văn học, chỉ đợc phát triển khi ít nhiều cókhông khí dân chủ trong đời sống xã hội và nhu cầu nhận thức, khám phá cácvấn đề xã hội là nhu cầu của số đông công chúng

Có một xu hớng trong văn học đơng đại mà chúng ta thấy rất rõ là sự

xâm lăng thể loại, nghĩa là đặc trng của các thể loại khác nhau cùng tồn tại

trong một tác phẩm văn học Ranh giới thể loại đang dần bị xoá nhoà Việcxuất hiện những bài thơ trong truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp,những trang viết không có một dấu ngắt câu, ngắt dòng trong tiểu thuyết nhàvăn Phạm Thị Hoài, những bài thơ văn xuôi mà mỗi câu thơ kéo dài hết cảtrang giấy của các nhà thơ đơng đại… là biểu hiện của xu hớng trên Đâychính là những thử nghiệm của các nhà văn trên con đờng sáng tạo ra thể loạivăn học mới

Văn học Việt Nam trong hơn hai mơi năm qua đã đạt đợc một sốthành tựu đáng kể và những thành công to lớn vẫn đang chờ đợi ở phía trớc.Chúng ta hi vọng vào những bớc đột phá của lớp nhà văn thế hệ trẻ sẽ đa lạicho văn học một diện mạo mới, đáp ứng đợc nhu cầu đổi mới của văn học

đang đặt ra từng ngày từng giờ

1.2.3 Nhu cầu đổi mới đề tài, chủ đề và cách viết

Hiện thực cuộc sống ngày càng bộn bề, xã hội ngày càng phức tạp

T tởng, tâm lí, tình cảm của con ngời hôm nay đã khác trớc rất nhiều Nhucầu, thị hiếu thẩm mĩ của công chúng văn học cũng đã thay đổi Nhiều vấn

đề cốt lõi của cuộc sống cũng nh của văn học trớc đó vốn đợc xem là chân líhiển nhiên thì bây giờ cũng đợc xem xét lại, trở thành những vấn đề tranhcãi, bàn thảo trong và ngoài giới văn học Các trào lu, khuynh hớng văn học

và lí luận nghệ thuật hiện đại của thế giới đợc giới thiệu ở Việt Nam, tác

động tới sự tìm tòi, sáng tạo của nhà văn và làm biến đổi cả thị hiếu côngchúng Tất cả thay đổi đó “đặt hàng” cho văn học những sản phẩm mới kháctrớc về chất

Văn học là tấm gơng phản ánh cuộc sống Đó là một bộ phận của vănhoá tinh thần đặc biệt mẫn cảm với không khí và nhu cầu của thời đại Trạngthái tâm lí hoang mang, hoài nghi, âu lo trớc cuộc sống đợc các nhà văn thểhiện qua những ý tởng mới, cách nói mới Trong không khí dân chủ, ý thứccá nhân trỗi dậy mạnh mẽ Đó là cơ cở cho một giai đoạn văn học đầy biến

động, phong phú, đa dạng và khá phức tạp với sự xuất hiện của nhiều phongcách nhà văn, nhiều nhóm sáng tác, nhiều trào lu, khuynh hớng… khác nhau

Sự đổi mới của văn học không chỉ do sự thay đổi của hiện thực cuộcsống, thị hiếu thẫm mĩ của công chúng văn học… mà còn xuất phát từ quyluật nội tại của văn học Sáng tạo là quy luật bất biến của văn học Văn họcluôn phải đổi mới, tự làm mới mình Các nhà văn không thể bằng lòng vớicách viết cũ, cách nghĩ cũ mà phải luôn tìm tòi và khám phá Văn học đã trảiqua một chặng đờng dài với không biết bao nhiêu sáng tạo, tìm tòi của ngờinghệ sỹ, tạo nên những huyền thoại, những cây cổ thụ trùm bóng lên mộtthời đại, những thành công đóng đinh vào lịch sử Trên một nền hiện thực,trong một hạn định của ngôn từ dờng nh ngời đi trớc đã khai thác đến kiệt

cùng Đây là thời văn chơng (của sự) cạn kiệt (chữ dùng của John

Barth).Phải chăng càng về sau, ngời nghệ sỹ càng bị (đợc) quy luật sáng tạocủa văn chơng câu thúc, dồn đẩy? Những rào cản phải vợt qua là động lựclớn thôi thúc ngời nghệ sỹ sáng tạo nên những giá trị mới

Có thể nói cha bao giờ nhu cầu đổi mới, nhu cầu khai phá những vỉaquặng mới của hiện thực đời sống, nhu cầu đi tìm giọng điệu riêng lại cấpbách nh lúc này Từ khi “ngời mở đờng tinh anh và tài năng” Nguyễn MinhChâu “đọc lời ai điếu cho một giai đoạn văn nghệ minh hoạ” thì đổi mới vănhọc nh một lớp sóng dậy lên, liên tục cho đến hôm nay Nó cuốn đi nhữngquan niệm đã cũ về văn chơng và những dấu tích của nó Thay vào đó lànhững quan niệm mới về chức năng của văn học, chức năng của ngời nghệ

sỹ, quan niệm mới về hiện thực và con ngời… Văn học từ những năm 80 củathế kỉ trớc đến nay đợc chứng kiến sự đổi mới mạnh mẽ trên nhiều phơngdiện: đề tài, chủ đề và cách viết Bên cạnh sự đổi mới vẫn nằm trong khuônkhổ của truyền thống, đáng chú ý có những cách tân hết sức táo bạo, trởthành “mũi nhọn đột phá” vào quan niệm văn chơng truyền thống

Không bằng lòng với những đề tài, chủ đề quen thuộc đã đợc khaithác trong các sáng tác của các nhà văn đi trớc, những nhà văn của thời đạimới đang rất nỗ lực để tìm tòi, khai phá những mảng hiện thực mới, hoặcnhìn chúng dới những góc nhìn mới Đó là một trong những con đờng để xoá

bỏ “chủ nghĩa đề tài” đã thống trị một thời gian dài trong văn học nớc ta và

di chứng của nó vẫn để lại cho đến hôm nay Tơng ứng với những khám phá

về mặt nội dung ấy phải là những thể nghiệm mới về cách viết Bên cạnhnhững thể nghiệm đầy sáng tạo, mang tính thẩm mĩ, có giá trị nghệ thuật caocòn có những sáng tạo phi thẩm mĩ, mang tính cực đoan, gây ra nhiều tranhcãi Nhng những thay đổi về hình thức ấy đã chứng tỏ rằng văn học hiện nay

đang đứng trớc nhu cầu đổi mới rất quyết liệt mong tạo nên những giá trị

đích thực của thời đại mới

Văn học của chúng ta đang trên đà đổi mới và đã đạt đợc nhiều thànhtựu Những thành tựu văn học ấy cha thể dừng lại ở đó mà tất cả còn ở phíatrớc Văn học Việt Nam đang đặt hi vọng vào những cây bút trẻ – lớp nhàvăn sẽ làm chủ nền văn học nớc nhà trong tơng lai

Những nhà văn 198X là một bộ phận của giai đoạn văn học khôngmột phút bình lặng này Đơng nhiên, 8X chịu sự tác động của nhu cầu đổimới cũng nh những thành tựu văn học mà chúng ta đã đạt đợc và truyện ngắn198X cũng nằm trong guồng quay đổi mới sôi động của văn học trong thờigian qua

1.3 Quá trình thế hệ (nhà văn) 8X bớc lên văn đàn và khẳng

định mình

Không khí tự do, dân chủ có đợc từ sau Đại hội đổi mới của Đảng(1986) ngày càng phát triển trong đời sống và trong văn học, cộng với nhucầu cấp thiết đổi mới văn học trên mọi phơng diện đã kích thích các thế hệnhà văn “đua chen” sáng tác Hoà trong không khí sôi động đó, các nhà vănthế hệ 198X cũng náo nức bớc lên văn đàn, cùng với cha anh mình, nói đúnghơn là thi đua với cha anh mình tìm tòi, thể nghiệm, khẳng định phong cáchcá nhân Đó là kết quả không thể không có của một thời đại văn học mới.Thế nên không thể coi đây chỉ là một cách để đợc nhanh chóng nổi tiếng củanhững con ngời trẻ nh một số ý kiến đã đa ra Và cũng nh hầu hết các nhàvăn đi trớc, để có một chỗ đứng trên văn đàn không phải chỉ cần một thờigian ngắn mà họ cũng phải trải qua một quá trình không ít gian nan

1.3.1 Điểm qua các nhân vật tiêu biểu của thế hệ (nhà văn) 8X

Các nhà văn thế hệ 8X là các nhà văn còn rất trẻ Trẻ về tuổi đời vàtrẻ cả về tuổi văn Có những nhà văn vừa mới cầm bút trong vài năm gần đây

Họ đã cùng tập hợp lại dới một cái tên chung là nhà văn thế hệ 198X và đợc

nhận diện bởi những đặc trng chung của thế hệ Thế hệ nhà văn 8X là mộttập hợp những cá tính độc đáo, nổi trội, đầy nhiệt huyết, thành thật muốn bộc

lộ mình, khẳng định mình Cho đến nay, trong tập hợp độc đáo này, nhữngcây bút đã có tiếng tăm, tạo đợc chỗ đứng cho mình trên văn đàn, đợc giớiphê bình và d luận chú ý có khoảng hai mơi ngời Có thể điểm qua một vàitên tuổi nổi bật sau:

Nhà văn Nguyễn Quỳnh Trang sinh ngày 12 - 08 - 1981, sinh ra vàlớn lên tại thành phố Hà Nội Chị là cử nhân s phạm khoa văn, trờng đại họcKhoa học xã hội và nhân văn Hà Nội Công việc chính hiện nay là phóngviên chuyên theo dõi các vấn đề văn hoá Nguyễn Quỳnh Trang là một tácgiả trẻ, đã có nhiều thơ, truyện ngắn đăng trên các báo Tuổi trẻ, Văn nghệtrẻ, Văn nghệ quân đội, Tiền phong, Lao động, Văn nghệ Công an… Tớinay, Nguyễn Quỳnh Trang đã có một số tập sách in chung đợc xuất bản nh:

Truyện ngắn 8X (Công ty Đông A – Nhà xuất bản Hội Nhà văn), Văn mới

05 - 06 (Công ty Đông A – Nhà xuất bản Hội Nhà văn), Văn học tuổi hai

m-ơi (Nhà xuất bản Trẻ), Tuyển tập truyện ngắn chọn lọc (Nhà xuất bản Văn

học), Độc thoại trên tháp nhà thờ (Nhà xuất bản Hội Nhà văn)… Chị còn là

tác giả của những cuốn tiểu thuyết: 1981, Nhiều cách sống, Cho một hành

trình

Trong những sáng tác của chị, cuốn 1981 đợc hoàn thành năm 2006

đợc giới phê bình đánh giá khá cao Nhà văn Phong Điệp đã cho rằng: “Với

tiểu thuyết 1981, Nguyễn Quỳnh Trang đã làm đợc một việc cần thiết: tách

mình riêng biệt ra khỏi các tác giả trẻ cùng lứa, xuất hiện khá ồn ào trên văn

đàn trong tên gọi chung là tác giả 8X” [53, 7] Lời nhận xét là một khẳng

định Nguyễn Quỳnh Trang đã tạo cho mình một phong cách riêng, độc đáo,phân biệt với các bạn văn cùng trang lứa Nó không hề phủ nhận việcNguyễn Quỳnh Trang vẫn đứng trong đội ngũ thế hệ nhà văn 8X, nói lên

những tâm sự của thế hệ mình 1981 là một cuốn tiểu thuyết không quá dày

về số trang nhng dày dặn về vốn sống, đợc tác giả hoàn thành chỉ trong vòng

28 ngày Đây là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác của chị.Cuốn tiểu thuyết đã “trng ra một cuộc giải phẫu mà tác giả là ngời trongcuộc Lối sống – t duy của lớp trẻ đợc tác giả phản ánh một cách chân thực,táo bạo giúp chúng ta hiểu hơn về một thế hệ 8X – 9X phức tạp và nhiều nỗihoang mang” [53, 7] Cuốn sách là những tâm sự về một thế hệ chuyển giaomang trong mình những đau thơng của quá khứ, bế tắc của hiện tại và tơng

lại chỉ là một câu hỏi mở 1981 đợc viết khá chắc tay với điểm nhìn trần thuật

liên tục thay đổi Nhà văn cũng rất thành công khi làm chủ đợc giọng điệucủa mình.

Truyện ngắn Nguyễn Quỳnh Trang nh những phân mảnh của cuốn

tiểu thuyết cùng tác giả Chị có những truyện ngắn nh: Tôi muốn về nhà, Còn

các truyện ngắn của Nguyễn Quỳnh Trang mang tâm sự của một thế hệ nhiềuhoài nghi và đổ vỡ, đợc viết bằng lối trần thuật hấp dẫn, khá lôi cuốn ngời

đọc

Từ Nữ Triệu Vơng là nhà văn 8X thứ hai mà chúng tôi muốn giớithiệu Chị sinh năm 1980, quê ở Thừa Thiên – Huế, hiện đang sống tại HàNội Từ Nữ Triệu Vơng là cử nhân báo chí, hiện đang là phóng viên báoVietnamnet New, viết phê bình văn học và các hiện tợng văn hóa xã hội Chị

đợc cộng đồng văn chơng mạng biết đến bởi các bài thơ, truyện ngắn ký bútdanh Đình Đình Chị cũng chính là ngời đã biên soạn các tập truyện ngắn

8X: Truyện ngắn 8X, Vũ điệu thân gầy, Truyện ngắn 198X và lên tiếng mạnh

mẽ bảo vệ sáng tác của các nhà văn trẻ Từ Nữ Triệu Vơng là tác giả của các

truyện ngắn: Ngủ đi nhé à ơi, Căn gác ma, Rỗng, Em xinh không?, Vì sao

đình

Lynh Barcadi làm thơ, viết văn và là dịch giả của mời hai cuốn sáchtâm lý tuổi mới lớn Chị xuất hiện với t cách là nhà thơ, nhà văn trớc hết trên

báo hải ngoại và mạng lới điện tử Lynh Barcadi là một trong năm con ngựa

trời gây đình đám trong giới văn chơng với tập Dự báo phi thời tiết trong thời

gian cuối năm 2005 đầu năm 2006 Có ngời gọi nó là “quái thai trong thơ”với những bài, những câu “mang nặng tính khiêu dâm, đồi truỵ, tục tĩu” vàgọi các nhà thơ là “năm con vật bệnh hoạn” Khi đa bản thảo đến các nhàxuất bản thì bị từ chối và có một nhà xuất bản yêu cầu phải gạt bỏ tác giảLynh Barcadi ra khỏi tập thơ thì mới đợc in Tập thơ ra đời trong sự hân hoancủa nhóm Ngựa trời nhng đã bị tịch thu ngay sau đó vì nó “không phù hợp

với thuần phong mỹ tục” (Nguyễn Phan Hách – chịu trách nhiệm xuất bản

tập thơ) của dân tộc Trái lại, một số ý kiến lại cho rằng nó mang tính dự báo