Đặc điểm tính cách nhân vật aliôsa pêskôp trong bộ ba tiểu thuyết tự thuật của măcxim gorki

Vốn xuất thân từ tầng lớp lao động cùng khổ trong xã hội chứng kiến nhiềuchuyện ghê tởm, xấu xa, sáng tác của nhà văn thờng phản ánh sâu sắc cuộc sống cơcực của ngời dân Nga và quá trình

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôinhận đợc sự giúp đỡ của các thầy giáo, cô giáo trong tổ bộ môn Văn học thếgiới và tổ Lý luận văn học, gia đình, bè bạn và đặc biệt là thầy giáo -Ths.Nguyễn Hữu Vinh đã tận tình hớng dẫn, chỉ đạo và giúp đỡ tôi hoàn thànhkhoá luận này

Nhân dịp này cho phép tôi gửi lời biết ơn sâu sắc đến thầy giáo NguyễnHữu Vinh-Ngời trực tiếp hớng dẫn tôi hoàn thành khoá luận này cùng các thầycô giáo, gia đình, bè bạn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên

Bùi Thị Tố Loan

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

Alếcxây Măximôvich Pêscôp, 28/3/1868 - 18/6/1936 Nhà văn Nga vĩ đại,

ng-ời sáng lập ra trào lu văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa, nhà hoạt động văn hoá

- xã hội nổi tiếng của Liên xô và thế giới

Vốn xuất thân từ tầng lớp lao động cùng khổ trong xã hội chứng kiến nhiềuchuyện ghê tởm, xấu xa, sáng tác của nhà văn thờng phản ánh sâu sắc cuộc sống cơcực của ngời dân Nga và quá trình trăn trở tìm tòi một cuộc sống mới, một xã hộimới cũng nh những mâu thuẫn không thể điều hoà đợc trong xã hội Nga đơng thời.

Ca ngợi nhân dân, ca ngợi sức sáng tạo của quần chúng nhân dân là đề tài chủ yếucủa Gorki không dừng lại ở đó, nhà văn còn dùng ngòi bút sắc bén của mình nh mộtthứ vũ khí lợi hại nhằm thẳng và bọn trởng giả t hữu để phanh phui bản chất bóc lộttàn bạo của chúng Sau cách mạng tháng mời Nga vĩ đại, dới ánh sáng của Đảng soi

đờng, nhà văn nh đợc tiếp thêm sức mạnh để viết nhanh hơn, khoẻ hơn, trở thành nhàvăn vô sản - con chim đầu đàn của nền văn học nghệ thuật Nga - Măcxim Gorki đãgóp phần không nhỏ vào công cuộc cải tạo xã hội Tên tuổi nhà văn lúc này vang dộikhắp thế giới Trên thế giới ngời ta nói đến Gorki nh nói đến một ngời bạn chânthành, chí tình, chí lý, một tình cảm gần gũi ấm áp mà chỉ có những ngời lao độngmới có đợc

Với t cách là lá cờ đầu trong trào lu văn học hiện thực xã hội chủ nghĩaMăcxim Gorki không chỉ đóng vai trò quan trọng trong văn học xô Viết mà còn giữ

vị trí to lớn của nền văn học thế giới nói chung và văn học Việt Nam nói riêng

Trong bộ ba tiểu thuyết tự thuật của mình, Gorki viết về sự trởng thành củaAliôsa Pêskôp Hay nói chính xác hơn qua tiểu thuyết tự thuật của mình, Gorkimuốn qua cuộc đời của chính nhà văn, phản ánh lại thực tại đen tối phức tạp của xãhội Nga cuối thế kỷ xIx Đồng thời, qua tiểu thuyết thuật lại cuộc đời của mình.Gorki muốn trình bày những kinh nghiệm của bản thân trong quá trình vật lộn kiếmsống và trởng thành trong hoàn cảnh hết sức khắc nghiệt Tác phẩm đã phản ánh sâusắc quá trình trởng thành của một con ngời xuất thân từ tầng lớp dới đáy xã hội, bằng

sự nỗ lực của bản thân đã vơn lên đạt đến đỉnh cao văn hoá, t tởng trở thành ngờicon u tú của xã hội Tác phẩm cũng chính là một tấm gơng cho giới văn nghệ sĩ soichiếu học hỏi

Hoàn cảnh tác động tới tính cách nhng qua một tính cách một số phận nhiềukhi nó hồi quang cả một thời đại điều này quả không sai Thông qua nhân vật AliôsaPêskôp chúng ta có thể thấy, hiểu rõ một xã hội Nga trớc cách mạng với đầy rẫynhững mâu thuẫn không thể dung hoà đợc Quá trình trởng thành của Aliôsa là quátrình gian khổ nhọc nhằn Aliôsa cố gắng không ngừng đạt đến đỉnh cao của nhâncách Phát hiện ra chân lý của đời mình trong mối liên hệ mật thiết với nhân dân,giai cấp Vì thế sức khái quát của hình tợng Aliôsa rộng rãi và mới mẻ Hình tợngAliôsa phản ánh quy luật hình thành thế hệ mới, thế hệ đợc mở đầu bằng sự kiện

cách mạng Nga Aliôsa có một thời thơ ấu cay đắng (bút danh của Gorki) và sớm

phải kiếm sống, sống ở trong bùn lầy của xã hội nhng vẫn giữ mình không dơ dáy

Hoạt động trong thời thơ ấu kiếm sống“thời thơ ấu” “kiếm sống” ” “kiếm sống” “thời thơ ấu” “kiếm sống” ” “kiếm sống” Aliôsa chỉ đứng ở trên lập trờng đạo đức

luân lý chung chung để đánh giá con ngời Trởng thành hơn trong" những trờng đại

học của tôi” “kiếm sống” - trờng đại học lao động hoà mình vào khối cần lao, Aliôsa đã dần già

đi đến nhận thức đợc bản chất xã hội của con ngời

Với những lý do cơ bản trên chúng tôi nhận thấy đây là một đề tài rất có ýnghĩa đối với thực tiễn công việc giảng dạy ở trờng phổ thông Gần nh cha có công

trình nào đi sâu vào nghiên cứu đặc điểm tính cách nhân vật Aliôsa Pêskôp“thời thơ ấu” “kiếm sống” ” “kiếm sống”.Chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài này trên cơ sở nền tảng của những công trình khoahọc có kế thừa, bổ sung Hy vọng góp phần vào thực tiễn giảng dạy đạt kết quả caohơn về tác giả Măcxim Gorki và bộ ba tiểu thuyết tự thuật

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

Là đứa con ruột thịt, tiên tiến của đại d“thời thơ ấu” “kiếm sống” ơng” “kiếm sống” nhân dân lao động Nga Gắn

liền sáng tác nghệ thuật của mình với những biến đổi sâu sắc trong xã hội khi tiếntrình lịch sử đang chuyển mình qua giai đoạn cách mạng vô sản M.Gorki bớc lênvăn đàn Nga với bản lĩnh riêng của mình, với sức xuân trỗi dậy của hàng triệu nhândân đang bị thu hút mạnh mẽ vào bớc đi lên của đất nớc, của xã hội

Với nhiều tác phẩm nổi tiếng, đặc biệt là bộ ba tiểu thuyết tự thuật ông đã táihiện quá trình trởng thành của một con ngời lao động từ dới đáy của xã hội vơn lênchiếm lĩnh những đỉnh cao văn hoá và đấu tranh cho tự do

Với những đóng góp lớn lao cho nền văn học, tên tuổi của ông đã vợt ra ngoàinớc Nga mà đến với bạn đọc trên toàn thế giới Nghiên cứu về M.Gorki và nhân vậtAliôsa Pêskôp trong bộ ba tiểu thuyết tự thuật trên những tài liệu có tại th viện Đạihọc Vinh chúng tôi đọc đợc, chúng tôi thấy chỉ có một công trình đề cập tới bộ batiểu thuyết tự thuật này là cuốn ''Lịch sử văn học Nga'' của Nhà xuất bản Giáo dục

do tập thể tác giả Đỗ Hồng Chung, Nguyễn Kim Đính, Nguyễn Hải Hà, Hoàng NgọcHiếu, Nguyễn Trờng Lịch, Huy Liên biên soạn Trong công trình trên, phần viết vềtác giả M Gorki, giáo s Nguyễn Kim Đính có dành khoảng 5 trang để điểm qua batập bộ tiểu thuyết tự thuật của M Gorki Chúng tôi đặc biệt chú ý tới nhận định kháiquát của giáo s: "qua bộ tiểu thuyết tự thuật của mình M Gorki miêu tả quá trìnhphức tạp, gian khổ của một đứa con ruột thịt của nhân dân lao động nỗ lực vơn lênkhông ngừng, nhằm đạt tới đỉnh cao của văn hoá, t tởng, trở thành con ngời chânchính u tú của thời đại mới" [4; 550]

Nhận định trên của giáo s đối với chúng tôi vô cùng quý giá, nó nh một gợi ý

mà từ đó chúng tôi hình thành các đặc điểm của nhân vật Aliôsa Pêskôp

3 Đối tợng, phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Đối tợng nghiên cứu:

Đề tài đặt ra nhiệm vụ cụ thể: khảo sát đặc điểm tính cách nhân vật AliôsaPêskôp trong bộ ba tiểu thuyết tự thuật của M Gorki

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi khảo sát bộ ba tiểu thuyết tự thuật của M Gorki gồm: thời thơ ấu, kiếm sống và những trờng đại học của tôi qua bản dịch

tiếng Việt

3.3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Từ đối tợng và phạm vi nghiên cứu trên ở kết luận này chúng tôi tập trung giảiquyết nhiệm vụ sau:

Khảo sát các đặc điểm của quá trình phát triển tính cách nhân vật AliôsaPêskôp

4 Phơng pháp nghiên cứu:

xuất phát từ lịch sử đề tài, chúng tôi sử dụng các phơng pháp và thao tác Vận dụng phơng pháp nghiên cứu tác phẩm, nghiên cứu nhân vật với các thao tácquen thuộc: Đọc tái hiện, phân tích, tổng hợp, khái quát

sau:-5 Bố cục luận văn:

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận luận văn gồm ba chơng

Chơng 1: Trởng thành qua trăn trở, tìm tòi trong nhân dân rộng lớn.

1.1 Tuổi thơ cay đắng

1.2 Trởng thành trong lòng quần chúng nhân dân rộng lớn thấm đẫm khátvọng của nhân dân

1.3 Sự nỗ lực của bản thân để trở thành con ngời chân chính

Chơng 2: Trởng thành trong lao động và tiếp thu những tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại.

2.1 Trởng thành trong lao động

2.2 Tiếp thu tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại

Chơng 3: Vợt qua những khó khăn gian khổ để xác định t tởng xã hội

Phần nội dung

đặc điểm tính cách nhân vật Aliôsa Pêskôp trong bộ ba

tiểu thuyết tự thuật của Măcxim Gorki

Chơng 1Trởng thành qua trăn trở, tìm tòi trong nhân dân rộng lớn

Sự trởng thành một nhân cách con ngời bao giờ cũng gồm hai yếu tố: Trởngthành về những định hớng giá trị trong tâm lý ý thức con ngời nghĩa là biết phân biệtcái gì là đúng - sai - đẹp -Xxấu, thiện - ác, cao cả - thấp hèn và biết chuyển hoánhững giá trị trong ý thức thành hành động trong thực tiễn

Tức là, con ngời trong quá trình phát triển tính cách phải hớng tới sự hoànthiện, hoàn mỹ, tiến tới tham gia tích cực vào sự phát triển của xã hội - sự phát triểncủa mình; biết chọn lọc, thu hút những gì là hay, là đẹp, là tốt để bồi dỡng cho nhâncách của mình với thái độ chủ động Quá trình trởng thành của Aliôsa Pêskôp nhânvật chính trong bộ ba tự thuật của Gorki là cả một chặng đờng gian nan, vất vả, trongbộn bề phức tạp của lớp ngời dới đáy xã hội, Aliôsa vơn lên đỉnh cao của t tởng, trởthành con ngời mang những phẩm chất u việt, tích cực tham gia vào công cuộc cảibiến xã hội Nổi bật lên toàn bộ, bộ ba tự thuật là con ngời trởng thành trong lòngquần chúng nhân dân, thấm đẫm khát vọng của nhân dân, bằng sự nỗ lực của bảnthân trở thành con ngời chân chính

1.1 Tuổi thơ cay đắng:

Bốn tuổi mồ côi cha, Aliôsa phải sống một tuổi thơ đầy cay đắng và tủi cựctrong ngôi nhà của ông ngoại tàn bạo, ti tiện, tham lam, độc ác Mời một tuổi đầuphải lăn vào đời kiếm sống với đủ số nghề của kẻ cùng khổ, quan hệ tiếp xúc với đủloại ngời trong xã hội, từ những ngời lao động bình thờng cho đến những ông chủ, bàchủ cao sang Chính quá trình lăn lộn với đời để kiếm sống đó, Aliôsa đã gặp gỡ biếtbao gơng mặt khác nhau trong đông đảo quần chúng lao khổ Tất cả những con ngờinày đều để lại dấu ấn khó phai mờ trong tâm trí Aliôsa Hầu hết những con ngời,những nhân vật đợc nhà văn tái hiện trong tác phẩm đều ít nhiều liên quan đến quátrình phát triển tính cách sự trởng thành của Aliôsa Chính vì lẽ đó, ở tác phẩm nàycái thu hút độc giả không phải là những cảnh, những ngời trong số đông nhân vật đó,

mà là quãng, những chặng đờng Aliôsa sống lớn lên và trởng thành Quá trình này

đ-ợc nhà văn dàn dựng rất khéo léo bằng cách dẫn ngời đọc dõi theo Aliôsa đi từ môitrờng hẹp - gia đình đến môi trờng xã hội và cuối cùng là môi trờng đấu tranh tìm tòi

chân lý Thời thơ ấu, ngay từ đầu tác phẩm Gorki đã hồi tởng lại: Một cuộc sống“thời thơ ấu” “kiếm sống”

sôi nổi nhiều màu sắc kỳ quặc khó tả, bắt đầu trôi qua nhanh chóng lạ thờng Tôi nhớ lại cuộc sống đó nh nhớ lại một chuyện cổ tích hãi hùng do một thiên tài tốt

bụng nhng chân thật một cách tàn nhẫn đã khéo léo kể lại” “kiếm sống” [1;29] Nhớ lại cái cuộc

sống đó, nhớ lại cái tuổi thơ cay đắng, buồn tủi trong ngôi nhà của ông ngoại nhiềukhi nhà văn không thể tin đợc đó là sự thật Sự thật về một cuộc sống có quá nhiều

những điều tàn nhẫn của cái nòi ngu ngốc“thời thơ ấu” “kiếm sống” ” “kiếm sống” [1;30] Nhiều lúc nhà văn tự hỏi: có

nên nhắc lại không? Rồi quyết định: Sự thật vẫn hơn lòng th“thời thơ ấu” “kiếm sống” ơng hại ” “kiếm sống” [1;45] Hiểu

đợc sự thật đen tối đè nặng lên tâm hồn ngời Nga là một điều tốt Song đó vẫn chaphải là sự thật đáng quan trọng Cái đáng ngợi ca, đáng trân trọng ở đây là cuộc sốnglành mạnh cái chất ngời chân chính, niềm tin yêu vào cuộc đời, vào con ngời mới làcần thiết Với niềm tin mãnh liệt vào những điều tốt lành đẹp đẽ đó ở con ngời đã

khiến Gorki viết lên những lời ca ngợi cuộc đời thật tuyệt vời: Cuộc sống của“thời thơ ấu” “kiếm sống”

chúng kỳ lạ không những vì nó chứa một lớp bùn lầy có đủ mọi thứ rác rởi có khả năng sinh sôi nảy nở và nhầy nhụa đến thế, mà vì nó còn chứa đựng những mầm mống tốt lành,đầy sức sáng tạo không ngừng xuyên qua lớp bùn lầy ấy để vơn lên một cách đắc thắng-những mầm mống tốt lành, nhân đạo vẫn tiếp tục vơn lên khơi lên niềm tin bất diệt vào khả năng tạo ra một cuộc sống tơi sáng hơn và nhân đạo hơn” “kiếm sống” [1;272] Thực tại xã hội cứ rộng dần ra trớc mắt Aliôsa với bao mối quan hệ

chất chồng, phức tạp, đã để lại trong tâm trí cậu bé bao ấn tợng sâu sắc Trớc nhữngcâu chuyện đợc nghe, đợc kể, trớc những gì đợc thấy, Aliôsa đã cảm thụ nó bằng sựnhạy bén có chọn lọc qua tâm hồn giàu xúc cảm của mình Vốn không phải là mộtcậu bé bình thờng, trái lại Aliôsa rất hiếu kỳ, a tìm tòi học hỏi những gì là đúng - sai,phải - trái Những rối ren, đen tối, phức tạp của xã hội cũng không thể làm choAliôsa khuất phục; mà chính từ cái khó hiểu, cái hỗn độn, sô bồ lắt léo, từ sự hoàinghi trẻ con đã thúc đẩy Aliôsa tìm hiểu mọi việc Vì lẽ đó mà không ít lần cậu béphải chịu những trận đòn khủng khiếp của ông ngoại Ngay từ những ngày đầu bớcchân về ở, Aliôsa đã thấy ngay sự xa lạ không mấy thiện cảm với cuộc sống, con ng-

ời trong nhà ông ngoại Vaxili Kasirin Điều cảm nhận đầu tiên của cậu bé về gia

đình ông ngoại là những hoài nghi, thắc mắc, sợ hãi: Nhà ông tôi đầy một không“thời thơ ấu” “kiếm sống”

khí thù, hằn giữa ngời nọ với ngời kia nh một đám sơng mù dày đặc Sự thù hằn đó

đầu độc ngời lớn và thậm chí đến cả trẻ con cũng góp phần tích cực” “kiếm sống” [1;30] Một

cuộc sống ngột ngạt tối tăm trong sự hằn học ganh ghét, chỉ chờ cơ hội để xâu xénhau nh những con thú dữ giữa hai cậu Lakôp và Mikhailôp khiến Aliôsa rùng mình,

sợ hãi Chỉ vì chuyện gia tài mà anh em đánh lộn, cắn xé nhau, chửi bới nhau và xỉvả, la hét ngay trớc mặt bố mẹ sinh thành ra mình Của cải làm cho họ tối tăm mặt

mày, mất hết ý thức của kẻ làm ngời, tình máu mủ ruột già chẳng là gì với họ hết.Thật là ghê tởm trớc những con ngời lòng lang dạ thú ấy Chán nản và buồn bã trớc

thực tại đó, Aliôsa còn nhận thấy một điều quan trọng hơn về ông ngoại: Tôi cảm“thời thơ ấu” “kiếm sống”

thấy ngay ông tôi là kẻ thù ông làm cho tôi phải đặc biệt chú ý tới ông và gây cho tôi

mối hiếu kỳ lo sợ" [1;46] Tò mò, nhìn thấy ngời ta nhuộm vải rất tài tình, Aliôsa

không ngần ngại mang khăn trải bàn ngày lễ ra nghịch và kết quả cậu bé đợc ôngngoại thởng cho một trận đòn tàn bạo Ông đánh Aliôsa đến khi cậu bé ngất đi mớithôi Sau trận đòn Aliôsa nằm liệt giờng mấy ngày liền Cái cảm giác đau đơn cứ đeo

đẳng trong suy nghĩ non nớt của cậu bé Nh trải qua một cơn ác mộng khủng khiếp,

nh ngời bị ngời lột da, xẻo thịt: Những ngày đau ốm là những ngày đáng ghi nhớ“thời thơ ấu” “kiếm sống”

của đời tôi Trong những ngày đó chắc tôi đã lớn lên rất nhiều và cảm thấy nh có cái gì đó khác thờng Từ đó trở đi tôi đâm ra quan tâm lo lắng đối với mọi ngời, và hệt

nh ngời ta lột mất màng da ở trái tim tôi đi nên nó trở nên hết sức nhạy bén đối với

mọi nỗi đau đớn và sỉ nhục dù là tôi hay ngời khác phải chịu” “kiếm sống” [1;42] Aliôsa không

thể vô t nh trớc nữa, giờ đây trong suy nghĩ của cậu bé đã có nhiều thay đổi Nếu nh

trớc kia Aliôsa thờng tự hào với các em con cậu mình, vì cho rằng: Mẹ mạnh nhất“thời thơ ấu” “kiếm sống” ” “kiếm sống”[1;37] thì nay cậu bé phải thay đổi quan điểm: ông mới là ngời mạnh nhất và đáng sợtrong cái nhà này Những cái trớc đây Aliôsa tởng rằng đó là những cái không đángquan tâm cậu bé bỏ qua, đến bây giờ buộc cậu phải suy nghĩ trăn trở Sau, ông ngoại

có đến thăm và bảo Aliôsa: Cháu phải biết mỗi khi ng“thời thơ ấu” “kiếm sống” ời thân thích đánh cháu thì

đó không phải là điều sỉ nhục, mà là một bài học ” “kiếm sống” [1;44] Nghe ông kể về cuộc đời

của mình, Aliôsa biết: ông không phải là ng“thời thơ ấu” “kiếm sống” ời dữ tợn và đáng sợ” “kiếm sống” [1;46] nhng

chuyện ông đánh mình thì không sao quên đợc Từ sâu thẳm lòng mình cậu bé nhậnthấy bản thân có nhiều thay đổi và dờng nh mình đã lớn lên rất nhiều, dù mới chỉ làtrong nhận thức, trong suy nghĩ Những suy t, trăn trở của Aliôsa gây nên cho độcgiả chúng ta bao điều xót xa day dứt Trong sự quan sát của mình Aliôsa còn phát

hiện ra một điều vô cùng thú vị: Ông tôi có một Chúa còn bà tôi có một Chúa“thời thơ ấu” “kiếm sống”

khác” “kiếm sống” [1;121] Chúa của ông lạnh lùng tàn nhẫn, thích làm hại ngời khác, Chúa của

bà nhân từ độ lợng hay giúp đỡ mọi ngời; gợi lên bao vấn đề rất nghiêm túc, rất ngời

lớn Ký ức đắng cay buồn tủi trong thời thơ ấu quá khứ xa nhà văn đúc kết: Hồi“thời thơ ấu” “kiếm sống”

nhỏ tôi có cảm tởng rằng tôi là một cái tổ ong để những ngời khác nhau, những ngời bình thờng và giản dị, giống nh những con ong đem đến cho tôi mật của những kiến thức và những ý nghĩa của họ về cuộc sống; mỗi ngời theo cách của mình làm cho tâm hồn tôi phong phú rất nhiều Mật ấy thờng không sạch và đắng, nhng dù sao kiến thức nào cũng là mật" [1;161].

1.2 Trởng thành trong lòng quần chúng nhân dân rộng lớn thấm đẫm

khát vọng của nhân dân:

Từ cuộc sống buồn tủi với trăm điều tàn nhẫn đó Aliôsa đã thu nhận đợc bao

thứ mật“thời thơ ấu” “kiếm sống” ” “kiếm sống” [1;161] ngọt ngào, trong lành của những ngời xung quanh mình, bồi đắpthêm sự phong phú cho tâm hồn Cho dù là những thứ mật đắng và không sạch, nhngAliôsa vẫn tiếp nhận nó bằng sự gạn lọc những gì tinh tuý tiềm ẩn trong đó làm kiếnthức bổ ích cho mình Càng ngày, thực tại xã hội càng phức tạp cứ rộng dần ra tr ớcmắt Aliôsa với bao quan hệ đan xen, chồng chéo khiến cậu bé nhiều khi nát óc ra đểtìm lời giải đáp Lúc đầu, mới nhận thức cuộc sống trớc mắt ngây thơ, trong trẻocủa Aliôsa hiển hiện lên hai con ngời với hai quan niệm đối nghịch nhau: giữa mộtbên là cái đẹp lành mạnh, vô t, với một bên là cái xấu xa, tàn nhẫn, đáng ghét đã

song song tồn tại trong cuộc sống Nếu nh bà là hiện thân của: tấm lòng yêu mến vô“thời thơ ấu” “kiếm sống”

t với mọi ngời” “kiếm sống” [1;24] luôn khơi dậy trong lòng cậu bé niềm tin yêu vào con ngời thì

ông ngoại lại giáo huấn Aliôsa bằng những lời lẽ ghê gớm: Ng“thời thơ ấu” “kiếm sống” ời với ngời là kẻ thù tàn bạo nhất ” “kiếm sống” [1;440], mày phải giảo quyệt nh“thời thơ ấu” “kiếm sống” thế tốt hơn, còn thật thà chỉ là ngu

ngốc” “kiếm sống” [1;99] Đúng là lời lẽ của ông chủ t hữu, chỉ biết đến lợi ích của mình Đứng

trớc hai con ngời - hai nguyên tắc sống đó Aliôsa không mấy khó khăn để nhận racái đẹp đẽ cao thợng của ngời bà cần tiếp thu, trân trọng; cái xấu xa, độc ác của ngời

ông cần loại bỏ Điều đó làm cho Aliôsa ngày càng vững vàng hơn, tin tởng hơn vàongời bà yêu quý, vào cuộc sống tơi sáng lành mạnh đang đón đợi ở phía trớc Chẳng

phải vô cớ mà ngay từ đầu mới gặp gỡ bà ngoại Aliôsa đã có suy nghĩ: "trớc khi gặp

bà tôi tôi nh ngời ngủ say đắm chìm trong bóng tối, nhng bà tôi đã xuất hiện đã

đánh thức tôi dậy và đa tôi ra ngoài ánh sáng Với một sợi dây vô tận bà tôi nối tất cả mọi vật xung quanh tôi lại, đan thành một tấm đăng ten nhiều màu sắc, và lập tức trở thành ngời bạn thân thiết suốt đời tôi, một ngời gần gũi nhất với lòng tôi, một con ngời dễ thông cảm và yêu quý nhất Tấm lòng yêu mến vô t của bà tôi đối với mọi ngời đã làm cho tâm hồn tôi thêm phong phú, đã truyền sức mạnh không gì

khuất phục nổi để đơng đầu với những ngày tháng gieo neo” “kiếm sống” [1;24] Bà ngoại xuất

hiện bên cạnh Aliôsa thật đúng lúc và kịp thời, nhanh chóng trở thành ngời bạn thânthiết gần gũi giúp đỡ cậu bé những khi gặp khó khăn, những khi muốn tìm hiểu sựvật sự việc; đặc biệt sau cái chết của ngời cha Măcxim xapvatêep Bà đến bên Aliôsatrấn an cháu, đa Aliôsa thoát khỏi những sợ hãi thông thờng, hớng cháu đến nhữngcái cao cả, mạnh mẽ, phi thờng Cuộc sống ngày một buồn tẻ hơn nh một điệp khúcnặng nề cứ đè lên tâm hôn Aliôsa với đủ thứ dơ dáy uế tạp; nhiều khi cái chất độcthối tha đó tởng nh giết chết những gì trong sáng, đẹp đẽ trong tâm hồn giàu xúc

cảm của cậu bé Song cái xấu xa, độc ác, hèn hạ đó không thể đầu độc nổi cậu bégiàu ý chí vơn lên đó Mà từ vũng lầy dơ dáy, Aliôsa vẫn vững vàng bớc nhữngquãng dài chắc chắn về một tơng lai xa đẹp đẽ với niềm tin cháy bỏng Sống một

thời gian trong nhà ông ngoại Aliôsa có cảm tởng nh mình sống d“thời thơ ấu” “kiếm sống” ới một cái hố sâu

đen thẳm, tôi nh mất cả thính giác, thị giác và mọi cảm giác, mù loà sống dở chết dở…” [1;138] Rồi những ngày ở ngôi nhà của tên bố dợng độc ác đã làm cho tâm

hồn của Aliôsa bùng lên những ngọn lửa xanh đầy thán khí - ngọn lửa tức giận đối“thời thơ ấu” “kiếm sống”

với tất cả mọi thứ: Nỗi bất hạnh nặng nề, cảm giác sống cô độc trong cái thế giới vô nghĩa ” [1;259] Ngọn lửa phản kháng quyết liệt đã cháy bùng trong Aliôsa khiến cậu

có những hành động táo bạo khi bố dợng đánh mẹ mình Aliôsa muốn đập tan tất cảnhững gì đè nén, ràng buộc bấy lâu để đợc tự do dù là cái chết; song vì thơng mẹ nên

cậu đành phải im lặng căm hờn Bớc vào kiếm sống“thời thơ ấu” “kiếm sống” ” “kiếm sống” trong môi trờng tiểu thị dân

đầy rẫy những trò xấu xa bỉ ổi khiến Aliôsa đêm đêm nằm yên rất lâu sợ không“thời thơ ấu” “kiếm sống”

dám trở mình” [1;396] chờ đợi cái chết khủng khiếp sẽ đến với mình trong nỗi tuyệt

vọng và cô độc Nhng tất cả những thứ cặn bã đó cũng không thể giết đợc tâm hồnAliôsa Đợc bà ngoại dỡng nuôi bằng những huyền thoại đẹp đẽ về con ngời, xã hội,cùng những gì mình trải nghiệm giúp Aliôsa vợt qua những ngày khốn khó nhất.Ngoài ngời bà yêu quý dịu hiền đó, Aliôsa còn gặp những con ngời tốt trong quầnchúng nhân dân lao khổ đã truyền cho cậu bé bao thứ mật trong lành, quý báu Anhthợ học việc Txganôc, một anh chàng dũng cảm, khéo léo đã che chở Aliôsa những

đòn roi của ông ngoại Anh thờng khuyên bảo Aliôsa rất nhiều điều tốt, chính anh đã

tiếp thêm cho cậu bé nghị lực và ý chí Bác"Tốt lắm ” ngời thuê nhà ông ngoại đã

kích thích Aliôsa niềm say mê, tìm tòi, học hỏi những điều mới lạ, bí ẩn trong cuộc

sống Bác từng nói với cậu bé: phải nắm đ“thời thơ ấu” “kiếm sống” ợc sự vật cháu hiểu cha?” “kiếm sống” [1;157] Một

câu nói chí tình, chí lý, Aliôsa ghi nhớ suốt đời Rồi những lời bà ngoại và bác thợ cảGrigôri kể về ngời cha đã khuất khiến Aliôsa suy nghĩ nhất nhiều về hình ảnh của

một ngời tài ba giàu ý chí và dũng cảm Bác thợ cả Grigôri thờng bảo Aliôsa: Cháu“thời thơ ấu” “kiếm sống”

phải nhìn thẳng vào mắt mọi ngời…” [1;69] nhìn thẳng vào sự việc, nhìn thẳng vào

mắt ngời khác để chứng tỏ sự thẳng thắn, trung thực của mình, qua đó soi rọi tâm tngời khác Lời khuyên của bác thợ cả thật hữu ích đối với Aliôsa Trên chặng đờng

đời sau này, đặc biệt trên bớc đờng kiếm sống và phiêu bạt, Aliôsa đã vận dụng nó

nh một nguyên tắc sống để soi mình và ngời khác Những ngày làm việc trên tàu

thuỷ Đôbr“thời thơ ấu” “kiếm sống” i , ” đợc bác đầu bếp xmuri khuyên nhủ những lời lẽ thật tốt lành; Muốn“thời thơ ấu” “kiếm sống”

trở nên thông minh phải đọc những sách đứng đắn - đó là cái ma thuật hay cái gì

đấy? phải đọc tất cả các sách mới tìm đợc những quyển sách đúng đắn”[1;431]

Chính bác đầu bếp là ngời có công khơi dậy niềm đam mê đọc sách ở Aliôsa Ngoài

bác đầu bếp xmuri “thời thơ ấu” “kiếm sống”hiền từ và cô đơn ” đó ra Aliôsa nhận thấy nhiều trên tàu đều

hèn nhát đến mức không chịu đợc

Họ tin tởng một cách tuyệt đối vào đấng siêu nhiên thần thánh: Chúa đã bắt“thời thơ ấu” “kiếm sống”

phải chịu dựng thì chúng ta phải chịu đựng! Số phận của chúng ta là nh thế, biết làm sao đợc…” [1;676] Aliôsa không tin vào số phận, không chấp nhận sự chịu đựng

hèn nhát của họ nên rất phẫn nộ Khát vọng về một sự giải thoát, một cuộc đời tự do

cứ âm ỉ, nhen nhóm dần trong tâm t cậu bé Trên chặng đờng đời đau khổ của mình,Aliôsa không chỉ nhận đợc những đòn roi, bất hạnh, mà cậu bé còn nhận đợc bao

nhiêu sự giúp đỡ, học đợc bao nhiêu điều bổ ích Đặc biệt trên bớc đờng kiếm“thời thơ ấu” “kiếm sống”

sống” phiêu lu của mình, Aliôsa đã nhận ra bao sự thật về con ngời, về cuộc đời với

ý nghĩa thực sự của nó Cái mà trớc kia Aliôsa còn mù mờ cha hiểu biết thì nay, cậuthiếu niên hiếu động, thông minh đó mới sự thực vỡ lẽ Ngay cả những ngời gần gũitởng chừng nh đã hiểu hết, dần dần Aliôsa mới thực sự hiểu cặn kẽ, đầy đủ Nhữngcon ngời bình thờng tởng nh thô kệch nhng vẫn có những giây phút lãng mạn đẹptuyệt vời Hình ảnh Txganôc quay tròn trong điệu nhảy say mê toát lên một khátvọng về một tự do rộng lớn khiến mọi ngời mê đắm Tàn nhẫn nh Lakôp - cậumình cũng có những phút giây tuyệt diệu bên cây đàn ghi ta đầy say mê làmrung động lòng ngời Ngời hát thánh ca - anh thợ thuộc da Klêsốp với chất giọngtrong trẻo tuyệt vời, giọng hát cứ vút lên cao mãi, gợi lên bao ớc muốn diệu kỳ

Những ngời lính Cadăc hát những bài hát dài nh“thời thơ ấu” “kiếm sống” một con đờng thênh thang, bằng phẳng mênh mông và sáng láng làm sao” [1;455] Tiếng hát ngừng rồi nhng cảm giác

trong trái tim Aliôsa lớn dần nh một cái gì đó phi thờng, dữ dội Những ngời nh

Ôđinxôp, Jikharep… trong x trong xởng tợng thánh đều là những tài năng đáng trân trọng

Bị gò bó trong khuôn khổ chật hẹp, đơn điệu, họ khát khao đợc tự do sáng tác bằngtâm hồn, bằng trái tim của mình chứ không phải bằng một mẫu sẵn có Jikharep một

tài năng hiếm có, từng đau đớn trăn trở vì thấy: “thời thơ ấu” “kiếm sống”Chúng ta biết đợc những gì? … Nguyên bản thì có đấy, nhng trái tim thì không…” [1;268] Bị gò bó trong những

công việc không xứng đáng, họ cảm thấy bất bình tức giận rồi tìm quên trong rợu Cuộc sống cùng cực ngày càng huỷ hoại dần con ngời họ Chính những con ngờitài năng nhng bất hạnh đó đã gieo vào tâm hồn Alisôa một niềm tin mãnh liệt vàocuộc đời, khơi dậy ở cậu bé niềm khát khao đợc làm một cái gì đó có ích cho đời.Không dửng dng trớc sự việc, không hờ hững với mọi ngời là một trong những yếu tốtạo nên tính cách của Aliôsa Quá trình hình thành, phát triển tính cách của Aliôsa làcả một chặng dài gắn liền với những con ngời, những tính cách mà mình gặp trên

chặng đờng từ ấu thơ đến lúc trởng thành Đó là quá trình Alisôa Pêskôp tiếp thu cóchọn lọc những gì tốt đẹp, những gì trong sáng, lành mạnh, những kiến thức phongphú đa dạng xung quanh mình Việc tiếp thu, gạn lọc đó không phải lúc nào cũng

nh ý muốn Nhiều khi, phải căng óc ra, mà tìm tòi nghĩ ngợi để xem đó là ngời tốthay ngời xấu, họ đáng yêu hay đáng ghét, Aliôsa cần học tập những gì ở họ Nhữngcon ngời phức tạp nh Sumôp, Piôt Vaxiliêvits, bác thợ Ôxip - một con ngời thôngminh nhng khó hiểu đã gây cho Aliôsa bao thắc mắc cần giải đáp ở bác Ôxip,Aliôsa nhận thấy có nét giống anh thợ lò Lakôp, đồng thời lại khiến Aliôsa liên tởng

đến ông ngoại, đến lão thông thái Piôt Vaxiliêvits và bác đầu bếp xmuri, nhng ở bác

vẫn có cái gì đó khác thờng để lại “thời thơ ấu” “kiếm sống”vết hằn sâu, thâm nhập nh chất ôxi gậm nhấm

chiếc chuông đồng hồ vậy” “kiếm sống” [1;683] Aliôsa quẩn quanh bên bác với tâm trạng bức

bối: “… muốn tìm hiểu con ng ời, nhng bác cứ trơn tuột và ngoằn ngoèo khiến tôi không thể nào nắm bắt đợc sự thật của bác lẩn khuất ở đâu? có thể tin những gì ở bác? ” [1;684] Gắn liền với những t tởng, tình cảm, tính cách của những ngời đó, là

quá trình hình thành trong nhận thức của Aliôsa một mức độ cao hơn Điều này,càng gắn chặt mối quan hệ mật thiết giữa Aliôsa với quần chúng lao khổ Cùngnhững quần chúng lao động với bao khát vọng t tởng tình cảm về cuộc sống tự do, t-

ơi đẹp, Aliôsa càng bộc lộ rõ khát vọng vơn lên, tự khẳng định mình trớc cuộc đời

Ngay ở phần đầu của tự thuật, bà và ông ngoại khi mới xuất hiện độc giảchúng ta cứ tởng đó là hai mẫu ngời đại diện cho hai nguyên lý nhất định: Nguyên lýcủa nhân dân và nguyên lý của bọn trởng giả t hữu Nhng rồi với thời gian Aliôsangày càng nhận ra ở ông ngoại - con ngời trởng giả, tàn bạo luôn đe doạ cả nhà đócũng có nét đáng yêu của ngời lao động Cuộc sống vật chất và sức mạnh kim tiền đãhuỷ hoại những phẩm chất tốt đẹp của một con ngời lao động trớc kia Nhờ có ông

mà Aliôsa đã biết đọc biết viết, những câu chuyện thực tế đôi khi quá phũ phàng đãgiúp Aliôsa không bị những chuyện thần thoại làm cho mù quáng Còn bà ngoại, nếu

nh trớc kia Aliôsa nhận thấy đó là một con ngời hoàn thiện, thông minh nhất với bao

điều tốt đẹp thì giờ đây cậu phải nghĩ khác Aliôsa không chấp nhận đợc tính nhẫnnhục chịu đựng tất cả những gì đè nén, bóp nghẹt mình ở bà ngoại Khi nghe bà nói

về cuộc sống: Tất cả mọi thứ sao mà tốt đẹp thế! “ ” [1;60] thật xa lạ với những lo âu

của mình Khi bà vào rừng kiếm củi, trớc cảnh vật tơi sáng, lung linh, sinh động củathiên nhiên Aliôsa tởng nh đợc tiếp thêm nguồn sinh lực, rũ bỏ tất cả những gì ngột

ngạt, ngao ngán của đời thực: Rừng cây mang đến cho tôi một cảm giác th “ thái và thoải mái Trong nguồn cảm giác đó tôi quên hết mọi nỗi buồn rầu, mọi điều bực dọc, đồng thời trong tôi lại thấy nảy sinh tính nhạy cảm đặc biệt: thính giác và thị

giác trở nên sắc bén hơn Trí nhớ tinh tế hơn và sức thâu nhận các ấn t ợng cũng sâu sắc hơn” [1;363] Những cuộc dạo chơi đêm hay đi nghe nhạc khi Aliôsa thoát khỏi

cuộc sống đơn điệu, buồn tẻ ngày này qua ngày khác cứ lặp đi lặp lại Nhận thấy cáivô vị của cuộc đời, cái tẻ nhạt, trống rỗng của những ông chủ bà chủ, cái tầm thờngbần tiện của những trò tiêu khiển của họ làm Aliôsa phát ngấy và ghê tởm Trong gia

đình cậu chủ thầu khoán, mẹ chồng và con dâu thờng cãi cọ nhau, chửi bới nhaubằng những lời lẽ cay độc nhất nói xấu nhau rồi lại đơm đặt, biêu riếu mọi ngời xung

quanh bằng những lời lẽ bẩn thỉu Aliôsa thấy những ngời chủ của mình cũng tự “ cho mình là u việt nhất thành phố Họ biết những phép c xử đúng đắn nhất, và dựa trên những phép tắc mù mờ đối với tôi đó là kết tội mọi ngời một cách tàn nhẫn không thơng tiếc” [1;372] Aliôsa thấy ngay cái bẩn thỉu trong những câu chuyện

đơm đặt từ những con ngời tầm thờng đó liền cố tình phá vỡ những luật lệ “ ” đó và

coi đó nh một niềm vui, đầy thú vị Những con ngời trong gia đình cậu chủ nàychẳng khác gì bọn chủ ở hiệu giày lúc trớc Aliôsa từng làm thằng nhỏ ở đó Trớc sự

giả dối, trơ tráo của những ngời nhà chủ, Aliôsa vừa buồn cời vừa bực: Tất nhiên “ tôi cũng biết rằng ngời đời thờng hay nói xấu nhau sau lng, nhng đằng này bọn họ bình phẩm mọi ngời một cách quả bỉ ổi, tựa hồ nh họ đã đợc công nhận là những kẻ siêu việt nhất có quyền phê phán thiên hạ…” [1;310] Cuộc sống mỗi ngày càng

nặng nề hơn, buồn tủi hơn, những ấn tợng phong phú mỗi ngày gây cho Aliôsa cảmgiác khi thì say mê khi thì lo lắng buồn tủi, rồi nghĩ ngợi Chìm đắm trong suy t, trăntrở về những ngời chủ bần tiện, về những trò tiêu khiển, ngu ngốc của họ, ngán ngẩmchán nản, thất vọng Không tìm đợc tiếng nói chung với lớp ngời đó, Aliôsa rơi vào

trạng thái bi quan tuyệt vọng: Xung quanh tôi toàn những cảnh trơ trẽn bẩn thỉu “ chứa nhiều vô kể, nhiều hơn nữa những phố Kunavinô, nơi có nhiều nhà thổ “ ” và gái điếm Tại Kunavinô, ở phía sau những trò bẩn thỉu và đểu giả ấy ng

cảm thấy có một cái gì đó có thể giải thích cho cái tất yếu của những trò bẩn thỉu

và đều giả kia: đời sống khó khăn đói khát, công việc nặng nề Còn ở đây ngời ta sống no đủ dễ dàng Công việc đợc thay bằng những cảnh hỗn độn, chạy ngợc chạy xuôi thật là khó hiểu và không cần thiết tất cả những thứ ở đây đều chứa đựng một

vẻ chán ngắt và bực bội ” [1;385] Nhàn rỗi quá cũng khiến con ngời ta sinh ra lắm

trò ma quái h hỏng Khổ tâm hơn khi bà ngoại đến thăm Aliôsa, bị em gái nhiếcmóc đay nghiến bằng những lời độc địa bà nhún nhờng cúi chào em gái, Aliôsa thấy

đau đớn nh “ một gánh nặng hàng tấn đè lên” [1;386] làm cho mình nghẹt thở Vì

miếng cơm manh áo mà chấp nhận, chịu đựng sự xỉ vả đó ? Biết chạy trốn đâu “ bây giờ ?” [1;389] trong cái cảnh hỗn độn, lạnh lẽo của kiếp ngời nghèo khổ Chỉ

còn biết cầu chúa che chở giúp đỡ cho kiếp ngời bèo bọt của mình Không chỉ cóchán nản, căm ghét cuộc sống cùng những con ngời tầm thờng, bỉ ổi đó; trong sựquan sát nhận thức của mình, Aliôsa còn thấy hai ngời đàn bà trong ngôi nhà cậu

chủ đều thờ vị ác Chúa của ông “ … vị Chúa hay bắt ng ời ta phải sợ hãi trớc mình”

[1;395] Aliôsa kinh hãi khi nhìn thấy họ lôi kéo Chúa vào mọi ngóc ngách của cuộcsống nhỏ nhen, tìm mọi cách để hãm hại nhau và hành hạ Aliôsa Nhiều đêm Aliôsa

sợ đến mức nằm yên sợ cái chết kinh khủng kết thúc đời mình Nhng rồi vị Chúanhân từ của bà ngoại đã đến giúp Aliôsa thoát khỏi những cơn hoảng loạn đó, vì nghĩ

rằng: mình ch “ a làm điều già xấu Không có luật lệ nào có thể trừng phạt nếu tôi không có lỗi ” [1;396] còn với tội lỗi của kẻ khác làm sao có thể chút lên đầu mình đ-

ợc Nghĩ nhiều đến lão già Piốt Vaxiliêvit đến thuyết phủ nhận cuộc sống, dứt bỏmọi thứ mong cho mình thanh thản Nhng với ý chí và nghị lực tiềm tàng sẵn có,

Aliôsa lại nghĩ: Tại sao lại có thể từ bỏ mọi thứ đ “ ợc ? ” [1;452] Cuộc đời với bao

điều thú vị thân thơng sao ta có thể làm ngơ ? Niềm tin yêu vào con ngời , vào những

điều tốt đẹp, lành mạnh đã giúp Aliôsa thoát khỏi những bế tắc, hớng tới một cuộcsống cao đẹp hơn Từ sự cùng khổ trong lao động, kiếm sống, Aliôsa ngày một trởngthành lên với bao khát vọng về con ngời - xã hội mới Nhân dân, đặc biệt hình ảnh bàngoại chính là nguồn lực đầu tiên khơi dậy và làm cháy bỏng những ớc mơ đó.Nhiều khi nghe những chuyện đơm đặt, nói xấu nhau của những ngời xung quanh,Aliôsa tởng nh chết uất mất vì căm phẫn Giờ đây, khi đã phân biệt đâu là thật, đâu

là giả dối, đâu những ngời nhân hậu, đâu kẻ độc ác; lại nhớ đến bà: mỗi “ lần gặp

bà tôi, tôi càng khâm phục tâm hồn của bà tôi một cách có ý thức hơn ” [1;648]

-đó là ý thức trớc đây, còn bây giờ Aliôsa lại thấy khác: “… tôi cảm thấy rằng tâm hồn đẹp đẽ ấy đã bị những chuyện thần thoại làm cho mù quáng, nó không có khả

năng thấu hiểu đợc những hiện tợng thực tế chua xót” [1;635] Phải chịu đựng! “ Aliôsa ạ!” [1;635] Cậu nhận thấy thật xa lạ đối với mình.

1.3 Sự nỗ lực của bản thân để trở thành con ngời chân chính:

Qua những ngày vật lộn với đời để sống, trong quan hệ đa dạng phức tạp với

đủ hạng ngời trong xã hội, đối chiếu thực tế mình trải qua đã giúp Aliôsa nhận thứccuộc sống ở tầm cao hơn Niềm thơng yêu tin tởng con ngời một cách tích cực đãgiúp Aliôsa thoát khỏi đơng đầu, chống chọi và chiến thắng cuộc đời Từ giã thời

niên thiếu, từ giữ kiếm sống “ ” Aliôsa nhận thấy: trong mình có hai con ngời: “… một con ngời sau khi đã biết quá nhiều điều ghê tởm và bẩn thỉu, hơi sợ hãi những

điều đó; … con ng ời kia đợc nuôi dỡng bằng ý chí thiêng liêng của những sách tốt

và sâu sắc, mỗi khi quan sát thấy sức chiến thắng của những điều khủng khiếp xảy

ra hàng ngày đó, và cảm thấy sức mạnh ấy có thể dễ dàng đè bẹp mình, làm nhơ bẩn trái tim mình liền tự vệ, cắn chặt răng, xiết chặt nắm đấm, luôn sẵn sàng xông vào bất cứ cuộc tranh cãi và trận chiến đấu nào” [1;725-726] Con ngời yêu thơng một

cách tích cực, sẵn sàng đấu tranh cho tự do công bằng xã hội, không hề tính toán

thiệt hơn Không khuất phục hoàn cảnh Aliôsa quyết tâm hành động: Ta phải làm “ một việc gì, nếu không sẽ sống vô ích…” [1;738] Yêu thơng trong Aliôsa đợc

chuyển thành hành động Đi Kazan, là đi tìm một chân lý đích thực, một giải pháp uviệt nhất có thể giúp mình chiến thắng hoàn cảnh nhằm góp phần vào công cuộc cảitại xã hội, cải tạo con ngời Mặc dù con đờng đó có nhiều chông gai, vớng mắc, cảntrở nhng với một niềm tin sắt đá, ý chí, vơn lên mãnh liệt sẽ giúp Aliôsa đến đợc vớimột định hớng t tởng đúng đắn, đa sự nghiệp giải phóng con ngời, giải phóng xã hội

đến thắng lợi Cho dù cái ngày chiến thắng vinh quang đó còn ở tơng lai xa, song ýchí, sự kiên trì, trí thông minh cùng vốn sống phong phú và quyết tâm mãnh liệt,chúng ta có thể tin tởng vào con đờng, giải pháp mà Aliôsa lựa chọn Cho dù chặng

đờng đó của Aliôsa có nhiều vấp váp, hụt hẫng, có lúc lại rơi vào tuyệt vọng bế tắc,song hiển hiện lên trớc mắt chúng ta vẫn là con ngời của niềm đam mê luôn khátkhao tìm hiểu con ngời với niềm tin mạnh mẽ vào khả năng sáng tạo của con ngời

Đợc nhân dân nuôi dỡng bằng những thứ: mật “ ” ngọt có, đắng có; cùng sự nỗ

lực của bản thân Aliôsa đã vơn lên từ cậu bé mồ côi ngơ ngác trớc cuộc đời thànhmột chàng trai có vốn sống phong phú, biết phân biệt xấu - tốt, đúng - sai, biết yêuthơng trân trọng những gì là đẹp đẽ cao cả biết căm giận cái xấu xa ti tiện Sự nhậnthức về cuộc sống của Aliôsa ngày càng đợc nâng lên tầm cao hơn: không chỉ đơnthuần yêu thơng bằng sự đồng cảm hay vài lời an ủi, động viên, chia sẻ; mà chàngtrai mới lớn này còn biết chuyển nó thành hành động trong thực tiễn, dù biết rằngcon đờng đó là khó khăn nguy hiểm

tự thuật về cuộc đời của mình Gorki đã làm nổi bật lên hình ảnh một con ngời sinh

ra, lớn lên trong quần chúng nhân dân, trởng thành trong lao động không ngừng vơnlên tiếp thu những tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại, hớng tới sự hoàn thiện,hoàn mỹ

2.1 Trởng thành trong lao động:

Ngay từ những ngày đầu bớc vào kiếm sống “ ”, Aliôsa có ý thức tự lao động để

mu sinh rất cao Từ ngôi nhà của tên bố dợng độc ác, Aliôsa lại trở về ngôi nhà ôngngoại ti tiện, keo kiệt trong hoàn cảnh ông bị phá sản hoàn toàn Muốn sống đợc lúcnày đòi hỏi cậu bé phải tự mình làm việc Không quản khó khăn, không ngại vất vả,Aliôsa đã làm đủ thứ nghề; nhặt xơng bò, giẻ rách, chắt bóp cóp nhặt từng đồngkôpêch Cứ thế bà cháu lần hồi qua ngày Mặc dù vừa đi học vừa phải làm việc,những khi đợc bà động viên, khuyến khích, Aliôsa nh có thêm sức mạnh giúp cậu béhăng say hơn dù là công việc bẩn thỉu nh bới rác Aliôsa sớm nảy sinh tình yêu vớicon ngời, biết hy sinh vì ngời khác hơn là vì mình Có những lần trong giai đoạn cơ

cực này, Aliôsa nhìn thấy Bà giữ những đồng năm kôpêch của mình trong lòng bàn “ tay, nhìn những đồng tiền ấy và lặng lẽ khóc…” [1;275] Cậu bé thấy nh có muối xát

trong lòng với bao xót xa, đau đớn Thơng mình thì ít mà ngậm ngùi cho số phậnlong đong của ngời bà hiền dịu thì nhiều Mặc cho bão tuyết, ma giông, mặc giá rétcắt da cắt thịt, Aliôsa vẫn không ngần ngại, chùn bớc trong công việc Tập hợp mộtnhóm bới rác rất ăn ý, toàn là trẻ con trong phố: xanka Viakhi, Kôxtrôma, Khabi,Iaz, Grinska Mặc dù là những đứa trẻ thất học, sống cầu bơ cầu bất nơi đầu đờng xóchợ nhng chúng đối xử với nhau rất công bằng và thân ái Cuộc sống cùng khổ bênnhững đống rác bẩn thỉu nh vậy, nhng niềm vui nhỏ trong lao động đem lại khiến cả

bọn rất sung sớng: Chúng ta chẳng khổ tí nào “ …” [1;286] - Thằng Via khi nói Còn

Aliôsa cảm thấy: Rất thích cái cuộc sống độc lập tự do nơi đầu đ “ ờng xó chợ này…” [1;286] rồi thích cả những thằng bạn của mình, chúng nó đã gây cho Aliôsa

một tình cảm sâu sắc khiến cậu bé bao giờ cũng muốn làm đợc những gì tốt đẹp chochúng Cuộc sống cơ cực, nghèo khó nh vậy buộc Aliôsa phải từ giã nhà trờng dùmới học hết lớp ba Cuộc sống đầu đờng xó chợ nhng thoải mái đó cũng không kéodài đợc lâu Mẹ và em trở về trong tình trạng bố dợng bị xa thải, gánh nặng tráchnhiệm với em lại đặt lên vai Aliôsa Ngời mẹ ốm yếu của Aliôsa qua đời, ông ngoại

bảo: Này, Lêchxây, mày không phải là cái mề đay, mày không thể lủng lẳng trên cổ “ tao, mày hãy đi vào đời mà kiếm ăn …” [1;294] Và thế là Aliôsa bớc vào đời để kiếm sống

“ ” Mới mời tuổi đầu, cậu bé phải lăn lộn với đời để tồn tại, đấu tranh để

tìm tòi cho mình một con đờng sống tốt đẹp hơn Mới đầu, Aliôsa đợc ông ngoại gửi

đến làm thằng nhỏ ở hiệu giày thời trang “ ” ở trung tâm thành phố Aliôsa sớm nhận

thấy cái giả dối, ti tiện, tầm thờng của những ngời chủ nơi đây Bật cời khi thấy gãquản lý khúm núm, cợt nhả, đểu giả với khách hàng; ông chủ thì bỏ ra một nụ cờivốn cất kỹ lâu ngày; họ chạy ngợc chạy xuôi, lồng lộn nh một lũ quỷ Nhng, tiễnkhách xong rồi, bọn họ lại bình luận với nhau bằng những lời lẽ bẩn thỉu Ghê tởmtrớc lũ đê tiện, làm việc quần quật suốt ngày nhng vẫn bị đánh đập, bị hành hạ;

Aliôsa vô cùng ngán ngẩm Cậu bé nghĩ: Cuộc sống nh “ vậy thật nặng nề và buồn tẻ

đối với tôi Tôi đã quen sống độc lập từ sáng đến tối trên những nẻo đ ờng đầy cát ở Kunavinô, trên bờ sông Ôka ngầu đục, giữa đồng ruộng trong rừng cây Thiếu bà ngoại và bè bạn, tôi chẳng biết trò chuyện cùng ai Mà cuộc đời thì vẫn cứ trêu trọc tôi, phơi ra trớc mắt cái mặt trái đầy xấu xa của nó ” [1;309] Trớc những trò xảo trá,

ti tiện, đểu giả của bọn chủ khiến Aliôsa kinh tởm muốn tránh xa họ Cuộc sống tự

do ngày trớc lại trở về trong tâm trí cậu bé Không tìm đợc sự đồng cảm với cuộcsống, con ngời nơi đây, cái khát vọng tự do lại vẫy gọi, thúc giục Bằng cách nào đây

để lão chủ đuổi mình ra khỏi hiệu? Cuộc sống quá buồn tẻ, nặng nề với đủ thứ dơdáy chất chồng, khiến cậu bé ghê sợ, kinh hãi Vì lo sợ và suy nghĩ quá nhiều, Aliôsa

vô ý đã bị bỏng Trở về nhà, một thời gian làm công việc bố thí kín đáo “ ” với bà:

Đêm đêm hai bà cháu dắt nhau đi đặt bánh, và tiền ở cửa sổ những nhà nghèo

Aliôsa rất vui mừng vì cảm thấy một niềm vui thanh thản dù chỉ là mơ hồ thấy “ mình đang tham dự vào một việc mà không bao giờ quên đợc ” [1;450] Cuộc sống cứ

dồn dập trôi đi, những ấn tợng phong phú mỗi ngày đều để lại trong lòng Aliôsanhững lo âu buồn tủi, đôi khi nghĩ ngợi, say mê Say mê vì mơ hồ nhận thấy mình

đang làm một việc tốt, lo âu nghĩ ngợi vì cuộc sống bấp bênh vô định này rồi sẽ đi

đâu về đâu Những khát khao, mơ ớc lại dày vò, day dứt Khi đợc bà khuyên bảo:

Mọi việc phải tự mình trải qua, tự tìm hiểu, cháu ạ Tự mình không học hỏi thì

chẳng ai dạy cho mình đợc đâu ” [1;350] Aliôsa càng nung nấu quyết tâm làm việc

hơn Không ngần ngại trớc khó khăn thử thách nào, cốt làm việc để sống Vào rừngkiếm củi, bẫy chim lấy tiền nuôi mình và nuôi ông bà Cậu bé phải ra tỉnh ở nhà bàMatriôna- em ruột bà ngoại, có con trai làm thợ vẽ Tiếng là học vẽ nhng Aliôsa phảilàm thằng ở cho ngời ta, làm đủ thứ việc: Quét dọn, chẻ củi, rửa bát đĩa, hầu hạ nớcnôi… trong xCuộc sống đó thật nặng nề đối với cậu bé Cảm giác đầu tiên khi bớc chân vào

ngôi nhà này của Aliôsa quả nặng nề: Tại sao một lần nữa tôi lại phải sống ở khu “ phố này? ” [1;352] Ngôi nhà lại gần với cửa hiệu giầy trớc kia Aliôsa làm thằng nhỏ,

gây cho cậu bé những cảm giác nặng nề Công việc của Aliôsa lại quá nhiều: Làm

nhiệm vụ của con sen, lau sàn bếp, lau sàn nhà, đánh ấm xamôva, và các đồng hồ… trong xvẫn cha thoả mãn, hai ngời đàn bà ấy tìm đủ mọi cách để hành hạ cậu bé, ngời caiquản sát nhất là bà Matriôna Biết vậy, Aliôsa cố hết sức làm xong các việc thậtnhanh nhng không bao giờ vừa ý bà ta Lòng tham của bà Matriôna quả là vô đáy,Aliôsa nghĩ ngay đến ông ngoại đến cái tính bủn xỉn, keo kiệt tham lam của ông Họhành hạ Aliôsa bằng công việc cực nhọc cha thoả còn cố gắng tìm lời xỉ vả cậu bébằng những lời lẽ bẩn thỉu Không chịu đợc tủi nhục, Aliôsa bỏ trốn, đi làm vài thứviệc vặt cho những ngời phu khuân vác ở dọc sông Vônga Rồi đợc nhận xuống

chiếc tàu thuỷ Đôbn “ i” “kiếm sống”, làm công việc rửa bát đĩa trên tàu Công việc vất vả, quá sức

đối với một đứa trẻ mời một tuổi: Làm lụng từ sáng sớm lúc sáu giờ đến mời một giờkhuya Song, mọi việc không đơn giản với Aliôsa chút nào Đợc bác đầu bếp xmuriche chở, giúp đỡ nhng lại bị kẻ khác ganh ghét làm hại Chẳng đợc lâu, Aliôsa phảirời bỏ chiếc tàu Rời bỏ những công việc bù đầu bù óc đó, rời bỏ những con ngời thô

lỗ, hèn nhát trên tàu và bác xmuri tốt bụng; Aliôsa lại ở nhà ngời thầu khoán Lúc

này Aliôsa đã thấy rõ: mình già đi và khôn hơn tr “ ớc…” [1;459], còn cuộc sống ở

nhà chủ thời gian này càng thêm nặng nề, buồn tẻ Cuộc sống tù đọng trong ngôi nhàvới những con ngời thô lỗ, bỉ ổi, dở điên dở khùng khiến Aliôsa hết sức ngạc nhiên

và ghê tởm Sống giữa một đám mây mù của sự buồn tẻ khiến cậu bé nh ngây độn ra

Để khỏi buồn chán, Aliôsa cố gắng làm việc thật nhiều: Trông trẻ, giặt tã lót, giặt

quần áo ở suối sen đầm “ ” [1;462] trong giá lạnh mùa đông Bị những ngời đàn bà

thợ giặt ở đó chế nhạo, Aliôsa rất bực Song, bên cạnh họ cậu bé cũng thấy vui vui vìnhững lời nhận xét táo bạo trong những câu chuyện họ kể Aliôsa một lần nữa quyết

định rời bỏ nhà chủ Cũng nh lần trớc, cậu lại làm việc trên tàu thuỷ Pécmơ; côngviệc thật vất vả nặng nề nhng niềm vui do công việc và con ngời ở đó mang đến choAliôsa không phải là ít Anh thợ đốt lò Iakốp Sumốp - luôn gần gũi giúp đỡ Aliôsatrong công việc cũng nh mọi vớng mắc trong suy nghĩ Đôi khi cái khó hiểu đến lạlùng của Iakốp Sumốp làm cho Aliôsa day dứt nghĩ ngợi Một con ngời nhân cách,

có khả năng tại sao anh lại chịu gò mình trong những công việc nặng nhọc và buồn

tẻ này Nhng Aliôsa cũng hiểu rằng tất cả vì miếng cơm, manh áo trong thời buổi

đen tối này, buộc họ phải chịu đựng Đằng sau cái vẻ chịu đựng làm việc ấy của họ

là cả một khát vọng tự do rộng lớn, một cuộc sống đúng nghĩa thực của nó Chính bịthôi thúc bởi khát vọng tự do mà cuối cùng Iakốp Sumốp đã rời tàu Pécmơ đi xibêrivới bao hăm hở hy vọng

Rồi những ngày làm việc trong xởng tợng thánh, Aliôsa phải chịu bao đau đớnvất vả do thói ích kỷ ganh ghét, bần tiện của gã quản lý Thơng cho mình, cho hoàn

cảnh éo le và số phận hẩm hiu của mình, khiến Aliôsa nảy sinh mối đồng cảm vớinhững ngời lao động khác Trong xởng tợng thánh có những con ngời tài hoa nh :Jikharep, Paven Ôđinxốp, xitanốp… trong x bị gò bó trong những khuôn khổ chật hẹp củanhững mẫu sẵn có, thấy rõ đều đó, họ khát khao đợc sáng tác tự do, đợc làm việcbằng con tim, khối ốc của mình Đau khổ trong những công việc buồn tẻ, bị bóc lộtlao động một cách tàn tệ, họ lao vào chơi bời, truỵ lạc để lãng quên Trớc cảnh tợng

đó, Aliôsa vô cùng thơng xót họ: Hầu hết tất cả anh em đều là ng “ ời tốt, thế mà cuộc sống của họ lại khổ cực” [1;613] Nhận thấy cái bất công, xấu xa của cuộc đời

cứ ngày một gặm mòn, huỷ hoại những tài năng đó, Aliôsa ngày càng hiểu ra cái sựthật về cuộc sống con ngời trong xã hội Nga đơng thời Niềm vui hạnh phúc của họkhông thể dễ dàng có đợc mà do cố ý khơi lên từ lãng quên nh một phơng tiện giải

sầu Niềm vui đó có khi lại xuất hiện do những buồn bã kích động Cái niềm vui “ của ngời Nga đột nhiên biến thành một tấn thảm kịch tàn khốc mà thấy đợc Có ngời nhảy múa nh đang đập tan xiềng xích trói buộc mình, bỗng đột nhiên thả con thú dữ nhất trong ngời ra rồi trong cơn buồn chán dữ dội đó, anh ta nhảy xổ vào mọi ngời

và cắn xé đập phá hết mọi thứ” [1;615] Aliôsa tìm mọi cách để làm giảm không khí

nặng nề ở xởng tợng thánh: Nh đóng kịch, kể những chuyện ngông cuồng do mình ởng tợng ra vì một mục đích tốt lành, muốn làm cho mọi ngời có một niềm vui thực

t-sự, tự do thoải mái Nhng thành công chỉ mang lại trong chốc lát, còn nỗi buồn lo ở

đó cứ ngày một đậm thêm đè trĩu lên mọi ngời Cuộc sống mòn mỏi cứ huỷ hoại dầncon ngời họ Aliôsa cũng biết, những trò tiêu khiển của mình không thể lay chuyển

đợc nỗi buồn tẻ nặng nề, cái cuộc sống cùng cực của những con ngời bị bóc lột sứclao động này Phải có một lối thoát khác, ý nghĩa đó bắt đầu nảy sinh trong tâm tríAliôsa Lúc này, trong lòng Aliôsa tràn ngập một tình yêu thơng vô hạn với nhữngngời bạn,ngời thợ tài năng nhng bất lực trớc cuộc đời Quan tâm lo lắng đến từng ng-

ời đã trở thành bản tính của Aliôsa Jikharep đã nói với Aliôsa: Cháu không có thái “

độ dửng dng trớc mọi ngời, luôn nhìn thẳng vào sự thật ” [1;626] Sung sớng và xúc

động khi nghe Kapenđikhin khen ngợi: Chú đ “ ợc cái tốt là đối với ai chú cũng coi

họ nh hàng thân thích cả, cái đó rất tốt Khi chú có điều gì không hơn không phải

đừng nói đến chuyện đánh cháu, mà ngay cả việc mắng nhiếc, ngời ta thấy cũng không tiện ” [1;626] Tất cả mọi ngời đều nhìn Aliôsa bằng con mắt đầy thiện cảm.

Sự gần gũi thân mật đó khiến Aliôsa vui sớng đến tột cùng, và gần nh sắp khóc oà “ lên vì niềm vui sớng đột ngột cảm thấy mình hữu ích đối với những con ngời ấy”

[1;626] Yêu thơng mọi ngời nhng không mù quáng phủ nhận tất cả sự thật tồi tệ của

con ngời Aliôsa muốn sống bằng tất cả trái tim và trí óc của mình cốt làm đợcnhững đều tốt đẹp cho mọi ngời Sống cho ra sống thật là khó Sống để làm đợc tấtcả những gì tốt đẹp và nhân đạo cho mình, cho ngời khác càng khó khăn hơn Đơn

độc, dò dẫm trên bãi lầy uế tạp, biết bao giờ mới tìm ra một con đờng rộng và sáng

đây? Tình cờ gặp lại cậu Iakốp, giờ đây Iakốp có những quan điểm tiến bộ về cuộc

đời về con ngời Ngời cậu ích kỷ, tàn nhẫn xa giờ nh đã hoàn lơng, Iakốp kể choAliôsa biết bao câu chuyện thú vị khi làm cai ngục Câu chuyện về những ngời làmbạc giả, về những tiệm ăn cắp… trong x Những lời nói của họ về cuộc đời có gì đó rất chuachát, dù là lý sự cùn nhng vẫn có phần nào đó của sự thật Sự thật của những con ng-

ời bị tớc đoạt sức lao động một cách thậm tệ, làm việc đến mụ ngời để rồi tay trắngvẫn hoàn tay trắng tay Nghe cậu mình kể mà Aliôsa thêm não lòng, phần vì buồnrầu, phần thấy thơng hại Buồn bã, bớc chân vô định đa Aliôsa đến bờ sông Vônga;

Nơi đây cảnh vật nh “ nửa thức nửa ngủ, nh bị chìm đi, tất cả dờng nh chuyển động một cách miễn cỡng, do sự bức thiết, chứ không phải do lòng yêu tha thiết với cuộc sống Tôi muốn đá tung trái đất và ngay cả chính mình nữa để cho tất cả mọi vật -

kể cả tôi - xoay nh một cơn lốc mừng vui trong điệu múa tng bừng của những ngời yêu nhau say đắm, những con ngời đang yêu cuộc sống này, cuộc sống mở đầu cho một cuộc sống khác đầy tơi đẹp ” [1;879] Rồi Aliôsa nghĩ: Ta phải làm một việc gì “ chứ, nếu không thì ta sẽ sống vô ích…” [1;738] Nung nấu bởi quyết tâm đó, Aliôsa

đi Kazan với hy vọng sẽ tìm đợc một con đờng mới sáng sủa hơn cuộc sống tối tămnày ở đó, để tồn tại Aliôsa phải trải qua nhiều công việc vất vả, cực nhọc: Làm phukhuân vác, gác cổng, làm bánh mì… trong x Lang thang đây đó cuối cùng mới nhận ra ýnghĩa về niềm vui trong lao động, đặc biệt lao động tập thể đã mang lại cho chàngtrai niềm vui sảng khoái Niềm vui sau những ngày lao động cực nhọc, vất vả nhng

có mục đích rõ ràng tràn ngập tâm hồn Aliôsa Những ngày làm việc quần quật trongxởng bánh mì của Đêrencốp, Aliôsa đã cảm nhận thấy niềm vui, sự thoải mái docông việc đem lại; vui vì lờ mờ nhận ra mình thật có ích đối với mọi ngời Niềm vuitrong lao động đạt đến đỉnh điểm vẫn là cảnh Aliôsa tham gia cùng những ng ời phukhuân vác bốc hàng dới xà lan trong một đêm ma gió dữ dội Cái khúc nhạc reo vuicủa con ngời sau một ngày lao động vất vả làm ngây ngất hồn Aliôsa, dấu ấn đậm

sâu của những ngày đầu rung động với “thời thơ ấu” “kiếm sống”bản trờng ca hùng tráng của lao động” “kiếm sống”

[1;773] Dới sự chỉ đạo của ngời phờng trởng đã già và những con ngời còn ngái ngủkhó mà có thể cứu đợc khối hàng hoá sắp bị chìm Aliôsa thầm nghĩ Nhng, khi cả

đoàn ngời uể oải, ớt lớt thớt ấy ra tay “ ”, ùa xuống sà lan cùng những tiếng reo hò,

gào hét thì những kiện hàng cứ bay nhẹ nhàng nh những chiếc gối bông: Những “ thân hình vạm vỡ vừa chạy đi vừa chạy lại vừa khích lệ nhau bằng tiếng kêu la, tiếng huýt sáo … khó mà tin đ ợc những ngời này đang làm việc một cách nhẹ nhàng, vui vẻ

và say sa đó lại chính là những con ngời chậm chạp, cau có vừa mới buồn rầu than thở về cuộc đời, về ma rét ” [1;774] Ma càng nặng hạt, gió càng thổi mạnh những “ lớp sóng ngời đen ngòm lao đi vun vút … họ làm việc d ờng nh đã từng thèm khát lao

động, dờng nh từ lâu họ đã đợi nỗi vui thích đợc chuyền từ tay ngời này sang tay

ng-ời kia những bao nặng hàng bốn pút, vác những kiện hàng trên lng mà chạy băng băng Họ vừa làm vừa cời đùa vui vẻ, say mê nh trẻ con với một sự khoái cảm ngây ngất…” [1;774] Đợc khích lệ họ càng hăng say hơn nh một “thời thơ ấu” “kiếm sống”cơn lốc lao động lại càng cuồn cuộn nổi lên mạnh mẽ hơn” [1;775] Trớc cảnh lao động tng bừng, say mê

nh ngày hội đó, Aliôsa cũng bị cuốn hút vào điệu vũ sôi nổi “ ” của lao động Những

con ngời tởng nh uể oải, chậm chạp ấy lại có thể làm việc một cách say mê lạ thờng,quên cả tháng năm, họ có thể lôi cả tháp chuông và những gác nhà thờ của thành phố

mà kéo đi Trớc cảnh tợng hùng tráng đó, trớc bài ca thắng lợi trong điệu nhạc say

mê, réo rắt mừng vui đó; Aliôsa nhận ra sức mạnh vĩ đại của lao động tập thể, cáikhả năng to lớn tiềm tàng trong những con ngời lao động tởng nh bình thờng đó.Trong niềm vui, phấn khởi tột cùng, trong Aliôsa dâng lên một dòng cảm xúc tràn

trề: Đêm hôm ấy tôi đã sống một niềm vui mà tr “ ớc kia tôi cha nếm trải Trong thâm tâm, tôi muốn đợc sống một niềm vui mà trớc kia tôi cha nếm trải Trong thâm tâm tôi, tôi muốn đợc sống suốt đời trong trạng thái phấn khởi của gần nh điên cuồng của lao động Ngoài mạn tàu sóng nớc nh nhảy múa, ma quấn xuống sàn sà lan, gió rít trên mặt sông và bóng tối nhờ nhờ của buổi bình minh, những con ngời gần nh trần truồng, mình ớt đẫm, vẫn chạy đi chạy lại tới tấp và không biết mệt mỏi, reo hò, cời nói, say sa với sức mạnh và lao động của mình Rồi bỗng nhiên một cơn gió mạnh xé toang khối mây đen nặng nề, trên bầu trời xanh thẳm và rực rỡ loé lên một tia sáng mặt trời Những con thú vui vẻ ấy đồng thanh reo vang, đón chào tia sáng, làm rung rung hàng lông ớt đẫm trên cái mõm đáng yêu Tôi muốn ôm hôn những con thú hai chân vô cùng thông minh và nhanh nhẹ vô cùng say sa quên mình trong lao động ấy Dờng nh không có gì có thể chống lại nổi trạng thái căng thẳng đó của cái sức mạnh điên cuồng và đầy phấn khởi, sức mạnh ấy có khả năng tạo nên những

điều kỳ diệu trên trái đất, có thể trong một đêm dựng lên trên khắp trái đất đầy những thành phố và những lâu đài tráng lệ nh các truyện thần thoại tiên tri thờng nói đến.” [1;775 - 776] Trời ma nh trút nớc, gió ngày càng dữ dội, những con ngời

ấy vẫn làm việc không ngơi tay đến tận hai giờ chiều khi đã chuyển song toàn bộhàng hoá Aliôsa rất kính phục những con ngời lao động, trong họ dờng nh còn ẩnchứa một sức mạnh mãnh liệt có thể làm nên những kỳ công mà chỉ trong thần thoại

mới có Chứng kiến cảnh hùng vĩ đó, Aliôsa vui mừng reo lên: Thế giới loài ng “ ời thật dồi dào biết bao sức mạnh hùng hậu!” [1;776] Niềm tin vào con ngời, vào

những khả năng tiềm ẩn trong nhân dân lao động, đợc Gorki gửi gắm vào cả Băng “ chuyển”, nhà văn đã miêu tả cảnh tợng sống động: Một bác thợ cả đã dẫn đờng đa cả

phờng thợ qua con sông băng rạn nứt, sang bên kia bờ đón ngày lễ Phục sinh “ ”.

Bằng sự khéo léo, lòng quả cảm và trí thông minh của mình, bác thợ cả đã đa đoàn

ngời vợt qua cửa tử “ ” giành thắng lợi vẻ vang trong tiếng chuông rung vang giục giã

của lễ Phục sinh “ ” Kết thúc tác phẩm là hình ảnh ông già Mugich sảng khoái đón

chào mùa xuân: Tâm hồn con ng “ ời ta có cánh - trong giấc ngủ nó vẫn vỗ cánh bay lên … có cánh ? Thật tuyệt diệu!…” [1;668] Gorki đặt nhiều kỳ vọng vào khả năng,

sức sáng tạo của con ngời, đặc biệt là ngời dân lao động Với Gorki, tâm hồn con

ng-ời ta có cánh, trong giấc nồng nó có thể bay lên bằng phép mầu kỳ diệu, với bao hoàibão mơ ớc Và dờng nh từ buổi lao động thần kỳ trên bờ sông Vônga cùng những ng-

ời phu khuân vác, đã làm thay đổi cả một quan niệm ở Aliôsa Nếu tr ớc đây, Aliôsathấy lao động là vô nghĩa, là cực khổ thì giờ đây niềm vui trong lao động đã choánngợp trong lòng chàng trai mới lớn đó Tin tởng ở lao động, những thành quả khảquan sẽ đem lại những kỳ công đầy hứa hẹn, Aliôsa nh đợc tiếp thêm sức mạnh, lòngtin và ý chí, vững vàng hơn trên con đờng kiếm tìm chân lý của mình Chính nhờ lao

động mà Aliôsa có đợc ý chí tự lập cao hơn, phát huy năng lực của mình trong

kiếm sống

“ ” tốt hơn Lao động giúp Aliôsa hiểu ngời, hiểu đời hơn Qua lao động

làm nảy sinh mối đồng cảm sâu sắc với nỗi cơ cực, của quần chúng lao khổ ở Aliôsa

2 2 Tiếp thu tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại :

Nếu nh lao động đem lại cho Aliôsa niềm vui, ý thức tự lập để mu sinh, có bảnlĩnh hơn, thì học tập, đặc biệt là thú đọc sách lại mang đến cho Aliôsa sự thanh lọctâm hồn, sách làm cho trí tởng tợng của Aliôsa phong phú hơn, sách là nguồn nuôidỡng những ớc mơ, hoài bão đẹp đẽ về con ngời, về xã hội Sách giúp Aliôsa cáchnhìn đời nhìn ngời tinh tế hơn Có đợc điều đó, Aliôsa phải qua một thời gian dài đầyvất vả và phức tạp; một phần nhờ vào nguồn văn học dân gian Nga qua lời kể của bàngoại; phần nữa, do ham mê học hỏi, nghiền ngẫm từ khi còn nhỏ lúc ấu thơ, Aliôsa

đợc ngời bà đôn hậu có vốn hiểu biết khá phong phú về những truyền thuyết dângian, những câu chuyện cổ thần kỳ, Ackulina Ivannôpna đã khơi dậy trong tâm hồn