Đặc điểm thơ trào phúng tú mỡ sau cách mạng tháng tám

Những ai đến với dòng thơ trào phúng Việt Nam đều không thể không biết đến Tú Mỡ – một tiếng cời trào lộng, đặc sắc, đa dạng tạo nên một dấu ấn sâu đậm trong văn học Việt Nam hiện đại..

Lời cảm ơn

Ngời viết đề tài xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hớng dẫn Biện Minh Điền cùng các thầy cô giáo trong bộ môn Văn học Việt Nam, khoa Ngữ Văn - Đại học Vinh đã tạo điều kiện, giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành khoá luận này

Vinh, tháng 5 năm 2007 Sinh viên:

Kiều Thị Hải

Mục lục

Trang

Phần mở đầu 2

1 Lí do chọn đề tài 2

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

3 Đối tợng nghiên cứu và giới hạn đề tài 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Phơng pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp và cấu trúc của khoá luận 5

Phần nội dung 7

Chơng 1: Hiện tợng Tú Mỡ trong văn học trào phúng Việt Nam nói chung, trong văn học trào phúng thế kỉ XX nói riêng 7

1.1 Văn học trào phúng 7

1.1.1 Khái niệm văn học trào phúng 7

1.1.2 Tổng quan về hiện tợng thơ trào phúng Tú Mỡ 8

1.1.3 Khái quát nhà thơ Tú Mỡ 10

1.2 Tổng quan về hành trình sáng tạo thơ Tú Mỡ 13

1.2.2 Thơ Tú Mỡ trớc cách mạng tháng Tám 13

1.2.3 Thơ Tú Mỡ trong kháng chiến chống Pháp 15

1.3 Chặng đờng sáng tác thơ trào phúng của Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám .18

Chơng 2: Nội dung thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám 20

2.1 Nội dung trong tác phẩm văn học và trong sáng tác của Tú Mỡ (một vài giới thuyết) 20

2.2 Thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám hớng tiếng cời châm biếm, đả kích mạnh mẽ vào kẻ thù của dân tộc 21

2.2.1.Sự bịp bợm của Mỹ Diệm 21

2.2.2.Tình cảnh khốn nạn, đê nhục của bọn bù nhìn 27

2.2.3 Những trò hề lố bịch 28

2.2.4 Bộ mặt trơ tráo của đế quốc Mỹ 29

2.3 Thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám còn là tiếng cời vui yêu đời mang ý nghĩa nhân văn cao đẹp 30

2.4 Thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng – tiếng nói của một phong cách bền vững 32

Chơng 3: Nghệ thuật thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám 36

3.1 Năng động trong vận dụng các thể loại thơ truyền thống, hiện đại, vận dụng vốn ca dao, tục ngữ 36

3.1.1 Năng động, linh hoạt trong vận dụng thể loại 36

3.1.2 Vận dụng sáng tạo vốn ca dao, tục ngữ 37

3.1.3 Nghệ thuật nhại 39

3.2 Tứ thơ và hình ảnh thơ 41

3.2.1 Tứ thơ 41

3.2.2 Hình ảnh thơ 44

3.3 Giọng điệu và ngôn ngữ 48

3.3.1 Giọng điệu 48

3.3.1.1 Khái niệm giọng điệu 48

3.3.1.2 Các sắc thái 50

3.3.2 Ngôn ngữ 53

Phần kết luận 58

Tài liệu tham khảo 60

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

1.1 Những ai đến với dòng thơ trào phúng Việt Nam đều không thể không

biết đến Tú Mỡ – một tiếng cời trào lộng, đặc sắc, đa dạng tạo nên một dấu ấn sâu đậm trong văn học Việt Nam hiện đại Ông là ngời có công phát triển và đa dòng thơ trào phúng truyền thống lên một đỉnh cao mới với nội dung cách mạng

đậm tính nhân dân và tính chiến đấu Việc tìm hiểu nghiên cứu hiện tợng này là một việc cần phải làm để góp phần làm giàu hơn cho lịch sử văn học nớc nhà

1.2 Đặc điểm thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám - một vấn đề

có ý nghĩa xã hội - thẩm mỹ rộng lớn nhng nhìn chung còn là vấn đề mới mẻ chua

đợc nghiên cứu với t cách là một vấn đề chuyên biệt

1.3 Thơ Tú Mỡ cha đợc đa vào giảng dạy ở nhà trờng phổ thông, nhìn chung

còn là một vấn đề xa lạ Nghiên cứu vấn đề này sẽ góp cho việc tiếp cận và hiểu rõ

về thơ Tú Mỡ

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

2.1 Lịch sử nghiên cứu Tú Mỡ, thơ Tú Mỡ nói chung

Tú Mỡ đến với thơ ca vào lúc thơ mới chiếm u thế tuyệt đối trên thi đàn dân tộc Nhng ông đã bứt vợt khỏi náo động của một thời thơ Ông lặng lẽ khơi nối những dòng thơ trào phúng truyền thống từ thợng nguồn văn học dân gian, qua những phong cách thơ lớn độc đáo Đã có nhiều công trình nghiên cứu về thơ Tú

Mỡ nhng còn có nhiều ý kiến khác nhau

Nhng những bài viết mới chỉ dừng lại ở tính chất giới thiệu phê bình mà cha có

sự nghiên cứu toàn diện sâu sắc trên tất cả mọi vấn đề Cuốn “Tiếng cời Tú Mỡ”

tác giả Mai Hơng su tầm do Nhà xuất bản Văn hóa thông tin ấn hành năm 2000 đã

đợc tác giả đa một số bài phân tích, đánh giá về thơ trào phúng của Tú Mỡ Sau

đây xin đợc tóm lợc qua một vài nét những tìm tòi, đánh giá về Tú Mỡ trong bàingiên cứu trớc đây

Công trình nghiên cứu “Nhà văn hiện đại” của nhà nghiên cứu văn học Vũ

Ngọc Phan đã dành cho Tú Mỡ một vị trí xứng đáng với lời nhận xét hết sức bao

quát Ông đã thấy rằng thơ Tú Mỡ “ có cái giọng bình dân rất trong sáng chúng ta

vốn a thich xa nay Giọng đùa cợt lẵng lơ của Hồ Xuân Hơng, giọng nhạo đời của Trần Tế Xơng, giọng thù ứng ý nhị của Nguyễn Khắc Hiếu, giọng giao duyên tình

tứ của Trần Tuấn Khải, từng ấy giọng thơ nay có cả trong thơ trào phúng của Tú

Mỡ ” (dẫn theo Mai Hơng) Vũ Ngọc Phan còn thấy đợc Tú Mỡ viết rất nhiều lối

thơ, vừa bình dân vừa cổ điển vừa hiện đại Lối giễu nhại, lối phong giao, thú hứnghát xẩm, văn tế, rồi cả phú văn chầu mà lối nào cũng đều hay cả

Vũ Ngọc Phan nhận xét về bố cục: “Thơ Tú Mỡ chính là những bài ca dao dài,

có cú pháp rõ ràng, có những lớp t tởng rõ rệt ” Tuy không có sự phân tích rõ rệt

nhng công trình này đã thể hiện đợc sự am hiểu của nhà phê bình khi đã chỉ ra đợccác phơng tiện đặc trng về nghệ thuật thơ Tú Mỡ, từ giọng điệu, kết cấu đến việc

sử dụng thể thơ Điều quan trọng là ông đã giải thích cơ sở của tiếng cời Trongthơ Tú Mỡ từ đặc điểm riêng của tâm hồn ngời Việt đến tính cách ngời Việt, từ đócho thấy thơ Tú Mỡ đậm đà tính dân tộc, tính nhân dân

Đến với cuốn “ Văn nhân, thi nhân Việt Nam hiện đại”, tác giả Lê Thanh đã

chia thơ Tú Mỡ thành hai loại: loại khôi hài và loại trào phúng Mỗi loại tơng ứngvới những lớp đối tợng khác nhau, những kiểu tác giả khác nhau Đặc biệt khi đềcập đến nghệ thuật thơ Tú Mỡ, tác giả rất tinh tế khi chỉ ra những u điểm thơ Tú

Mỡ “ đầu đề ít chất thơ”, “có tính cách cổ điển trong t tởng và lời văn nhng cũng

có tính hiện đại” nhờ lối nhạo lại, lối ngợc sách nh trong ngụ ngôn của Lafongten

(dẫn theo Mai Hơng) Không chỉ nhìn thấy những u điểm, Lê Thanh còn nói rõ

đ-ợc nhđ-ợc điểm của thơ Tú Mỡ: Chất trữ tình ít, thiếu lắng đọng trong cảm xúc Rõràng nhìn trên đại thể, ngời nghiên cứu đã thấy đợc những thế mạnh và hạn chếcủa thơ Tú Mỡ trong nội dung cũng nh trong hình thức nghệ thuật So với côngtrình nghiên cứu của Vũ Ngọc Phan trớc đây thì bài nghiên cứu này có đợc sự cụthể hóa cần thiết

Cùng với hai công trình nghiên cứu tiêu biểu trên, sau này đã có nhiều tác giả

có sự phân tích cụ thể hơn đặc điểm, nội dung, nghệ thuật thơ trào phúng Tú Mỡtrên nhiều mặt nh các tác giả: Xuân Diệu, Hà Minh Đức, Phan Cự Đệ Các nhà

nghiên cứu chỉ ra những đặc sắc nghệ thuật trào phúng của Tú Mỡ: Phan Cự Đệxem nghệ thuật thơ Tú Mỡ gồm hai đặc điểm lớn: Tính dân tộc đại chúng và nghệ

thuật trào phúng đặc sắc, đó là “ sự vận dụng tục ngữ và ca dao một cách tự nhiên,

trong sáng, có những bài giản dị nh lời nói thờng”, có khả năng vạch mâu thuẫn

nội tại của bản thân nhân vật, bản thân sự việc, ở sự “tiếp thu một cách có sáng tạo

nghệ thuật trào phúng truyền thống của văn học dân tộc, ở lối kết thúc bất ngờ, ở lối thơ nhại”.

2.2 Lịch sử nghiên cứu thơ Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám

Bài viết của Đặng Quốc Nhật “ Thơ trào phúng đánh giặc của Tú Mỡ từ sau

Cách mạng tháng Tám” đã nhìn thấyTú Mỡ có nhiều đóng góp về nghệ thuật thơ

trào phúng và cả lý luận về thơ trào phúng, có sự đánh giá cao hai yếu tố đóng gópquan trọng để xây dựng hình tợng trào phúng là yếu tố tự sự - trữ tình và việc vậndụng văn học dân gian cổ truyền dân tộc

Nh vậy, nghiên cứu về thơ Tú Mỡ ngày càng trở nên quan trọng, có nhữngphát hiện bất ngờ, lý thú Nó dần đa việc nghiên cứu Tú Mỡ trên quan điểm phongcách nghệ thuật Tuy nhiên dới cái nhìn bao quát ta thấy các nhà nghiên cứu trớc

đây vẫn cha chỉ ra đợc những phơng diện làm nên phong cách thơ Tú Mỡ Cáccông trình chỉ dừng lại ở việc khám phá, phát hiện thơ Tú Mỡ trên một số đặc

điểm về thể loại, về nghệ thuật sử dụng từ ngữ, về các lớp nội dung trào phúng màcha gắn nó với việc khái quát t tởng nghệ thuật, quan niệm nghệ thuật của nhà thơtrớc cuộc đời Thiếu sót này sẽ là điều kiện để chúng tôi tiếp tục đi vào khám phátrong đề tài của mình

Ta thấy việc chỉ ra những thành quả nghiên cứu về thơ trào phúng của Tú Mỡcủa các tác giả đi trớc là rất có ý nghĩa Nó nh là một tiền đề, một cơ sở vữngchắc cho chúng ta tìm tòi, phát triển sâu hơn

Khoá luận này là công trình tập trung tìm hiểu đặc điểm thơ trào phúng Tú Mỡsau Cách mạng tháng tám dới cái nhìn hệ thống

3 Đối tợng nghiên cứu và giới hạn của đề tài.

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Nh tên của đề tài, đối tợng mà khoá luận hớng tới là Đặc điểm thơ trào phúng

Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám

3.2 Giới hạn đề tài

Khoá luận chỉ tập trung tìm hiểu thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng thángTám Thơ trào Tú Mỡ trớc Cách mạng tháng Tám, khoá luận chỉ dùng chủ yếu vớimục đích đối sánh nhằm củng cố thêm nhận định của mình

4 Nhiệm vụ nghiên cứu.

6 Đóng góp và cấu trúc của khóa luận.

6.1 Đóng góp của khóa luận

Thực hiện các nhiệm vụ với những phơng pháp khác trên đây, luận văn tậpchung khảo sát đặc điểm thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám dới cáinhìn hệ thống

6.2 Cấu trúc của khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và t liệu tham khảo, khoá luận đợc triển khaitrong 3 chơng:

Chơng 1: Hiện tợng Tú Mỡ trong văn học trào phúng Việt Nam nói chung, trongvăn học trào phúng thế kỉ XX nói riêng

Chơng 2: Đặc điểm nội dung thơ Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám

Chơng 3: Đặc điểm nghệ thuật thơ Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám

Nội dung Chơng 1 Hiện tợng Tú Mỡ trong văn học trào phúng

Việt Nam nói chung, trong văn học trào phúng thế kỉ XX nói riêng 1.1 Văn học trào phúng.

1.1.1 Khái niệm văn học trào phúng

Nói đến trào phúng là nghĩ đến những tiếng cời điều đó hoàn toàn đúng Tràophúng không tồn tại nếu bản thân chúng không tạo ra tiếng cời, tiếng cời là mộtnhu cầu tất yếu của cuộc sống, tiếng cời bật ra khi phát hiện đợc những mâu thuẫn

đầy thú vị, tiếng cời mang nhiều sắc thái khác nhau Tuy nhiên không nên đồngnhất trào phúng với tiếng cời

Theo “ Từ điển thuật ngữ văn học” trào phúng là một loại đặc biệt của sáng

tác văn học và đồng thời cũng là một nguyên tắc phản ánh nghệ thuật, trong đócác yếu tố của tiếng cời mỉa mai, châm biếm, phóng đại, khoa trơng, hài hớc đợc

sử dụng để chế nhạo, chỉ trích, tố cáo, phản kháng những cái tiêu cực, xấu xa, độc

Cho đến nay việc xếp trào phúng vào loại nào của văn học vẫn còn nhiều tranhcãi mặc dù nó có cả lịch sử lâu đời cùng với sự ra đời của văn học trào phúng Lýluận cổ điển coi đó là trữ tình, hiện đại mù mờ Lý luận văn học truyền thống từthời cổ đại coi trào phúng là một dạng của trữ tình, tức là coi trào phúng là để bộc

lộ thái độ bên trong của con ngời Quan điểm này tồn tại khá lâu đời Brănggrâyquan niệm trào phúng là một loại đối tợng đáng ghét.

Đến thời phục hng, một loại những hiện tợng nh: Xecvantec, Rabơle, xuấthiện với một khối lợng trào phúng đồ sộ, ngời ta bắt đầu nghi ngờ lý luận truyềnthống

Thế kỷ XIX, bàn về trào phúng Hêghen cho rằng: Trào phúng không mangtính sử thi và cũng không phù hợp với trữ tình

Đimôgiép lại xem trào phúng là một loại sáng tác đặc biệt gần với trữ tình,gần với sử thi, gần với kịch

Trào phúng là một lọai sáng tác đặc biệt trong nghĩa rộng nó gần với trữ tình,trong nghĩa hẹp nó là một nguyên tắc miêu tả nghệ thuật, phơng thức, cách thức

để chiếm lĩnh, nhận thức đời sống

Becxông : Chỉ nơi nào, khi nào cuộc sống làm cho ta cảm động đợc ta nữa thì

ta cời Hài hớc nằm trong bản tính con ngời

Roppêlôp xem trào phúng nh một dạng trữ tình

Aristôt : Cời là biểu hiện cao của trí thông minh của con ngời

1.1.2 Tổng quan về hiện tợng thơ trào phúng Tú Mỡ

Trên mảnh đất thơ mới Tú Mỡ là ngời đến muộn Thơ mới đã xâm chiếm gầnhết đất đai của thi ca Việt Nam Cái ảnh hởng của nó lớn quá làm cho những taykiện tớng còn lại của trờng thơ cũ phải xếp bút nh:Trơng Phố-Trần Tuấn Khải.Tuy vậy, thơ trào phúng của Tú Mỡ vẫn có sức hấp dẫn lạ thờng Bứt vợt khỏinhững náo động của một thời thơ Ông lặng lẽ khơi nối dòng thơ trào phúngtruyền thống từ thợng nguồn văn học dân gian qua ngững phong cách thơ lớn, độc

đáo: Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến, Tú Xơng, “ một dòng thơ cũ chảy róc rách

nớc thật ngọt ngào vì nó là thứ nớc của nguồn xa mà ngời Việt Nam quen uống từ lâu” (Vũ Ngọc Phan).

Tú Mỡ còn đợc xem là một nhà thơ trào phúng hiện đại xuất sắc, vì nhà thơ đãkhông ngừng biến đổi thơ mình theo hớng hiện đại hóa Vậy Tú Mỡ đã đến vớihiện đại bằng con đờng nh thế nào ?

Trong cuốn “ Tú Mỡ toàn tập” – tập 1 bài “Kinh nghiệm học tập và sáng tác

thơ trào phúng” Tú Mỡ cho biết : ông đã mua quyển Việt Hán Văn Khảo để

nghiên cứu các thể thơ, ca, từ, phú, rồi mua những tập thơ của Hồ Xuân Hơng, TúXơng, Yên Đổ, Trần Tuấn Khải Ngoài ra ông còn học ở ca dao, tục ngữ, truyệnkhôi hài, truyện tiếu lâm, ở kho tàng văn học vô cùng phong phú của dân tộc Nh

vậy có thể thấy Tú Mỡ có tinh thần học tập rất cao Ông đã vận dụng những yếu tốtruyền thống một cách sáng tạo để nó mang cả màu sắc hiện đại.

Tuy tuổi đã cao nhng ngòi bút của Tú Mỡ lúc này vẫn còn linh hoạt sự sống và

dí dỏm:

Đầu tóc muối tiêu còn đú đởn Vần thơ chanh ớt vẫn bay lơi Bẩy mơi tuổi lão tâm không lão

Ơn Đảng còn xuân biết mấy mơi

Đến với đề tài này Tú Mỡ đã khéo phát hiện những nét vui tơi ngộ nghĩnh củabầy cháu nhỏ trong cách nhìn của một nhà thơ trào phúng, cái xúc động và sâu xahơn cả vẫn là tấm lòng ông cháu Đó là tình cảm yêu thơng trong sáng của cháukhi ông bị đau chân:

Thấy ông nhăn nhó Việt chơi ngoài sân Lon ton lại gần âu yếm, nhanh nhảu

Ông vịn vai cháu

Cháu đỡ ông lên

Đó là khi thấy ông tăng gia cuốc vờn, các cháu cũng đòi tăng gia nhng là tăng

gia “xôi” và tăng gia “chuối”:

Sớm sớm theo ông ra đồi Tay nâng không nổi cái cuốc

- Cháu cũng tăng gia, Ông ơi !

- Búp tăng gia gì ? - Ông hỏi Búp ta lém lỉnh trả lời :

- Ông ạ! Cháu tăng gia chuối

Đầu tiên, Tú Mỡ vận dụng một cách sáng tạo các thể thơ ca của văn học tràophúng dân tộc, ông đã cải biến nó trên nhiều nét đặc thể để biểu hiện hiệu quảnhững cảm xúc mới trớc cộc đời trên cơ sở cái nhìn nghệ thuật, quan niệm nghệthuật của con ngời thời hiện đại

Bên cạnh đó, Tú Mỡ còn có những cải biến độc đáo khi sử dụng hệ thống ngôn

ngữ của thơ trào phúng xa Ông học ở Hồ Xuân Hơng “lối viết thanh mà tục, lối

chơi chữ lắt léo tài tình”, “học ở Tú Xơng lối châm biếm sâu cay, chua chát, những ngón roi quật vào bọn rởm đời, lối tự trào mà hóa ra chửi đời”, “học ở cụ Yên Đổ lối cời thanh cao của một nhà chí sĩ” Ông còn vận dụng linh hoạt thành ngữ, tục

ngữ trong sáng tác của mình Không chỉ có vậy Tú Mỡ còn tiếp thu nhiều đặc

điểm của thơ ca Việt Nam thời hiện đại, cụ thể là Thơ mới

Nh vậy, Tú Mỡ xứng đáng là một nhà thơ hiện đại với một quá trình học tậpvơn lên không mệt mỏi Ông đã tiếp thu nguồn văn học từ nhiều phía, cả truyềnthống lẫn hiện đại để tạo nên phong cách riêng, đặc sắc, tạo nên một dấu ấn sâu

đậm trên bầu trời văn học nớc nhà

1.1.3 Khái quát nhà thơ Tú Mỡ

Bên cạnh những thành tựu về văn xuôi của các nhà thơ lớn thuộc dòng thơ trào

lu Văn học hiện thực phê phán Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945 nh: Ngô Tất Tố,Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng thì Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến, TúXơng, Tú Mỡ lại đợc xem là những cây bút tiêu biểu cho mảng thơ ca, đặc biệt làthơ trào phúng giữ một vị trí khá quan trọng Họ đã sử dụng tiếng cời làm vũ khí

để phê phán, phủ định cái hiện thực xấu xa của xã hội phong kiến đơng thời

Tú Mỡ tên thật là Hồ Trọng Hiếu, sinh năm 1910 trong một gia đình nghèo ở

Hà Nội Ông nội là một nhà Nho không đi thi và cũng không tham danh vọng trêncon đờng thi cử Bố ông cũng đọc thông viết thạo chữ Nho Tú Mỡ là con cả trongmột gia đình đông con, gia cảnh túng bấn, bố mẹ ông phải làm đủ nghề, rất vất vả

để nuôi con Lúc năm tuổi Tú Mỡ theo học chữ Hán với ông nội Nhng thời kỳ nàyHán học đã sa sút Nhà thơ Tú Xơng đã có lúc phải chua chát kêu lên:

Nào có ra gì cái chữ Nho

Ông Nghè, ông Cống cũng nằm co.

Vì vậy, chỉ ít lâu sau đó Tú Mỡ quay sang học chữ Quốc Ngữ, năm 1914 trong kỳthi cơ thủy tại Hà Nội, ông đậu số một trong toàn thể số thí sinh trúng tuyển ở Bắc

Kỳ Sau đó ông xin vào học trờng Bởi và đến năm 1918 ông tốt nghiệp Cao đẳng

tiểu học Tú Mỡ phải xin làm th ký ở sở “Fi năng” (Finanee: Sở tài chính) để lấy

tiền giúp mẹ và nuôi các em Chính trong thời kỳ này, ông mới bớc chân thật sự

vào địa hạt sáng tác văn thơ Cuộc đời của một “ Thày phán” nặng nề, buồn tẻ đã

để lại dấu ấn khá sâu đậm trong nhiều bài thơ tự trào của ông

Cũng nh nhiều nhà văn, thơ thời khác khi Cách mạng tháng Tám thành

công, Tú Mỡ hân hoan chào đón “Cuộc đời mới” của dân tộc Khi toàn quốc kháng

chiến bùng nổ, ông rời Hà Nội lên Chiến khu Việt Bắc tham gia cuộc kháng chiếntrờng kỳ của dân tộc trên nhiều lĩnh vực công tác khác nhau, khi là cán bộ của bộtài chính,khi là biên tập viên của sở thông tin tuyên truyền liên khu I, rồi đến Tythông tin Bắc Giang, nha tuyên truyền Trung ơng Tú Mỡ có nhiều đóng góp vàocông tác tuyên truyền kháng chiến

Năm 1949, với thành tích sáng tác xuất sắc, Tú Mỡ đợc Hồ Chủ Tịch tặngmột cuốn sổ tay chiến lợi phẩm do các chiến sĩ tặng Ngời Năm 1951, ông đợc bầulàm chiến sĩ thi đua ngành Văn, Hội Văn nghệ Cùng năm ấy, Tú Mỡ là nhà thơ

đầu tiên đợc thởng Huân chơng chiến sĩ hạng nhì Ba năm sau (1955), ông đợctặng Huân chơng kháng chiến hạng nhất Năm 1956 Tú Mỡ đợc giải nhì của HộiVăn Nghệ Việt Nam Tháng 2 – 1957 trong Đại hội Văn Nghệ toàn quốc lần thứ

2 Tú Mỡ đợc bầu làm phó chủ tịch Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam

Ông cũng là ủy viên thờng vụ Hội nhà văn Việt Nam

Tú Mỡ có năng khiếu quan sát, châm biếm từ nhỏ do đợc thừa hởng khiếu tràophúng của cha Ông ham thích thơ ca dân gian, say mê thơ Tản Đà và những nhàNho trào phúng đầu thế kỷ Tú Mỡ còn là ngời có tinh thần học tập rất cao, biếtcảm thụ nhiều điều hay trong thơ của thế hệ trớc nh:Hồ Xuân Hơng, NguyễnKhuyến, Tú Xơng và một số nhà văn nớc ngoài nh: Moliere, Voltaire, Mặt khác,

Tú Mỡ sinh ra và lớn lên trong một thời đại chứa đựng biết bao chuyện bất công,phi lý, khôi hài Bọn thực dân Pháp lúc này đã tự lột trần bộ mặt giả nhân, giả

nghĩa Cái gọi là “ nớc mẹ”, “ khai hóa “ văn minh thực chất chỉ là sự bóc lột dã

man sức lao động của ngời dân bản xứ và vơ vét tài nguyên thuộc địa Bọn địa chủphong kiến và quân lại thời phong kiến không những làm tay sai đắc lực chochúng mà còn bóc lột quần chúng nhân dân thậm tệ, nhiều cảnh ngang trái đậpvào mắt, tất cả những ngời Việt Nam có tâm huyết đều có tác động rất lớn đếncác nhà văn, nhà thơ tiến bộ lúc bấy giờ trong đó có Tú Mỡ

Tú Mỡ bắt đầu làm thơ từ năm 1916 Tú Mỡ kể lại nguyên nhân dẫn ông đến

với thơ trào phúng trong cuốn “ Kinh nghiệm sáng tác thơ văn trào phúng” (1960):

“ Thủa nhỏ, tôi là thằng bé tinh nghịch, vui tính, hay đùa nhả, thích pha trò và thích châm chọc Hồi học lớp nhì trờng Hàng Vôi, cũng vì giễu cợt một anh bạn học mà bị anh ta cáu, ném một hoàn đá vào mồm gãy một cái răng cửa, nay hãy còn di tích” Tú Mỡ làm thơ không vì mục đích đăng báo mà chỉ để thỏa mãn tính

tinh nghịch của tuổi học trò Trong khi bạn bè làm thơ trao đổi, xớng họa vớinhau, làm những bài thơ đứng đắn, trang nhã thì Tú Mỡ lại làm nhữnh bài thơ tinhnghịch giễu cợt các ông thầy giáo tây, các giám thị Những bài thơ trào phúng đầutiên của Tú Mỡ chĩa mũi nhọn vào những ông Tây hách dịch, đểu cáng nh CụPhèn:

Bâng khuâng tôi nhớ Cụ Phèn

Nhớ thói sờ đít đã quen chẳng chừa.

Có bài để chế giễu tay giám thị nh Quỳnh Cóc:

Bọn sú ba giăng có một anh Mặt sùi da cóc, rắn nh sành

Đây là những tác phẩm đầu tay cha có gì đặc sắc nhng đã hé mở một tài năng tràophúng

Tú Mỡ cũng có làm bài thơ tình do chịu ảnh hởng nhất định của văn học lãngmạn Ông chịu nhiều ảnh hởng của Tản Đà Nhng Tú Mỡ sớm tìm thấy niềm cảmhứng của mình, không phải ở những thứ thơ mơ mộng vẩn vơ mà chính là ở nhữngbài thơ trào phúng, giàu tính phê phán Bắt đầu từ những bài thơ hài hớc mang tính

tự trào nh bài Bốn cái móng của thầy Phán, đăng ở tạp chí Nam Phong.

Tú Mỡ lấy mình làm đối tợng cho sự bông đùa giễu cợt, đồng thời gián tiếp

c-ời ngc-ời, cc-ời những thói h tật xấu trong xã hội Đây chính là nguồn đề tài vô tậntrong thơ ông

Từ chỗ sáng tác để vui đùa, thõa mãn tính tinh nghịch Tú Mỡ tiến dần đếnlàm thơ đăng báo 1925 Những bài thơ trào phúng đã xuất hiện trên tờ Việt Namthanh niên tạp chí Rồi Tú Mỡ viết cho tờ Tứ dân tạp chí, ở đây ông đã khai sinh

ra nhân vật Lý Toét với bài văn xuôi Lý Toét ra tỉnh Nhân vật Lý Toét nổi tiếng

suốt từ Bắc chí Nam Và Tú Mỡ thực sự bớc chân vào làng thơ và phát triển mạnh

thơ ca trào phúng khi đợc giao phụ trách mục Dòng Nớc Ngợc, và tờ tuần báo

Phong Hóa và sau đó là Ngày nay

Tú Mỡ thả chiếc thuyền thơ của mình đi ngợc dòng cộc sống, ông không ngầnngại vạch trần những ung nhọt xấu xa của xã hội, bằng tiếng cời trào phúng sắcbén, Tú Mỡ đã đóng góp vào trào lu văn học hiện thực phê phán một tiếng nói mới

“ Thơ Tú Mỡ đã trở thành một sự kiện khách quan tồn tại trong nền văn học hiện

đại” (Xuân Diệu).

1.2 Tổng quan về hành trình sáng tạo thơ Tú Mỡ.

1.2.1 Thơ Tú Mỡ trớc Cách mạng tháng Tám

Tú Mỡ nổi tiếng với 2 tập Dòng nớc ngợc Nhà thơ đã vạch ra cái xấu xa của

xã hội thực dân phong kiến, một xã hội đầy bất công tội lỗi, tràn lan những nạntrộm cớp, đĩ bợm, rợu chè, lừa đảo Ông đau xót với thực tế xấu xa đó Mỗi ngòibút, vần thơ đều đợc xem là mũi kim châm là lời nguyền rủa và nụ cời mỉa maichế độ xã hội cũ, bên cạnh đó lời thơ của ông có lúc thấm đợm một nỗi buồn xót

xa về đất nớc nh trong Phú Hồ Gơm:

Ôi ! Nghìn thu đất nớc

Hồ Gơm vẫn đó Thần kiếm chìm đâu Chỉ thấy tợng đồng cao chót vót

Đứng trong làn nớc vẫn xanh ngầu Tòa nhà khai trí bên đền, trống bài diểm chát ! Tôm! thái bờng quá nhỉ !

Vờn cảnh Bôn - be trớc mắt khách phồn

Hoa nhộn nhịp, vui vẻ xiết bao.

Chỉ một cảnh tợng thiên nhiên đã thế, đi sâu vào đời sống xã hội có biết baochuyện bất công, tủi cực Đó là những cuộc đời nghèo khổ, những số phận phảichịu nhiều cay đắng xót xa, những ngời khốn cùng nhất trong xã hội phải chịumấy tầng áp bức, mấy bận bóc lột Tú Mỡ đã đi xâu vào những cảnh đời cụ thểnày để rồi ngẫm ra bao nhiêu chuyện căm giận nực cời, trớ trêu vừa thơng cảm xótxa

Hình ảnh của vài tên thực dân, hình ảnh tợng trng về mụ đầm kiểm duyệt tànnhẫn, quá quắt đã thấp thoáng đi vào trong thơ Tú Mỡ Nhng nhìn chung ngòi bútcủa ông đánh vào đế quốc còn yếu, vừa né tránh vừa gợng nhẹ Đến sau này Nhật

đảo chính Pháp, Tú Mỡ đả kích Pháp trực diện và mạnh mẽ hơn:

Nhớ ngời đô hộ, đủ khóe gian ngoan Giả vờ nhân nghĩa che đậy tham tàn

Su cao thuế nặng, lột da róc xơng Thóc gạo tích trữ, đói chết đầy đờng.

Tú Mỡ đánh Pháp mạnh mẽ vậy nhng lại cha thấy đợc bản chất của bọn Phátxít Nhật nên ngòi bút trào phúng của ông sử dụng không đúng chỗ

Trớc Cách mạng, thành công lớn nhất trong thơ Tú Mỡ là những sáng tácnhằm phê phán bọn quan lại thống trị, bộn nghị viện bù nhìn Ông đã vẽ nênnhững bức tranh biếm họa, những bức trân dung sinh động về những kiểu ngời tai

to mặt lớn trong quan trờng, nghị trờng ở đây, ông đã khéo chọn những chi tiếttiêu biểu, nắm đợc lai lịch, phát hiện chỗ yếu của đối tợng để phê phán Dới ngòibút của ông, Phạm Quỳnh hiện ra nh một kẻ có tài uốn mình xoay xở nh trò xiếc

để đợc làm quan, Phạm Duy Khiêm thực chất là tên tri thức mất gốc, bọn nghịviện với cái uy lực giả tạo và lối làm ăn không lơng thiện đợc Tú Mỡ đả kích qua

Cái chuông của ông Nghị Trùm:

Ai mà láu cá thạo nghề Lắc chuông đúng nhịp kiếm nê ra tiền.

Tất cả bọn quan lại thực chất chỉ là những kẻ nịnh nọt ôm chân đế quốc:

Và con ngời kia ở cửa miệng nhân dân Chỉ là bọn nịnh thần ôm váy.

Mặt khác, ngòi bút Tú Mỡ còn đi vào phê phán những đồi phong, bại tục,những cái lố lăng trong xã hội cũ Đó là lối sống trụy lạc, đĩ bợm trai gái, vănminh rởm ở thành thị và nạn cờ bạc rựu chè mê tín di đoan, ma chay đồng bóng ởnông thôn Ông lên án tất cả những hiện tợng xã hôi thối nát, tiêu cực đó, ông kêugọi:

Bỏ đình đi! Bỏ đình đi!

Còn đình hủ tục còn di hại nhiều.

Dù bên cạnh những thành công đáng ghi nhận đó, Tú Mỡ vẫn còn tồn tạinhững hạn chế do cha nhạy bén về quan điểm chính trị và t tởng, nhng Tú Mỡ vẫn

là một cây bút trào phúng tiêu biểu và có những đóng góp đáng kể trong thơ cacông khai trớc Cách mạng, nó có giá trị hiện thực phê phán và có thể nói đã tiếpnối đợc truyền thống văn học trào phúng của dân tộc

1.2.2 Thơ Tú Mỡ trong Kháng chiến chống Pháp

Đây là thời điểm ghi nhận sự chuyển mình của ngòi bút trào phúng Tú Mỡ, trởthành một vũ khí hiệu nghiệm phục vụ cuộc chiến đấu của dân tộc

Kháng chiến bùng lên biệt thủ đô

Lên đờng dẻo bớc khoác ba lô

Mang theo ý chí ngời dân Việt Thà chết không làm vong quốc nô.

( Tú Mỡ - tự thuật )

Sau khi tiếng súng kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Tú Mỡ đã đi lên chiến khu

“ lao mình vào cuộc đời mới, biết trớc là gian khổ”.

Tháng 7 – 1947 nhà thơ từ chức ở Bộ tài chính chuyển sang làm việc trongBan biên tập, chuyên sáng tác thơ ca kháng chiến, đả kích giặc Pháp và lũ bù nhìnbán nớc, đây là công việc mới phù hợp với khả năng, sở trờng của nhà thơ nên ôngchuyển hớng rất thoải mái Tú Mỡ công tác ở sở thông tin Bắc Giang, rồi lên NhaTrang tuyên truyền Trung ơng, cuối cùng chuyển sang hội nhà văn và hội liên hiệpvăn học nghệ thuật

Tháng 3 – 1949 Tú Mỡ đi cùng đoàn ca kịch Quyết Thắng đến thị trấn ĐứcThắng thì bị bắt, sau hơn hai tháng giam giữ, ông đợc ra vùng tự do và từ đó sángtác của ông luôn luôn có mặt trên chiến tuyến Văn nghệ kháng địch

Với bút danh “ Bút chiến đấu” , Tú Mỡ đã làm tròn nhiệm vụ nhà văn chiến sĩ

chiến đấu trên mặt trận t tởng và văn nghệ

Hơn 10 tập thơ ca, 8 vở chèo, tuồng, kịch, Tú Mỡ là nhà thơ sáng tác nhiều vàmau lẹ nhất trong suốt cuộc kháng chiến Tú Mỡ sớm xác định đợc rõ ràng con đ-ờng phục vụ cuộc chiến đấu bằng vũ khí thơ ca Sáng tác của ông vừa đa dạng về

thể loại, phong phú về đề tài “Nụ cời kháng chiến “ chĩa mũi nhọn vào bọn thực dân cớp nớc và bù nhìn tay sai bán nớc Tập sử ca “ Anh hùng vô tận “ kể lại

những gơng anh dũng của đồng bào chiến sĩ, Những bài vè: Vè sông Lô, vè bônglau, để tuyên truyền chiến thắng

Với tinh thần phục vụ kịp thời và hào hứng say mê đánh địch dẻo dai, vậndụng, phát huy nghệ thuật trào phúng, đã kích , thơ kháng chiến của Tú Mỡ đã có

ảnh hởng sâu rộng trong quần chúng và đã đợc tặng thởng những danh hiệu caoquý, đợc vinh dự đứng trong hàng ngũ những chiến sĩ văn nghệ dùng vũ khí thơ catấn công trực diện kẻ thù, cổ vũ tinh thần chiến đấu của quần chúng trên t thế củacon ngời có chính nghĩa và sức mạnh chiến thắng Thời kỳ Kháng chiến chống

Pháp đã ghi nhận một vị trí xứng đáng của sự nghiệp thơ ca Tú Mỡ “Nụ cời kháng

chiến”, tập thơ tiêu biểu của Tú Mỡ thời kỳ này, điểm nổi bật là ở tính thời sự nhạy

bén và sức bền bỉ, dẻo dai của ngòi bút trào phúng đả kích của Bút chiến đấu Tú

Mỡ đã làm một cuốn biên niên rất thú vị những sự kiện xấu xa và quá trình thấtbại của cuộc chiến tranh xâm lợc bẩn thỉu của thực dân Pháp ở Đông Dơng

Tú Mỡ liên tiếp bắn những nụ cời nh những mũi tên hòn đạn tới tấp vào bộthực dân xâm lợc và bé lũ tay sai bù nhìn Nhà thơ lần lợt bóc trần những âm mu,

kế hoạch xâm lợc và lừa mỵ của bọn chúng Tất cả những thối tha giả dối và sựphá sản không tránh khỏi những tham vọng thực dân ấy

Tú Mỡ chỉ ra rằng: Bọn chúng từ Tatxinhi huênh hoang mà chỉ là một ông

“t-ớng đi ỉa”, đến Salăng “ sai lắc sa lầy” và Na va “thằng trân bằng mồm” đều có

chung một bản chất thực dân và một số phận thảm hại Tú Mỡ đã điểm mặt, chỉ

tên đầy đủ bọn tớng chỉ huy của thực dân Pháp, “ đóng đinh” chúng lên bức tờng

lịch sử văn học trào phúng với đủ bộ dạng và tính cách

Ngòi bút đả kích của Tú Mỡ càng sắc sảo khi viết về bọn bù nhìn bán nớc

Đầu trò bù nhìn là tên Vĩnh Thụy, nhà thơ làm Văn tế sống Vĩnh Thụy, phơi bày bản chất đốn mạt của cả một đời tên vua bị thịt ấy cùng với ông cha y Tú Mỡ vạch mặt Ngô Đình Diệm chó săn của Mỹ Diệm khoác lác răng y rất “cách mạng”

, thì Tú Mỡ chửi rằng:

Cách gì cái đứa bất nhân

Nửa đời làm đến ba đời chó săn Bao giờ con chó chê phân

Thì thằng Diệm mới vì dân quên mình.

( Ngô Dình Diệm - Chó săn của Mỹ).

Với “ Nụ cời kháng chiến” cái cời đã thật sự trở thành vũ khí chiến đấu bởi vì cái “hài” mà Tú Mỡ khai thác, nó nằm ngay trong bản chất và tình thế của kẻ

địch, dù chúng cố tình che đậy bản chất xấu xa bằng sự lừa mỵ thì vẫn cứ bộc lộ

ra trong cái tình thế “ hài kịch” thảm hại.

Phát huy những thành công trong tiếng cời ở “ Dòng nớc ngợc”, nhng tiếng cời trong “ Nụ cời kháng chiến” đã khác về bản chất so với thơ Tú Mỡ trớc Cách

Mạng Trớc kia Tú Mỡ phải dùng cách nói bóng gió mỉa mai, những đòn ngầm,cách chơi chữ lắt léo dể đánh địch, thì bây giờ Cách mạng và Kháng chiến đã giảiphóng cho Tú Mỡ , đem đến cho nhà thơ một lập trờng t tởng cách mạng, một cảmquan nghệ thuật Cách mạng và một t thế hiên ngang trớc kẻ thù Tú Mỡ đã pháthuy đợc cái thế của ngời làm chủ, đứng trên khí thế chiến thắng của nhân dân vàkháng chiến mà đánh địch, vì vậy cách đánh địch của Tú Mỡ bây giờ là đánh trựcdiện, có khi bật lên tiếng quát thẳng vào mặt kẻ thù:

Xéo về nớc mẹ mày đi

Thoát chăng đất diệt trời truy chúng mày.

Cái thế đứng đả kích trớc kia ngay cả tác giả trào phúng cổ điển nổi tiếng nh

Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến, Tú Xơng cũng cha thể có Vì thế tiếng cời của

Tú Mỡ trong “Nụ cời kháng chiến” khác với tiếng cời của nhà văn trào phúng cổ

điển Đó là tiếng cời của nhân dân Việt Nam đã đợc Cách mạng tháng Tám cởi bỏxiềng xích nô lệ và đang làm cuộc kháng chiến thắng lợi

Nh vậy, thơ trào phúng đánh địch của Tú Mỡ thực sự là bộ phận đặc sắc khôngthể thiếu trong nền thơ hiện đại Việt Nam

1.3 Chặng đờng sáng tác thơ trào phúng của Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám

Thơ trào phúng Tú Mỡ thời kỳ này tiếp tục phát huy những u điểm của mìnhtrong kháng chiến chống Pháp nhng ở bình diện rộng và sâu hơn để miêu tả và lên

án bộ mặt của bọn Đế quốc Mỹ và tay sai cùng với những chính sách cực kỳ tàn

bạo của chúng qua các tập thơ “ Nụ cời chính nghĩa”, “ Đòn bút “, “ Ngồi trên núi

lửa “,”Trên đe dới búa” Nhận xét tập thơ ca kháng chiến của Tú Mỡ, nhà thơ

Xuân Diệu cho rằng: “Ngòi bút của Tú Mỡ dẻo dai, không biết mệt Ông viết đợc

kịp, viết đợc nhiều mà còn viết đợc hay”

ở thời kỳ này Tú Mỡ đã bổ sung cho các phòng tranh châm biếm bằng thơ củamình về bè lũ bù nhìn Nếu nh trớc Cách mạng, trong thơ Tú Mỡ đã vẽ ra nhữngbức tranh hoạt họa mô tả chân thực diện mạo, t chất của bọn tay sai bù nhìn, đếnthời kỳ kháng chiến chống Pháp, Tú Mỡ đã bổ sung vào phòng tranh họat họatriển lãm của mình thêm nhiều ông tai to mặt lớn thì đến bây giờ trong thơ ông cóthêm một đối tợng đợc nhà thơ chuẩn bị chu đáo: Đó là tên Việt gian đầu sọ Ngô

Đình Diệm, rồi ông giáng những đòn chí mạng vào Ai-xen–hao, Ken-nơ-đi,

Giôn-xơn Ông đã tạo nên những bức tranh sinh động, nói lên đợc tất cả ‘’ lòng

dạ’’ của quan thầy đế quốc Mỹ.

Tú Mỡ đã đóng góp cho văn học hiện đại nớc nhà nhiều tác phẩm xuât sắc cógiá trị Nhng cái đóng góp lớn nhất của Tú Mỡ là đã dùng ngòi bút của mình làm

vũ khí đánh giặc, góp phàn vào sự nghiệp chiến đấu và chiến thắng vĩ đại của dântộc ta Nhớ tới Tú Mỡ – ta thờng nhớ tới một nhà thơ trào phúng xuất sắc đến nhvậy

Chơng 2:

nội dung thơ trào phúng tú mỡ sau cách mạng tháng tám 2.1 Nội dung trong tác phẩm văn học và trong sáng tác của Tú Mỡ (một vài giới thuyết)

Nói đến nội dung bao gồm nhiều mặt nh: đề tài, chủ đề Tác phẩm là hiện

thực cuộc sống đợc phản ánh trong sự cảm nhận, suy ngẫm và đánh giá của nhàthơ Đó là một hệ thống gồm nhiều yếu tố khách quan và chủ quan xuyên thấmvào nhau Trớc hết tác phẩm cung cấp cho ngời đọc những biểu hiện phong phú,nhiều vẻ và độc đáo của đời sống mà tính loại hình của chúng tạo thành đề tài củatác phẩm Vấn đề quan trọng nhất nổi lên từ đề tài, buộc tác giả phải bày tỏ thái

độ, có ý kiến đánh giá là chủ đề Quan niệm về thế giới, con ngời đợc dùng làm

hệ quy chiếu để tác giả xác định đề tài, chủ đề, lý giải thế giới của tác phẩm có cộinguồn sâu xa trong thế giới quan Cuối cùng, tơng quan giữa sự biểu hiện của đờisống và sự cảm thụ chủ quan tạo nên nội dung thẩm mỹ của hình tợng Nội dungtác phẩm là kết quả khám phá, phát hiện khái quát của những nhà văn

Nội dung thơ văn trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám vẫn đi theo

cảm hứng từ “Dòng nớc ngợc” nhng từ đây đã có sự mạnh mẽ của một cây bút trào

phúng Nội dung thơ trào phúng Tú Mỡ sau cách mạng cũng khá đa dạng, phongphú

Nói đến thơ trào phúng, ngời ta nghĩ ngay đến những chức năng phản ánhcủa nó Ngoài chức năng khôi hài, giải trí, thơ trào phúng còn mang một chứcnăng riêng biệt, nh là một vũ khí đấu tranh theo cách riêng của mình ở đây tiếngcới áp đảo kẻ thù bằng cách gây d luận rộng rãi mà không uy quyền nào có thểdập tắt đợc Khi nói về sức mạnh đó trong thơ dân gian, tác giả Trơng Chính,

Phong Châu trong cuốn “Tiếng cời dân gian Việt Nam” đã trích dẫn ý kiến của Hêghen: “Tiếng cời làm trúc nhào thần tợng, thổi bay hết các vòng hoa, đồ trang

sức phủ lên thần tợng, làm cho thần tợng trở thành cục đất thơ” ăngghen thì nói:

“Trớc hết cần phải viết về kẻ thù với một thái độ khinh miệt, chế giễu làm sao ngời

đọc biết mà chế nhạo Bitx Mac và đồng loã của hắn thêm một lần nữa, thế đã là một thành tích lớn rồi Rồi đây cần phải nâng cao tâm t của mọi ngời, đồng thời phải nhắc nhở họ rằng Bitx Mac và đồng loã của hắn là những con lừa, đều vẫn

là đồ chó má, đều vẫn là một bọn đáng khinh bỉ, bất lực và thảm hại trớc phong

trào lịch sử Vì vậy bất cứ một lời lẽ châm biếm nào đập vào đồ chó má đó cũng

đợc coi là qúy giá”

Vì vậy, trong thơ trào phúng của mình, Tú Mỡ cũng đã sử dụng chức năngthơ trào phúng là vũ khí chiến đấu để đấu tranh với kẻ thù, cụ thể ở đây là đế quốc

Mỹ và bày lũ tay sai của chúng Vì vậy sức mạnh ở giá trị nội dung trong thơ ôngmang một màu sắc mới, không chỉ nhằm phê phán, đả kích cái xấu xa, cái độc ác,tàn bạo mà còn nhằm xây dựng, hớng đến một lý tởng thẩm mỹ tốt đẹp

Cũng nh thời kỳ trớc cách mạng, Tú Mỡ tiếp tục đánh địch nhng khác vớithời kỳ trớc cách mạng, thơ Tú Mỡ bây giờ đợc soi sáng bởi chủ nghĩa yêu nớcanh hùng của nhân dân ta trong suốt hai cuộc thời kỳ kháng chiến

Chủ nghĩa yêu nớc mang một nội dung mới của thời đại đã đem lại cho Tú

Mỡ một dũng khí, một phơng hớng đấu tranh cụ thể Tú Mỡ đánh địch có tính chất

đờng bệ, đàng hoàng của kẻ đứng trên, không phải bất cứ nhà thơ trào phúng nàocũng có u điểm đó

2.2 Thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám hớng cái cời châm biếm, đả kích mạnh mẽ vào kẻ thù của dân tộc.

Thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám đả kích kẻ thù đế quốc

Mỹ trên nhiều mặt Loại thơ trào phúng này phong phú nhất Tú Mỡ muốn cảnhbáo rằng: Chế độ Mỹ Diệm là chế độ cực kỳ thối nát, hại nớc, hại dân và càng thốinát thì nó càng nhanh chóng sụp đổ

Trong 15 tập thơ đả kích của nhiều tác giả, riêng Tú Mỡ là ngời tiêu biểunhất, đã phơi bày nhiều mặt xấu xa của chế độ thối nát này

2.2.1 Sự bịp bợm của Mỹ Diệm

Chế độ Mỹ Diệm đợc nguỵ trang bằng một bộ mặt xấu xa nhng lại giả vờlàm ra mình là tốt đẹp

Diệm dở trò “trừng thanh lại trị”, chỉ trừng trị một vài con mọt nhỏ để che

mắt thế gian, trong khi cả gia đình nó là một ổ đầu cơ, ăn cắp, dột từ nóc dộtxuống, dòi từ trong xơng dòi ra Tú Mỡ đã phải bật thành tiếng kêu:

Tú Mỡ đã vạch mặt Diệm một cách thẳng thắn cái bộ mặt của y trong ngày

“Cuốc khánh” Diệm khoe thành tích bài phong phản thực không biết ngợng mồm.

Bài phong thì:

Đại chủ ráo riết Bóc lột nông dân Nhờ luật bất nhân

“Cải lơng điền địa”.

Phản thực thì:

“Cửa sau bái ngảnh tổ s tây

Đàng trớc vái dài tân chủ Mỹ”.

Tú Mỡ đánh thẳng vào bộ mặt y:

Vậy ngày song thất là ngày gì?

“Cuốc khánh” thực ra là ngày “cuốc sỉ”.

Diệm trơ tráo nhận nó là kháng chiến vì cái công:

“ hất cẳng vua Bảo Đại

Không đánh mà Tây phải rút lui”.

Tú Mỡ đã theo dõi từng đờng đi nớc bớc của hắn, trớc đây trong khi toàndân kháng chiến

“Kháng kháng chiến vị chi kháng chiến”

Ông chửi thẳng vào mặt Diệm:

“Hoá trang vẽ mặt tô râu Lại càng lộ tẩy trật đầu Việt gian”.

Không chỉ có vậy, Tú Mỡ còn vạch trần cái mánh khoé giả dối của Diệm

Ai cũng biết chính cái chủ nghĩa “cần lao nhân vị, thẳng tiến cộng đồng” của y,

bần cùng hoá nhân dân, đẻ ra nạn hành khất Vậy mà y lại lập ra cái “hội chống

ăn mày” khi:

Chính bè lũ cuốc

Chúng lạy ông lạy bà

Tú Mỡ thật sắc sảo khi viết rằng:

“Mẹ kiếp! Tức cời thay!

ăn xin chống ăn mày, Hai phờng cùng bị gậy

Có điều ai cũng thấy Phờng hành khất họ Ngô

Mới thực là nhuốc nhơ

Làm hại dân, hại nớc.

Phải diệt trừ gốc trớc Cái “chính phủ ăn xin”

ăn mày sẽ tự nhiên Không còn mầm mống nữa”.

Diệm xấu xa, bỉ ổi là vậy nhng lại luôn tự khoác lên mình những bộ áo đẹp

đẽ để che đậy những tổ chức xấu xa của nó, nh cái tên “khu trù mật” thực ra là những trại tập trung trá hình để hại dân hại nớc, dồn dân vào cảnh “cá chậu chim

lồng” Vậy mà cứ mỗi dịp tết Nguyên Đán, tết Cộng Hoà Diệm lại sai viết những

bài ca ngợi hắn, gọi là “tri ân Ngô Chí Sỹ”.

Cùng với Tú Mỡ, Đồ Phồn cũng là một cây bút tiêu biểu trong thơ tràophúng Việt Nam Đồ Phồn cũng đã quát vào Diệm những đòn roi chiến đấu:

 n gì bay? Tri gì tao?

"Mấy đời nhà khuyển chê phân Mấy đời nhà Diệm thơng dân xót nòi”.

Diệm chính là tên đầy tớ, làm chó săn cho Mỹ, tàn hại nhân dân miền Nam

Tú Mỡ nh nhìn thấy đợc cái hậu quả thê thảm của nó:

Cớp của giết ngời lửa bình thuốc độc”.

Trớc cách mạng, Tú Mỡ đã đánh giặc nhng ngòi bút của ông mới chỉ dừnglại ở việc chửi bọn thực dân một cách gián tiếp Đến thời kỳ tham gia kháng chiến,

Tú Mỡ mới có thể nhắm thẳng vào kẻ thù, gọi đích danh từng “nhân cách” của chúng qua “Nụ cời kháng chiến” Đến đây ông đã đánh địch trên thế mạnh, thế

thắng của những ngời nắm đợc chính nghĩa và nắm chắc thắng lợi trong tay, mọi

biểu hiện của sự che đậy giả dối, của thứ “ma lanh ma bùn”, “lá mặt lá trái” đều

là đối tợng tiến công của “Nụ cời chính nghĩa”.

Đối tợng của thơ Tú Mỡ hầu hết là tớng lính thực dân Pháp xâm lợc ViệtNam Ông đã dùng những bài văn tế bi ai thật buồn cời, những bài vè mang hơi cadao, tục ngữ để khoét sâu vào bản chất huyênh hoang, keo bẩn và rất lỗ bịch củabọn thực dân

Ngòi bút Tú Mỡ còn tiếp tục khoét sâu vào những mâu thuẫn giữa hình thứcmột tên thực dân xâm lợc khổng lồ chân bằng đất sét với cái ruột rỗng tuyếch vàsâu bọ của chúng mà ra đòn Tú Mỡ đã nhắm trúng bản chất xâm lợc của bè lũ c-

ớp nớc

Sau Diệm là Tổng thống Mỹ Ai-xen-hao Đồ Phồn đã nhắn tên tổng bịprằng:

Th rằng: bảo nhỏ Ai-xen-hao Sớm liệu khoanh ngay cái mõm vào

Đừng có đi xa cha nói phét.

Chao!

làm tiền, khiến dân nghèo vong gia thất thổ phải đi phu dinh tiền

Tú Mỡ cũng đã phác hoạ ra cả một thể chiến lợc leo thang đối với chiếntranh ở Việt Nam của Mỹ Ai-xen-hao đã là đối tợng của thơ Tú Mỡ khi còn cha

lộ mặt xâm lợc Việt Nam, đến sau 1954 ông tiếp tục giáng những đòn chí mạngvào Ai-xen-hao: tên xâm lợc cỡ bự Rồi Ken-nơ-di, một Tổng thống thạo nghề lừadân dối chúa, y xấu xa từ trong bản chất tàn bạo, là thằng vạch ra chính sáchchống cộng dã man cho Ngô Đình Diệm Ngòi bút Tú Mỡ đã vạch thẳng, chỉ ra y

không những chỉ “giảo quyệt khéo khua môi” mà chính là thằng lừa dân dối chúa,

hắn là chó sói khoác da chiên

Tiếp theo Tú Mỡ giáng đòn vào tên tổng Nich Nich-xơn từ thuở “hàn vi”,

từ cái hồi làm phó tổng cho Giôn, còn vênh vang “ngồi ô tô ngỏ phố phờng diễu

quanh, tay vẫy vậy miệng cời tình” đến khi chiếm chệ trên ghế một tổng thống kế

thừa nghiệp chớng:

ộc máu đỏ, chảy máu vàng Càng thua, càng gỡ lại càng thua đau.

(Nich-xơn còn ngoan cố, còn lụn bại)

Nich-xơn là kẻ đã đề ra học thuyết Việt Nam hoá chiến tranh - một thứ họcthuyết bẩn thỉu và tàn bạo Mục đích của y cực kỳ dã man: hòng dùng vàng, đô la

đổ ra để thay màu da xác chết cho lính Mỹ, hòng trấn an làn sóng phẫn nộ củanhân dân Mỹ Nhng cùng với vụ Oa-tơ-ghết, chiến tranh ở Việt Nam đã hất nhàongôi tổng của hắn khi cha hết nhiệm kỳ Thật là xấu xa và nhục nhã

Tú Mỡ còn “chăm chút” đến một loạt tớng tá đến Việt Nam Đó là phen-man: “đội lốt hồng y, cố hổ mang”, và đây là Nâu-tinh.

Xít-Chán chờng thống Diệm không thay đợc

Đoảng vị, Nâu tinh phải thải về.

Mắc ngẵng hang hầm không lối thoát Tổng Ken xoay quẩn rối tùng xoè!

rồi đến Taylơ:

Nhắn bảo thằng Ken cho nó biết Tay lơ một vận với “quay lơ”.

Từ Phó Hăm, tớng ét, sứ Bân-cơ đến Mắc-na-ma-ra “trơ mặt thớt” đã tạo

nên những bức tranh tuy chỉ với vài nét chấm phá nhng đã tạo nên những bức

tranh sinh động, nói lên đợc tất cả “lòng dạ” của quan thầy đế quốc Mỹ Không

chỉ có vậy Tú Mỡ còn liên tiếp đả vào các chính sách chiến lợc trực thăng vận

xuống mồ đến co cụm bảo vệ chết, từ tìm diệt đến phòng thủ và để rồi là “tự do

di tản” làm cho ta có cái nhìn hoàn chỉnh về lũ trùm đế quốc từ ngoại hình đến dã

tâm của chúng

Ta có thể thấy có một mạch văn xuyên suốt trong hành trình sáng tạo thơ

Tú Mỡ, từ trớc cách mạng đến cách mạng và sau này Tú Mỡ cho biết: “Những nụ

cời kháng chiến cứ thế mà nở, nở mãi cho đến khi chiến thắng Điện Biên Phủ rồi Hiệp định Giơnevơ chấm dứt cuộc chiến tranh “bẩn thỉu” ở Đông Dơng, và tôi cứ cái đà ấy, theo phơng pháp ấy, với kỹ thuật ấy, chuyển sang viết Nụ cời chính nghĩa, Đòn bút nh các bạn đã biết “Văn là ngời” Trong thời kháng chiến, tôi viết dới biệt hiệu Bút chiến đấu, nhng các bạn đọc đã quen thuộc với hơi văn của Dòng nớc ngợc hồi trớc, vẫn nhận ra Tú Mỡ trong “Bút chiến đấu”.

2.2.2 Tình cảnh khốn nạn, đê nhục của bọn bù nhìn.

Tú Mỡ đã mô tả bằng những nét bút trào phúng rất xuất sắc, mỉa mai cáitình cảnh đê nhục của lũ bù nhìn Bù nhìn Diệm ăn bơ thừa sữa cặn của Mỹ để cậythế là kẻ chi tiền ngợc đãi binh sỹ miền Nam:

“Các ông phiên phiến cho tôi nhờ, Phải cho tôi liệu “mần ăn” chớ

“Bác là hào kiệt gầm trời khét danh”

Nhng men rợu sâm banh đã ngớt Tiếp đến lời não nuột thở than:

“Bác với tôi kiếp gian nan

Đôi ta phải liệu lo toan đơng đầu Hai miền Bắc càng giàu càng mạnh

Là chúng mình vận mệnh bấp bênh”.

Tú Mỡ còn làm bài văn tế gà cho Diệm khóc Mác - say - say đã miêu tả hài hớcnét điển hình của sự ngoặc nhau giữa bù nhìn và bú nhìn

(Toàn văn: Nụ cời chính nghĩa)

Cái thằng tổng Ngô, vô phúc thiểu âm đức, ra cái điều phú quý sinh lễnghĩa, ngày 3/1/1961 lại tổ chức ăn thợng thọ lục tuần Tú Mỡ (cũng vừa đợc anhchị em trong hội Nhà văn mừng lên lão 60 xong) bèn cao hứng làm ngay bài phú

lấy vần Đa thọ đa nhục” để sỉ vả cái thằng khốn khiếp đồng cảnh với mình

(Toàn văn: Đòn bút)

2.2.3 Những trò hề lố bịch.

Thơ trào phúng là thơ châm biếm, đã kích những hiện tợng trái ngợc, lốbịch trong cuộc sống ở đây để làm nổi bật cái xấu xa của địch, các nhà thơ tràophúng đã nêu lên những cái trái ngợc trong nội bộ và hành động của chúng.

Diệm tin cậy nhất bốn đoàn quân nhảy dù của hắn, nhng trong cuộc đảo

chính năm 1960 “Dù Diệm lại chụp Diệm”, Diệm gọi lính nhảy dù là “các con

yêu” mà các con yêu lại chực giết bố Diệm muốn “thanh lọc” các con yêu, nhng

trừng trị chúng nó thì mất quân cận vệ Diệm bèn diễn một màn kịch Tú Mỡ đã tảlại nh sau:

Diệm xệch miệng, cau mày,

Ôm mặt hu hu khóc:

“ối trời cao đất dày!

Các con yêu của bố,

Bố nuông con ai tầy Con sao chực giết bố?

Nhng:

Trò hề lố bịch quá

Đáng bi lại hóa hài.

Sau cái trò lố bịch ấy, tiếp theo Tú Mỡ nói đến Phó Tổng thống Mỹ NichXơn, đi du thuyết ở Nam Mỹ bị nhân dân ném cà chua, trứng thối, nhổ vào mặt,

khi trở về lại đợc đàn em ra hoan hô và tôn là “yêng hùng” Tú Mỡ bảo đó là:

Yêng hùng kiểu Mỹ chính tông.

Và kẻ “yêng hùng” đó đợc nhân dân Nam Mỹ đón tiếp một cách nhiệt liệt

phi thờng

2.2.4 Bộ mặt trơ tráo của đế quốc Mỹ

Nich Xơn là hình ảnh tiêu biểu nhất Kể ra y cũng “yêng hùng” thật Giữa đám đông quần chúng hét lên “chó Mỹ cút đi” mà.

Thoạt đầu Nich cũng nghênh ngang, Ngồi ô tô ngõ, phố phờng diễu quanh Tay vẫy vẫy miệng cời tình

Có khi y lại đợc gọi là cái mặt mo nh cách gọi của Xích Điểu:

Kể mặt mo thì phó Nich ta

Sở khanh cũng đến phục bằng cha Vì chng mặt Ních tha hồ hứng

Đá nhọn, cà chua, với trứng gà.

Nhng đã gọi là “yêng hùng” kiểu Mỹ thì dấu chết cũng không chừa:

Thôi thế là xong cái mặt mo Phen này lỗ thủng hẳn là to Bao giờ vá lại cho bằng cú

Để Nich đeo đi, Nich giở trò

Để phơi bày bản chất tàn bạo, xấu xa của đế quốc Mỹ và bè lũtay sai, Tú Mỡ đã dụng lên cả một phòng tranh đầy đủ góc cạnh với tất cả cái hàicủa nó

Tóm lại, tiếng cời của Tú Mỡ khi hớng vào đả kích kẻ thù đế quốc

Mỹ và bè lũ tay sai cùng những chính sách cực kỳ tàn bạo của chúng thật thâmthuý, mạnh mẽ Nó là biểu hiện của cái nhìn đa chiều, năng động và sắc sảo thôngminh của nhà thơ trớc cuộc đời

Tú Mỡ đã góp cho văn học hiện đại nớc nhà nhiều tác phẩm xuất sắc

có giá trị Ông đã đấu tranh bằng ngòi bút sắc sảo của mình, lật tung những gì làxấu xa, bẩn thỉu của kẻ thù, góp phần vào sự nghiệp chiến thắng vĩ đại của dântộc

2.3 Thơ trào phúng Tú Mỡ sau Cách mạng tháng Tám còn là tiếng cời vui yêu đời mang ý nghĩa nhân văn cao đẹp.

Trong những năm gần đây, bên cạnh những bài thơ đánh Mỹ, Tú Mỡ viếtnhững bài thơ về tình cảm gia đình, ông cháu Không chỉ đánh địch mạnh mẽ,

đồng thời Tú Mỡ cũng thiết tha với việc xây dung cuộc sống mới, ông đã viết chèo

về đề tài hợp tác hóa nông nghiệp, đã làm nhiều diễn ca Đặc biệt nhà thơ lãothành dành nhiều tình cảm yêu mến nhất cho các cháu nhỏ, ông đã kể nhiều