Tuy nhiên, việc phát triển giáo dục và đào tạo và phát huy vai trò của nó đối với phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Đồng Nai hiện nay chưa thực sự đáp ứng tốt yêu cầu của công cuộc công n
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN THỊ THU HÀ
VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở TỈNH ĐỒNG NAI
Ngành: CNDVBC & CNDVLS
Mã số: 62.22.03.02
TÓM T T LU N ÁN TI N S CHỦ NGH A DUY V T BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ NGH A DUY V T LỊCH SỬ
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2020
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố
Hồ Chí Minh
Vào lúc giờ ngày tháng năm 2020
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Đại học quốc gia TP HCM
- Thư viện Trường Đại học KHXH & NV, TP HCM
- Thư viện Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 3ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN Đ N ĐỀ TÀI CỦA LU N ÁN
1 Tác giả: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở Việt Nam
hiện nay, Tạp chí Giáo dục và Xã hội, chỉ số ISSN 1859 - 3917, số
đặc biệt kỳ 2, 2 - 2018, tr 217 - 220
2 Tác giả: Vai trò của giáo dục đại học đối với đào tạo nguồn
nhân lực ở Việt Nam hiện nay, chỉ số ISSN 1859 - 3917, số 89 (150),
8 - 2018, tr 21 - 23, 28
3 Tác giả: Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và xây dựng con
người mới, Tạp chí Triết học, chỉ số ISSN 0866 - 7632, số 4 (335),
4 - 2019, tr 74 - 81
4 Tác giả: Từ Tam đề, Ngũ quán trong nghi thức thọ trai của
người xuất gia nghĩ về con đường giáo dục nhân cách cho người Phật tử tại gia (Bài viết trong sách: Phật giáo với các mục tiêu thiên niên kỷ của Liên hợp quốc, Nxb Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh,
2014, tr 956 - 977 TT TS Thích Nhật Từ - PGS.TS Trương Văn
Chung - PGS.TS Nguyễn Công Lý đồng chủ biên)
Trang 4
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với các yếu tố khác của đời sống xã hội như: kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục và đào tạo luôn là một trong những yếu tố có vai trò hết sức to lớn, góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình phát triển của xã hội Bởi giáo dục
và đào tạo có sứ mệnh đào tạo nên những người lao động có tri thức, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ giỏi; có phẩm chất đạo đức, nhân cách tốt; có tinh thần,
ý thức kỷ luật lao động cao, quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội
Nhận thức sâu sắc vấn đề đó, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng cũng như trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã luôn quan tâm đến phát triển giáo dục và đào tạo, nhất là đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp phát triển của đất nước nói chung, cho công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói riêng Các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng đã luôn khẳng định rõ vai trò to lớn và sứ mệnh cao cả của giáo dục và đào tạo, rằng: “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam”1
Đồng Nai là một trong những vùng đất có điều kiện thuận lợi cho sự giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội với các tỉnh thành trong nước cũng như với các nước trong khu vực và trên thế giới; vì thế, sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung và sự thành công trong công cuộc công nghiệp hóa nói riêng của tỉnh Đồng Nai không chỉ có ý nghĩa to lớn đối với tỉnh nhà, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phát triển vùng tứ giác trọng điểm vùng Nam Bộ Trong
sự phát triển đó, vai trò của giáo dục và đào tạo đối với việc đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai có một vai trò và ý nghĩa rất quan trọng Tuy nhiên, việc phát triển giáo dục và đào tạo và phát huy vai trò của nó đối với phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Đồng Nai hiện nay chưa thực sự đáp ứng tốt yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng như sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tỉnh Đồng Nai cần phát huy vai trò của giáo dục và đào tạo đối với phát triển nguồn nhân lực để đẩy
nhanh sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, như Quyết định Phê duyệt Quy
hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai đến năm 2020, tầm
1
Đảng Cộng sản Việt Nam (2011) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Hà Nội: Chính trị quốc
gia - Sự thật, tr.77
Trang 5nhìn đến năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ đề ra cho tỉnh Đồng Nai là: “Phát
huy lợi thế, duy trì nhịp độ phát triển nhanh và bền vững, xây dựng Đồng Nai trở thành tỉnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại vào năm 2020 Đẩy nhanh tái cơ cấu kinh tế chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kết hợp chiều rộng với chiều sâu, tạo nền tảng vững chắc để đi hẳn vào phát triển theo chiều sâu dựa vào phát triển nền kinh tế tri thức giai đoạn
2021 - 2025”2 Bởi vậy, việc phát huy vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai là vấn đề cấp thiết, vừa có tính thời sự cấp bách, vừa có ý nghĩa chiến
lược lâu dài Với những lý do trên, tác giả đã chọn vấn đề “Vai trò của giáo dục
và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai” làm luận án tiến sĩ Triết học
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đến đề tài
Có thể khái quát các công trình nghiên cứu về vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói chung và ở tỉnh Đồng Nai nói riêng theo các hướng sau:
Thứ nhất, những công trình nghiên cứu về giáo dục và đào tạo, vai trò của nó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung, quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa nói riêng Về chủ đề này, ngoài các quan điểm có tính kinh
điển, là cơ sở lý luận về giáo dục của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, qua các tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăngghen, trong C.Mác và Ph.Ăng
ghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 1995; của Hồ Chí Minh, trong Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2011,
là các công trình: Về giáo dục của Jean - Jacques Rousseau (1712 - 1778), xuất bản năm 1762; Dân chủ và giáo dục: nhập môn triết lý giáo dục của John
Dewey, xuất bản năm 1916 tại Mỹ, Nxb Tri Thức, Hà Nội, xuất bản năm 2008;
Báo cáo “Education in Vietnam, development, challenges and solutions” (Giáo
dục Việt Nam - Lịch s phát triển, thách thức và giải pháp) (Thomas J.Vallely
(2005), “Education in Vietnam, developpment, challennges and solutions”; công trình Phát triển giáo dục, phát triển con người phục vụ phát triển xã hội - kinh tế của Phạm Minh Hạc, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1996; công trình Giáo dục
và đào tạo Việt Nam thời hội nhập, Nxb Lao Động, 2007, hay tác phẩm Giáo dục Việt Nam hội nhập quốc tế của Phạm Đỗ Nhật Tiến, Phạm Lan Hương, Nxb
Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2014 …
2
Thủ tướng Chính phủ (2015) Quyết định Phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh
Đồng Nai đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025, Số: 734/QĐ-TTg, ngày 27/5 Hà Nội, tr.2
Trang 6Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu về công nghiệp hóa, hiện đại hóa Về chủ đề này, có các công trình nghiên cứu như: Suy nghĩ về công nghiệp
hóa hiện đại hóa ở nước ta: một số vấn đề lý luận và thực tiễn của Ngô Đình
Giao (chủ biên, 1996), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Triết học với sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, của Nguyễn Thế Nghĩa, Nxb Khoa
học xã hội, Hà Nội, 1997; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam - Lý
luận và thực tiễn, do Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế Nghĩa, Đặng Hữu
Toàn (đồng chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002; Một số vấn đề
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam, Đỗ Hoài Nam (chủ biên), Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội, 2004; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam và
các nước trong khu vực của Phạm Khiêm Ích - Nguyễn Đình Phan chủ biên,
Nxb Thống kê, Hà Nội, 1994; …
Thứ ba, nhóm các công trình nghiên cứu nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực và vai trò của nó với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam và ở tỉnh Đồng Nai: Có các công trình như: Phát triển nguồn
nhân lực công nghiệp Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước và vai trò của công đoàn của TS Lê Thanh Hà, Nxb Lao động, Hà
Nội, 2009; Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện
đại hóa và hội nhập quốc tế do PGS, TS Vũ Văn Phúc và TS Nguyễn Duy
Hùng đồng chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2012; Về phát
triển toàn diện con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa do GS, VS
Phạm Minh Hạc chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuầt bản năm 2001;
Nguồn lực trí tuệ Việt Nam, lịch sử, hiện trạng và triển vọng, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội, 2012… Ngoài ra, còn có rất nhiều bài viết đăng trên các tạp
chí chuyên ngành như: Nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực của Nguyễn Sinh Cúc,Tạp chí Lý luận chính trị số 2 - 2014;… Về các tài liệu
nghiên cứu về giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai, có các công trình: Đề
án phát triển nguồn nhân lực phục vụ kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai giai đoạn
2006 - 2010 và tầm nhìn đến năm 2020”; Quyết định số 2361/QĐ-UBND của
UBND tỉnh về “Chương trình tổng thể đào tạo phát triển nguồn nhân lực tỉnh
Đồng Nai giai đoạn 2011 - 2015”; và Quyết định số 6498/QĐ-UBND của
UBND tỉnh, ngày 30 - 12 - 2016 về “Chương trình đào tạo phát triển nguồn
nhân lực tỉnh Đồng Nai 2016 - 2020”; Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đồng Nai, 25 năm xây dựng và trưởng thành (1975 - 2000) của Sở GD&ĐT tỉnh Đồng Nai,
Trang 72002;310 năm giáo dục và đào tạo Biên Hòa - Đồng Nai, của Đỗ Hữu Tài - Bùi
Quang Huy, Nxb Đồng Nai, 2010.…
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án
Về mục đích: Từ những vấn đề lý luận chung về vai trò của giáo dục và
đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực; luận án phân tích, đánh giá thực trạng phát trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện hóa ở tỉnh Đồng Nai; từ đó, đề xuất những phương hướng cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện hóa ở tỉnh Đồng Nai
Về nhiệm vụ: Thứ nhất, trình bày, luận giải những vấn đề lý luận chung
về giáo dục và đào tạo; về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực; về vai trò của giáo dục và đào tạo với việc đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ quá trình
đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thứ hai, phân tích làm rõ thực trạng
vai trò của giáo dục và đào tạo đối với việc đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ
cho yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Đồng Nai Thứ ba,
đề xuất những phương hướng và giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của giáo dục và đào tạo trong đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ cho sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
Luận án nghiên cứu vai trò của giáo dục và đào tạo đối với phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai,
từ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Đồng Nai đến nay
5 Cơ sở lý luận và phương pháp của luận án
Cở sở lý luận: Luận án được thực hiện trên cơ sở thế giới quan và
phương pháp luận của chủ nghĩa nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục và đào tạo,
và vai trò của nó đối với đời sống xã hội nói chung, đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói riêng
Phương pháp nghiên cứu: Luận án s dụng tổng hợp các phương pháp
nhiên cứu như: phân tích và tổng hợp, diễn dịch và quy nạp, lịch s và logic, đối chiếu và so sánh, phương pháp hệ thống cấu trúc, phương pháp thống kê…
để nghiên cứu và trình bày luận án
6 Đóng góp mới của luận án
Một là, trên cơ sở lý luận chung về vai trò của giáo dục và đào tạo đối
với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, luận án phân tích, đánh giá và chỉ ra
Trang 8thực trạng vai trò của giáo dục và đào tạo đối với phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai
Hai là, luận án đã đề xuất một số phương hướng cơ bản và giải pháp chủ
yếu phát huy hơn nữa vai trò của giáo dục và đào tạo đối với việc phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnhĐồng Nai
7 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án
Ý nghĩa khoa học: Luận án góp phần làm rõ vấn đề lý luận chung về
giáo dục và đào tạo, về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực; về vai trò của giáo dục và đào tạo trong đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ cho quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai hiện nay
Ý nghĩa thực tiễn: Những phương hướng và giải pháp mà luận án đưa ra,
trên cơ sở đánh giá thực trạng vai trò của giáo dục và đào tạo đối với việc đào tạo nguồn nhân lực ở tỉnh Đồng Nai, sẽ góp phần giúp Đảng bộ, chính quyền tỉnh Đồng Nai tham khảo trong hoạch định chủ trương, cơ chế, chính sách để phát huy hơn nữa vai trò của giáo dục và đào tạo trong đào tạo nguồn nhân lực,
phục vụ cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai
8 Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
luận án được kết cấu thành 03 chương 07 tiết, 18 tiểu tiết
Chương 1
LÝ LU N CHUNG VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VÀ VAI TRÕ CỦA NÓ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN
LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA,
HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM
1.1 LÝ LU N CHUNG VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO, VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC, VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
1.1.1 Lý luận về giáo dục và đào tạo
Qua nghiên cứu các quan điểm khác nhau về giáo dục và đào tạo, luận án cho rằng giáo dục và đào tạo là hoạt động có tổ chức, với mục đích truyền đạt tri thức và các kỹ năng thực hành, chuyên môn, nghề nghiệp thông qua việc giảng dạy, đào tạo, nghiên cứu, từ đó bồi dưỡng, phát triển trí tuệ, phẩm chất và năng lực của con người, nhằm phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của
mỗi quốc gia, dân tộc, nhờ đó “mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa
văn hóa dân tộc và nhân loại được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội
Trang 9loài người không ngừng tiến lên” Giáo dục và đào tạo có những chức năng:
Một là, truyền đạt, lĩnh hội những tri thức và kinh nghiệm lịch s - xã hội, biến
những giá trị văn hóa của xã hội thành tài sản của mỗi cá nhân và của cả cộng
đồng Hai là, giáo dục và đào tạo là hoạt động trực tiếp phát triển, nâng cao
trình độ nhận thức và vận dụng những tri thức khoa học, kỹ thuật vào sản xuất
của con người Ba là, bồi dưỡng, phát triển các phẩm chất và năng lực của con người, phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội
1.1.2 Lý luận về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực
Nguồn lực con người là tổng hòa các yếu tố về sức khỏe, trí tuệ; phẩm chất đạo đức, chính trị; trình độ chuyên môn, kỹ năng, kinh nghiệm, đang và sẵn sàng tham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia Với quan niệm như vậy, nguồn nhân lực bao gồm ba yếu tố cơ bản cấu thành: số lượng nguồn nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực và cơ cấu nguồn nhân lực Ngoài những nội dung trên, về nguồn nhân lực còn cần phải được xem xét ở hiệu quả s dụng nguồn lực ấy Nghĩa là, cần xem xét nguồn nhân lực một cách toàn diện, đúng đắn; tức cần phải xem xét ở cả trạng thái tĩnh, trạng thái khả năng lẫn trạng thái động, trạng thái hiện thực Phát triển nguồn nhân lực, thực chất là nâng cao giá trị nguồn lực con người, chủ yếu trên các phương diện về sức khỏe, trí tuệ, đạo đức, chính trị, chuyên môn, kỹ năng, kinh nghiệm, kỷ luật lao động nhằm nâng cao hiệu quả lao động để đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của mỗi vùng và của đất nước Để phát triển nguồn nhân lực một cách toàn diện cần phải được tiến hành với ba nội dung cơ bản là: phát triển nguồn nhân lực về số lượng, chất lượng, cơ cấu và hiệu quả s dụng nguồn nhân lực
1.1.3 Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ s dụng lao động thủ công là chính, sang s dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học và công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao; với những nội dung cơ bản: phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật xã hội, trên cơ sở hiện đại hóa nền sản xuất xã hội và áp dụng những thành tựu khoa học và công nghệ tiến tiến, hiện đại, xây dựng cơ cấu kinh tế hiện đại và hợp lý, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn với bảo vệ tài nguyên môi trường và đảm bảo an sinh xã hội
Trang 101.2 VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN
NGUỒN NHÂN LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
Ở VIỆT NAM
1.2.1 Giáo dục và đào tạo là nền tảng phát triển nguồn nhân lực,
phục vụ đắc lực quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam
Giáo dục và đào tạo là nền tảng cho sự phát triển nguồn nhân lực, phục vụ
đắc lực quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, được thể hiện: Thứ nhất, giáo
dục và đào tạo là nền tảng phát triển số lượng nguồn nhân lực, yếu tố đầu tiên
góp phần nâng cao sức mạnh và hiệu quả sự tác động của lực lượng lao động
trong việc cải tạo tự nhiên và xã hội Thứ hai, giáo dục và đào tạo là nền tảng
phát triển chất lượng nguồn nhân lực Chất lượng nguồn lao động chính là trình
độ khả năng của năng lực thế chất và năng lực tinh thần cấu thành nên lực lượng
lao động xã hội, được thể hiện ở ở sự hình thành và phát triển có hệ thống các
năng lực, phẩm chất của con người, trình độ văn hóa, chuyên môn, kỹ thuật của
người lao động và là nguồn gốc cơ bản để nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo
chuyên môn Thứ ba, giáo dục và đào tạo là nền tảng phát triển cơ cấu nguồn
nhân lực Cơ cấu nguồn nhân lực thường được hiểu như là cấu trúc của nguồn
nhân lực hay cách tổ chức nguồn nhân lực, bao gồm các thành tố phân loại theo
một tiêu chí nào đó cùng với tỉ trọng tương quan giữa các thành tố đó Nội dung
cơ cấu nguồn nhân lực phụ thuộc vào quan niệm về nguồn nhân lực
1.2.2 Giáo dục và đào tạo là động lực phát triển nguồn nhân lực, đáp
ứng yêu cầu quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam
Giáo dục và đào tạo là động lực phát triển nguồn nhân lực, đáp ứng yêu
cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, được thể hiện: Trước hết, giáo
dục và đào tạo là động lực phát triển chất lượng nguồn nhân lực, thể hiện: trí
lực hay năng lực tinh thần của nguồn nhân lực; thể lực hay năng lực thể chất
của nguồn nhân lực và phẩm chất đạo đức, trình độ văn hóa của nguồn nhân
lực Thứ hai, giáo dục và đào tạo là động lực phát triển số lượng nguồn nhân
lực Để xây dựng và phát triển đất nước, điều quan trọng là phải dựa vào tổng
hòa các nguồn lực như: tài nguyên thiên nhiên, nguồn vốn, đất đai, khoa học -
kỹ thuật, nguồn nhân lực mỗi nguồn lực này có vị trí, vai trò nhất định trong
sự phát triển xã hội, trong đó, nguồn nhân lực luôn ở vị trí trung tâm đối với các
nguồn lực khác và giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển kinh tế - xã hội
Thứ ba, giáo dục và đào tạo là động lực phát triển cơ cấu nguồn nhân lực,
được thể hiện ở hai khía cạnh cơ bản, đó là giáo dục và đào tạo tạo động lực
thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực ở các ngành nghề được đào tạo và thúc đẩy
đa dạng hóa trình độ đào tạo và vị trí công việc của nguồn nhân lực
Trang 11Kết luận chương 1
Trong sự phát triển của xã hội, giáo dục và đào tạo luôn là một trong những yếu tố có vai trò hết sức quan trọng Bởi giáo dục và đào tạo có sứ mệnh đào tạo nên những người lao động có tri thức, có trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ giỏi; có phẩm chất đạo đức tốt; có ý thức kỷ luật lao động cao, quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội
Phát triển giáo dục và đào tạo, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực chất là đào tạo, phát triển, nâng cao phẩm chất và năng lực của người lao động, chủ yếu trên các phương diện về trí tuệ, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; trình độ kỹ thuật, kỹ năng, kinh nghiệm; phẩm chất chính trị, đạo đức; tinh thần lao động, ý thức, tác phong kỷ luật lao động và thể chất Từ đó người lao động ngày càng có đầy đủ phẩm chất và năng lực, tham gia vào quá trình sản xuất, với kỹ thuật, công nghệ và phương pháp hiện đại, tiên tiến, dựa trên những thành tựu mới của khoa học và công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao, và qua đó họ có thể tham gia tích cực vào trong đời sống xã hội Vì thế, có thể nói, giáo dục và đào tạo chính là
cơ sở, là nền tảng và là động lực của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Chương 2 THỰC TRẠNG VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở TỈNH ĐỒNG NAI
2.1 KHÁI QUÁT THÀNH TỰU XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG Đ N VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC
VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở TỈNH ĐỒNG NAI
2.1.1 Khái quát thành tựu xây dựng, phát triển giáo dục và đào tạo của tỉnh Đồng Nai (từ năm 1975 đến nay)
Thời kỳ khôi phục, cải tạo nền giáo dục cũ và xây dựng nền giáo dục mới của tỉnh Đồng Nai
Đây là thời kỳ từ năm 1975 đến năm 1986, theo chỉ thị 221- CT/TW của
Ban Bí thư Trung ương Đảng về “Công tác giáo dục ở miền Nam sau ngày
hoàn toàn giải phóng”, chỉ thị 222- CT/TW về “Công tác giáo dục Đại học và Chuyên nghiệp ở miền Nam trong thời gian tới”, và theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV, V, triển khai các Nghị quyết của Tỉnh Đảng bộ lần
Trang 12thứ II, III, sự nghiệp phát triển giáo dục và đào của Đồng Nai thời kỳ này thể
hiện ở những nhiệm vụ và nội dung chính: Một là, hoàn thành việc tiếp quản và cải tạo hệ thống trường lớp của chế độ cũ để lại; Hai là, xây dựng mới hệ thống trường lớp mẫu giáo, phổ thông đều khắp các địa bàn của tỉnh; Ba là, phát triển các trường trung học chuyên nghiệp, dạy nghề về để đào tạo lực lượng cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật và công nhân viên đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế
xã hội của tỉnh; Bốn là, hoàn thành chỉ tiêu xóa mù chữ cho người lao động và xây dựng hệ thống trường, lớp bổ túc văn hóa rộng khắp toàn tỉnh, tạo điều kiện cho cán bộ, nhân dân được học tập nâng cao trình độ văn hóa để tham gia xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội; Năm là, xây dựng hoàn chỉnh bộ máy quản lý
từ Ty Giáo dục đến các trường học
Thời kỳ đổi mới giáo dục và đào tạo của tỉnh Đồng Nai
Thực hiện đường lối đổi mới theo tinh thần Đại hội lần thứ VI của Đảng
Cộng sản Việt Nam (tháng 12 - 1986), Đảng bộ Đồng Nai đã định hướng cho công cuộc đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo của tỉnh, gắn liền với quá trình đổi mới kinh tế - xã hội của tỉnh (1987 - 2000) Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ V và VI của Đảng bộ tỉnh nêu rõ: “Đổi mới sự nghiệp giáo dục - đào tạo theo hướng xã hội hóa; củng cố, duy trì phát triển về quy mô, nâng cao chất lượng và phát huy hiệu quả”3 Từ năm học 1990 - 1991, được sự chỉ đạo
của Bộ giáo dục và Đào tạo, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân, ngành giáo dục và đào tạo Đồng Nai đã đánh giá, sơ kết những năm đầu thực hiện đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo của tỉnh nhà, đồng thời xây dựng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo cho những năm tiếp theo Công cuộc đổi mới sự nghiệp giáo dục
và đào tạo của tỉnh tập trung vào những nội dung chủ yếu như sau: Một là, củng
cố, sắp xếp lại hệ thống giáo dục và đào tạo và mạng lưới trường lớp; Hai là, xã hội hóa giáo dục và đào tạo, đa dạng hóa các loại hình trường lớp; Ba là, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục; Bốn là, hoàn thiện công tác bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý trường học; Năm là, đổi mới quản lý, phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả đào tạo
Thời kỳ phát triển giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh Đồng Nai
Có thể khái quát sự phát triển của giáo dục và đào tạo của tỉnh Đồng Nai
trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở những nội dung sau: Một là, hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân, phát triển theo hướng đa dạng
3
Tỉnh ủy Đồng Nai: Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ VI, 1996, tr 59
Trang 13hóa và hệ thống giáo dục mở, ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực và yêu cầu học tập của nhân dân; Hai là, đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục, đào tạo; Ba là, phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, tăng nhanh về số lượng, từng bước chuẩn hóa về chất lượng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo, phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Bốn là, đổi mới chính sách, cơ chế tài chính, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy và học trong các cơ sở giáo dục và đào tạo, tạo điều kiện cho
sự nghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo của tỉnh; Năm là, nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là khoa học giáo dục và khoa học quản lý; Sáu là, chủ động hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong giáo dục và đào tạo; Bảy là, thực hiện tốt xã hội hóa giáo dục, khuyến khích các nguồn lực phát triển giáo dục và đào tạo
2.1.2 Những nhân tố tác động đến vai trò của giáo dục đào tạo đối với đào tạo, phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai
Thứ nhất, tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến giáo dục và đào tạo và vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ơ tỉnh Đồng Nai Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở tỉnh
Đồng Nai đã đẩy mạnh phân công lao động xã hội, phát triển nhiều ngành nghề mới, mở rộng giao lưu kinh tế giữa Đồng Nai với những địa phương trong và ngoài nước thúc đẩy kinh tế tăng trưởng nhanh, thu nhập tăng, người lao động
có điều kiện đầu tư giáo dục Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có tác động ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển năng lực và nhân cách con người như: tính quyết đoán, năng động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm; đồng thời, là điều kiện thuận lợi để mỗi người rèn luyện, hoàn thiện về
phẩm chất đạo đức, lối sống Bên cạnh những mặt tác động tích cực, kinh tế thị
trường cũng gây ra hàng loạt những hiện tượng tiêu cực ảnh hưởng không nhỏ đến nhân cách của đội ngũ cán bộ, đảng viên Sự phân hoá giàu nghèo làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn xã hội; dễ nảy sinh những tệ nạn tham nhũng, tội phạm, bạo lực; kích thích chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, lối sống chạy theo đồng tiền bất chấp đạo lý
Thứ hai, tác động của quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đến giáo dục và đào tạo và vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ơ tỉnh Đồng