Áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự (luận văn thạc sỹ luật)

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng án tồn đọng kéo dài như hiện nay và khó khăn trong hoạt động kê biên, xử lý tài sản trong thi hành án dân sự hiện nay, có thể nêu một số nguyên nh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

HOÀNG XUÂN TOÀN

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KÊ BIÊN TÀI SẢN LÀ TÀU CÁ ĐỂ THI HÀNH

ÁN DÂN SỰ

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

TP HỒ CHÍ MINH - 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

HOÀNG XUÂN TOÀN

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KÊ BIÊN TÀI SẢN LÀ TÀU CÁ ĐỂ THI HÀNH

ÁN DÂN SỰ

Chuyên ngành: Luật dân sự và Tố tụng dân sự

Mã số: 60.38.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS - TS LÊ VŨ NAM

TP HỒ CHÍ MINH - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan Luận văn “Áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản

là tàu cá để thi hành án dân sự” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Toàn bộ nội dung được trình bày cũng như các kết quả đạt được của luận văn này là do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS - TS LÊ VŨ NAM

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm đối với lời cam đoan của mình

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2019

TÁC GIẢ

HOÀNG XUÂN TOÀN

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 3

LỜI NÓI ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài 6

7 Kết cấu của đề tài 6

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ TÀI SẢN LÀ TÀU CÁ VÀ HOẠT ĐỘNG KÊ BIÊN TÀI SẢN LÀ TÀU CÁ ĐỂ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 7

1.1 Khái quát về tàu cá 7

1.1.1 Khái niệm về tàu cá 7

1.1.2 Đặc điểm tàu cá 9

1.2 Khái niệm hoạt động kê biên tàu cá để thi hành án dân sự 11

1.3 Đặc điểm của biện pháp kê biên tàu cá để thi hành án dân sự 14

1.4 Điều kiện áp dụng biện pháp kê biên tàu cá để thi hành án dân sự 18

1.5 Nguyên tắc áp dụng biện pháp kê biên tàu cá để thi hành án 23

1.6 Vai trò và ý nghĩa của hoạt động kê biên tàu cá để thi hành án 26

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP KÊ BIÊN TÀU CÁ ĐỂ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 29

2.1 Thực trạng áp dụng pháp luật về kê biên tàu cá để thi hành án dân sự 29

2.1.1 Thực trạng áp dụng quy định về điều kiện kê biên tàu cá 30

2.1.2 Thực trạng áp dụng quy định về chủ thể có thẩm quyền kê biên tàu cá 42

2.1.3 Thực trạng áp dụng quy định về trình tự, thủ tục kê biên tàu cá 44

2.1.4 Thực trạng áp dụng quy định về hậu quả pháp lý của việc kê biên tàu cá 49

2.1.5 Thực trạng áp dụng quy định về các trường hợp sau kê biên tàu cá 52

2.2 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về kê biên tàu cá 54

2.2.1 Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về kê biên tàu cá 54

2.2.2 Kiến nghị cụ thể hoàn thiện pháp luật về kê biên tàu cá 57

KẾT CHƯƠNG 2 65

KẾT LUẬN 67

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án dân sự là việc thực hiện bản án, quyết định dân sự của Tòa án Việc thi hành án đạt hiệu quả sẽ bảo đảm được việc thực hiện quyền lực Nhà nước, đồng thời thể hiện sự tôn trọng của các chủ thể trong xã hội đối với phán quyết của Tòa án nhân danh quyền lực Nhà nước Bên cạnh đó, thi hành án dân sự là một biện pháp quan trọng để khôi phục lại các lợi ích của Nhà nước, tổ chức, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại

Trước yêu cầu của cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước và yêu cầu thực tiễn trong thời kỳ đất nước đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới 1 Để cụ thể hóa chủ trương cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước, Hiến pháp

năm 2013 quy định: “Bản án, quyết định của Toà án nhân dân có hiệu lực pháp luật

phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành” 2

Phán quyết của Tòa án nhân dân thật sự đi vào thực tế đời sống xã hội đa số và phần lớn được thực hiện thông qua qua hoạt động thi hành án và chính hoạt động này đã trực tiếp tác động đến nhận thức của người dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, công tác thi hành án dân sự là một vấn

đề phức tạp, có nhiều vụ việc gây bức xúc trong xã hội, bởi vì trong quá trình thực thi pháp luật về thi hành án dân sự đã nảy sinh nhiều vấn đề mới cần phải giải quyết Ngoài ra bản thân công tác thi hành án dân sự còn phải chịu áp lực từ nhiều phía, nhiều nguyên nhân khác nhau về mặt chủ quan và khách quan, làm cho công tác thi hành án dân sự gặp nhiều khó khăn Trong đó, việc kê biên tài sản nói chung

và đặc biệt là tàu cá có không ít trở ngại cả về mặt pháp lý cũng như thực tiễn áp

1 Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 06 năm 2005 của Bộ Chính trị

2 Điều 106 Hiến pháp năm 2013

dụng Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng án tồn đọng kéo dài như hiện nay

và khó khăn trong hoạt động kê biên, xử lý tài sản trong thi hành án dân sự hiện nay, có thể nêu một số nguyên nhân như sau đó là: cơ sở pháp lý về hoạt động kê biên, xử lý tài sản để thi hành án tuy đã được cải thiện nhưng chưa hoàn thiện, còn chồng chéo, vướng mắc với nhiều văn bản pháp luật khác, khiến cho Chấp hành viên gặp không ít khó khăn trong việc áp dụng, dẫn đến việc đương sự có hành vi tẩu tán tài sản để trốn tránh việc thi hành án; nhiều quy định chưa chặt chẽ, đầy đủ,

rõ ràng, có những quy định không còn phù hợp trong thực tế áp dụng; do tính chất biện pháp kê biên, xử lý tài sản là cưỡng chế khi đương sự không tự nguyện thi hành án, nên khi áp dụng biện pháp này, Chấp hành viên luôn gặp phải sự chống đối

từ đương sự với nhiều hình thức khác nhau; vẫn còn một số Chấp hành viên có nghiệp vụ chưa cao, còn có thói hống hách, sách nhiễu khiến các đương sự bất mãn, không có ý hợp tác, gây khó khăn trong quá trình kê biên, xử lý tài sản để thi hành án; bên cạnh đó việc người dân ngại mua tài sản bị kê biên trong thi hành án dân sự cũng là một trở ngại không nhỏ của quá trình bán tài sản thi hành án; ngoài ra còn

có những vấn đề thực tiễn đòi hỏi cần phải giải quyết nhưng pháp luật lại chưa ban hành quy định Các yếu tố này dẫn tới việc kê biên tài sản để thi hành án có nhiều trường hợp không đạt hiệu quả, ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả và chất lượng công tác thi hành án dân sự hiện nay Việc nghiên cứu các quy định của pháp luật về biện pháp kê biên tài sản và quá trình áp dụng trong thực tiễn là cơ sở quan trọng cho việc hoàn thiện về mặt pháp luật, đồng thời tìm ra được những thiếu sót, vướng mắc

về mặt lý luận cũng như thực tiễn của biện pháp kê biên tài sản để thi hành án dân

sự, qua đó nâng cao hiệu quả khi áp dụng các biện pháp kê biên và xử lý tài sản góp phần vào việc đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả, chất lượng của công tác thi hành án dân sự nói chung

Với tất cả những lý do nêu trên, việc chọn đề tài “Áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự” làm luận văn tốt nghiệp thạc sỹ luật là cấp thiết và có ý nghĩa thực tiễn Với đề tài này người viết mong muốn thể hiện cái nhìn tổng quát, rõ ràng về những quy định cần thiết liên quan đến

kê biên, xử lý tài sản là tàu cá để thi hành án, những bất cập cũng như giải pháp nhằm nâng cao hiệu của công tác kê biên, xử lý tài sản là tàu cá để thi hành án Để góp phần nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự nói chung thì việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định của pháp luật về biện pháp kê biên tài sản là tàu cá trong thi hành án dân sự là cần thiết Chính vì vậy tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu này làm Luận văn tốt nghiệp

Phạm vi nghiên cứu của đề tài này là các quy định của pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam về biện pháp kê biên, xử lý tài sản để thi hành án và thực tiễn áp dụng các quy định, chủ yếu từ Luật Thi hành án dân sự năm 2008, Luật Thi hành án dân sự Luật sửa đổi, bổ sung năm 2014 có hiệu lực cho đến nay và nhiều văn bản khác có liên quan Trong đó tập trung xem xét, nghiên cứu những tồn tại cơ bản của thực tiễn áp dụng biện pháp kê biên và xử lý tài sản trong thi hành án dân sự trong mối quan hệ với hiện trạng pháp luật

2 Tình hình nghiên cứu

Trong lĩnh vực pháp luật về thi hành án dân sự, có nhiều công trình, đề tài nghiên cứu, bài viết về việc kê biên thi hành án tập trung chủ yếu vào tài sản Việc nghiên cứu các quy định về xử lý đối với tài sản theo pháp luật thi hành án dân sự

có một số đề tài sau:

- Luận văn thạc sỹ Luật học “Hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự

Việt Nam” của tác giả Nguyễn Văn Hiệp (Khóa 4, Đại học Luật thành phố Hồ Chí

Minh) đã làm sáng tỏ cơ sở pháp lý về thi hành án dân sự, phân tích thực trạng thi hành án dân sự ở Việt Nam, đồng thời đề ra giải pháp hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực thi hành án dân sự

- Luận văn Thạc sỹ Luật học “Quyền và nghĩa vụ của Chấp hành viên trong

thi hành án dân sự” của tác giả Trần Thị Ngọc Dung (Trường Đại học Kinh tế -

Luật thành phố Hồ Chí Minh, bảo vệ năm 2014) đã tập trung đánh giá phân tích các quy định hiện hành về quyền và nghĩa vụ của Chấp hành viên cũng như thực tế áp dụng các quy định này

- Luận văn thạc sỹ Luật học “Thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự ở

tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu” của tác giả Lại Anh Thắng (Học viện Chính trị - Hành

chính Quốc gia Hồ Chí Minh, bảo vệ năm 2010) đã tập trung đánh giá thực trạng hiệu quả công tác thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và phân tích một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng thi hành án dân sự ở địa phương

- Luận văn Thạc sỹ “Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Trần Mạnh Quân (Đại Học Quốc Gia Hà Nội, bảo vệ năm 2013) đã chỉ ra những bất cập, hạn chế của pháp luật thi hành án dân sự trong mối quan hệ với hệ thống pháp luật nói chung để đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự

- Trần Công Thịnh (2008), “Thực tiễn áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên

tài sản để thi hành án dân sự và một số khuyến nghị”, Tạp chí khoa học, (24)

Trong bài viết này tác giả tập trung đề ra các vấn đề cần đổi mới cơ chế quản lý hoạt động thi hành án dân sự; tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan hữu quan trong thi hành án đặc biệt là trong cưỡng chế kê biên tài sản

Đa số các công trình này chủ yếu xác định cơ sở lý luận và thực tiễn trong thi hành án dân sự hoặc chỉ nghiên cứu tổng quan về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án dân sự hoặc một số nội dung về xử lý một số dạng động sản

để thi hành án ở Việt Nam Qua khảo sát, chưa có đề tài nghiên cứu nào về cưỡng chế kê biên đối với tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự

Những công trình, bài viết nêu trên là tài liệu quý báu giúp tác giả có thêm nhiều thông tin quan trọng phục vụ cho việc nghiên cứu và hoàn thiện luận văn thạc

sĩ của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản và thực

tiễn của việc áp dụng biện pháp kê biên tài sản nhất là tài sản là tàu cá trong thi hành án dân sự nhằm nhận thức đúng đắn hơn về biện pháp kê biên tài sản từ đó thấy được vai trò quan trọng của nó đối với hiệu quả hoạt động Thi hành án dân sự

Đồng thời, trên cơ sở nghiên cứu tìm ra những vướng mắc gặp phải trong quá trình

áp dụng pháp luật về việc áp dụng biện pháp kê biên tài sản trong thi hành án dân sự

và đưa ra những đề xuất, kiến nghị cụ thể

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Phân tích những vấn đề lý luận để làm rõ khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự

- Phân tích các vấn đề cơ bản của pháp luật Việt Nam áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự

- Đánh giá các quy định dưới góc độ luật thực định và thực tiễn áp dụng các quy định về áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành

án dân sự ở Việt Nam, đồng thời đề ra phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự

4 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của luận văn của mình, tác giả nghiên cứu Luật Thi hành

án dân sự và các văn bản pháp luật có liên quan, từ đó cố gắng làm sáng tỏ thêm bản chất của hoạt động thi hành án dân sự đối với tài sản là tàu cá, khái niệm có liên quan; phản ánh rõ hơn về thực tiễn áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản tàu cá để thi hành án dân sự, đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về

kê biên tàu cá để thi hành án dân sự hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự nói chung và thi hành án dân sự đối với tàu cá nói riêng

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích để nêu rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò của áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự

- Phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp, quy nạp được sử dụng để nêu rõ nội dung pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự,

thực trạng áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự; các kiến nghị hoàn thiện pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá

để thi hành án dân sự

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Ý nghĩa khoa học: Trong quá trình nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn áp

dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự, đề tài

đã nêu ra được thực trạng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự, việc áp dụng pháp luật trong hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự trong thực tế và đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật về kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự Tác giả hy vọng rằng những vấn đề, kiến nghị của mình trong luận văn sẽ được tham khảo, sử dụng

để sửa đổi một số quy định về thi hành án dân sự nói chung và thi hành án dân sự đối với tàu cá nói riêng, điều đó góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật, đưa pháp luật có giá trị áp dụng cao trong thực tế

Giá trị ứng dụng của đề tài: Việc nghiên cứu luận văn này một cách có hệ

thống sẽ giúp cơ quan Thi hành án dân sự có cái nhìn cụ thể, chuyên sâu hơn về kê biên tài sản là tàu cá, qua đó nâng cao hiệu quả của việc áp dụng biện pháp kê biên khi thực hiện công tác thi hành án dân sự Đồng thời, giúp cho người dân có thể tiếp cận, hiểu rõ hơn về hoạt động kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài những phần như: Phần mở đầu, phần kết luận và phần tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu với 02 chương như sau:

Chương 1: Lý luận về tài sản là tàu cá và hoạt động kê biên tài sản là tàu cá

để thi hành án dân sự

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về biện pháp kê biên tàu cá để thi

hành án dân sự và kiến nghị hoàn thiện

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VỀ TÀI SẢN LÀ TÀU CÁ VÀ HOẠT ĐỘNG KÊ BIÊN TÀI SẢN

LÀ TÀU CÁ ĐỂ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.1 Khái quát về tàu cá

1.1.1 Khái niệm về tàu cá

Tài sản là một từ ngữ quen thuộc đối với bất kì ai, trong đó tàu cá cũng là một loại tài sản được phân loại là vật trong Bộ luật Dân sự 3 và được xếp vào loại tài sản là động sản 4 Tàu cá có những đặc điểm cơ bản của động sản là chúng có tính biến động và chuyển dịch dễ dàng, đồng thời chúng có đặc điểm khác biệt so với các loại động sản khác là chúng luôn nổi trên mặt nước và có thể di chuyển đến những vùng biển trên thế giới

Theo quy định của Bộ Luật Hàng hải Việt Nam 2015 thì tàu thuyền là phương tiện hoạt động trên mặt nước hoặc dưới mặt nước bao gồm tàu, thuyền và các phương tiện khác có động cơ hoặc không có động cơ” 5

Còn theo quy định của Luật Thủy sản năm 2017 thì tàu cá là phương tiện thủy có lắp động cơ hoặc không lắp động cơ, bao gồm tàu đánh bắt nguồn lợi thủy sản, tàu hậu cần đánh bắt nguồn lợi thủy sản 6

Theo đó, tàu cá là loại tàu thuyền đánh bắt hải sản được chỉ đến tất cả các loại thuyền, ghe, xuồng, hoặc phương tiện giao thông đường thủy khác được sử dụng làm phương tiện đánh bắt hải sản ở các đại dương, biển, hồ hoặc sông ngòi

Có nhiều loại tàu thuyền đánh cá khác nhau được sử dụng trong việc đánh bắt hải

3 Theo quy định tại khoản 1 Điều 105 Bộ luật dân sự 2015 thì tài sản được liệt kê khép kín gồm: vật,

4

Điều 107 BLDS 2015 Bộ luật dân sự 2015 quy định động sản là những tài sản không phải là bất động sản

5

Khoản 1 Điều 4 Bộ Luật Hàng hải Việt Nam 2015

6 Khoản 20 Điều 3Luật Thủy sản năm 2017

sản thương mại, đánh bắt hải sản truyền thống và đánh bắt hải sản vì mục đích giải trí Đồng thời, tàu đánh cá phải được đăng ký theo quy định của pháp luật 7

Vì tàu cá cũng là một loại tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự nên tàu

cá cũng tham gia vào giao dịch dân sự và có giá trị pháp lý theo quy định của Bộ luật Dân sự 8

và hậu quả của việc xác lập giao dịch dân sự đối với tàu cá là làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự Trong hầu hết các giao dịch dân sự liên quan đến tài sản là tàu cá đều có sự thể hiện ý chí của các chủ thể tham gia vào giao dịch dân sự này, vì vậy giao dịch dân sự đối với tàu cá phải có sự thống nhất giữa ý chí và bày tỏ ý chí giữa các bên tham gia vào quan hệ giao dịch dân sự Nếu thiếu sự thống nhất này, giao dịch dân sự có thể bị tuyên bố vô hiệu hoặc sẽ vô hiệu Trong giao dịch dân sự đối với tàu cá, mục đích mà các bên mong muốn đạt được là lợi ích hợp pháp khi xác lập giao dịch 9 Đồng thời, bên cạnh nguyên tắc tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên trong giao dịch đối với tàu cá, thì pháp luật cũng đặt ra một số những yêu cầu tối thiểu buộc các chủ thể phải tuân thủ theo, đó là các điều kiện có hiệu lực của giao dịch và các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự được quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015 10

7

Điều 106 Bộ Luật Dân sự quy định về các tài sản phải đăng kí như sau: tại quy định: “1 Quyền sở

hữu, quyền khác đối với tài sản là bất động sản được đăng ký theo quy định của Bộ luật này và pháp luật về đăng ký tài sản 2 Quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản là động sản không phải đăng ký, trừ trường hợp pháp luật về đăng ký tài sản có quy định khác 3 Việc đăng ký tài sản phải được công khai”

8 Điều 116 Bộ luật Dân sự 2015 dân sự quy định về giao dịch dân sự: “Giao dịch dân sự là hợp

đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự”

9 Điều 118 Bộ luật Dân sự 2015

10

Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự đó là

“Người tham gia giao dịch có năng lực hành vi dân sự; mục đích và nội dung của giao dịch không trái pháp luật và đạo đức xã hội; người tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện; hình thức giao dịch phù hợp với quy

định của pháp luật”

1.1.2 Đặc điểm tàu cá

Việt Nam ta có các điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển ngành khai thác thủy hải sản Bên cạnh đó, để khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên biển nói trên, lực lượng khai thác thủy hải sản của nước ta có đội tàu cá đánh bắt thủy sản ngày càng hiện đại hóa, đông đảo với số lượng lớn khoảng gần 111.000 tàu cá 11

(với trên 95% trong số này là các loại tàu được làm từ gỗ, trong đó có trên 2.800 tàu dịch vụ hậu cần; trên 31.000 tàu khai thác có công suất từ 90CV trở lên) chất lượng của đội tàu cá ngày càng được nâng cao, tàu cá của Việt Nam đa số được đóng theo kinh nghiệm với sự tích lũy qua nhiều thế hệ đóng tàu cá và khai thác Tàu cá Việt Nam

có một số đặc điểm sau:

- Đặc điểm về kiểu dáng: Tàu cá hầu hết cấu tạo bằng gỗ với kích thước và kiểu dáng rất khác nhau Về kiểu dáng, thường tàu cá được đóng theo kiểu dáng phổ biến theo từng vùng, tàu cá khu vực miền Bắc, miền Trung thường đóng theo kiểu dân gian truyền thống, tàu cá khu vực miền Nam đóng theo kiểu Thái Lan có cải tiến, boong thao tác bố trí phía trước cabin Đa số các tàu có cabin ở phía đuôi tàu, hầm bảo quản cá được đặt ở phía trước hầm máy

- Đặc điểm về tính năng khai thác: tàu cá khai thác thủy sản có kết cấu và tính năng phù hợp với yêu cầu hoạt động của từng loại ngư cụ nhằm đạt hiệu quả đánh bắt cao Kỹ thuật đánh cá cơ bản bằng cách dùng lưỡi câu và dây câu, hoặc lưới để đánh cá và đã cải thiện đáng kể để tăng khả năng phát hiện cá, chế biến và bảo quản cá, vận chuyển cá và sản phẩm thủy sản Đồng thời chú trọng việc giảm tác động của phụ phẩm và giảm tác động của tàu cá đối với môi trường đại dương

Có thể phân loại một số tàu cá thông thường hoạt động tại Việt Nam như sau: trang

bị động lực gồm: tàu cá có lắp máy có công suất máy tàu cá thường phổ biến từ

12-800 sức ngựa và tàu cá không lắp máy; loại ngư cụ gồm: tàu cá làm nghề lưới kéo,

11 Thiên Tú, “Cả nước có gần 111.000 tàu đánh cá”, xem tại 111000-tau-danh-ca-290660.html, truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2019

http://kinhtedothi.vn/ca-nuoc-co-gan-tàu cá làm nghề lưới vây, http://kinhtedothi.vn/ca-nuoc-co-gan-tàu cá làm nghề lưới rê, http://kinhtedothi.vn/ca-nuoc-co-gan-tàu cá làm nghề câu Trên các http://kinhtedothi.vn/ca-nuoc-co-gan-tàu

cá loại lớn thường được trang bị hệ thống tời thủy lực thu lưới và các thiết bị hàng hải là ra đa và các máy thông tin đường ngắn, máy thông tin đường dài, những máy này giúp các tàu cá liên lạc với nhau về những thông tin cần thiết như sự xuất hiện của các đàn cá, về tình hình ngư trường Một số tàu cá cỡ nhỏ hoạt động gần bờ thường chỉ có trang bị duy nhất 1 thiết bị phục vụ khai thác trên biển là chiếc la bàn

từ Tất cả các loại tàu cá đều phải đăng ký tại Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi Thủy sản nơi chủ tàu cá đặt trụ sở hoặc nơi đăng ký hộ khẩu thường trú Việc cấp giấy chứng nhận đăng ký tàu được thực hiện đối với loại tàu cá có tổng công suất máy chính từ 20 sức ngựa trở lên hoặc không lắp máy có chiều dài thiết kế từ

15 m trở lên 12

- Đặc điểm về vật liệu đóng tàu cá: trước đây và tới hiện tại các tàu cá thường được đóng bằng gỗ nhưng hiện nay người ta đang có xu hướng thay thế gỗ bằng những vật liệu khác như thép hay composit để tăng độ bền và tuổi thọ Thường thì những con tàu dưới 100 tấn sẽ dùng composit, trong khi những con tàu nặng hơn

sẽ dùng kim loại thép Một số đặc điểm cơ bản về vật liệu đóng tàu cá như sau:

+ Tàu cá vỏ gỗ: hầu hết các tàu cá của Việt Nam hiện nay được đóng bằng

vỏ gỗ, bề mặt vỏ tàu được bảo quản bằng sơn hoặc nước dầu bóng Đặc điểm của tàu cá vỏ gỗ là nhẹ, nguyên vật liệu dễ kiếm, dễ thi công phù hợp với mọi loại nghề khai thác hiện có, tránh sự ăn mòn của nước biển

+ Tàu cá vỏ thép: một số công ty, xí nghiệp đánh cá quốc doanh sử dụng tàu

vỏ sắt làm tàu cá khai thác thủy sản Đặc điểm của tàu cá vỏ sắt là nặng, giá thành cao, dễ bị ăn mòn của nước biển nhưng tàu cá vỏ sắt chịu đựng sóng gió lớn khá tốt

12 Nghị định số 66/2005/NĐ-CP ngày 19/5/2005 của Chính phủ về đảm bảo an toàn cho người và tàu cá hoạt động thủy sản

+ Tàu cá vỏ composit: hiện nay với công nghệ tiên tiến, một số địa phương

đã dùng nguyên vật liệu là composit làm vỏ tàu cá Đặc điểm của loại vỏ tàu cá này

là nhẹ, độ bền cao không bị ăn mòn của nước biển nhưng chi phí lớn

1.2 Khái niệm hoạt động kê biên tàu cá để thi hành án dân sự

Theo từ điển từ và và ngữ Việt Nam của nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh năm 1998 thì kê biên là một từ Hán - Việt “Kê” nghĩa là tính toán, còn “biên”

có nghĩa là ghi chép lại theo một trật tự nhất định Vậy kê biên có nghĩa là tính toán

và ghi chép lại theo một trật tự nhất định Về tài sản, hiện nay theo quy định thì tài sản được liệt kê khép kín gồm: vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản 13 Thuật

ngữ kê biên tài sản đã được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật của nước ta như pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự 1989, pháp lệnh thi hành án dân sự

1993, 2004… do đó, có thể thấy rằng đây là một thuật ngữ pháp lý được sử dụng nhiều trong pháp luật tố tụng dân sự Trong cuốn từ điển các thuật ngữ pháp lý thông dụng cũng của nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh năm 1999 có định nghĩa

kê biên tài sản như sau: “Kê biên tài sản là việc ghi lại từng tài sản, cấm việc tẩu tán, phá hủy, để đảm bảo cho việc xét xử và thi hành án”

Như vậy, kê biên tài sản là một thuật ngữ pháp lý chỉ việc tính toán và ghi chép lại tài sản theo một trật tự nhất định nhằm mục đích cụ thể Kê biên chỉ là một hình thức ghi lại tài sản theo thứ tự và áp dụng đối với tài sản hợp pháp của một chủ thể, cũng chính vì thế mà nó kéo theo hậu quả pháp lý khác nhau Tài sản được kê biên ở đây có thể là vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản Vì tàu cá cũng là một loại tài sản được phân loại tài sản là động sản, cho nên tàu cá cũng chịu sự điều chỉnh về việc kê biên tài sản như trên

Về khái niệm hoạt động kê biên tàu cá để thi hành án dân sự, có thể hiểu như sau: kê biên tàu cá để thi hành án dân sự là một trong 6 biện pháp cưỡng chế thi hành án; biện pháp cưỡng chế kê biên tàu cá áp dụng đối với người phải thi hành án

13 Điều 105 Bộ luật dân sự 2015

có nghĩa vụ về tài sản (tiền) đối với người được thi hành án Ngoài mục đích ngăn chặn người phải thi hành án tẩu tán, hủy hoại tài sản, biện pháp cưỡng chế kê biên tàu cá còn có mục tiêu quan trọng là cơ sở pháp lý để xử lý tài sản của người phải thi hành án để thanh toán tiền cho người được thi hành án, trong trường hợp người phải thi hành án không thực hiện nghĩa vụ của mình đối với bản án, quyết định của tòa án đã tuyên

Tương tự như kê biên tài sản, kê biên tàu cá phải đảm bảo việc đáp ứng đầy

đủ các điều kiện như: theo bản án, quyết định của tòa án, người phải thi hành án phải có nghĩa vụ trả tiền cho người được thi hành án; người phải thi hành án phải có tài sản là tàu cá để thi hành nghĩa vụ trả tiền cho người được thi hành án; tài sản là tàu cá bị kê biên thuộc quyền sở hữu của người phải thi hành án, tài sản là tàu cá có thể do người phải thi hành án hoặc do người thứ ba quản lý, sử dụng, khai thác; đã hết thời gian tự nguyện thi hành án nhưng người phải thi hành án không tự nguyện thi hành hoặc chưa hết thời gian tự nguyện thi hành án nhưng vì lý do cần phải thực hiện biện pháp ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản

Như vậy, kê biên tài sản là tàu cá của người phải thi hành án là một trong sáu biện pháp cưỡng chế được quy định tại Điều 71 Luật Thi hành án dân sự 2008 14

, do

Cơ quan thi hành án dân sự áp dụng khi người phải thi hành án có nghĩa vụ thanh toán tiền theo bản án, quyết định, được áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành mà không tự nguyện thi hành án trong thời hạn do Chấp hành viên ấn định, hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành

án chuyển dịch tài sản cho người khác, tẩu tán, hủy hoại tài sản Biện pháp này gồm

ba giai đoạn kế tiếp nhau, gồm: kê biên tài sản, định giá tài sản và bán tài sản đã kê biên Đây được xem là một trong những biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự có tính nghiêm khắc nhất trong các biện pháp cưỡng chế Quy định về trình tự thủ tục

để thực hiện biện pháp này đòi hỏi phải hết sức chặt chẽ, áp dụng đúng theo quy

14 Điều 71 Luật Thi hành án dân sự 2008

định của pháp luật Trong thực tiễn, hoạt động kê biên tài sản là tàu cá của người phải thi hành án rất phức tạp, đòi hỏi chấp hành viên phải nghiên cứu kỹ các quy định pháp luật về thi hành án dân sự và các luật khác có liên quan nhằm hạn chế các sai sót trong quá trình thi hành án

Người được thi hành án là cá nhân, cơ quan, tổ chức được hưởng quyền, lợi ích trong bản án, quyết định được thi hành 15 Người được thi hành án có các quyền sau đây: Yêu cầu thi hành án, đình chỉ thi hành một phần hoặc toàn bộ bản án, quyết định, áp dụng biện pháp bảo đảm, áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự; được thông báo về thi hành án; thỏa thuận với người phải thi hành án, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về thời gian, địa điểm, phương thức, nội dung thi hành án; yêu cầu Tòa án xác định, phân chia quyền sở hữu, sử dụng tài sản; yêu cầu Tòa án giải thích những điểm chưa rõ, đính chính lỗi chính tả hoặc số liệu sai sót; khởi kiện dân sự để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong trường hợp có tranh chấp về tài sản liên quan đến thi hành án; tự mình hoặc ủy quyền cho người khác xác minh, cung cấp thông tin về điều kiện thi hành án của người phải thi hành án; không phải chịu chi phí xác minh điều kiện thi hành án do Chấp hành viên thực hiện; yêu cầu thay đổi Chấp hành viên trong trường hợp có căn cứ cho rằng Chấp hành viên không vô tư khi làm nhiệm vụ;

ủy quyền cho người khác thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình; chuyển giao quyền được thi hành án cho người khác; được miễn, giảm phí thi hành án trong trường hợp cung cấp thông tin chính xác về điều kiện thi hành án của người phải thi hành án và trường hợp khác theo quy định của Chính phủ; khiếu nại, tố cáo về thi hành án 16

Bên cạnh việc quy định cho người được thi hành án các quyền nêu trên, người được thi hành án có các nghĩa vụ: chấp hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định; thực hiện các quyết định, yêu cầu của Chấp hành viên trong thi hành án; thông báo cho Cơ

15 Khoản 2 Điều 3 Luật Thi hành án dân sự năm 2008

16 Khoản 1, Điều 7 Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự

quan thi hành án dân sự khi có thay đổi về địa chỉ, nơi cư trú; chịu phí, chi phí thi hành án theo quy định 17

Người phải thi hành án là cá nhân, cơ quan, tổ chức phải thực hiện nghĩa vụ trong bản án, quyết định được thi hành 18 Người phải thi hành án có các quyền: tự nguyện thi hành án; thỏa thuận với người được thi hành án, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về thời gian, địa điểm, phương thức, nội dung thi hành án tự nguyện giao tài sản để thi hành án; tự mình hoặc ủy quyền cho người khác yêu cầu thi hành án; được thông báo về thi hành án; yêu cầu Tòa án xác định, phân chia quyền sở hữu, sử dụng tài sản; giải thích những điểm chưa rõ, đính chính lỗi chính

tả hoặc số liệu sai sót trong bản án, quyết định; khởi kiện dân sự để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong trường hợp có tranh chấp về tài sản liên quan đến thi hành án; chuyển giao nghĩa vụ thi hành án cho người khác theo quy định; yêu cầu thay đổi Chấp hành viên trong trường hợp có căn cứ cho rằng: Chấp hành viên không vô tư khi làm nhiệm vụ; được xét miễn, giảm nghĩa vụ thi hành án; được xét miễn, giảm một phần hoặc toàn bộ chi phí cưỡng chế thi hành án theo quy định; Khiếu nại, tố cáo về thi hành án 19

Người phải thi hành án các nghĩa vụ: thi hành đầy đủ, kịp thời bản án, quyết định; kê khai trung thực tài sản, điều kiện thi hành án, cung cấp đầy đủ tài liệu, giấy tờ có liên quan đến tài sản của mình khi có yêu cầu của người có thẩm quyền và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung kê khai đó; thực hiện các quyết định, yêu cầu của Chấp hành viên trong thi hành án; thông báo cho Cơ quan thi hành dân sự khi có thay đổi về địa chỉ, nơi cư trú; chịu chi phí thi hành án theo quy định 20

1.3 Đặc điểm của biện pháp kê biên tàu cá để thi hành án dân sự

17

Khoản 2, Điều 7 Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự

18

Khoản 7, Điều 3 Luật Thi hành án dân sự năm 2008

19 Khoản 1, Điều 7a Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự

20 Khoản 2, Điều 7a Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân s ự

- Cưỡng chế, kê biên tàu cá để thi hành án dân sự thể hiện quyền năng đặc

biệt của Nhà nước và được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh của Nhà nước: Cưỡng chế, kê biên, xử lý tàu cá để thi hành án dân sự là hoạt động thể hiện quyền lực Nhà nước, bảo đảm thực thi bằng sức mạnh của Nhà nước Khi một bản án, quyết định được đưa ra thi hành, người phải thi hành án có quyền tự nguyện thi hành án trong khoảng thời gian được ấn định Hết thời gian đó, nếu người phải thi hành án không tự nguyện thi hành bản án, quyết định thì Chấp hành viên sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án, có nghĩa là sẽ tước đi quyền tự định đoạt đối với tàu của người phải thi hành án Khi bị áp dụng biện pháp cưỡng chế, kê biên tàu cá, người phải thi hành án sẽ bị mất đi quyền định đoạt tài sản là tàu cá do chính mình

sở hữu; dù người phải thi hành án có muốn hay không, thì Chấp hành viên vẫn sẽ tiến hành cưỡng chế theo luật định Trường hợp người phải thi hành án có hành vi chống đối, chấp hành viên có quyền dùng sức mạnh của nhà nước (phạt hành chính, khởi tố hình sự) để bắt buộc người phải thi hành án tuân thủ và chấp hành Ngoài người phải thi hành án, các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan cũng phải tôn trọng và chấp hành các bản án, quyết định của Tòa án; phải có trách nhiệm phối hợp, tuân thủ thực hiện các quyền, nghĩa vụ của mình để bảo vệ pháp chế, quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tập thể, tài sản, danh dự, nhân phẩm của công dân như Hiến pháp quy định

- Hoạt động cưỡng chế, kê biên đối với tàu cá để thi hành án dân sự phải tuân

thủ những trình tự, thủ tục chặt chẽ theo quy định của pháp luật về thi hành án dân

sự và các quy định khác Khi triển khai hoạt cưỡng chế, kê biên tàu cá, Chấp hành

viên phải tuân thủ các trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định Bởi vì tính chất nhạy cảm, phức tạp, tầm quan trọng, đồng thời với đó là sự ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự, Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định rất chặt chẽ về điều kiện, trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế, kê biên tài sản Quy định chặt chẽ như vậy nhằm tránh tình trạng cưỡng chế, kê biên tàu cá một cách tùy tiện, bừa bãi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước và công dân, làm mất lòng tin của nhân dân đối với cơ quan Nhà

nước và ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự xã hội Trình tự, thủ tục của hoạt động cưỡng chế gồm có xác minh điều kiện để thi hành án, ra quyết định kê biên, xử lý tàu cá và tiến hành kê biên, xử lý tàu cá Việc tuân thủ theo các trình tự này đảm bảo tính dân chủ, quyền lực thuộc về nhân dân, đảm bảo cho hoạt động thi hành án dân sự thật sự có hiệu quản trong quá trình thực thi các bản án, quyết định của Tòa

án Sự vi phạm các nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành án dân sự được pháp luật quy định, trong hầu hết các trường hợp đều dẫn đến sai sót nghiêm trọng, gây phức tạp trong quá trình thi hành án, tốn kém kinh phí hoặc không bảo đảm được lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, dẫn đến khiếu kiện phức tạp, kéo dài

- Biện pháp cưỡng chế, kê biên đối với tàu cá để thi hành án dân sự được

Chấp hành viên thực hiện trong trường hợp người phải thi hành án không tự nguyện thi hành án nhằm bắt buộc họ phải thực hiện nghĩa vụ của mình theo bản án, quyết

định của Tòa án Trong quá trình thực hiện thi hành án dân sự, Chấp hành viên chỉ

được áp dụng biện pháp cưỡng chế, kê biên tàu cá khi người phải thi hành án không

tự nguyện thực hiện nghĩa vụ của họ Do đó, khi một bản án, quyết định có hiệu lực thi hành, pháp luật thi hành án quy định một khoảng thời gian nhất định để người phải thi hành án tự nguyện thi hành án Việc quy định một khoảng thời gian như vậy để người phải thi hành án có thời gian thi hành án thể hiện tính nhân văn của pháp luật, tôn trọng quyền tự quyết của các bên, khuyến khích sự tự nguyện của người dân Khi biện pháp tự nguyện không đạt được kết quả thì việc áp dụng dụng biện pháp cưỡng chế, kê biên để thi hành án là cần thiết để giải quyết dứt điểm vụ việc, đồng thời có tác dụng răn đe, giáo dục những cá nhân phải thi hành án khác có điều kiện thi hành án nhưng cố tình chây ỳ, né tránh việc thi hành án

- Chỉ có Chấp hành viên mới có thẩm quyền quyết định việc áp dụng biện

pháp cưỡng chế, kê biên, xử lý đối với tàu cá để thi hành án dân sự: Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế, kê biên, xử lý tàu cá để thi hành án dân sự thuộc thẩm quyền của Chấp hành viên được phân công tổ chức thi hành án Đây là quyền mà chỉ có Chấp hành viên trực tiếp xử lý hồ sơ mới có Việc quy định cụ thể như vậy để tránh

tình trạng các đối tượng khác lợi dụng việc thi hành án để thao túng hoặc gây áp lực đối với người phải thi hành án, đồng thời quy định rõ trách nhiệm cá nhân của Chấp hành viên khi trực tiếp thực thi nhiệm vụ Trong quá trình thực thi nhiệm vụ, Chấp hành viên được giao trách nhiệm thi hành các bản án, quyết định của Tòa án, chỉ tuân theo quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật, đồng thời được pháp luật bảo vệ Chấp hành viên khi tiến hành các hoạt động thi hành hành dân sự chỉ được phép thực hiện những gì mà pháp luật cho phép, đảm bảo tuân theo đúng trình tự, thủ tục được quy định rõ trong luật và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả thi hành án

Việc kê biên tài sản là tàu cá để thi hành án dân sự có một số điểm khác biệt

so với việc kê biên các tài sản khác Sự khác nhau này thể hiện ở một số điểm như sau, đó là:

- Thứ nhất, đối với bất động sản là đất đai hoặc nhà ở hay các công trình xây dựng khác thì có thể tiến hành triển khai công tác cưỡng kê biên dễ dàng hơn và thường chủ động về thời gian cưỡng chế, kê biên vì bất động sản thường cố định trên đất liền; hay các tài sản là động sản như ô tô, xe máy… thì có thể nhờ lực lượng chức năng như Công an tiến hành thu giữ tài sản để tiến hành kê biên; hay như tài sản là tiền, kim loại quý đang hiện đang trong tài khoản tại ngân hàng thì có thể nhờ lực lượng chức năng phong tỏa tài khoản Trong khi đó tàu cá luôn lênh đênh trên biển dài ngày, thường kéo dài từ 2-3 tháng và thường ở những vùng khơi

xa đất liền, do đó công tác bắt giữ tàu cá để kê biên thi hành dân sự cần phải có tàu thuyền công suất lớn của lực lượng Bộ đội biên phòng, Kiểm ngư để tiến hành truy đuổi, bắt giữ và chi phí để huy động tàu thuyền nhằm bắt giữ tàu cá này rất tốn kém Hoặc tàu cá chỉ bị bắt giữ khi đi vào các cảng cá và thường bị bắt giữ khi người được thi hành án phát hiện, báo cáo lực lượng chức năng như: cơ quan Thi hành án, Công an, Bộ đội biên phòng, Kiểm ngư tại địa phương mà tàu cá bị phát hiện để phối hợp kịp thời tiến hành công tác bắt giữ tàu cá để thực hiện việc cưỡng chế, kê biên tàu cá; nếu việc phối hợp bắt giữ tàu cá không được triển khai kịp thời thì người phải thi hành án là chủ tàu cá có thể cho tàu di chuyển ra khỏi khu vực cảng

và chạy ra vùng khơi xa để trốn tránh việc thi hành án thì việc bắt giữ tàu cá rất khó khăn, tốn kém

- Thứ hai, sau khi kê biên tài sản là tàu cá thi công tác bảo quản tài sản là tàu

cá có sự khác nhau hoàn toàn so với những tài sản khác, nếu như những tài sản khác thì có thể bảo quản, giữ gìn tại nhà kho của cơ quan Thi hành án, thì trong khi đó tàu cá thường có kích cỡ, chiều dài, trọng lượng lớn nên thường không có nhà kho

để bảo quản, nên phải để tại nơi neo đậu tàu thuyền của các cảng cá Vì thường xuyên neo đậu tại cảng cá, ít người trông coi và thường xuyên tiếp xúc với mưa bão nên tàu cá nhanh chóng xuống cấp, hư hỏng và dễ mất mát tài sản trên tàu cá

1.4 Điều kiện áp dụng biện pháp kê biên tàu cá để thi hành án dân sự

Điều kiện áp dụng của biện pháp kê biên, xử lý tàu cá được xem là nét đặc trưng riêng Do đó, khi một việc thi hành án cụ thể thỏa mãn những điều kiện này thì chấp hành viên có thể áp dụng biện pháp kê biên, xử lý tàu cá Và khi kê biên,

xử lý tàu cá chấp hành viên phải tuân thủ tuyệt đối các nguyên tắc của biện pháp này Theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự hiện hành, cưỡng chế thi hành

án có tất cả 6 biện pháp Nên khi cưỡng chế một vụ việc trên thực tế, chấp hành viên phải tiến hành lựa chọn biện pháp cưỡng chế cụ thể trong sáu biện pháp được luật định Mỗi biện pháp đều có điều kiện áp dụng riêng Biện pháp kê biên, xử lý tài sản chỉ được áp dụng khi thỏa mãn các điều kiện sau:

- Nghĩa vụ mà người phải thi hành án thực hiện là nghĩa vụ thanh toán tiền

theo bản án, quyết định được đưa ra thi hành án hoặc phải nộp phí thi hành án:

Nghĩa vụ thanh toán tiền của người phải thi hành án được ấn định trong bản án, quyết định của Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền Nghĩa vụ đó được biểu hiện chủ yếu là việc trả tiền nợ, tiền thanh toán theo hợp đồng Khi nghĩa vụ phải thi hành của người phải thi hành án là các loại nên trên thì chấp hành viên sẽ áp dụng biện pháp kê biên, xử lý tài sản

- Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án và tài sản phải thi hành án

là tàu cá: Đó là các trường hợp người phải thi hành án có tàu cá Đối với biện pháp

cưỡng chế kê biên, xử lý tàu cá, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án là những người mà chấp hành viên xác minh khẳng định được người đó có tàu cá và tàu cá đó phải thuộc sở hữu của người phải thi hành án, bao gồm cả tàu cá đang do người thứ ba giữ, tàu cá đang cầm cố, thế chấp, tài sản đang có tranh chấp

- Chỉ được áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tàu cá khi hết thời gian tự

nguyện thi hành án mà người phải thi hành án không tự nguyện thi hành án: Ấn

định thời gian tự nguyện thi hành án là thủ tục bắt buộc và là thủ tục đầu tiên của các chấp hành viên khi được phân công tổ chức thi hành án Nếu sau thời gian tự nguyện thi hành án của người phải thi hành án mà không đạt được kết quả như mong muốn, thì Chấp hành viên mới phải dùng đến quyền lực Nhà nước tức là áp dụng biện pháp cưỡng chế để buộc người có nghĩa vụ thi hành án phải thi hành theo đúng bản án, quyết định và quyết định của Cơ quan thi hành án Như vậy, Chấp hành viên chỉ áp dụng các biện pháp cưỡng chế khi và chỉ khi đã hết thời gian tự nguyện thi hành án Hiện nay, theo Luật thi hành án dân sự thì đối với mọi trường hợp, thời gian tự nguyện thi hành là 15 ngày, kể từ ngày nhận được hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án

Trường hợp có tranh chấp về tàu cá bị kê biên, chấp hành viên thông báo cho đương sự, người có tranh chấp về quyền của họ được khởi kiện ra Tòa án hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết; trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày được thông báo hợp lệ mà đương sự, người có tranh chấp không khởi kiện tại Tòa án hoặc không đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết thì chấp hành viên xử lý tài sản để thi hành án theo quy định 21

Trường hợp tàu cá bị thi hành án được giao dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án: Kể từ thời điểm bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, nếu người phải thi hành án chuyển đổi, tặng cho, bán, chuyển nhượng, thế chấp, cầm cố tài sản cho người khác mà không sử dụng khoản tiền thu được để thi hành án và không còn tài

21 Khoản 1 Điều 75 Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự

sản khác hoặc tài sản khác không đủ để đảm bảo nghĩa vụ thi hành án thì tài sản đó vẫn bị kê biên, xử lý để thi hành án, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác Chấp hành viên thông báo cho người được thi hành án để yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hủy giấy tờ liên quan đến giao dịch đó trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày được thông báo Hết thời hạn này mà người được thi hành án không yêu cầu thì Chấp hành viên yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hủy giấy tờ liên quan đến giao dịch đó 22

Về thủ tục kê biên, Chấp hành viên ra quyết định kê biên sau khi có kết quả xác minh về tài sản của người phải thi hành án Trước khi kê biên tài sản, Chấp hành viên có thể xác minh nếu thấy cần thiết Tiếp theo, trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định kê biên, Chấp hành viên phải thông báo cho đương

sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan về việc kê biên

Tiếp đến, để xử lý tàu cá kê biên cần phải thực hiện việc định giá theo như quy định về định giá tài sản kê biên 23 Việc định giá tàu cá kê biên được thực hiện

định giá trên địa bàn tỉnh nơi có tàu cá kê biên trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể

từ ngày kê biên tàu cá;

- Chấp hành viên tự xác định giá: trong trường hợp không thực hiện được việc ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá Trong trường hợp Chấp hành viên tự xác định giá cần phải lưu ý nếu trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tàu cá kê biên chưa có tổ chức thẩm định giá, thì Chấp hành viên yêu cầu đương sự thỏa thuận lựa chọn tổ chức thẩm định giá ở địa bàn khác Nếu đã yêu cầu mà đương sự không thỏa thuận hoặc không thỏa thuận được thì Chấp hành viên tiến hành xác định giá tài sản kê biên theo quy định

Bên cạnh đó, pháp luật thi hành án dân sự còn quy định trong trường hợp theo bản án, quyết định mà một bên được nhận tài sản mà phải thanh toán cho người khác giá trị tài sản họ được nhận, nhưng tại thời điểm thi hành án, giá trị tài sản thay đổi và một trong các bên đương sự có yêu cầu định giá tài sản thì tài sản là tàu cá được định giá theo quy định tại Điều 98 Luật Thi hành án dân sự 2008 Về nguyên tắc, cơ quan thi hành án phải thi hành theo đúng nội dung bản án, quyết định Tuy nhiên, trong trường hợp này, giá trị tài sản tại thời điểm tuyên bản án thay đổi so với giá trị tại thời điểm thi hành án thì cơ quan thi hành án có thể định giá lại tài sản theo yêu cầu của một trong các bên đương sự (người được thanh toán tiền) cũng như sự khiếu nại của bên còn lại (người phải thanh toán tiền), cơ quan thi hành

án sẽ giải thích, thuyết phục đương sự đạt được sự thỏa thuận về giá trị tàu cá

Cuối cùng, chấp hành viên tiến hành xử lý tàu cá kê biên sau khi thực hiện xong việc định giá Việc xử lý tàu cá kê biên thường được thực hiện thông qua 2 hình thức: giao tàu cá kê biên cho người được thi hành án và bán tàu cá đã kê biên

Cụ thể như sau:

- Thứ nhất, tàu cá kê biên sẽ được giao cho người được thi hành án Tàu cá

kê biên được giao cho người được thi hành án trong hai trường hợp gồm: đương sự

có thỏa thuận với nhau để người được thi hành án nhận tàu cá đã kê biên để trừ vào

số tiền được thi hành án và trong trường hợp không có người tham gia đấu giá, trả

giá hoặc bán đấu giá không thành Cần lưu ý, nếu có nhiều người được thi hành án thì người được nhận tàu cá kê biên theo thỏa thuận phải thanh toán lại cho những người được thi hành án khác số tiền tương ứng tỉ lệ giá trị mà họ được hưởng Thêm nữa, trong trường hợp này người được thi hành án chỉ được nhận tàu cá đã kê biên khi được sự đồng ý của những người được thi hành án còn lại Việc giao tàu cá kê biên cho người được thi hành án được thực hiện trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể

từ ngày có thỏa thuận Chấp hành viên phải ra quyết định giao tàu cá cho người được thi hành án để làm thủ tục đăng kí cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng tàu cá đó cho người được thi hành án theo như các tài sản đăng kí quyền sở hữu, sử dụng khác 24

- Thứ hai, xử lý thông qua hình thức bán tàu cá đã kê biên Theo quy định tại

Điều 101 Luật Thi hành án dân sự 2008, việc bán tài sản, trong đó có tàu cá đã kê biên tùy từng trường hợp có thể được thực hiện thông qua hình thức bán đấu giá hoặc không qua thủ tục đấu giá Trong trường hợp bán đấu giá tàu cá lần đầu mà không có người tham gia đấu giá, trả giá hoặc đấu giá không thành thì chấp hành viên thông báo và yêu cầu đương sự thỏa thuận về mức giảm giá tài sản Nếu đương

sự không thỏa thuận hoặc thỏa thuận không được về mức giảm giá thì chấp hành viên quyết định giảm giá tàu cá để tiếp tục bán đấu giá tài sản Người được thi hành

án có quyền nhận tàu cá để trừ vào số tiền được thi hành án từ sau lần giảm giá thứ hai trở đi mà không có người tham gia đấu giá, trả giá hoặc bán đấu giá tàu cá không thành Nếu người được thi hành án không đồng ý nhận tàu cá để thi hành án thì chấp hành viên ra quyết định giảm giá tàu cá để tiếp tục bán đấu giá tàu cá cho đến khi giá trị tàu cá đã giảm bằng hoặc thấp hơn chi phí cưỡng chế mà người được thi hành án vẫn không nhận để trừ vào số tiền được thi hành án thì tàu cá được giao lại cho người phải thi hành án quản lý, sử dụng Đối với tàu cá bán đấu giá để thi hành các khoản nộp ngân sách nhà nước, trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận

24 Khoản 2, Điều 104 Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự

được thông báo về việc tàu cá đưa ra bán đấu giá nhưng không có người tham gia đấu giá, trả giá hoặc bán đấu giá không thành thì Chấp hành viên quyết định giảm giá để tiếp tục bán đấu giá tài sản Mức giảm giá cho mỗi lần không quá 10% giá khởi điểm của lần bán đấu giá liền kề trước đó Bên cạnh đó, để bảo vệ quyền lợi cho người mua tài sản đấu giá, Luật sửa đổi, bổ sung đã sửa đổi Điều 103 về “giao tài sản đấu giá” thành “bảo vệ quyền của người mua tài sản đấu giá, người nhận tài sản để thi hành án”, cũng như quy định thêm một số quy định mới như khẳng định việc bảo vệ quyền sở hữu, sử dụng đối với tài sản đó; giao tài sản đấu giá cho người mua bao gồm cả việc cưỡng chế nếu người này đã nộp đủ tiền mua tài sản bán đấu giá Việc bản án, quyết định bị kháng nghị, sửa đổi hoặc bị hủy không ảnh hưởng đến việc giao tài sản cho người mua được tài sản bán đấu giá, trừ trường hợp kết quả bán đấu giá bị hủy theo quy định của pháp luật hoặc đương sự có thỏa thuận khác

1.5 Nguyên tắc áp dụng biện pháp kê biên tàu cá để thi hành án

Khi thực hiện biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lý tàu cá trong thi hành án dân sự, Chấp hành viên phải luôn đảm bảo việc thực hiện đúng các nguyên tắc áp dụng của biện pháp này, bao gồm các nguyên tắc:

- Chỉ kê biên, xử lý tàu cá của người phải thi hành án khi có căn cứ khẳng

định tài sản đó thuộc sở hữu của người phải thi hành án đang quản lý hoặc đang do

người thứ ba đang quản lý: Khác với việc áp dụng các biện pháp bảo đảm thi hành

án quy định tại Điều 66 Luật Thi hành án dân sự, việc kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án chỉ được tiến hành khi và chỉ khi đã xác định được tài sản đó

là tài sản thuộc sở hữu của người phải thi hành án đang do họ quản lý, sử dụng hoặc đang do người thứ ba quản lý, sử dụng Tài sản là tàu cá của người phải thi hành án

có thể là tài sản riêng và cũng có thể là tài sản chung với người khác và cũng có thể

là tài sản của người phải thi hành án, nhưng đang cho người khác vay, mượn, thuê, gửi giữ, sửa chữa hoặc đang thực hiện cầm cố, thế chấp

- Chỉ kê biên tàu cá của người phải thi hành án tương ứng với nghĩa vụ của

người phải thi hành án và các chi phí cần thiết:

+ Tại khoản 1 Điều 8 Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/7/2009 của

Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành

án dân sự về thủ tục thi hành án dân sự quy định: Chấp hành viên căn cứ vào nội

dung bản án, quyết định; tính chất, mức độ, nghĩa vụ thi hành án; điều kiện của người phải thi hành án; đề nghị của đương sự và tình hình thực tế của địa phương

để lựa chọn việc áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thi hành án thích hợp Việc áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế thi hành án phải tương ứng với nghĩa vụ của người phải thi hành án và các chi phí cần thiết Trường hợp người phải thi hành án chỉ có một tài sản duy nhất lớn hơn nhiều lần so với nghĩa vụ phải thi hành án mà tài sản đó không thể phân chia được hoặc việc phân chia làm giảm đáng kể giá trị của tài sản thì Chấp hành viên vẫn có quyền áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế để thi hành án.” Như vậy khi tiến hành kê biên tài sản là tàu cá,

Chấp hành viên phải tính các giá trị tài sản kê biên để kê biên tương ứng với nghĩa

vụ thi hành án và thanh toán các chi phí thi hành án; chỉ được kê biên tài sản của người phải thi hành án đủ để đảm bảo thi hành án và thanh toán các chi phí để thi hành án Trên thực tế, có nhiều trường hợp người phải thi hành án chỉ có một tài sản duy nhất có giá trị lớn hơn nghĩa vụ phải thi hành án và các chi phí cần thiết nhưng tài sản đó là một khối thống nhất, không thể phân chia được hoặc nếu phân chia sẽ

là giảm đáng kể giá trị tài sản, thì Chấp hành viên vẫn có quyền kê biên tài sản đó theo quy định tại khoản 1 Điều 8 Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/7/2009 của Chính phủ Số tiền thu được do bán tài sản kê biên sẽ được thanh toán theo Điều 47 Luật Thi hành án dân sự, số tiền còn lại Chấp hành viên sẽ trả cho người phải thi hành án

- Không được kê biên những tài sản mà pháp luật đã quy định không được

kê biên

- Chấp hành viên phải căn cứ theo quy định của pháp luật, đề nghị của người

phải thi hành án để kê biên tài sản nếu người phải thi hành án có nhiều tài sản khác

nhau: Luật Thi hành án dân sự cho phép người phải thi hành án có quyền thỏa thuận

với người được thi hành án về tài sản được kê biên để đảm bảo việc thi hành án Trường hợp không thỏa thuận được thì người phải thi hành án có quyền đề nghị kê biên tài sản cụ thể, trong đó có tàu cá, trong số nhiều tài sản mà việc đề nghị đó không gây trở ngại cho việc thi hành án, với điều kiện tài sản đó đủ để thi hành án

và các chi phí khác có liên quan Lúc này, Chấp hành viên tiến hành lập biên bản trong đó giải thích cho đương sự về việc phải chịu mọi chi phí liên quan đối với việc xử lý tài sản đó và thực hiện việc kê biên tài sản để thi hành án

- Thời gian tổ chức kê biên:

Điều 45 Luật Thi hành án dân sự quy định về thời hạn tự nguyện thi hành án:

“1 Thời hạn tự nguyện thi hành án là 15 ngày, kể từ ngày người phải thi hành án nhận được hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án

2 Trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, huỷ hoại tài sản hoặc trốn tránh việc thi hành án thì Chấp hành viên có quyền áp dụng ngay các biện pháp quy định tại Chương IV của Luật này.”

Điều 46 Luật Thi hành án dân sự quy định về cưỡng chế thi hành án

“1 Hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 45 của Luật này, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án thì bị cưỡng chế

2 Không tổ chức cưỡng chế thi hành án trong thời gian từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau, các ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật và các trường hợp đặc biệt khác do Chính phủ quy định.”

Như vậy, theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự thì thời hạn để kê biên cưỡng chế đối với tàu cá của người phải thi hành án để đảm bảo nghĩa vụ thi hành án là hết thời hạn tự nguyện 15 ngày, kể từ ngày người phải thi hành án nhận

được hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án thì bị cưỡng chế thi hành án

Đồng thời pháp luật về thi hành án dân sự quy định không được tổ chức cưỡng chế trong các các thời điểm cụ thể đó là:

+ Từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau

+ Các ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật và các trường hợp đặc biệt khác do Chính phủ quy định

Việc quy định thời gian tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án như trên thể hiện tinh thần nhân đạo của Nhà nước, vì nếu tiến hành cưỡng chế kê biên tài sản vào những thời điểm như trên sẽ dễ gây phát sinh dư luận xã hội, ảnh hưởng đến tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội

1.6 Vai trò và ý nghĩa của hoạt động kê biên tàu cá để thi hành án

Đứng trước xu thế hội nhập và hưởng ứng quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ về xây dựng bộ máy hành chính “Kỷ cương, liêm chính, hành động, sáng tạo, hiệu quả”, đồng thời hiện nay đất nước ta đang trong quá trình cải cách tư pháp, thì việc phát triển và hoàn thiện pháp luật nói chung và pháp luật về thi hành án dân sự đang được Đảng và Nhà nước ta quan tâm nhằm mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mọi công dân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, hướng tới xã hội dân chủ kỷ cương, hạn chế các tiêu cực của xã hội, tạo sự bình đẳng của mọi công dân trước pháp luật Trên tinh thần đó, hoạt động cưỡng chế kê biên, xử lý tài sản trong thi hành án dân sự có vai trò và ý nghĩa quan trọng trong công tác thi hành án dân sự như sau:

- Vai trò của hoạt động kê biên tàu cá để thi hành án dân sự: Kê biên, xử lý

tài sản nói chung và kê biên, xử lý tàu cá nói riêng trong thi hành án dân sự có vai trò quan trọng trong việc góp phần giữ gìn an ninh chính trị, đảm bảo trật tự an toàn

xã hội, góp phần ổn định xã hội, phát triển kinh tế Thông qua việc áp dụng biện pháp kê biên, xử lý tàu cá trong thi hành án dân sự, những bản án, quyết định của

Tòa án nhân danh Nhà nước, thể hiện ý chí của Nhà nước được thực thi trên thực tế, công lý xã hội được đảm bảo thực hiện Việc bản án, quyết định của Tòa án được đảm bảo thi hành trên thực tế có tác dụng rất to lớn đối với niềm tin của nhân dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật Bên cạnh đó việc cưỡng chế, kê biên, xử lý tài sản để thi hành án dân sự góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương

sự Trong nhiều trường hợp, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thi hành án trong thời hạn quy định, dùng nhiều cách để né tránh, thậm chí tìm cách tẩu tán tài sản để không phải thi hành án Đối với những trường hợp như vậy, cơ quan Thi hành án dân sự sẽ áp dụng các biện pháp cưỡng chế, đặc biệt là biện pháp kê biên xử lý tàu cá để bảo vệ quyền và lợi pháp của đương sự Thông qua việc thực hiện biện pháp cưỡng chế, kê biên, xử lý tàu cá để thi hành án, thể hiện đây là giải pháp có hiệu quả nhằm đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ của người phải thi hành án, thể hiện tính hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án và thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật trước thái độ không chấp hành án của người phải thi hành án

- Ý nghĩa của hoạt động kê biên tàu cá để thi hành án dân sự: Ngoài vai trò to lớn nêu trên, hoạt động kê biên tàu cá để thi hành án dân sự còn có những ý nghĩa

quan trọng khác là góp phần vào bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, bởi vì yêu cầu của pháp chế là sự đòi hỏi mọi chủ thể phải tuân thủ pháp luật một cách đầy đủ, nghiêm minh và bình đẳng, mà hoạt động cưỡng chế, kê biên, xử lý tài sản để thi hành án là nhằm hiện thực hóa các quyết định, bản án dân sự của Tòa án, đây chính

là một hoạt động tích cực bảo vệ pháp luật, bảo đảm pháp chế Đồng thời, cưỡng chế, kê biên tàu cá để thi hành án đảm bảo được quyền lợi của Nhà nước, tập thể, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đảm bảo được sự công bằng trong xã hội Mục đích của cưỡng chế nói chung là buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa

vụ của mình trước bên có quyền - người được thi hành án, người được thi hành án này có thể là Nhà nước, tập thể hoặc cá nhân, công dân, vì thế, nó chính là một biện pháp bảo đảm cho quyền của người được thi hành án Ngoài ra, thông qua việc thực hiện hoạt động cưỡng chế, kê biên tài sản là tàu cá còn có ý nghĩa góp phần vào

tuyên truyền, giáo dục pháp luật về thi hành án Ở Việt Nam, trình độ hiểu biết pháp luật của người dân ở một số nơi còn hạn chế, có nhiều trường hợp, người được thi hành án do không hiểu biết pháp luật nên đã không yêu cầu thi hành án, không yêu cầu áp dụng biện pháp ngăn chặn hoặc người phải thi hành án nhận thức, quan niệm sai lầm về pháp luật đã cản trở, hoặc chống đối thi hành án một cách rất quyết liệt làm ảnh hưởng tới việc thi hành pháp luật Vì vậy, qua việc áp dụng pháp luật phần nào giúp người dân, nhất là người phải thi hành án và người được thi hành cùng với gia đình họ hiểu luật và chấp hành pháp luật Với ý nghĩa nêu trên, cưỡng chế thi hành án dân sự nói chung, cưỡng chế, kê biên tàu cá để thi hành án nói riêng góp phần tích cực vào việc nâng cao hiệu quả của công tác thi hành án dân sự, thực hiện chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về thi hành án dân sự trong thời kỳ mới

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP KÊ BIÊN TÀU CÁ

ĐỂ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN

2.1 Thực trạng áp dụng pháp luật về kê biên tàu cá để thi hành án dân sự

Trong thi hành án dân sự, hoạt động cưỡng chế, kê biên, xử lý tài sản là tàu

cá thi hành án là một trong những hoạt động quan trọng, nhằm khôi phục và bảo vệ các quan hệ xã hội bị xâm hại Do đó, thi hành dứt điểm các bản án, quyết định đã

có hiệu lực pháp luật hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay trên thực tế có ý nghĩa đặc biệt trong việc đảm bảo trật tự, an toàn xã hội Hiệu quả của việc cưỡng chế kê biên tài sản là tàu cá là cơ sở, tiền đề cho sự thành công và hiệu quả của một vụ thi hành án về tài sản khi đương sự không tự nguyện thi hành Bên cạnh đó, cưỡng chế thi hành án dân sự nói chung và kê biên, xử lý tài sản nói riêng là biện pháp thi hành án hết sức phức tạp, khó khăn, có có liên quan đến nhiều vấn đề Mặc dù luật đã quy định khá cụ thể, nhưng khi đưa vào áp dụng trong thực

tế thì cũng còn nảy sinh nhiều vấn đề bất cập, vướng mắc, khó khăn cần giải quyết, gây ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả của công tác thi hành án Đây là nội dung của Chương 2 Trong chương này, tác giả sẽ tập trung nêu lên tình hình thi hành án dân sự, tình hình áp dụng biện pháp cưỡng chế, kê biên, xử lý tài sản là tàu cá, bất cập trong quá trình áp dụng biện pháp cưỡng chế, kê biên, xử lý tài sản là tàu cá nói

Từ đó đề ra những giải pháp góp phần giúp cho công tác kê biên, xử lý tài sản nói chung và kê biên tài sản là tàu cá nói riêng ngày càng hoàn thiện, phù hợp hơn với tình hình thực tế và thể hiện đúng với vai trò quan trọng của nói trong hệ thống pháp luật

Cưỡng chế, kê biên, xử lý tài sản nói chung và tài sản là tàu cá nói riêng trong thi hành án dân sự là một trong những hoạt động quan trọng, nhằm khôi phục

và bảo vệ các quan xã hội bị xâm hại Do đó, để đảm bảo hiệu lực thi hành trong thực tế của bản án, quyết định, trong thời gian qua Đảng, Nhà nước ta đã quan tâm

ban hành nhiều chủ trương, chính sách và pháp luật, cũng như đã chú trọng công tác

hỗ trợ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho công tác thi hành án dân sự; các cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự và toàn thể đội ngũ cán bộ, công chức của ngành thi hành án đã ra sức thi đua, nỗ lực phấn đấu để nâng cao kết quả và hiệu quả của công tác thi hành án dân sự Nhờ có sự quan tâm đúng mức và

sự cố gắng trên, nhiều bản án, quyết định của Toà án đã được thi hành dứt điểm, bảo đảm được quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổ chức và cá nhân Góp phần vào việc ổn định tình hình an ninh chính trị của đất nước, trật tự an toàn

xã hội, tạo tiền đề cho sự phát triển của kinh tế - xã hội của quốc gia

2.1.1 Thực trạng áp dụng quy định về điều kiện kê biên tàu cá

Trong công tác kê biên tàu cá để thi hành án dân sự hiện nay có một số vấn

đề phức tạp trong việc xác định điều kiện để kê biên thi hành án Do đó, khi tiến hành một vụ việc thi hành án đối với tài sản là tàu cá thì chấp hành viên phải xác định cụ thể những điều kiện theo quy định để có thể áp dụng biện pháp kê biên, xử

lý tàu cá để thi hành án, đó là phải xác định tàu cá phải thỏa mãn thỏa mãn các điều

kiện được nêu ở phần 1.4 của luận văn này Tuy nhiên trong thực tiễn có vụ việc

người phải thi hành án có nghĩa vụ thanh toán tiền theo bản án, quyết định đưa đưa

ra thi hành án và người phải thi hành án có điều kiện thi hành án, tài sản phải thi hành án là tàu cá; đồng thời tàu cá này thuộc sở hữu của người phải thi hành án, khi hết thời gian tự nguyện thi hành án mà nhưng người phải thi hành án không tự nguyện thi hành án và cơ quan Thi hành án tiến hành kê biên để thi hành án thì gặp phải một số khó khăn, vướng mắc

Nguyên nhân khó khăn làm hạn chế hiệu quả việc tổ chức thi hành án là việc người phải thi hành án tẩu tán tài sản, trốn tránh nghĩa vụ thi hành Nhằm hạn chế tình trạng này, giảm thiểu khó khăn cho công tác thi hành án, Luật Thi hành án dân

sự và các văn bản hướng dẫn thi hành án đã có nhiều quy định nghiêm khắc Cụ thể, theo Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 quy định chi tiết một số điều của Luật Thi hành án dân sự (sau đây gọi tắt là Nghị định số 62), tại khoản 1 Điều 24

quy định: “Kể từ thời điểm bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, nếu người phải

thi hành án chuyển đổi, tặng cho, bán, chuyển nhượng, thế chấp, cầm cố tài sản cho người khác mà không sử dụng khoản tiền thu được để thi hành án và không còn tài sản khác hoặc tài sản khác không đủ để đảm bảo nghĩa vụ thi hành án thì tài sản đó vẫn bị kê biên, xử lý để thi hành án, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác Khi

kê biên tài sản, nếu có người khác tranh chấp thì Chấp hành viên thông báo cho đương sự, người có tranh chấp thực hiện theo quy định tại Khoản 1 Điều 75 Luật Thi hành án dân sự Trường hợp đã bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, biện pháp khẩn cấp tạm thời, biện pháp bảo đảm thi hành án, biện pháp cưỡng chế thi hành

án mà tài sản bị chuyển đổi, tặng cho, bán, chuyển nhượng, thế chấp, cầm cố cho người khác thì tài sản đó bị kê biên, xử lý để thi hành án; Chấp hành viên có văn bản yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đối với tài sản đó vô hiệu hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hủy giấy tờ liên quan đến giao dịch đối với tài sản đó.” Tuy

nhiên, khi áp dụng quy định trên vào thực tế nhất là tàu cá thì đã gặp không ít vướng mắc, do thiếu các quy định chi tiết, cũng như thiếu sự thống nhất giữa các văn bản pháp luật Đồng thời nảy sinh một số vấn đề đối với trường hợp người phải thi hành án tài sản tìm cách tẩu tán tài sản để trốn tránh việc thi hành án dân sự

Khi xác định quyền sở hữu tài sản của người phải thi hành án theo hướng dẫn tại khoản 1 Điều 24 Nghị định số 62 chúng ta nên chia thành hai nhóm như sau: nhóm thứ nhất gồm các hành vi: bán, chuyển đổi, chuyển nhượng, tặng cho của người phải thi hành án cho người khác kể từ thời điểm có bản án, quyết định sơ thẩm; nhóm thứ hai gồm các hành vi: thế chấp, bảo lãnh và cầm cố tài sản cho người khác kể từ thời điểm có bản án, quyết định sơ thẩm Nhóm thứ nhất là nhóm những hành vi nhằm chuyển quyền sở hữu tài sản sang cho người khác Nhóm thứ hai là nhóm các hành vi chưa dẫn đến việc chuyển quyền sở hữu tài sản cho người khác, mà theo quy định của pháp luật thì người phải thi hành án vẫn đang là chủ sở hữu hợp pháp đối với tài sản Do đó, việc kê biên xử lý tài sản mà người phải thi hành án đã thực hiện các hành vi ở nhóm thứ hai được tiến hành theo các quy định hiện hành của pháp luật thi hành án dân sự mà không có vướng mắc về việc xác

định chủ sở hữu tài sản Vì vậy, việc xác định chủ sở hữu để tiến hành kê biên, xử

lý tài sản chỉ đặt ra đối với nhóm thứ nhất gồm các hành vi bán, chuyển đổi, chuyển nhượng, tặng cho của người phải thi hành án cho người khác

Theo quy định khoản 1 Điều 24 Nghị định số 62 nói trên có thể nói thời điểm

có bản án, quyết định sơ thẩm là một cột mốc để xác định ai là chủ sở hữu, sử dụng tài sản trong các giao dịch mà người phải thi hành án thực hiện Nếu tài sản được người phải thi hành án bán, chuyển đổi, chuyển nhượng, tặng cho sau khi có bản án, quyết định sơ thẩm mà không sử dụng tiền thu được để thi hành án thì sẽ là đối tượng kê biên, xử lý tài sản Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2005 và các luật khác có liên quan, quyền sở hữu tài sản của một người có thể chứng minh được bằng văn bản đó bắt buộc phải đăng ký theo quy định của pháp luật về đăng ký tài sản Theo Bộ luật Dân sự 2015 đó là quyền sở hữu đối với tài sản thực hiện theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan; trường hợp luật không có quy định thì thực hiện theo thỏa thuận của các bên; trường hợp luật không quy định và các bên không có thỏa thuận thì thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản là thời điểm tài sản được chuyển giao; thời điểm tài sản được chuyển giao là thời điểm bên có quyền hoặc người đại diện hợp pháp của họ chiếm hữu tài sản Cho nên, khi áp dụng quy định này vào thực tiễn gặp một số vướng mắc cần nghiên cứu sửa đổi cho phù hợp:

- Thứ nhất: quy định trên không có sự phân biệt việc bán, chuyển đổi, chuyển nhượng, tặng cho là hợp pháp hay không hợp pháp mà chỉ căn cứ vào thời điểm thực hiện giao dịch là kể từ khi có bản án, quyết định sơ thẩm Do đó, nếu là một giao dịch hợp pháp, người phải thi hành án đã bán, chuyển đổi, chuyển nhượng, tặng cho tài sản của mình cho người khác thông qua một hợp đồng công chứng hoặc một hình thức khác phù hợp với quy định của pháp luật, thì tài sản bây giờ đã không thuộc quyền sở hữu của người phải thi hành án Như vậy, để kê biên được thì phải hủy bỏ giao dịch trên vì không thể kê biên xử lý tài sản khi mà nó không thuộc quyền sở hữu của người phải thi hành án Có thể nói, chúng ta chưa có một căn cứ pháp lý cụ thể nào để hủy bỏ giao dịch giữa người phải thi hành án với người nhận

chuyển quyền sở hữu tài sản được thực hiện kể từ khi có bản án, quyết định sơ thẩm Vì hiện nay pháp luật chưa quy định việc có bản án, quyết định sơ thẩm là một căn cứ để hạn chế quyền tài sản đối với chủ sở hữu (người phải thi hành án), trừ trường hợp tài sản đó là đối tượng tranh chấp trong vụ án hoặc đã bị áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời hoặc là đã bị cơ quan thi hành án áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án Do vậy, mặc dù đã có bản án, quyết định sơ thẩm nhưng người phải thi hành án vẫn có thể chuyển quyền sở hữu tài sản của mình cho người khác một cách hợp pháp nếu không thuộc các trường hợp đã loại trừ nêu trên Khi đó việc hủy bỏ các giao dịch này là rất khó khăn Trừ trường hợp có căn cứ rõ ràng cho thấy đây là giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo nhằm lẫn tránh nghĩa vụ với người thứ ba 25

kê biên tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của họ Lúc này Cơ quan thi hành án lại phải thêm một bước giải quyết khiếu nại Còn nếu khi hết thời hạn 30 ngày, kể

từ ngày được thông báo mà không có người khởi kiện thì cơ quan thi hành án xử lý tài sản để thi hành án Như vậy, khi tài sản được phát mãi bán đấu giá để thi hành

25 Điều 124 Bộ luật Dân sự năm 2015