TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂNNGUYỄN THỊ THU HÀ VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở TỈNH ĐỒNG
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN THỊ THU HÀ
VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA,
HIỆN ĐẠI HÓA Ở TỈNH ĐỒNG NAI
Công trình được hoàn thành tại:
ĐẠI HỌC QUốC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS LÊ TRỌNG ÂN Phản biện độc lập 1: PGS.TS NGUYỄN THỊ THÚY VÂN Phản biện độc lập 2: PGS.TS TRẦN MAI ƯỚC
Trang 2Phản biện 2: PGS.TS TRẦN MAI ƯỚC Phản biện 3: PGS.TS NGUYỄN THANH
Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố
Hồ Chí Minh
Vào lúc giờ ngày tháng năm 2020
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Đại học quốc gia TP HCM
- Thư viện Trường Đại học KHXH & NV, TP HCM
- Thư viện Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 3ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐÉ N ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN
1 Tác giả: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay,
Tạp chí Giáo dục và Xã hội, chỉ số ISSN 1859 3917, số đặc biệt kỳ 2, 2
-2018, tr 217 - 220
2 Tác giả: Vai trò của giáo dục đại học đối với đào tạo nguồn nhân
lực ở Việt Nam hiện nay, chỉ số ISSN 1859 - 3917, số 89 (150), 8 - 2018, tr.
21 - 23, 28
3 Tác giả: Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và xây dựng con
người mới, Tạp chí Triết học, chỉ số ISSN 0866 7632, số 4 (335), 4
-2019, tr 74 - 81
4 Tác giả: Từ Tam đề, Ngũ quán trong nghi thức thọ trai của người
xuất gia nghĩ về con đường giáo dục nhân cách cho người Phật tử tại gia.
(Bài viết trong sách: Phật giáo với các mục tiêu thiên niên kỷ của Liên hợp
quốc, Nxb Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh, 2014, tr 956 - 977 TT TS.
Thích Nhật Từ - PGS.TS Trương Văn Chung - PGS.TS Nguyễn Công Lýđồng chủ biên)
Trang 4PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với các yếu tố khác của đời sống xã hội như: kinh tế, chính trị, vănhóa, giáo dục và đào tạo luôn là một trong những yếu tố có vai trò hết sức to lớn,góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình phát triển của xã hội Bởi giáo dục vàđào tạo có sứ mệnh đào tạo nên những người lao động có tri thức, có trình độchuyên môn, nghiệp vụ giỏi; có phẩm chất đạo đức, nhân cách tốt; có tinh thần, ýthức kỷ luật lao động cao, quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội
Nhận thức sâu sắc vấn đề đó, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạngcũng như trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Đảng và Nhà nước ViệtNam đã luôn quan tâm đến phát triển giáo dục và đào tạo, nhất là đào tạo nguồnnhân lực phục vụ cho sự nghiệp phát triển của đất nước nói chung, cho côngcuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói riêng Các Văn kiện, Nghịquyết của Đảng đã luôn khẳng định rõ vai trò to lớn và sứ mệnh cao cả của giáodục và đào tạo, rằng: “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, pháttriển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đấtnước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam”1
Đồng Nai là một trong những vùng đất có điều kiện thuận lợi cho sự giaolưu kinh tế, văn hóa, xã hội với các tỉnh thành trong nước cũng như với các nướctrong khu vực và trên thế giới; vì thế, sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung và
sự thành công trong công cuộc công nghiệp hóa nói riêng của tỉnh Đồng Naikhông chỉ có ý nghĩa to lớn đối với tỉnh nhà, mà còn có ý nghĩa quan trọng trongchiến lược phát triển vùng tứ giác trọng điểm vùng Nam Bộ Trong sự phát triển
đó, vai trò của giáo dục và đào tạo đối với việc đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứngyêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai có một vai trò và ý nghĩarất quan trọng Tuy nhiên, việc phát triển giáo dục và đào tạo và phát huy vai tròcủa nó đối với phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Đồng Nai hiện nay chưa thực sựđáp ứng tốt yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng như sựphát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quátrình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tỉnh Đồng Nai cần phát huy vai trò của giáodục và đào tạo đối với phát triển nguồn nhân lực để đẩy nhanh sự nghiệp phát
triển kinh tế - xã hội, như Quyết định Phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển
kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025 của Thủ
tướng Chính phủ đề ra cho tỉnh Đồng Nai là: “Phát huy lợi thế, duy trì nhịp độ
1 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Hà Nội: Chính trị quốc
gia - Sự thật, tr.77.
Trang 5phát triển nhanh và bền vững, xây dựng Đồng Nai trở thành tỉnh công nghiệphóa, hiện đại hóa, kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại vào năm 2020 Đẩy nhanh tái
cơ cấu kinh tế chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kết hợp chiều rộngvới chiều sâu, tạo nền tảng vững chắc để đi hẳn vào phát triển theo chiều sâu dựavào phát triển nền kinh tế tri thức giai đoạn 2021 - 2025”2 Bởi vậy, việc pháthuy vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trongquá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai là vấn đề cấp thiết, vừa
có tính thời sự cấp bách, vừa có ý nghĩa chiến lược lâu dài Với những lý do trên,
tác giả đã chọn vấn đề “Vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển
nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai”
làm luận án tiến sĩ Triết học
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đến đề tài
Có thể khái quát các công trình nghiên cứu về vai trò của giáo dục và đàotạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiệnđại hóa nói chung và ở tỉnh Đồng Nai nói riêng theo các hướng sau:
Thứ nhất, những công trình nghiên cứu về giáo dục và đào tạo, vai trò của nó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung, quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa nói riêng Về chủ đề này, ngoài các quan điểm có tính kinh
điển, là cơ sở lý luận về giáo dục của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh, qua các tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăngghen, trong C.Mác và Ph.Ăng
ghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 1995; của Hồ Chí Minh, trong Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2011,
là các công trình: Về giáo dục của Jean - Jacques Rousseau (1712 - 1778), xuất bản năm 1762; Dân chủ và giáo dục: nhập môn triết lý giáo dục của John
Dewey, xuất bản năm 1916 tại Mỹ, Nxb Tri Thức, Hà Nội, xuất bản năm 2008;
Báo cáo “Education in Vietnam, development, challenges and solutions” (Giáo
dục Việt Nam - Lịch s phát triển, thách thức và giải pháp) (Thomas J.Vallely
(2005), “Education in Vietnam, developpment, challennges and solutions”; công trình Phát triển giáo dục, phát triển con người phục vụ phát triển xã hội - kinh tế của Phạm Minh Hạc, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1996; công trình Giáo dục
và đào tạo Việt Nam thời hội nhập, Nxb Lao Động, 2007, hay tác phẩm Giáo dục Việt Nam hội nhập quốc tế của Phạm Đỗ Nhật Tiến, Phạm Lan Hương, Nxb.
Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2014
Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu về công nghiệp hóa, hiện đại hóa Về chủ đề này, có các công trình nghiên cứu như: Suy nghĩ về công nghiệp
2 Thủ tướng Chính phủ (2015) Quyết định Phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh
Đồng Nai đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025, Số: 734/QĐ-TTg, ngày 27/5 Hà Nội, tr.2
Trang 6hóa hiện đại hóa ở nước ta: một số vấn đề lý luận và thực tiễn của Ngô Đình
Giao (chủ biên, 1996), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Triết học với sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, của Nguyễn Thế Nghĩa, Nxb Khoa học xã hội,
Hà Nội, 1997; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn,
do Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế Nghĩa, Đặng Hữu Toàn (đồng chủ biên),
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002; Một số vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại
hóa ở Việt Nam, Đỗ Hoài Nam (chủ biên), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2004; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam và các nước trong khu vực của Phạm
Khiêm Ích - Nguyễn Đình Phan chủ biên, Nxb Thống kê, Hà Nội, 1994;
Thứ ba, nhóm các công trình nghiên cứu nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực và vai trò của nó với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ở Việt Nam và ở tỉnh Đồng Nai: Có các công trình như: Phát triển nguồn nhân
lực công nghiệp Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước và vai trò của công đoàn của TS Lê Thanh Hà, Nxb Lao động, Hà Nội,
2009; Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa
và hội nhập quốc tế do PGS, TS Vũ Văn Phúc và TS Nguyễn Duy Hùng đồng
chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2012; Về phát triển toàn
diện con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa do GS, VS Phạm Minh
Hạc chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuầt bản năm 2001; Nguồn lực
trí tuệ Việt Nam, lịch sử, hiện trạng và triển vọng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội, 2012 Ngoài ra, còn có rất nhiều bài viết đăng trên các tạp chí chuyên
ngành như: Nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực của Nguyễn Sinh Cúc,Tạp chí Lý luận chính trị số 2 - 2014; Về các tài liệu nghiên cứu về giáo
dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai, có các công trình: Đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2006 - 2010 và tầm nhìn đến năm 2020”; Quyết định số 2361/QĐ-UBND của UBND tỉnh về
“Chương trình tổng thể đào tạo phát triển nguồn nhân lực tỉnh Đồng Nai giai
đoạn 2011 - 2015”; và Quyết định số 6498/QĐ-UBND của UBND tỉnh, ngày 30
- 12 - 2016 về “Chương trình đào tạo phát triển nguồn nhân lực tỉnh Đồng Nai
2016 - 2020”; Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đồng Nai, 25 năm xây dựng và trưởng thành (1975 - 2000) của Sở GD&ĐT tỉnh Đồng Nai, 2002;310 năm giáo dục và đào tạo Biên Hòa - Đồng Nai, của Đỗ Hữu Tài - Bùi Quang Huy, Nxb Đồng
Nai, 2010
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án
Về mục đích: Từ những vấn đề lý luận chung về vai trò của giáo dục và
Trang 7đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực; luận án phân tích, đánh giá thựctrạng phát trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trongquá trình công nghiệp hóa, hiện hóa ở tỉnh Đồng Nai; từ đó, đề xuất nhữngphương hướng cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt vai trò của giáodục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệphóa, hiện hóa ở tỉnh Đồng Nai.
Về nhiệm vụ: Thứ nhất, trình bày, luận giải những vấn đề lý luận chung về
giáo dục và đào tạo; về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực; về vai tròcủa giáo dục và đào tạo với việc đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ quá trình đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thứ hai, phân tích làm rõ thực trạng vai trò
của giáo dục và đào tạo đối với việc đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ cho yêu
cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Đồng Nai Thứ ba, đề xuất
những phương hướng và giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của giáo dục
và đào tạo trong đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
Luận án nghiên cứu vai trò của giáo dục và đào tạo đối với phát triểnnguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai,
từ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Đồng Nai đến nay
5 Cơ sở lý luận và phương pháp của luận án
Cở sở lý luận: Luận án được thực hiện trên cơ sở thế giới quan và phương
pháp luận của chủ nghĩa nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quanđiểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục và đào tạo, và vai tròcủa nó đối với đời sống xã hội nói chung, đối với quá trình công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước nói riêng
Phương pháp nghiên cứu: Luận án s dụng tổng hợp các phương pháp
nhiên cứu như: phân tích và tổng hợp, diễn dịch và quy nạp, lịch s và logic, đốichiếu và so sánh, phương pháp hệ thống cấu trúc, phương pháp thống kê đểnghiên cứu và trình bày luận án
6 Đóng góp mới của luận án
Một là, trên cơ sở lý luận chung về vai trò của giáo dục và đào tạo đối với
quá trình phát triển kinh tế - xã hội, luận án phân tích, đánh giá và chỉ ra thựctrạng vai trò của giáo dục và đào tạo đối với phát triển nguồn nhân lực trong quátrình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai
Hai là, luận án đã đề xuất một số phương hướng cơ bản và giải pháp chủ
yếu phát huy hơn nữa vai trò của giáo dục và đào tạo đối với việc phát triển
Trang 8nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnhĐồng Nai.
7 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án
Ý nghĩa khoa học: Luận án góp phần làm rõ vấn đề lý luận chung về giáo
dục và đào tạo, về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực; về vai trò củagiáo dục và đào tạo trong đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ cho quá trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai hiện nay
Ý nghĩa thực tiễn: Những phương hướng và giải pháp mà luận án đưa ra,
trên cơ sở đánh giá thực trạng vai trò của giáo dục và đào tạo đối với việc đào tạonguồn nhân lực ở tỉnh Đồng Nai, sẽ góp phần giúp Đảng bộ, chính quyền tỉnhĐồng Nai tham khảo trong hoạch định chủ trương, cơ chế, chính sách để pháthuy hơn nữa vai trò của giáo dục và đào tạo trong đào tạo nguồn nhân lực, phục
vụ cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai
8 Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungluận án được kết cấu thành 03 chương 07 tiết, 18 tiểu tiết
Chương 1
LÝ LU N CHUNG VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VÀ VAI TRÕ CỦA NÓ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN
LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA,
HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM
• • •
1.1 LÝ LU N CHUNG VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO, VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC, VỀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
• 7 • 7 • •
1.1.1 Lý luận về giáo dục và đào tạo
Qua nghiên cứu các quan điểm khác nhau về giáo dục và đào tạo, luận áncho rằng giáo dục và đào tạo là hoạt động có tổ chức, với mục đích truyền đạt trithức và các kỹ năng thực hành, chuyên môn, nghề nghiệp thông qua việc giảngdạy, đào tạo, nghiên cứu, từ đó bồi dưỡng, phát triển trí tuệ, phẩm chất và nănglực của con người, nhằm phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốcgia, dân tộc, nhờ đó “mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hóa dântộc và nhân loại được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài người
không ngừng tiến lên” Giáo dục và đào tạo có những chức năng: Một là, truyền
đạt, lĩnh hội những tri thức và kinh nghiệm lịch s - xã hội, biến những giá trị văn
hóa của xã hội thành tài sản của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng Hai là, giáo
Trang 9dục và đào tạo là hoạt động trực tiếp phát triển, nâng cao trình độ nhận thức và
vận dụng những tri thức khoa học, kỹ thuật vào sản xuất của con người Ba là,
bồi dưỡng, phát triển các phẩm chất và năng lực của con người, phục vụ cho sựphát triển kinh tế - xã hội
1.1.2 Lý luận về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực
Nguồn lực con người là tổng hòa các yếu tố về sức khỏe, trí tuệ; phẩm chấtđạo đức, chính trị; trình độ chuyên môn, kỹ năng, kinh nghiệm, đang và sẵn sàngtham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia Với quanniệm như vậy, nguồn nhân lực bao gồm ba yếu tố cơ bản cấu thành: số lượngnguồn nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực và cơ cấu nguồn nhân lực Ngoàinhững nội dung trên, về nguồn nhân lực còn cần phải được xem xét ở hiệu quả
sử dụng nguồn lực ấy Nghĩa là, cần xem xét nguồn nhân lực một cách toàn diện,đúng đắn; tức cần phải xem xét ở cả trạng thái tĩnh, trạng thái khả năng lẫn trạngthái động, trạng thái hiện thực Phát triển nguồn nhân lực, thực chất là nâng caogiá trị nguồn lực con người, chủ yếu trên các phương diện về sức khỏe, trí tuệ,đạo đức, chính trị, chuyên môn, kỹ năng, kinh nghiệm, kỷ luật lao động nhằmnâng cao hiệu quả lao động để đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu phát triển kinh
tế - xã hội của mỗi vùng và của đất nước Để phát triển nguồn nhân lực một cáchtoàn diện cần phải được tiến hành với ba nội dung cơ bản là: phát triển nguồnnhân lực về số lượng, chất lượng, cơ cấu và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực
1.1.3 Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diệncác hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ s dụnglao động thủ công là chính, sang s dụng một cách phổ biến sức lao động cùng vớicông nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triểncủa công nghiệp và tiến bộ khoa học và công nghệ, tạo ra năng suất lao động xãhội cao; với những nội dung cơ bản: phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ
sở hạ tầng kỹ thuật xã hội, trên cơ sở hiện đại hóa nền sản xuất xã hội và áp dụngnhững thành tựu khoa học và công nghệ tiến tiến, hiện đại, xây dựng cơ cấu kinh
tế hiện đại và hợp lý, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn với bảo vệtài nguyên môi trường và đảm bảo an sinh xã hội
1.2 VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI Sự PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA , HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM
1.2.1 Giáo dục và đào tạo là nền tảng phát triển nguồn nhân lực, phục
vụ đắc lực quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam
Giáo dục và đào tạo là nền tảng cho sự phát triển nguồn nhân lực, phục vụ
Trang 10đắc lực quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, được thể hiện: Thứ nhất, giáo
dục và đào tạo là nền tảng phát triển số lượng nguồn nhân lực, yếu tố đầu tiên
góp phần nâng cao sức mạnh và hiệu quả sự tác động của lực lượng lao động
trong việc cải tạo tự nhiên và xã hội Thứ hai, giáo dục và đào tạo là nền tảng
phát triển chất lượng nguồn nhân lực Chất lượng nguồn lao động chính là trình
độ khả năng của năng lực thế chất và năng lực tinh thần cấu thành nên lực lượnglao động xã hội, được thể hiện ở ở sự hình thành và phát triển có hệ thống cácnăng lực, phẩm chất của con người, trình độ văn hóa, chuyên môn, kỹ thuật củangười lao động và là nguồn gốc cơ bản để nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo
chuyên môn Thứ ba, giáo dục và đào tạo là nền tảng phát triển cơ cấu nguồn
nhân lực Cơ cấu nguồn nhân lực thường được hiểu như là cấu trúc của nguồn
nhân lực hay cách tổ chức nguồn nhân lực, bao gồm các thành tố phân loại theomột tiêu chí nào đó cùng với tỉ trọng tương quan giữa các thành tố đó Nội dung
cơ cấu nguồn nhân lực phụ thuộc vào quan niệm về nguồn nhân lực
1.2.2 Giáo dục và đào tạo là động lực phát triển nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam
Giáo dục và đào tạo là động lực phát triển nguồn nhân lực, đáp ứng yêu
cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, được thể hiện: Trước hết, giáo
dục và đào tạo là động lực phát triển chất lượng nguồn nhân lực, thể hiện: trí lực
hay năng lực tinh thần của nguồn nhân lực; thể lực hay năng lực thể chất của
nguồn nhân lực và phẩm chất đạo đức, trình độ văn hóa của nguồn nhân lực Thứ
hai, giáo dục và đào tạo là động lực phát triển số lượng nguồn nhân lực Để xây
dựng và phát triển đất nước, điều quan trọng là phải dựa vào tổng hòa các nguồnlực như: tài nguyên thiên nhiên, nguồn vốn, đất đai, khoa học - kỹ thuật, nguồnnhân lực mỗi nguồn lực này có vị trí, vai trò nhất định trong sự phát triển xãhội, trong đó, nguồn nhân lực luôn ở vị trí trung tâm đối với các nguồn lực khác
và giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Thứ ba, giáo dục
và đào tạo là động lực phát triển cơ cấu nguồn nhân lực, được thể hiện ở hai
khía cạnh cơ bản, đó là giáo dục và đào tạo tạo động lực thúc đẩy phát triểnnguồn nhân lực ở các ngành nghề được đào tạo và thúc đẩy đa dạng hóa trình độđào tạo và vị trí công việc của nguồn nhân lực
Kết luận chương 1
Trong sự phát triển của xã hội, giáo dục và đào tạo luôn là một trongnhững yếu tố có vai trò hết sức quan trọng Bởi giáo dục và đào tạo có sứ mệnhđào tạo nên những người lao động có tri thức, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụgiỏi; có phẩm chất đạo đức tốt; có ý thức kỷ luật lao động cao, quyết định sự
Trang 11phát triển kinh tế - xã hội.
Phát triển giáo dục và đào tạo, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho quátrình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực chất là đào tạo, phát triển, nâng caophẩm chất và năng lực của người lao động, chủ yếu trên các phương diện về trítuệ, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; trình độ kỹ thuật, kỹ năng, kinh nghiệm;phẩm chất chính trị, đạo đức; tinh thần lao động, ý thức, tác phong kỷ luật laođộng và thể chất Từ đó người lao động ngày càng có đầy đủ phẩm chất và nănglực, tham gia vào quá trình sản xuất, với kỹ thuật, công nghệ và phương pháphiện đại, tiên tiến, dựa trên những thành tựu mới của khoa học và công nghệ, tạo
ra năng suất lao động xã hội cao, và qua đó họ có thể tham gia tích cực vào trongđời sống xã hội Vì thế, có thể nói, giáo dục và đào tạo chính là cơ sở, là nền tảng
và là động lực của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Chương 2
THỰC TRẠNG VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG QUÁ
TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở TỈNH ĐỒNG NAI
2.1 KHÁI QUÁT THÀNH Tựu XÂY DựNG, PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐÉN VAI TRÕ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN Lực TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở TỈNH ĐỒNG NAI
2.1.1 Khái quát thành tựu xây dựng, phát triển giáo dục và đào tạo của tỉnh Đồng Nai (từ năm 1975 đến nay)
Thời kỳ khôi phục, cải tạo nền giáo dục cũ và xây dựng nền giáo dục mới của tỉnh Đồng Nai
Đây là thời kỳ từ năm 1975 đến năm 1986, theo chỉ thị 221- CT/TW của
Ban Bí thư Trung ương Đảng về “Công tác giáo dục ở miền Nam sau ngày hoàn
toàn giải phóng”, chỉ thị 222- CT/TW về “Công tác giáo dục Đại học và Chuyên nghiệp ở miền Nam trong thời gian tới””, và theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV, V, triển khai các Nghị quyết của Tỉnh Đảng bộ lần thứ II, III, sự nghiệp phát triển giáo dục và đào của Đồng Nai thời kỳ này thể
hiện ở những nhiệm vụ và nội dung chính: Một là, hoàn thành việc tiếp quản vàcải tạo hệ thống trường lớp của chế độ cũ để lại; Hai là, xây dựng mới hệ thốngtrường lớp mẫu giáo, phổ thông đều khắp các địa bàn của tỉnh; Ba là, phát triểncác trường trung học chuyên nghiệp, dạy nghề về để đào tạo lực lượng cán bộ
Trang 12quản lý, cán bộ kỹ thuật và công nhân viên đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xãhội của tỉnh; Bốn là, hoàn thành chỉ tiêu xóa mù chữ cho người lao động và xâydựng hệ thống trường, lớp bổ túc văn hóa rộng khắp toàn tỉnh, tạo điều kiện chocán bộ, nhân dân được học tập nâng cao trình độ văn hóa để tham gia xây dựng
và phát triển kinh tế, xã hội; Năm là, xây dựng hoàn chỉnh bộ máy quản lý từ TyGiáo dục đến các trường học
Thời kỳ đổi mới giáo dục và đào tạo của tỉnh Đồng Nai
Thực hiện đường lối đổi mới theo tinh thần Đại hội lần thứ VI của ĐảngCộng sản Việt Nam (tháng 12 - 1986), Đảng bộ Đồng Nai đã định hướng chocông cuộc đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo của tỉnh, gắn liền với quá trìnhđổi mới kinh tế - xã hội của tỉnh (1987 - 2000) Nghị quyết Đại hội đại biểu lầnthứ V và VI của Đảng bộ tỉnh nêu rõ: “Đổi mới sự nghiệp giáo dục - đào tạo theohướng xã hội hóa; củng cố, duy trì phát triển về quy mô, nâng cao chất lượng vàphát huy hiệu quả”3 Từ năm học 1990 - 1991, được sự chỉ đạo của Bộ giáo dục
và Đào tạo, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân, ngành giáo dục và đào tạo Đồng Nai đãđánh giá, sơ kết những năm đầu thực hiện đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạocủa tỉnh nhà, đồng thời xây dựng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo chonhững năm tiếp theo Công cuộc đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo của tỉnhtập trung vào những nội dung chủ yếu như sau: Một là, củng cố, sắp xếp lại hệthống giáo dục và đào tạo và mạng lưới trường lớp; Hai là, xã hội hóa giáo dục
và đào tạo, đa dạng hóa các loại hình trường lớp; Ba là, đào tạo, bồi dưỡng, pháttriển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục; Bốn là, hoàn thiện công tácbồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý trường học; Năm là, đổi mới quản lý,phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả đào tạo
Thời kỳ phát triển giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh Đồng Nai
Có thể khái quát sự phát triển của giáo dục và đào tạo của tỉnh Đồng Naitrong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở những nội dung sau:Một là, hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân, phát triển theo hướng đa dạnghóa và hệ thống giáo dục mở, ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nguồnnhân lực và yêu cầu học tập của nhân dân; Hai là, đổi mới căn bản công tác quản
lý giáo dục, đào tạo; Ba là, phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáodục, tăng nhanh về số lượng, từng bước chuẩn hóa về chất lượng, đáp ứng yêucầu của sự nghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo, phục vụ công nghiệp hóa, hiệnđại hóa; Bốn là, đổi mới chính sách, cơ chế tài chính, đầu tư cơ sở vật chất, trang
3Tỉnh ủy Đồng Nai: Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ VI, 1996, tr 59
Trang 13thiết bị dạy và học trong các cơ sở giáo dục và đào tạo, tạo điều kiện cho sựnghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo của tỉnh; Năm là, nâng cao chất lượng, hiệuquả nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là khoa học giáo dục
và khoa học quản lý; Sáu là, chủ động hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tácquốc tế trong giáo dục và đào tạo; Bảy là, thực hiện tốt xã hội hóa giáo dục,khuyến khích các nguồn lực phát triển giáo dục và đào tạo
2.1.2 Những nhân tố tác động đến vai trò của giáo dục đào tạo đối với đào tạo, phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Đồng Nai
Thứ nhất, tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến giáo dục và đào tạo và vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ơ tỉnh Đồng Nai Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở tỉnh Đồng
Nai đã đẩy mạnh phân công lao động xã hội, phát triển nhiều ngành nghề mới,
mở rộng giao lưu kinh tế giữa Đồng Nai với những địa phương trong và ngoàinước thúc đẩy kinh tế tăng trưởng nhanh, thu nhập tăng, người lao động có điềukiện đầu tư giáo dục Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có tácđộng ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển năng lực và nhân cách con người như:tính quyết đoán, năng động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm; đồng thời, làđiều kiện thuận lợi để mỗi người rèn luyện, hoàn thiện về phẩm chất đạo đức, lối
sống Bên cạnh những mặt tác động tích cực, kinh tế thị trường cũng gây ra hàng
loạt những hiện tượng tiêu cực ảnh hưởng không nhỏ đến nhân cách của đội ngũcán bộ, đảng viên Sự phân hoá giàu nghèo làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn
xã hội; dễ nảy sinh những tệ nạn tham nhũng, tội phạm, bạo lực; kích thích chủnghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, lối sống chạy theo đồng tiền bất chấp đạo lý
Thứ hai, tác động của quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đến giáo dục và đào tạo và vai trò của giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ơ tỉnh Đồng Nai Qúa trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tạo ra những cơ: Tỉnh Đồng Nai
có điều kiện để học hỏi, tiếp thu, trao đổi, nâng cao trình độ, kinh nghiệm quản
lý, nguồn vốn của thế giới, đặc biệt là những tri thức để phát triển nền kinh tế số,tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm toàn cầu; mở ra cơ hội mở rộng sản xuất, giảiquyết việc làm, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân, tham gia quá trình hợptác và phân công lao động quốc tế Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế còn mở ra
cơ hội lớn cho giáo dục và đào tạo tỉnh Đồng Nai tiếp cận, học hỏi về mục tiêu,