Luận văn thạc sĩ vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn giáo dục công dân

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ MAI VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN LƯƠNG TÀI,

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ MAI

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT

HUYỆN LƯƠNG TÀI, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ MAI

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT

HUYỆN LƯƠNG TÀI, TỈNH BẮC NINH

Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận Chính trị

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ HƯỜNG

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng

dẫn khoa học của TS Nguyễn Thị Hường trường Đại học Sư phạm - Đại học

Thái Nguyên Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực

và chưa từng ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác và thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Mai

LỜI CẢM ƠN

Được sự giúp đỡ của thầy cô giáo khoa Giáo dục chính trị trường Đại học

sư phạm Thái Nguyên, đặc biệt được sự giúp đỡ tận tình của người hướng dẫn

khoa học - T.S Nguyễn Thị Hường đã giúp em hoàn thành luận văn tốt nghiệp

này

Là học viên khi làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, với trình độ

nhận thức và năng lực còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi sai sót Kính

mong được sự đóng góp ý kiến giúp đỡ, phê bình của các thầy cô giáo và các bạn

đọc để đề luận văn được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái nguyên, tháng 5 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Mai

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 3

7 Những đóng góp mới của đề tài 3

8 Kết cấu của đề tài 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài 5

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 7

1.2 Một số vấn đề lý luận về phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình 9

1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học và phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình 9

1.2.2 Đặc trưng và các hình thức của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình 14

1.3 Ưu, nhược điểm của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT 16

1.3.1 Ưu điểm của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT 16

1.3.2 Nhược điểm của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT 17

1.4 Sự cần thiết của việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT 19

1.4.1 Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học GDCD ở các trường THPT góp phần nâng cao chất lượng giờ học 19

1.4.2 Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học GDCD ở các trường THPT góp phần nâng cao năng lực cho cả giáo viên và học sinh 20

1.4.3 Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học GDCD ở các trường THPT góp phần quan trọng trong giáo dục đạo đức, ý thức công dân, giáo dục nhân cách cho người công dân mới xã hội chủ nghĩa 22

Chương 2 BIỆN PHÁP VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN LƯƠNG TÀI, TỈNH BẮC NINH 24

2.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh 24

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan 25

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 25

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả 27

2.2 Những biện pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh 28

2.2.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên và học sinh về vai trò của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh 282.2.2 Xây dựng quy trình dạy học vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân theo định hướng năng lực 302.2.3 Kết hợp linh hoạt các phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân 332.2.4 Đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học 38 2.2.5 Đảm bảo những điều kiện vật chất trong quá trình vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình vào dạy học môn Giáo dục công dân 41

Chương 3 ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN LƯƠNG TÀI, TỈNH BẮC NINH 44

3.1 Vài nét về đặc điểm các trường THPT ở huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh 443.1.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, xã hội huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh 443.1.2 Khái quát đặc điểm các trường THPT trên địa bàn huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh 453.2 Đề xuất quy trình vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong tổ chức dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh 483.2.1 Nghiên cứu, rà soát cấu trúc, nội dung chương trình sách giáo khoa môn GDCD 483.2.2 Lựa chọn bài học và xác định mục tiêu 503.2.3 Thiết kế các hoạt động dạy học vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình 52

3.2.4 Xây dựng công cụ đánh giá 53

3.2.5 Thực nghiệm tổ chức dạy học 60

3.3 Thực nghiệm sư phạm (vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh) 61

3.3.1 Kế hoạch thực nghiệm 61

3.3.2 Nội dung thực nghiệm 62

3.3.3 Kết quả thực nghiệm 63

3.3.4 Một số vấn đề đặt ra trong vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh 74

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83 PHỤ LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

HN&GĐ Hôn nhân và gia đình

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Thang đo năng lực năng lực hợp tác trong phát hiện, nhận diện

vấn đề và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh - bước đầu xây dựng 54Bảng 3.2 Thang đo năng lực GQVĐ 57Bảng 3.3: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

của trường THPT Lương Tài 1 64Bảng 3.4: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

của trường THPT Lương Tài 2 66Bảng 3.5: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

trường THPT Lương Tài 1 69Bảng 3.6: Kết quả kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

trường THPT Lương Tài 2 72

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ở

trường THPT Lương Tài 1 64Biểu đồ 3.2: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ở

trường THPT Lương Tài 2 66Biểu đồ 3.3: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ở

trường THPT Lương Tài 1 70Biểu đồ 3.4: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

trường THPT Lương Tài 2 72

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong xu thế hội nhập và phát triển, để chấn hưng dân tộc và tránh khỏi nguy cơ tụt hậu xa hơn thì tất yếu phải tiến hành đổi mới toàn diện Trong đó, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng là một trong những vấn đề trọng yếu Nghị quyết số 29 của Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) khẳng định, đổi mới giáo dục đào tạo không chỉ là quốc sách hàng đầu, là “chìa khóa” mở ra con đường đưa đất nước tiến lên phía trước,

mà còn là “mệnh lệnh” của cuộc sống Tuy nhiên, đổi mới phải cần được tiến

hành đồng bộ Cần phải đổi mới theo hướng: Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, chú trọng đổi mới phương pháp dạy học, bởi chỉ có đổi mới phương pháp dạy học, chúng ta mới

có thể tạo ra được sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo ra lớp người năng động, sáng tạo, có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới đang hướng đến nền kinh tế tri thức.[45]

Môn Giáo dục công dân là môn học có ý nghĩa quan trọng trong thực hiện các mục tiêu giáo dục ở nhà trường phổ thông Chương trình Giáo dục công dân ở phổ thông nói chung, Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông nói riêng giữ vai trò chủ đạo trong hình thành và bồi đắp các giá trị sống, phát triển cho học sinh phẩm chất đạo đức, những năng lực cần thiết như: năng lực giao tiếp, hợp tác, giải quyết các vấn đề của thực tiễn đời sống, làm chủ bản thân, thực hiện trách nhiệm công dân phù hợp với chuẩn giá trị đạo đức và quy định của pháp luật Do vậy, việc tổ chức dạy học có hiệu quả môn học này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Môn Giáo dục công dân lớp THPT được xây dựng trên cơ sở phát triển nối tiếp các nội dung Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở trên nguyên tắc đồng tâm và phát triển nên có vai trò quan trọng trong việc trang bị cho học sinh thế giới quan, phương pháp luận đúng đắn Đồng thời, cung cấp cho các em những

hiểu biết cơ bản nhất về các vấn đề chính trị, xã hội và pháp luật nhằm giúp các

em có thể chủ động, tự giác điều chỉnh hành vi của cá nhân và đánh giá được hành vi của người khác phù hợp với các quy định của pháp luật trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trong thực tế, nhận thức về vị trí, vai trò cũng như việc tổ chức dạy học môn học này hiện nay còn

có nhiều hạn chế Nhiều cán bộ quản lý, giáo viên đứng lớp vẫn cho rằng đây môn học phụ không cần quan tâm, là môn học ai cũng có thể dạy nhất là cán bộ quản lý cần có giờ để tính phụ cấp đứng lớp hoặc giả bù đắp cho những giáo viên không đủ giờ trong dạy học các môn học khác Chính vì vậy, hiệu quả dạy học không cao

Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình là phương pháp dạy học với trọng tâm là phân tích và giải quyết các vấn đề của một trường hợp (tình huống) được lựa chọn trong thực tiễn Phần lớn học sinh tự lực nghiên cứu một tình huống thực tiễn và giải quyết các vấn đề của tình huống đặt ra Chính vì những ưu điểm trên nên khi vận dụng phương pháp này một cách hiệu quả sẽ giúp người học dễ hiểu, dễ nhớ, dễ khắc sâu kiến thức Với đặc thù kiến thức và dung lượng thời gian hiện nay trong tổ chức dạy học Giáo dục công dân ở THPT thì phương pháp này có thể phát huy được tối đa các năng lực cần thiết của người học

Từ những lý do trên, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Vận dụng phương

pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân

ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh” làm luận văn thạc sĩ, với

mong muốn góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào việc nâng cao hiểu quả dạy học môn Giáo dục công dân ở THPT trong giai đoạn tới

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Đề tài nghiên cứu vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh,

từ đó đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp dạy học này ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn GDCD ở trường THPT

- Khảo sát vấn đề vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

- Đề xuất một số biện pháp để việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn GDCD ở trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

- Tiến hành thực nghiệm một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu vấn đề vận dụng phương

pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân

ở THPT

4.2 Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu vận dụng phương pháp

nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh từ năm 2017 - 2018

5 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu vận dụng có hiệu quả phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông thì chất lượng dạy học bộ môn sẽ được nâng cao, phẩm chất và năng lực của học sinh sẽ càng được hoàn thiện

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu lý luận

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm ở trường phổ thông

7 Những đóng góp mới của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình nói riêng trong dạy học môn Giáo dục công dân nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

Đề tài còn có thể hỗ trợ cho các giáo viên dạy học và học sinh học tập môn Giáo dục công dân ở các trường THPT và là tài liệu tham khảo để có thêm phương pháp dạy học môn học có hiệu quả cao hơn

8 Kết cấu của đề tài

Đề tài ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục thì nội dung đề tài gồm có ba chương chính:

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong môn Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông

Chương 2: Biện pháp vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

Chương 3: Đề xuất quy trình vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Trên thế giới, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu và vận dụng trong thực tiễn nhất là lĩnh vực giáo dục học, tâm lý học, tội phạm học, xã hội học… Có thể kể đến một số công trình sau đây:

Nhà nghiên cứu Bernd Meier (Đức) có tác phẩm: “Một số vấn đề chung

về phương pháp dạy học ở trường trung học” viết chung với T.S Nguyễn Văn

Cường - Bộ giáo dục và đào tạo, Hà Nội - 2007 đã cung cấp những nội dung cơ bản đến nhiều phương pháp dạy học nói chung, phương pháp nghiên cứu điển hình nói riêng trong tổ chức dạy học ở các trường THPT ở Đức Qua đó, các tác giả nhấn mạnh, Việt Nam cần đẩy nhạnh việc đổi mới phương pháp, cách thức

tổ chức dạy học bởi chỉ có như vậy, nền giáo dục Việt Nam mới có thể phát triển

và hội nhập với xu thế phát triển của thế giới [5]

Nhóm tác giả: Bock Edwin A và Alan K Campbell với công trình “Nghiên cứu điển hình trong Chính phủ Mỹ: Chương trình trường hợp liên đại học”,

Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ, 1962 đã có những đánh giá khá toàn vẹn

về những vấn đề lý luận chung về phương pháp NCTH điển hình Nêu bật tính hiệu quả của vận dụng phương pháp này trong nhiều lĩnh vực nhất là giáo dục học [10]

Bromley D.B với công trình: “Phương pháp nghiên cứu tình huống trong Tâm lý học và các ngành liên quan”, John Wiley, Chichester, Anh, 1986 bàn đến

tính năng, vai trò của PPNCTH trong Tâm lý học và nhiều ngành khoa học khoa học xã hội.[11]

Tác giả: Campbell Donald T có bài: “Các bậc tự do” và nghiên cứu điển hình” cũng bàn đến ưu điểm của nghiên cứu trường hợp điển hình được vận dụng

khá phổ biến trong khoa học chính trị [12]

Nhóm tác giả: Roger Gomm, Martyn Hammerlsey và Peter Foster,

“Nghiên cứu điển hình và tổng quát hóa”, cũng đưa ra những nhận định có tính

tổng quan về hiệu năng của phương pháp NCTHĐH [52]

Keeves và John P có: “Nghiên cứu Giáo dục, Phương pháp và Đo lường: Cẩm nang Quốc tế” cũng phân tích mối quan hệ giữa các phương pháp dạy học

nói chung, NCTHĐH nói riêng với các phương pháp đánh giá, đo lường kết quả trong dạy học [37]

Tác giả Mitchell J Clyde với: “Phân tích tình huống và tình huống”, cũng

có những đánh giá phản biện xung quanh các nội dung cơ bản về nghiên cứu trường hợp điển hình được các tác giả Roger Gomm, Martyn Hammerlsey và

Peter Foster đề cập trong bài: Phương pháp nghiên cứu điển hình: Các vấn đề chính, Các nội dung chính [43]

Ngoài ra, còn một số các công trình khác cũng đưa ra nhiều kiến giải xung quanh những nội dung chính của phương pháp NCTHĐH như:

Nhóm tác giả: Pigors Paul và Faith Pigors với: “Phương pháp tình huống trong quan hệ xã hội: Quy trình sự cố”, McGraw- Hill, New York, NY, 1961.[48]

Platt Jennifer: “Nghiên cứu điển hình trong tư tưởng phương pháp học của Mỹ”, Xã hội học hiện tại, Xuân 1992, 40 (1):[49]

Shavelson Richard J và Lisa Towne (biên tập): “Nghiên cứu khoa học về Giáo dục”, Báo chí Học viện Quốc gia, Washington, DC, 2002 [53]

Sieber Samuel D: “Sự tích hợp các phương pháp nghiên cứu thực địa và khảo sát”, Tạp chí Xã hội học Mỹ, 1973 [54]

Simons Helen, “Nghịch lý của nghiên cứu điển hình”, Tạp chí Giáo dục

Cambridge, 1996, 26: [55]

Norman K Denzin và Yvonna S Lincoln (biên tập), Stake Robert E.,

“Nghiên cứu điển hình”, Sổ tay nghiên cứu định tính, Ấn phẩm Sage, Thousand

Oaks, CA, 1994 [47]

John P Keeves (ed.), Stenhouse: “Phương pháp nghiên cứu tình huống”,

Nghiên cứu Giáo dục, Phương pháp và Đo lường: Cẩm nang Quốc tế, Báo chí Pergamon, Oxford, Anh, 1988 [36]

Yin Robert K: “Ứng dụng nghiên cứu điển hình”, Sage, Thousand Oaks,

CA, 2003a, ấn bản lần 2 [60]

YinRobert K: “Nghiên cứu điển hình: Thiết kế và phương pháp”, Sage,

Thousand Oaks, CA, 2003b, ấn bản thứ 3 [62]

Leonard Bickman và Debra J.Rog (eds.), Yin Robert K., “Phiên bản nghiên cứu điển hình tóm tắt”, Sổ tay nghiên cứu xã hội ứng dụng, Sage,

Thousand Oaks, CA, 1998 [39]

Yin Robert K: “Nghiên cứu Điển hình”, Sage, Thousand Oaks, CA,

2004.[61]

Đánh giá tổng quan, các công trình nêu trên đã cung cấp những những vấn

đề lý luận chung nhất về nghiên cứu trường hợp điển hình như: Khái niệm; ưu, nhược điểm; cách thức tổ chức, những vấn đề đặt ra của việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng

để tác giả có vận dụng trong thực tiễn nghiên cứ của bản thân

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, vấn đề đổi mới PPDH nói chung, vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình nói riêng đã được nhiều tổ chức, nhiều học giả quan tâm nghiên cứu, có thể trích dẫn một số công trình sau đây:

- Công trình: “Một số kĩ thuật và phương pháp dạy học tích cực” do Bộ Giáo dục và Đào tạo biên soạn trên tinh thần tổng kết dự án Việt - Bỉ, đã đánh

giá một cách khái quát những vấn đề lí luận và thực tiễn của đổi mới hoạt động giáo dục Trong đó, tập trung phân tích thực trạng vận dụng các phương pháp,

kỹ thuật dạy học tích cực trên thế giới và ở Việt Nam [8]

Công trình: “Đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD của tác giả Lưu

Thị Thuỷ - NXB Giáo Dục (2009) cũng đã làm rõ cơ sở lý luận chung về đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD ở các trường THPT hiện nay [57]

Tác giả Thái Duy Tuyên với công trình: Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới, NXB Giáo dục, Hà Nội (2008) cũng phân tích sự giống và

khác nhau giữa phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học hiện đại Trên cơ sở đó, tác giả làm rõ sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay chính là một trong những giải pháp cơ bản để chấn hưng nền giáo dục nước nhà [58.]

Công trình của tác giả Vũ Đình Bảy: “Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông”, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2005,

cũng có những kiến giải về tổ chức dạy học GDCD nói chung về vận dụng các phương pháp dạy học tích cực nhất là PPNCTHĐH nói riêng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn GDCD hiện nay ở THPT cho tương xứng với vị thế, vai trò của môn học [3]

Bên cạnh đó, còn một số công trình nghiên cứu khác như:

“Phát triển tính tích cực, tính tự lực của học sinh trong quá trình dạy học”,

của tác giả Nguyễn Ngọc Bảo, Bộ Giáo dục và Đào tạo - Vụ Giáo viên, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1995 [1]

Nguyễn Văn Cường (2006), “Đổi mới phương pháp dạy học trung học phổ thông Một số vấn đề chung” Dự án phát triển giáo dục trung học phổ thông

Bộ Giáo dục và Đào tạo [15]

“Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn GDCD lớp 12” sáng kiến kinh nghiệm của tác giả Phạm Thị Dinh, trường

THPT Sông Day - Đồng Nai, 2015 [18]

“Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong khoa học xã hội và tâm lý học” của tác giả Nguyễn Bá Đạt, Tạp chí Tâm lý học số 10, [tr.56], 2005

[21]

“Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa”của Trần

Bá Hoành, NXB Đại học sư phạm, Hà Nội, 2007 [31]

Tác giả Vũ Lệ Hoa có bài: “ Sử dụng phương pháp sư phạm tương tác - một số biện pháp nâng cao tính tích cực học tập của học sinh”, Tạp chí giáo dục

riêng Tuy nhiên, chưa có đề tài nào tập trung nghiên cứu về “Nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh”

1.2 Một số vấn đề lý luận về phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học và phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

1.2.1.1 Khái niệm phương pháp dạy học

Phương pháp là một thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Methodos” nghĩa là con đường nghiên cứu, cách thức nhận thức, cách thức để đạt mục đích

Trong thực tế, phương pháp còn được hiểu là hệ thống những quy tắc, nguyên tắc, quy phạm dùng để chỉ đạo kỹ thuật, tổ hợp các bước đi, các quy trình

mà trí tuệ phải đi theo để tìm ra và chứng minh chân lý Phương pháp cũng còn được hiểu là kế hoạch được tổ chức hợp lý trong ngành quản lý

Theo nghĩa chung nhất thì phương pháp là cách thức, là con đường, là phương tiện để đạt mục đích, là hoạt động được sắp sếp theo một trật tự nhất định để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và thực tiễn

Như vậy, với tư cách là con đường, cách thức để đạt mục đích, phương pháp bao gồm hai mặt:

Mặt khách quan: là các quy luật khách quan chi phối đối tượng mà chủ thể

(giáo viên) phải ý thức được như các quy luật tâm lý, lý luận dạy học… chi phối quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh (đối tượng)

Mặt chủ quan: các thao tác và các phương tiện hướng vào đối tượng mà chủ

thể (giáo viên) phải lựa chọn hợp với quy luật chi phối đối tượng (học sinh)

Hai mặt này có mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ Chính những cách thức

và phương tiện được xây dựng nhờ những quy luật khách quan được dùng để tiếp cận và cải biến hiện thực, để thu lượm những kết quả mới tạo thành phương pháp Các quy luật tự chúng không thể trở thành phương pháp nhưng thiếu chúng thì không thể có được phương pháp và phương tiện đúng đắn, không thể có phương pháp khoa học

Phương pháp là phạm trù gắn liền với hoạt động có ý thức của con người, giúp con người nhận thức được hiện thực khách quan Do đó, phương pháp là yếu tố quyết định thành công hay thất bại trong hoạt động nhận thức và cải tạo

thực tiễn của con người

Quá trình dạy học là một quá trình bao gồm nhiều yếu tố có mối liên hệ mật thiết với nhau Thông thường, quá trình dạy học là sự kết hợp của ba yếu tố: nội dung môn học, giáo viên và học sinh Sự gắn kết mật thiết của các yếu tố tạo nên vòng tròn khép kín trong quá trình dạy học Tại đó, sự hoạt động của vòng trước là tiền đề, là cơ sở cho vòng sau tiếp tục Việc thực hiện liên tiếp các vòng

đó của giáo viên và học sinh sẽ giúp người giáo viên hình thành và xây dựng phương pháp dạy học bộ môn với tư cách khoa học, giúp người học sinh nâng cao dần nhận thức khoa học và có thái độ học tập đúng đắn

Trong ngành giáo dục nói chung, dạy học nói riêng cần sử dụng rất nhiều các phương pháp khác nhau, trong mỗi phương pháp nó lại mang một ý nghĩa và nhiệm vụ khác nhau Nhưng về cơ bản, các phương pháp mà người dạy sử dụng đều nhằm mục đích làm cho học sinh lĩnh hội, tiếp thu đầy đủ được tri thức một cách chính xác, dễ hiểu nhất, nhanh chóng và dễ dàng nhất Bởi vậy, kết quả của dạy học và giáo dục trong nhà trường THPT không chỉ được đánh giá ở mặt nội dung kiến thức mà nó còn đánh giá được ở mặt phương pháp dạy học Để có được phương pháp dạy học hiệu quả và đúng đắn, đòi hỏi người dạy cần có một lượng kiến thức nhất định về phương pháp dạy học, được rèn luyện, bồi dưỡng thường xuyên Ngoài ra còn phải dựa vào việc vận dụng kinh nghiệm vào đời sống thực tiễn, từ những kinh nghiệm của bản thân, người dạy cần lựa chọn, đúc kết ra những cơ sở lý luận để chỉ đạo, điều hành quá trình thực tiễn Từ đó, để có phương pháp dạy học phù hợp, hiệu quả, người dạy cũng phải dựa trên những cơ

sở lý luận khoa học đã được rút ra từ thực tiễn dạy học trong đời sống hằng ngày

Vậy phương pháp dạy học là gì? Cho đến nay có rất nhiều các cách hiểu khác nhau về phương pháp dạy học Có quan niệm cho rằng “Phương pháp dạy học là những cách thức làm việc giữa thầy giáo và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững được kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, hình thành được thế giới quan và phát triển năng lực nhận thức” Cũng có quan niệm cho rằng “Phương pháp dạy học

là những hình thức kết hợp hoạt động của giáo viên và học sinh hướng vào việc đạt một mục đích nào đó” Tuy nhiên, dù trên cơ sở tiếp cận nào cũng cần phân định những điểm khác biệt giữa phương pháp dạy học với phương pháp luận, thủ pháp dạy học và các hình thức dạy học

Phương pháp luận được hiểu ở hai phương diện cơ bản:

Phương diện thứ nhất, phương pháp luận được hiểu là sự tổng hợp những cách thức, những phương pháp tìm tòi có ý nghĩa như những tư tưởng chỉ đạo, những tiền đề lý luận về phương pháp nghiên cứu trong một ngành khoa học nào đó

Phương diện thứ hai, phương pháp luận được hiểu là học thuyết về phương pháp khoa học nói chung

Khái niệm về phương pháp với tư cách là phương pháp dạy học bộ môn, chính là học phần chuyên nghiên cứu quá trình dạy và học một môn học nào đó, bao gồm việc nghiên cứu đối tượng, nhiệm vụ, mục tiêu của môn học, các cơ sở khoa học, các nguyên tắc của việc xây dựng chương trình môn học, những cách thức thiết kế và tổ chức quá trình dạy học các đơn vị kiến thức của môn học (ví dụ: phương pháp dạy học Giáo dục công dân, phương pháp dạy học Ngoại ngữ, phương pháp dạy học Địa lý, phương pháp dạy học Sử học )

Khái niệm về thủ pháp dạy học được hiểu là sự thể hiện cụ thể của phương pháp Hay hiểu cách khác, thủ pháp chính là thao tác bộ phận của một phương pháp nhất định nào đó (ví dụ: Để vận dụng phương pháp giải quyết vấn đề cần tiến hành các thao tác cụ thể như phân tích, so sánh, khái quát hóa, đối chiếu, tổng hợp…)

Hình thức tổ chức dạy học là cách thức tổ chức, sắp xếp tiến hành giờ học cho phù hợp với mục tiêu, mục đích, nội dung của từng bài, phù hợp với điều kiện và môi trường học tập nhằm làm cho quá trình dạy học đạt hiệu quả cao nhất Hình thức tổ chức dạy học là hình thức bên ngoài của phương pháp dạy học, được thiết lập theo những cấu trúc xác định nhằm thực hiện các nhiệm vụ của hoạt động dạy học

Trên cơ sở kế thừa các quan niệm khác nhau về phương pháp và phương

pháp dạy học, có thể rút ra khái niệm: phương pháp dạy học là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất giữa giáo viên và học sinh nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và nhiệm vụ dạy học

Từ xưa cho đến ngày nay, phương pháp dạy học vẫn còn là một hiện tượng sư phạm có nhiều quan điểm, quan niệm khác nhau Tuy nhiên, các quan điểm, quan

niệm đều thống nhất phương pháp dạy học gồm các đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất, phương pháp dạy học còn phản ánh cách thức tự tổ chức, tự

kiểm tra, tự đánh giá của học sinh

Thứ hai, phương pháp dạy học phản ánh cách thức tổ chức, điều khiển

hoạt động dạy học của người giáo viên

Thứ ba, phương pháp dạy học phản ánh cách thức hoạt động, tương tác,

trao đổi thông tin giữa giáo viên và học sinh

Thứ tư, phương pháp dạy học phản ánh sự vẫn động của quá trình nhận

thức của người học nhằm đạt được mục đích học tập

Phương pháp dạy học là một khoa học và đồng thời cũng là một nghệ thuật Đó là khoa học sư phạm, khoa học về giảng dạy truyền đạt kiến thức cho đối tượng người học

Trong tính khoa học đòi hỏi giáo viên phải nắm được bản chất của quá trình dạy học, nắm vững được các phương pháp dạy học từ những khái niêm, nội dung, ưu điểm, nhược điểm cho đến các yêu cầu của phương pháp đó

Trong tính nghệ thuật đòi hỏi ở người giáo viên phải cần có sự tinh tế, khéo léo, tỉ mỉ và sự hiểu biết nhất định về các thủ pháp, thủ thuật, nghệ thuật để vận dụng thích hợp các phương pháp đó nhằm khơi dậy sự yêu thích, sự hứng thú, tích cực, sáng tạo cho học sinh Do đó, việc giáo viên cần nắm vững tri thức chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm là điều kiện kiên quyết Song trong nghiệp vụ

sư phạm và nghệ thuật dạy học cũng là yếu tố vô cùng quan trọng quyết định chất lượng và hiệu quả trong quá trình dạy học

1.2.1.2 Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình được sử dụng rộng rãi, phổ biến, phong phú và đa dạng trong rất nhiều lĩnh vực, ngành khoa học như: xã hội học, pháp luật học, y học, kinh tế học… Đặc biệt, phương pháp này được vận dụng khá phổ biến trong ngành giáo dục

Nghiên cứu trường hợp điển hình là phương pháp sử dụng một câu chuyện

có thật hoặc chuyện được viết dựa trên những trường hợp thường xảy ra trong cuộc sống thực tiễn để minh chứng cho một vấn đề hay một số vấn đề Đôi khi nghiên cứu trường hợp điển hình có thể được thực hiện trên video hay một băng catset mà không phải trên văn bản viết

Trong phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình, giáo viên thường đưa ra tình huống chứa đựng những vấn đề cần giải quyết của thực tiễn và để giải quyết nó, đòi hỏi người học phải tiến hành huy động những kiến thức đã được trang bị dưới sự định hướng, dẫn dắt, trợ giúp của giáo viên Trọng tâm của quá trình dạy học đó là việc phân tích, xử lý và giải quyết các vấn đề của một trường hợp được lựa chọn trong đời sống thực tiễn Những tình huống được nêu

ra trong quá trình dạy học có thể là một câu chuyện có thật hoặc có thể là những câu chuyện được viết ra dựa trên những dữ liệu của cuộc sống thường nhật Đôi khi nghiên cứu trường hợp điển hình có thể được thực hiện ngay trên video, một băng catset được dựng sẵn mà không nhất thiết là phải trên văn bản hay một bài viết

1.2.2 Đặc trưng và các hình thức của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

Đặc trưng của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình được sử dụng rộng rãi trong các hoạt động dạy học nói chung, trong dạy học GDCD nói riêng Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình thường có các đặc trưng sau:

Thứ nhất, mục đích hàng đầu của phương pháp nghiên cứu trường hợp

điển hình không phải là việc truyền thụ tri thức lý thuyết mà là việc vận dụng tri thức vào việc giải quyết vấn đề trong những tình huống cụ thể

Thứ hai, Học sinh được đặt trước những tình huống cần quyết định, họ cần

xây dựng các phương án giải quyết vấn đề cũng như đánh giá các phương án đó,

để quyết định một phương án giải quyết vấn đề

Thứ ba, trường hợp được rút ra từ thực tiễn dạy học hoặc phản ánh một

tình huống thực tiễn dạy học với các tuyến nhân vật và những tình huống khác nhau chứ không phải là một câu chuyện đơn giản Do đó, trường hợp được lựa chọn trong dạy học thường mang tính phức hợp Trường hợp điển hình có thể dài hay ngắn, tuỳ từng nội dung vấn đề song phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với trình độ HS và thời lượng cho phép

Thứ tư, tùy từng trường hợp, có thể tổ chức cho cả lớp cùng nghiên cứu

một trường hợp điển hình hoặc phân công mỗi nhóm nghiên cứu một trường hợp khác nhau

Các hình thức của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

Do xuất phát từ đời sống thực tiễn nên trường hợp điển hình thường rất đa dạng, phong phú Tuy nhiên, trong thực tế dạy học, nghiên cứu trường hợp điển hình thường tập trung vào các dạng thức như: trường hợp phát hiện vấn đề; trường hợp giải quyết vấn đề; trường hợp đánh giá phương án giải quyết vấn đề trong thực tiễn, trường hợp tìm thông tin Sau đây, là bảng tóm tắt một số dạng trường hợp

Các dạng của PPNCTH Bước

Chiếm lĩnh thông tin

Tìm các phương án giải quyết

Phê phán cách giải quyết

Trường hợp tìm

vấn đề

Trọng tâm: cần phát hiện những vấn đề ẩn, vấn đề chưa được nêu rõ

Thông tin cho trước nhiều, có

cả thông tin gây nhiễu

Tìm các phương án giải quyết vấn

đề đã được xác định

So sánh với quyết định trong thực tế

Trường hợp giải

quyết vấn đề

Các vấn đề được nêu rõ trong trường hợp

Thông tin được cung cấp đầy đủ

Trọng tâm:

tìm các phương án giải quyết vấn đề và quyết định phương án

So sánh phương án giải quyết vấn

đề với thực tế

Trường hợp tìm

thông tin

Các vấn đề được đưa ra chưa đầy đủ

Trọng tâm: tự thu thập thông tin cho giải quyết vấn đề

Tìm phương

án giải quyết

và quyết định phương án

Trường hợp đánh

giá phương án

giải quyết vấn đề

Các vấn đề đã được đưa ra

Các thông tin đã được cung cấp

Các phương

án đã được đưa ra, người học cần thay thế phương

án khác

Trọng tâm: phê phán cách giải quyết vấn

đề trước

1.3 Ưu, nhược điểm của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT

1.3.1 Ưu điểm của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT

Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình là một phương pháp dạy học, trong đó học sinh tự lực nghiên cứu một tình huống thực tiễn và giải quyết các vấn đề của tình huống đặt ra, hình thức làm việc chủ yếu là làm việc nhóm Với những đặc trưng riêng có, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình có những ưu thế nhất định trong dạy học giáo dục công dân nói chung, tổ chức dạy

học môn GDCD ở các trường THPT nói riêng

Việc vận dụng hiệu quả phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình sẽ góp phần quan trọng trong việc tích cực hoá năng lực của người học

Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình đối với môn GDCD sẽ phát huy được tính tích cực và sang tạo của người học

Hơn nữa, vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình sẽ tạo điều kiện để phát triển các năng lực then chốt chung, như năng lực quyết định, năng lực giải quyết vấn đề, tư duy hệ thống, năng lực sáng tạo, khả năng giao tiếp và năng lự hợp tác trong làm việc Như vậy, phát triển năng lực giải quyết vấn đề và ra quyết định hiệu quả là một trong những năng lực học sinh lĩnh hội tri thức tốt hơn, sáng tạo hơn Xây dựng tư duy hệ thống, tính sáng tạo, khả năng giao tiếp và công tác làm việc là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của con người, không chỉ có những người làm nghệ thuật mới phải thường xuyên sáng tạo mà người ở những ngành nghề khác cũng cần có năng lực ấy Chúng ta

có thể điều khiển bộ não bằng cách nắm bắt và luyện tập, giúp học sinh hình thành những ý tưởng giúp ích cho việc học tập của học sinh Cho nên, tư duy, sáng tạo để não bạn có thể tiến hơn Tóm lại, tư duy hệ thống, tính sáng tạo, khả năng giao tiếp đã được coi như kim chỉ nam cho mọi thành công Nên việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình sẽ giúp các em học sinh phát huy được hết khả năng, năng lực của mình, sẽ giúp người học tư duy có phương pháp, giúp người học chuyển những gì phức tạp thành đơn giản

Cũng cần phân biệt sự khác biệt giữa việc sử dụng các tình huống làm ví

dụ minh hoạ cho giờ học thuyết trình với phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình Việc vận dụng các tình huống vào giải thích các vấn đề đặt ra của nội dung tri thức chỉ giữ vai trò như là minh chứng cho nội dung bài học Còn phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình bao gồm cả việc phân tích tình huống, xác định nội dung, đưa ra các giải pháp, đồng thời tự lực giải quyết vấn đề phù hợp năng lực nhận thức của học sinh Vì vậy, nghiên cứu trường hợp điển hình góp phần phát triển tư duy, tính tích cực - sáng tạo của người học

1.3.2 Nhược điểm của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT

Bên cạnh những ưu điểm vừa nêu, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình cũng tồn tại một số nhược điểm sau:

Việc vận dụng phương này tốn nhiều thời gian, công sức Trong thực tế,

để sàng lọc từ những tình huống diễn ra trong cuộc sống, người giáo viên phải mất nhiều thời gian để phân tích, đánh giá từng đơn vị kiến thức trong từng nội dung bài học Trên có sở đó, giáo viên xây dựng các tình huống điển hình tương thích với ý đồ sư phạm của từng nội dung cụ thể Không chỉ dừng lại ở đó, giáo viên cần tổ chức dạy thí điểm một tiết học cụ thể, nếu thấy không hiệu quả thì dừng lại nghiên cứu, điều chỉnh hoặc xây dựng tình huống phù hợp hơn Mặt khác, phương pháp này cũng không thể vận dụng một cách đại trà trong tất cả các dạng bài học mà nó chỉ thích hợp với những nội dung cần liên hệ thực tế nhưng lại không thích hợp cho dạng bài truyền thụ tri thức lý luận hệ thống

Phương pháp này đặt ra những yêu cầu, đòi hỏi rất cao đối với giáo viên trực tiếp tổ chức hoạt động dạy học vì tiến trình dạy học có vận dụng phương pháp NCTHĐH đòi hỏi sự chuẩn bị công phu của giáo viên trong xây dựng kịch bản cũng như điều hành hoạt động dạy học Mặt khác, mục đích việc áp dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình là liên hệ làm sáng tỏ những vấn

đề thực tiễn Thông qua đó, rèn luyện năng lực nhận diện, đánh giá, phân tích và

xử lý các tình huống của thực tiễn cũng như nâng cao nhận thức, bồi dưỡng lý

tưởng, giúp các em hình thành, định hình về chuẩn hành vi mới là điều cốt yếu nhất Do đó, nếu giáo viên không am hiểu về trình độ chuyên môn, không có nghiệp vụ sư phạm tốt thì, không nắm chắc quy trình xây dựng và tổ chức dạy học phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình thì khó có thể phát huy được hiệu quả của việc vận dụng phương pháp này trong thực tiễn

Không những thế, phương pháp này cũng đặt ra yêu cầu, đòi hỏi cao đối với học sinh Với hình thức dạy học truyền thống, học sinh thường quen với việc lĩnh hội tri thức một cách thụ động, một chiều, nội dung bài học được sắp đặt một cách hệ thống Nên khi chuyển đổi sang vận dụng các phương pháp dạy học tích cực nói chung, dạy học theo phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình nói riêng khiến học sinh không khỏi bỡ ngỡ Từ đó, các em nảy sinh tâm lý chán nản, ngại hoạt động, lười tư duy Do vậy, hiệu quả dạy học không cao, các em sẽ dễ không có hứng thú với môn học khi vận dụng phương pháp này mà đặt ra yêu cầu quá cao đối với học sinh, sẽ dễ làm cho các em học sinh lười tư duy, kìm hãm sự sáng tạo của người học khi không còn hứng thú với môn học

Hạn chế khi vận dụng phương pháp nghiên cứu trường điển hình luôn đòi hỏi giữa người dạy và người học cần có sự phối hợp nhịp nhàng Về phía người giáo viên khi vận dụng phương pháp này cần nắm chắc chuyên môn, nghiệp vụ, luôn cập nhật, tìm tòi những tình huống gắn với thực tiễn giúp học sinh nắm vững kiến thức Về phía người học đòi hỏi cần có sự linh hoạt, có tính tư duy, tính sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề khi vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình vào các tình huống có thể nhận biết, xử lý thông tin một cách nhanh chóng đưa ra biện pháp để giải quyết vấn đề

Tóm lại, bên cạnh những ưu điểm trong tổ chức hoạt động dạy học thì việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình cũng còn nhiều những hạn chế Muốn khắc phục những tồn tại nêu trên cần phải có những biện pháp tích cực, đồng bộ Trong đó, phụ thuộc chủ yếu vào tri thức, năng lực tổ chức của người thầy, sự ủng hộ, nỗ lực, cố gắng của người học mới có thể đạt được hiệu quả tối ưu trong quá trình giáo dục

1.4 Sự cần thiết của việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT

Trong việc đổi mới, nâng cao phương pháp dạy học nói chung, tổ chức

hoạt động dạy học theo phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình ở môn

Giáo dục công dân trong các trường THPT nói riêng là điều hết sức cần thiết

1.4.1 Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học GDCD ở các trường THPT góp phần nâng cao chất lượng giờ học

Trong việc vận dụng nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT nó góp phần nâng cao chất lượng của giờ học, giúp trong giờ học đánh giá người học không chỉ nhằm mục đích nhận thức thực trạng

và điều chỉnh hoạt động của học sinh mà còn tạo điều kiện nhận thức thực trạng

và điều chỉnh hoạt động của giáo viên

Theo các phương pháp dạy học truyền thống, giáo viên thường giữ độc quyền đánh giá học sinh Trong phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kỹ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học, liên quan tới điều này, người giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần thiết cho sự thành đạt trong việc vận dụng những

gì người học lĩnh hội được đem vào vận dụng thực tiễn

Từ việc giờ học thụ động sang giờ học tích cực, giáo viên không còn đóng vai đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, người giáo viên trở thành người thiết

kế, tổ chức hướng dẫn các hoạt động làm việc giải quyết vấn đề một cách độc lập, để người học tự lực lĩnh hội, chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ theo yêu cầu của giờ học Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, người giáo viên chỉ đóng vai là người gợi ý, xúc tác, động viên, cố vấn, người trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hứng thú, tranh luận sôi nổi của học sinh để giải quyết vấn đề trong tình huống đặt ra trong giờ học góp phần nâng cao được hiệu quả của giờ học, khi vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình vào giờ học giúp cho các em học sinh phát huy được hết

các năng lực tư duy, tính sáng tạo, giải quyết vấn đề trong giờ học, giúp học sinh

có hứng thú, yếu thích với môn Giáo dục công dân Từ đó góp phần khá hiệu quả khi vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT, góp phần lớn cho người giáo viên nâng cao được tối đa hiệu quả chất lượng khi vận dụng phương pháp này vào giờ giảng của mình

1.4.2 Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học GDCD ở các trường THPT góp phần nâng cao năng lực cho cả giáo viên và học sinh

Đối với việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình sẽ giúp cho giáo viên phát huy được hết các kỹ năng, kỹ xảo, năng lực và giúp cho học sinh hình thành thái độ học tập và tính tự chủ trong việc học, bởi vì trong chương trình giáo dục Trung học phổ thông kể cả trong các chương trình dự thảo phổ thông đổi mới có rất nhiều các môn học khác nhau như: toán học, văn học, địa lý,vật lý, lịch sử, sinh học, hóa học, giáo dục quốc phòng, giáo dục công dân… Tùy thuộc vào đặc thù của từng bộ môn và từng loại bài mà người giáo viên cần lựa chọn các phương pháp dạy học phù hợp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả bài học

Ví dụ: môn Giáo dục quốc phòng khi giảng dạy về cách cấp cứu ban đầu những tai nạn thông thường thì người giáo viên sẽ sử dụng phương pháp thuyết trình, giảng giải, giải quyết vấn đề để học sinh dễ dàng thu nạp, tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn Còn ở môn Vật lý khi dạy về dòng điện xoay chiều thì người giáo viên thường sử dụng phương pháp trực quan, cho học sinh vào phòng thí nghiệm quan sát và thực hành, nhờ vậy mà học sinh sẽ dễ hiểu, ghi nhớ nhanh hơn và lâu hơn về nội dung bài học

Đối với đặc thù của từng bộ môn thì đặc thù của bộ môn Giáo dục công dân là nhằm giúp học sinh hình thành thế giới quan, nhân sinh quan khoa học, hình thành ở học sinh những kĩ năng, thái độ cần thiết để có thể hoạt động có hiệu quả trong đời sống thực tiễn, chủ động làm chủ được bản thân, thực hiện đúng pháp luật và đúng trách nhiệm của người công dân, đòi hỏi cần phải có cách

thức tổ chức giờ học và vận dụng các phương pháp dạy học hết sức linh hoạt Và trong nhiều phương pháp dạy học, thì phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình là một trong những phương pháp ứng dụng hiệu quả trong hoạt động tổ chức dạy học Điều này được thể hiện bởi các lý do cơ bản sau:

Thứ nhất, trong học tập vận dụng chủ đạo phương pháp này sẽ giúp cho

học sinh tích cực, chủ động, sáng tạo hơn trong tiếp thu và lĩnh hội những tri thức và khắc sâu hơn được kiến thức và biết vận dụng một cách có hiệu quả vào thực tiễn vì được tự chủ nghiên cứu và giải quyết các trường hợp điển hình được chọn lọc, kiểm tra từ thực tiễn Ở phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình thì người giáo viên cần tìm mọi cách giúp học sinh chủ động trong việc học, cho học sinh tự được làm việc, tự khám phá tiềm năng, năng lực của chính bản thân mình Người giáo viên giúp học sinh có được sự tự tin, tính năng động, sáng tạo, có trách nhiệm hơn với bản thân để từ đó có thể chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng và xã hội Như nhà triết lý kinh doanh nổi tiếng người Anh Charles Handy đã cho rằng: “Để làm cho tương lai trở thành hiện thực, chúng ta cần phải tự tin và tin tưởng vào giá trị của chính mình Đó là điều mà các trường học phải dạy cho mọi người” Bởi vậy, muốn học sinh có được sự

tự tin và tin tưởng vào giá trị của chính bản thân mình thì ở họ cần được học theo phương pháp chủ động Và chỉ khi người học tự khám phá, tự làm sáng tỏ những kiến thức, tự học, tự làm việc và tự bổ sung cho nhau thì những kiến thức mới trở thành những tri thức của người học, chuyển thành hành động, thành thói quen, thành ý thức hàng ngày của con người

Thứ hai, phương pháp này giúp giờ học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn và

có ý nghĩa hơn Trong một giờ học nếu mà chỉ có người giáo viên giảng giải lý thuyết mà không có sự liên hệ với thực tiễn thì giờ học sẽ trở nên nhàm chán, nhạt nhẽo, kém sự hấp dẫn và không gây được sự yêu thích và hứng thú đối với người học, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giữa dạy kiến thức với nêu lên trường hợp điển hình để người học tự chủ nghiên cứu và tìm tòi, hướng dẫn giải quyết vấn đề, từ đó tạo được hiệu quả cao trong tổ chức hoạt động dạy học

Thứ ba, đối với việc áp dụng có hiệu quả phương pháp này sẽ hình thành

năng lực tổ chức, các kỹ năng như lập kế hoạch, xây dựng nội dung, hợp tác… cho người học Bởi vì, với đặc thù của phương pháp NCTHĐH, người học luôn phải phân tích các sự vật, các hiện tượng, các sự kiện, các vấn đề được nảy sinh trong đời sống thực tiễn, qua đó có thể nhận diện và rèn luyện để hoàn thiện các

kĩ năng cần thiết của bản thân

1.4.3 Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học GDCD ở các trường THPT góp phần quan trọng trong giáo dục đạo đức, ý thức công dân, giáo dục nhân cách cho người công dân mới xã hội chủ nghĩa

Đối với việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT có vai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục đạo đức, ý thức công dân, giáo dục nhân cách cho người công dân mới

xã hội chủ nghĩa Bởi vì, khi vận dụng phương pháp NCTHĐH trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT giúp học sinh được phân tích, được đánh giá, được lên án trước những hành vi trái pháp luật, trái với giá trị đạo đức của con người, hình thành cho học sinh những hành vi, giá trị thành ý thức hàng ngày

Từ những hành vi thực tiễn cuộc sống hàng ngày, những tấm gương được nêu gương, đồng tình mà giáo viên định hướng xây dựng hình ảnh cho học sinh học hỏi, rèn luyện cho bản thân những giá trị đạo đức từ những tấm gương, hình ảnh

đó

Đối với người giáo viên trực tiếp đứng lớp, cũng phải luôn phấn đấu, tu dưỡng đạo đức, chuẩn mực, hình ảnh mẫu mực của nhà giáo Hơn nữa, người giáo viên phải không ngừng rèn luyện năng lực nghề nghiệp, bồi dưỡng chuyên môn, đồng thời phải có tình yêu thương con người, tình cảm yêu quý và tôn trọng người học, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa người dạy và người học Chính nhờ có sự quan tâm, tận tình giúp đỡ của giáo viên trong quá trình học tập, rèn luyện, động viên giúp đỡ học sinh vượt qua khó khăn, trở ngại, vươn lên trong học tập, để mỗi học sinh không ngừng cố gắng học tập ngày càng có kết quả học tập cao hơn và như thế nhân cách của người học ngày càng hoàn thiện

Trên đây là những phẩm chất vô cùng quan trọng và không thể thiếu được của người giáo viên, đó chính là điều kiện để người giáo viên ngày càng vững vàng về chuyên môn, duy trì tâm huyết với bản thân là tấm gương sáng, là hình ảnh điển hình cho học sinh học tập

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình là một phương pháp dạy học tích cực Thông qua sự định hướng của giáo viên, học sinh tự lực giải quyết một tình huống điển hình, gắn với thực tiễn thông qua làm việc nhóm Với những ưu điểm nhất định, việc vận dụng phương pháp này vào dạy học GDCD là hoàn toàn phù hợp Nhằm giúp học sinh thể hiện khả năng giải quyết các vấn đề xung quanh cũng như khắc phục sự nhàm chán của phương pháp dạy học thụ động, một chiều

Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình là một phương pháp dạy học mang lại hiệu quả rất cao nhằm giúp học sinh phát huy được tính tích cực trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, đồng thời rèn luyện cho học sinh nhiều kỹ năng quan trọng, những kỹ năng này sẽ rất có ích cho các em trong học tập cũng như trong công việc khác Tuy nhiên, việc sử dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kinh nghiệm, chuyên môn

vững vàng, nghiệp vụ sư phạm tốt

Hiện nay, giáo dục đang trong giai đoạn đổi mới thì yêu cầu phải phát huy được tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh là rất cần thiết Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu đó Nhất là trong tổ chức dạy học môn giáo dục công dân hiện nay bởi phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình vừa phù hợp với nội dung kiến thức đặc thù của bộ môn, vừa có khả năng phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, đồng thời giúp các em có thể rèn luyện được các kĩ năng cần thiết để có thể chủ động và thích ứng trong xã hội hiện đại

Chương 2 BIỆN PHÁP VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC

TRƯỜNG THPT HUYỆN LƯƠNG TÀI, TỈNH BẮC NINH

2.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

Nghị quyết 29 NQ/TW (4/11/2013) “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị

trường, định hướng XHCN, hội nhập quốc tế” đã nêu rõ: “Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân Tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.”[45]

Khoản 1 Điều 27 Luật Giáo dục 2005 cũng khẳng định: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [42] Do

đó, đổi mới các hoạt động dạy học nói chung, đổi mới phương pháp, hình thức

tổ chức dạy học GDCD là vô cùng cần thiết Trong đó, việc vận dụng phương pháp NCTHĐH vào dạy học GDCD ở các trường THPT trên địa bàn Huyện Lương Tài, Bắc Ninh cũng là những hoạt động thường niên nhằm hưởng ứng quá trình đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo Tuy nhiên, việc vận dụng này phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan

Bản thân mỗi sự vật, hiện tượng luôn tồn tại khách quan trong tính tổng thể, tính thống nhất của một chỉnh thể Phương pháp dạy học nói chung, phương pháp NCTHĐH nói riêng, về cơ bản cũng là những triết lý dạy học tồn tại độc lập, khách quan và được các chủ thể vận dụng qua lăng kính chủ quan của từng

cá thể Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả vận dụng, tránh hiện tượng vận dụng không chính xác, xa rời, thậm chí biến đổi bản chất của nó thì cần phải tuân thủ nguyên tắc khách quan

Muốn đảm bảo nguyên tắc khách quan trong vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình cần:

Thứ nhất, tuân thủ quy trình, các bước trong thiết kế và tổ chức dạy

học có vận dụng phương pháp NCTHĐH Bởi chỉ có tôn trọng và tuân thủ đúng tiến trình, cách thức, nội dung vận dụng mới đảm bảo có được những trường hợp điển hình chất lượng và có thể tổ chức thành công nó trong thực tiễn dạy học

Thứ hai, trong quá trình sàng lọc, lựa chọn tình huống điển hình cũng cần

chú ý tính chính xác của thông tin, của nội dung và thông điệp cần truyền tài đến người học Chú ý đến nguồn gốc, xuất xứ chính thống của thông tin mà giáo viên định sử dụng

Thứ ba, trong quá trình tổ chức triển khai vận dụng phương pháp

NCTHĐH, cần tôn trọng sự kiện trích dẫn, định hướng người học phân tích dữ kiện một cách khách quan Tránh lồng ghép tâm lý, thái độ cá nhân khiến phản ánh sai lệch sự kiện hoặc thông tin của tình huống

Như vậy, đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp NCTHĐH cũng phải chú ý đến những yêu cầu trên, có như vậy việc vận dụng mới thực sự đạt hiệu quả trong quá trình tổ chức dạy học

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn

Môn GDCD cùng với nhiều môn khoa học đều xuất phát từ thực tiễn và

nó là sự khái quát hoạt động thực tiễn, là sự tổng kết thực tiễn và quay trở lại

phục vụ thực tiễn Thực chất của nguyên tắc này là làm cho việc giảng dạy và học tập bộ môn gắn liền với cuộc sống, làm cho tri thức của môn học thực sự là

cơ sở của hành vi và hoạt động của học sinh

Nguyên tắc này gắn liền với nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin

đó là nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Thực hiện nguyên tắc này cũng chính là việc thực hiện nguyên lý giáo dục “học đi đôi với hành”, “nhà trường gắn liền với xã hội”

Trong vận dụng PPNCTHĐH cần phải tuân thủ nguyên tắc thực tiễn bởi trường hợp sẽ chẳng còn là điển hình nếu nó không xuất phát từ thực tiễn và mục đích cũng là nhằm làm sáng tỏ những đòi hỏi của thực tiễn Đảm bảo nguyên tắc thực tiễn trong vận dụng PPNCTHĐH chính là:

Tình huống điển hình phải hù hợp với nội dung bài giảng, mang tính phổ biến nhưng không được xa rời thực tiễn

Đảm bảo tính thực tiễn còn là trong các hoạt động của thầy và trò, ngoài việc phân tích tình huống, giáo viên cần thực hiện các hình thức bổ trợ khác để

bổ sung và nâng cao tri thức cho học sinh, bước đầu đưa học sinh vào hoạt động thực tiễn, tập vận dụng tình huống đó vào giải quyết các vấn đề của cuộc sống Giáo viên định hướng, chọn lọc, vạch nội dung, kế hoạch thực hiện, nâng dần mức độ tiếp cận vấn đề thực tiễn có liên quan đến địa phương

Đảm bảo tính thực tiễn còn thể hiện trong xây dựng quy trình sử dụng phương pháp NCTHĐH môn GDCD phải dựa vào điều kiện thực tiễn ở các trường THPT, phù hợp với đặc điểm, nội dung, điều kiện, yêu cầu của giáo viên, học sinh đồng thời có tác dụng nâng cao hiệu quả dạy học

Xây dựng tình huống cần chú ý đến sự phù hợp với điều kiện cụ thể của các trường THPT, có khả năng triển khai ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn dạy học môn GDCD ở trường THPT; Phù hợp với đặc điểm tâm lý, trình độ nhận thức của học sinh THPT, đảm bảo tính vừa sức đối với các em

Có như vậy, phương pháp NCTHĐH trong dạy học môn GDCD ở trường

THPT mới thực sự đạt chất lượng và hiệu quả

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả

Giải pháp đưa ra trong việc nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp NCTHĐH không chỉ đảm bảo tính khách quan, tính thực tiễn mà cần phải đảm tính khả thi, hiệu quả Nghĩa là giải pháp nêu ra được các thầy cô giáo có thể ứng dụng rộng rãi trong quá trình vận dụng phương pháp NCTHĐH cho học sinh THPT tại các

ca sở giáo dục trên đại bàn huyện, nhằm mang lại những giờ học thực sự chất lượng Xây dựng, thiết kế và tổ chức vận dụng phương pháp NCTHĐH dù có thay đổi cách thức lĩnh hội tri thức nhưng phải đảm bảo định chuẩn mục tiêu Phải giúp học sinh được trang bị được tri thức cơ bản, đầy đủ đồng thời hình thành cho học sinh kỹ năng cần thiết và có thái độ đúng đắn trong cuộc sống

Biện pháp nêu ra phải giúp khắc phục được những hạn chế trong việc vận dụng phương pháp NCTHĐH trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn vừa qua, để có thể vừa phát huy những điểm mạnh, những kết quả đã đạt được trong vận dụng phương pháp NCTHĐH, vừa có thể giúp giáo viên và học sinh thấy được vai trò, tầm quan trọng của phương pháp này, từ đó có những tác động phù hợp làm cho học sinh đạt được những kiến thức, kĩ năng trong việc vận dụng phương pháp NCTHĐH trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường THPT

Biện pháp đưa ra cũng cần phải chú ý đến các đối tượng nghiên cứu khác nhau của các nhà trường THPT trên địa bàn huyện, thì cách thức tác động và hình thức tổ chức cũng phải khác nhau để phù hợp với đối tượng cần nghiên Có như vậy, giải pháp nêu ra mới mang tính hiệu quả và mang tính khả thi giúp cho việc vận dụng phương pháp NCTHĐH thực sự được nâng cao cả về chất lượng và số lượng

Việc tổ chức cho học sinh nghiên cứu tình huống kết hợp với phương pháp NCTHĐH theo quy trình này phải tăng cường được mức độ hoạt động của học sinh trong giờ học, làm cho các em tích cực hơn, chủ động hứng thú hơn và hoàn toàn phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh THPT, phù hợp với định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

Như vậy, quy trình sử dụng phương pháp NCTHĐH trong dạy học môn GDCD phải tạo ra hiệu quả một cách toàn diện, giúp học sinh nắm vững tri thức cơ bản, đồng thời hình thành kỹ năng nhận thức, kỹ năng học tập, kỹ năng ứng xử trong cuộc sống, qua đó hình thành và phát triển cho các em năng lực và phẩm chất cần thiết để các em học sinh tiếp tục học tập lên cấp cao hơn, đặc biệt là trang bị hành trang để chuẩn bị bước vào cuộc sống với tư cách là một công dân

2.2 Những biện pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

2.2.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên và học sinh về vai trò của phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân

ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

Việc chỉ đạo, tổ chức dạy học vận dụng phương pháp trường hợp điển hình cùng nhiều các hình thức phù hợp với từng đối tượng kết hợp nội dung giáo dục giáo dục lòng yêu nước, yêu chế độ xã hội chủ nghĩa, lịch sử truyền thống của Đảng và dân tộc, ý thức sống và làm việc theo pháp luật là vô cùng hiệu quả trong tương quan với phương pháp dạy học truyền thống như trước đây Thấy được vai trò đó, trong những năm qua, các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh đã triển khai vận dụng phổ biến ở nhiều cấp học cùng với việc ứng dụng có hiệu quả công nghệ thông tin nên chất lượng dạy và học càng ngày càng đạt kết quả cao

Tuy nhiên, để việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình được tổ chức hiệu quả hơn, trước hết bản thân người giáo viên cần phải có nhận thức đúng về vai trò của việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân Trên cơ sở những hiểu biết và nhận thức của bản thân, giáo viên mới có thể tổ chức thành công một giờ giảng có sử dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình đạt chất lượng

Giáo viên cần xây dựng chương trình, kế hoạch tổ chức vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình cho những bài, những đơn vị kiến thức một cách cụ thể gắn với chương trình của các môn học trong dạy học ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh Có ý thức nâng cao năng lực chuyên môn để có thể vận dụng trong thiết kế các bài học có chất lượng Thường xuyên học hỏi nâng cao kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm, lập kế hoạch, quản lý thời gian và các kỹ năng khác để có thể tổ chức thành công vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong phạm vi môn học Chủ động nghiên cứu, phân tích nội dung chương trình môn học để đề xuất với nhà trường kế hoạch tổ chức vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân trong năm học, kỳ học Xây dựng và đề xuất với nhà trường cách thức tổ chức vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình đạt hiệu quả cao Xây dựng kế hoạch và thực hiện có chất lượng việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình gắn với các hình thức dạy học truyền thống, đa dạng để bản thân học sinh tự nhận thức và thấy được vai trò quan trọng của việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình Việc không được tham gia là sự thiệt thòi trong học tập của bản thân mỗi em học sinh

Đối với Ban Giám hiệu và các tổ bộ môn chỉ đạo: Cần xây dựng chế độ khen thưởng kịp thời đối với các cá nhân thực hiện vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình hiệu quả qua các đợt thao giảng, dự giờ thăm lớp Tạo mọi điều kiện thuận lợi để các tổ bộ môn tổ chức hiệu quả vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình và triển khai phổ biến vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

Đối với học sinh, cần có thái độ nghiêm túc trong thực hiện học tập nhóm Nâng cao nhận thức về vai trò, vị thế của việc vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh Tham gia đầy đủ, ủng hộ nhiệt tình học tập nhóm để nâng cao năng lực của bản thân