Luận văn thạc sĩ tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn giáo dục công dân ở các trường thpt huyện chợ đồn

Giả thuyết khoa học Nếu tích hợp được kiến thức liên môn và áp dụng các chủ đề tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học GDCD ở các trường THPT sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học G

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ KHƯƠNG

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Thị Khương - giảng viên Khoa Giáo dục Chính trị - Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên

Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Mọi thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

Hoàng Thị Chiên

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này hoàn thành là nhờ sự nỗ lực, cố gắng của bản thân dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Thị Khương và sự động viên giúp đỡ của gia đình, người thân, đồng nghiệp và bạn bè

Trước hết, em xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến cô giáo

- TS Nguyễn Thị Khương đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em về tri thức, phương

pháp và kinh nghiệm nghiên cứu trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Em cũng xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học trong Hội đồng đánh giá luận văn đã có nhiều góp ý về mặt khoa học để em hoàn thiện luận văn được tốt hơn; Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo - Bộ phận sau đại học cùng các thầy cô giáo khoa Giáo dục Chính trị, trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại trường

Cuối cùng, xin được chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và người thân đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành tốt khoá học này

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

Hoàng Thị Chiên

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt iv

Danh mục các bảng v

Danh mục các hình vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 3

7 Giả thuyết khoa học 4

8 Những đóng góp mới của đề tài 4

9 Kết cấu của đề tài 4

NỘI DUNG 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN CHỢ ĐỒN - TỈNH BẮC KẠN 5

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài 5

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 7

1.1.3 Những nội dung luận văn tiếp tục nghiên cứu 13

1.2 Cơ sở lý luận của tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 14

1.2.1 Khái niệm về tích hợp, dạy học tích hợp kiến thức liên môn 14 1.2.2 Khái niệm tích hợp kiến thức liên môn và dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD ở THPT 19 1.3 Sự cần thiết, những thuận lợi và khó khăn trong tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn GDCD ở Trung học phổ thông 22 1.3.1 Sự cần thiết trong tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn GDCD ở Trung học phổ thông 22 1.3.2 Những thuận lợi và khó khăn trong tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn GDCD ở Trung học phổ thông 26 Kết luận chương 1 29

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ QUY TRÌNH XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN CHỢ ĐỒN, TỈNH BẮC KẠN 30

2.1 Thực trạng tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 30 2.1.1 Khái quát và tình hình dạy học môn Giáo dục công dân các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 30 2.1.2 Thực trạng tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 39 2.2 Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 48 2.2.1 Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 48 2.2.2 Quy trình tổ chức dạy học chủ đề tích hợp liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 54 Kết luận chương 2 56

Chương 3: THỰC NGHIỆM VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG

THPT HUYỆN CHỢ ĐỒN - TỈNH BẮC KẠN 57

3.1 Thực nghiệm sư phạm 57

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 57

3.1.2 Kế hoạch thực nghiệm 57

3.1.3 Nội dung thực nghiệm 57

3.1.4 Đối tượng, thời gian thực nghiệm 58

3.1.5 Kết quả thực nghiệm 58

3.2 Một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 64

3.2.1 Tăng cường công tác chỉ đạo, lãnh đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo đối với dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 64

3.2.2 Tăng cường năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Chợ Đồn 67

3.2.3 Bồi dưỡng, nâng cao năng lực tự học cho học sinh đáp ứng yêu cầu dạy học tích hợp liên môn trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Chợ Đồn 72

Kết luận chương 3 76

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 77

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN 79

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CNH - HĐH Công nghiệp hoá – Hiện đại hoá

GDCD Giáo dục công dân

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Bảng 2.1 Thái độ của HS đối với môn Giáo dục công dân 34 Bảng 2.2 Năng lực nhận thức và phương pháp học tập môn GDCD của HS 35 Bảng 2.3 Tình hình sử dụng và đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD 36 Bảng 2.4 Tình hình dạy học môn GDCD của giáo viên 38 Bảng 2.5 Các lĩnh vực kiến thức được GV tích hợp trong chương trình

dạy học 43 Bảng 2.6 Ví dụ một số chủ đề tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học

môn GDCD ở trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 52 Bảng 3.1 Nhận thức của HS sau khi học xong chủ đề tích hợp kiến thức

liên môn 58 Bảng 3.2 Kết quả kiểm tra nhận thức của HS 61

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong lộ trình đổi mới đồng bộ từ nội dung đến phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của HS trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, việc tăng cường năng lực dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn” là một trong những vấn đề được Bộ Giáo dục và đào tạo ưu tiên, khuyến khích thực hiện

Ngày nay, trước yêu cầu hội nhập hóa, toàn cầu hóa, đòi hỏi HS khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, cần phải vận dụng tổng hợp các kiến thức liên quan đến nhiều môn học khác nhau Điều đó, chỉ có thể thực hiện tốt nhất thông qua tích hợp các kiến thức liên môn trong quá trình dạy học Tích hợp trong dạy học, giúp cho HS tránh được tình trạng phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau; giúp HS tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc, giáo điều sách vở Dạy học theo các chủ đề liên môn còn giúp cho giáo viên không những giảm tải được việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên Dạy học tích hợp, được thực hiện ở nhiều môn học khác nhau, trong đó có môn GDCD

Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD là đưa những nội

dung giáo dục có các kiến thức liên quan giữa môn GDCD với các môn học khác như Văn học, Lịch sử, Địa lý, Sinh học… vào quá trình dạy học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường tự nhiên, an toàn giao thông, phòng chống xâm hại tình dục trẻ vị thành niên Tuy nhiên, với mục tiêu là phát triển năng lực HS, dạy học

tích hợp trong môn GDCD, đòi hỏi phải tổ chức được các hoạt động dạy học tích cực, tự lực và sáng tạo cho HS Các hoạt động ấy được tổ chức rất da dạng

ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng và đặc biệt cần quan tâm đến hoạt động thực hành, ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn

Nằm trong xu thế chung của việc đổi mới căn bản và toàn diện của đất nước, trong những năm qua, ngành giáo dục tỉnh Bắc Kạn nói chung và huyện Chợ Đồn nói riêng đã chú trọng tới việc đổi mới giáo dục – đào tạo, chuyển dần từ cách tiếp cần kiến thức là chính sang cách tiếp cận phát triển năng lực

HS Với đặc thù là một huyện vùng núi phía Đông Bắc địa hình phức tạp, kinh

tế - xã hội còn kém phát triển, quá trình chuyển đổi căn bản và toàn diện giáo dục ở huyện Chợ Đồn còn gặp nhiều khó khăn Tuy nhiên, với nỗ lực hết mình, với mong muốn làm cho giáo dục vùng cao phát triển, các thầy cô giáo dạy học môn GDCD cấp THPT nơi đây đã tiếp cận và đồng hành với đổi mới toàn diện trong giáo dục Trong đó, tích hợp liên môn trong dạy học GDCD đã và đang được các thầy cô thực hiện theo đúng tinh thần mà Bộ Giáo dục và đào tạo đã chỉ đạo Song, do đi từ những điểm xuất phát thấp của cả thầy và trò Đặc biệt, chưa có đủ cơ sở lý luận và thực tiễn để soi sáng, việc triển khai tích hợp trong dạy học môn GDCD cấp THPT ở huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn thật sự chưa đem lại thành công Để có được sự thành công trong dạy học tích hợp môn GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, cần phải có một cơ

sở lý luận và thực tiễn sát thực soi đường

Xuất phát từ các lý do trên, tôi quyết định lựa chọn nghiên cứu đề tài

“Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn” làm luận văn thạc sỹ với hy vọng sẽ

đề ra được một số luận cứ làm cơ sở lý luận và thực tiễn để dẫn tới sự thành công cho việc tích hợp trong dạy học môn GDCD ở THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận của tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở cấp Trung học phổ thông, đề tài nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Làm rõ cơ sở lí luận của tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD cấp THPT

- Phân tích thực trạng tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

- Đề xuất quy trình và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng, giải pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở cấp THPT ở huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Đề tài dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, các quan điểm về dạy học tích hợp trong và ngoài nước Ngoài

ra, đề tài sử dụng các phương pháp sau:

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp lôgic – lịch sử

- Phương pháp phân tích – tổng hợp

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

6.2 Nhóm phương pháp nghiên thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp quan sát

7 Giả thuyết khoa học

Nếu tích hợp được kiến thức liên môn và áp dụng các chủ đề tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học GDCD ở các trường THPT sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học GDCD, phát triển được năng lực HS ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình, sách giáo khoa môn GDCD nói riêng cũng như đổi mới căn bản toàn diện giáo dục Việt Nam nói chung trong giai đoạn hiện nay

8 Những đóng góp mới của đề tài

- Góp phần làm rõ thêm về tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT

- Đề xuất được quy trình và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

- Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên dạy học môn GDCD và những người quan tâm tới dạy học tích hợp trong môn GDCD

9 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương 9 tiết

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT

HUYỆN CHỢ ĐỒN - TỈNH BẮC KẠN

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Tích hợp trong dạy học đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại được

sử dụng phổ biến trên thế giới từ nửa cuối thế kỷ XX đến nay Ngay từ những năm 1960, trên thế giới đã có nhiều hội nghị bàn về việc phát triển chương trình theo hướng tích hợp Năm 1968 Hội đồng Liên quốc gia về giảng dạy khoa học đã tổ chức “Hội nghị tích hợp về việc giảng dạy các khoa học” tại Varna (Bungari) với sự bảo trợ của UNESCO Tại đây, các nhà khoa học đã tập trung bàn luận đến vấn đề vì sao phải dạy học tích hợp và tích hợp các khoa học là gì Tuy vậy, tích hợp ở Hội nghị này mang hàm ý tích hợp trong khoa học nhiều hơn là tích hợp với phương diện là một khoa học trong giáo dục Tích hợp chỉ trở thành một khái niệm khoa học đầy đủ trong giáo dục là vào những năm 80 của thế kỷ XX Năm 1981, một tổ chức quốc tế đã thành lập

để cung cấp các thông tin về các chương trình tích hợp (các môn khoa học) nhằm thúc đẩy việc áp dụng quan điểm tích hợp trong việc thiết kế chương trình các môn khoa học trên thế giới

Ở các nước Phương Tây có nền giáo dục phát triển, đã có một số nghiên cứu công phu về tích hợp trong dạy học Trong tổng tập công trình “Các quá trình tích hợp trong khoa học giáo dục và thực tiễn giáo dục – dạy học chủ nghĩa cộng sản” xuất bản năm 1983, các nhà khoa học Xô Viết xem tích hợp như một yếu tố xã hội và khoa học Với quan điểm như vậy, nó cho phép đưa

khái niệm tích hợp vào hệ thống phạm trù của giáo dục học cũng như các khoa học khác [18, tr 3]

Đóng góp đáng kể cho việc hình thành hệ thống lý luận về dạy học tích

hợp phải kể đến cụm đề tài “Xây dựng quá trình dạy học trên cơ sở tích hợp”

Ở đây, các nhà khoa học giáo dục Xô Viết đã tiến hành nghiên cứu chương trình tích hợp một cách có hệ thống Họ đã tiến hành xác lập các phương thức xây dựng chương trình tích hợp trong giáo dục, đưa ra cách phân loại các phương thức đó, hình thành các khái niệm về các sự kiện tích hợp và cần được tích hợp

Trong cuốn “Tám đổi mới để trở thành người giáo viên giỏi”, tác giả Giselle O Martin Kniep khẳng định: Tích hợp chương trình là một phương diện cần thiết để tạo ra sự kết dính, tạo thành khối thống nhất trong hoạt động của HS Tác giả cũng đưa ra bốn lý do cơ bản giải thích vì sao phải tích hợp chương trình trong giáo dục [13]

Năm 1996, nhà sư phạm lỗi lạc Xavier Roegiers người Pháp đã tổng hợp

các vấn đề liên quan đến tích hợp và cho xuất bản cuốn “Khoa sư phạm tích

hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường” Trong cuốn

sách này tác giả Xavier Roegiers đã phân tích những căn cứ để dẫn tới việc tích hợp trong dạy học như lí thuyết về các quá trình học tập, lí thuyết về quá trình dạy học, các phương pháp xây dựng chương trình dạy học theo quan điểm tích hợp, định nghĩa, mục tiêu của khoa sư phạm tích hợp, ảnh hưởng của cách tiếp cận này tới việc xây dựng chương trình giáo dục, tới thiết kế mô hình dạy học

và việc đánh giá kết quả của HS Về thực chất, cuốn sách của Xavier Roegiers nhấn mạnh bản chất của khoa sư phạm tích hợp, đó là hình thành những năng lực cần thiết cho HS trong tương lai [30]

Năm năm sau, trong cuốn sách với nhan đề “Des situations pour integrer

les acquis scolaires” (Các tình huống tích hợp trong dạy học), xuất bản năm

2011, tác giả Xavier Roegiers đã phân tích cụ thể các tình huống tích hợp

trong dạy học, cuốn sách gồm 6 chương đề cập đến phương thức tiếp cận bằng các kỹ năng cơ bản, chủ yếu dựa trên các nghiên cứu của De Ketele vào cuối những năm 1980, dựa trên khái niệm về mục đích tích hợp cuối cùng và dựa trên các nguyên tắc về tích hợp kiến thức, nhất là thông qua việc khai thác các tình huống tích hợp, cuốn sách bày tỏ quan điểm giáo dục tích hợp nhằm mục đích mang lại một hệ thống giáo dục hiệu quả, giải quyết hậu quả của nạn mù chữ [31]

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, vấn đề dạy học tích hợp được quan tâm vào cuối thế kỷ XX chủ yếu đối với cấp Tiểu học và Trung học cơ sở trên nền tảng tích hợp ở mức

độ thấp như liên hệ, phối hợp các kiến thức, kỹ năng thuộc một môn học hay các phân môn khác nhau để giải quyết một vấn đề giảng dạy Trong thời điểm những năm 1990 và sau năm 2000, trong xu hướng đổi mới chương trình, sách giáo khoa các kiến thức về Địa lý, Lịch sử, Khoa học tự nhiên đã được tích hợp thành môn Khoa học Tự nhiên – xã hội ở bậc Tiểu học Riêng bậc Trung học

cơ sở và Trung học phổ thông việc dạy học các môn khoa học xã hội và khoa học tự nhiên vẫn chưa được áp dụng Vì vậy, tâm thế của giáo viên và HS và toàn xã hội đối với dạy học tích hợp cũng chưa được sẵn sàng Thời điểm đó, dạy học tích hợp còn là thuật ngữ khá mới mẻ với số đông người làm công tác dạy học và giáo dục

Cho đến đầu thế kỷ XXI, dạy học tích hợp đã được quan tâm nghiên cứu ở mức độ sâu hơn với phạm vi rộng mở hơn tới các cấp, bậc học khác nhau Có một vài hướng nghiên cứu chính sau đây:

1.1.2.1 Các nghiên cứu về dạy học tích hợp

Hội thảo khoa học “Dạy học tích hợp, dạy học phân hóa ở trường trung

học đáp ứng yêu cầu chương trình và sách giáo khoa sau năm 2015” của Viện

nghiên cứu giáo dục thuộc trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh Trong Hội thảo, các nhà khoa học, các giảng viên của các trường đại học trong

cả nước đều khẳng định rằng dạy học tích hợp là một quan niệm, một cách tiếp cận chứ không phải là một kỹ thuật dạy học Dạy học tích hợp được thiết kế dựa vào các mục tiêu mong đợi về năng lực mà HS cần đạt được chứ không phải dựa vào kiến thức môn học Có nhiều loại tích hợp trong dạy học như: tích hợp kiến thức từ truyền thống tới xuyên môn, liên môn, nội môn, dựa vào vấn

đề và dựa vào chủ đề… Các bài viết cũng nhận thức rằng bất cứ môn học nào cũng có thể tích hợp theo kiểu lồng ghép Song điều quan trọng là biết dạy học bằng những phương pháp thích hợp Ngoài ra một số bài viết còn đưa ra quan điểm cần phải đào tạo và bồi dưỡng giáo viên như thế nào để đáp ứng yêu cầu dạy học tích hợp trong chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 [28]

Trong bài viết “Nghiên cứu dạy học tích hợp liên môn: những yêu cầu đặt

ra trong việc xây dựng, lựa chọn nội dung và tổ chức dạy học”, tác giả Đỗ

Hương Trà đã trình bày các nguyên tắc của dạy học tích hợp liên môn cũng như việc xây dựng và lựa chọn chủ đề dạy học để đưa người học vào hoạt động tìm tòi nghiên cứu nhằm đảm bảo cho người học có được kiến thức sâu sắc, bền vững và có thể chuyển đổi được Trong bài viết, tác giả khẳng định để dạy học tích hợp tốt cần thực hiện đồng bộ ba nguyên tắc: tích hợp, hợp tác và tổng hợp, ba nguyên tắc này tạo nên khung quan niệm của dạy học tích hợp liên môn, nó bổ sung cho nhau và củng cố lẫn nhau Khi thiết kế tiến trình dạy học tích hợp liên môn đòi hỏi phải chuyển được ba nguyên tắc này vào dạy học và

đề xuất cho được một tình huống cho phép sự huy động kiến thức của nhiều môn học, cho phép thực hiện sự hợp tác giữa các giáo viên thuộc các lĩnh vực các môn học khác nhau và cho phép thực hiện sự tổng hợp mang tính tích hợp các môn học [25]

Tác giả Huỳnh Thanh Vinh trong luận văn thạc sỹ “Xây dựng và sử dụng các chủ đề tích hợp trong dạy học hóa học 10 THPT theo định hướng phát triển năng lực HS” đã phân tích cụ thể các nội dung như: Dạy học theo định hướng phát triển năng lực, tác giả đưa ra khái niệm dạy học tích hợp, vai trò và lý do

của dạy học tích hợp, các mức độ tích hợp trong dạy học tích hợp, tổ chức hoạt động trong dạy học tích hợp, qui trình xây dựng chủ đề tích hợp và tổ chức dạy học tích hợp, thực trạng dạy học tích hợp trong chương trình hóa học phổ thông

ở trường trung học phổ thông, xây dựng một số chủ đề tích hợp trong chương trình hóa học 10 THPT…[29]

Trong sách chuyên khảo “Tích hợp trong dạy học sinh học”, trên cơ sở phân tích một số vấn đề chung về vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học, PGS Nguyễn Phúc Chỉnh đã đề xuất các nội dung tích hợp trong dạy học sinh học với các chủ đề: Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học sinh học; Tích hợp về vệ sinh an toàn thực phẩm trong dạy học sinh học; Tích hợp giáo dục dân số - sức khỏe sinh sản trong dạy học sinh học; Tích hợp giáo dục hướng nghiệp trong dạy HS học Đó là những chủ đề cần thiết trong dạy học sinh học nói riêng và trong dạy học nói chung ở nước ta hiện nay [9]

1.1.2.2 Các nghiên cứu về dạy học tích hợp kiến thức liên môn và tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD

Có thể nói, cho đến nay có rất ít các công trình nghiên cứu một cách công phu, có hệ thống về dạy học tích hợp trong môn GDCD và tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD Trong quá trình sưu tầm tài liệu, tác giả thấy có một số các công trình nghiên cứu sau đây:

Khóa luận tốt nghiệp đại học “Tổ chức dạy học tích hợp trong giảng dạy môn GDCD ở THPT hiện nay” của tác giả Trịnh Thị Mừng, trên cơ sở phân tích cơ sở lý luận về dạy học tích hợp đã chỉ ra thực trạng tổ chức dạy học tích hợp trong giảng dạy môn GDCD ở các trường THPT trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay Để nâng cao hiệu quả dạy học tích hợp môn GDCD tác giả đã đưa ra ba giải pháp: giải pháp đối với các cấp quản lý, các nhà hoạch định chiến lược, giải pháp đối với giáo viên và giải pháp đối với sinh viên [17]

Luận văn thạc sỹ khoa học “Tích hợp giáo dục đạo đức gia đình trong dạy học môn GDCD cho HS trường THPT Việt Trì – Phú Thọ”, tác giả Hoàng Thị Lan Anh đã phân tích cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả của tích hợp giáo dục đạo đức gia đình trong dạy học môn GDCD cho

HS trường THPT Việt Trì – Phú Thọ hiện nay [1]

Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục “Tích hợp nội dung giáo dục truyền thống cách mạng trong dạy học môn GDCD tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên huyện Đại Từ - tỉnh Thái Nguyên”, tác giả Phạm Huyền Thương trên cơ sở kế thừa các công trình đã có đã làm rõ nội hàm các khái niệm tích hợp, dạy học tích hợp và vai trò của dạy học tích hợp; phân tích nội dung, thực trạng tích hợp giáo dục truyền thống cách mạng ở Trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất các giải pháp về dạy học tích hợp nội dung giáo dục truyền thống cách mạng ở Trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên

huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên [24]

Ngoài các công trình dưới dạng khóa luận, luận văn thạc sỹ trên còn có một số sáng kiến kinh nghiệm của giáo viên GDCD hiện đang công tác tại các

trường phổ thông Theo hướng này có các công trình tiêu biểu như: Tích hợp

giáo dục ý thức bảo vệ môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THCS

của tác giả Hoàng Thị Nguyệt; Lồng ghép tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học

GDCD 9 của tác giả Nguyễn Thị Hồng Trang; Biện pháp tích hợp giáo dục bảo

vệ môi trường trong môn GDCD ở cấp trung học cơ sở của tác giả Ngô Thị

Diễm Hồng, Phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp trong môn GDCD lớp

10 của tác giả Nguyễn Thị Hằng; Dạy học tích hợp liên môn theo chủ đề “Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” môn GDCD lớp 10 của tác giả

Lê Thị Hà…

Bằng các phương pháp nghiên cứu khác nhau, các đề tài và sáng kiến trên đều nhận thức được rằng: Bước sang thế kỉ XXI, với sự phát triển như vũ bão

của khoa học và công nghệ cùng với sự bùng nổ thông tin, lượng tri thức của nhân loại phát minh ngày càng nhiều, kiến thức giữa các lĩnh vực có liên quan mật thiết với nhau Đồng thời, do yêu cầu của xã hội, do nhu cầu thực tế đang đòi hỏi con người phải giải quyết rất nhiều tình huống trong cuộc sống Khi giải quyết các vấn đề đó, kiến thức của một lĩnh vực chuyên môn sẽ không thể thực hiện được mà cần phải vận dụng kiến thức liên ngành một cách sáng tạo Bên cạnh đó, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH - HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã mở ra cơ hội cho dạy học tích hợp trong môn GDCD [11]

Ngoài ra, các nghiên cứu trên đều khẳng định, trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay, môn GDCD giữ vai trò quan trọng trong việc giáo dục HS

ý thức, hành vi, nghĩa vụ của công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người Môn GDCD đem đến cho người học những giá trị, chuẩn mực của xã hội để họ trở thành những con người toàn diện, biết sống và biết tôn trọng người khác, thành công dân có ích cho cộng đồng, xã hội Việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDCD ở trường phổ thông là hết sức cần thiết để góp phần đào tạo ra những con người có tri thức, có phẩm chất đạo đức; có bản lĩnh chính trị, có kĩ năng sống, năng động, sáng tạo… Để đáp ứng được những đòi hỏi của đổi mới giáo dục và nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD, cần phải vận dụng các kiến thức các môn học Ngữ văn, Lịch sử Địa lí, Sinh học vào quá trình dạy học môn GDCD

Với tinh thần đó, các nghiên cứu trên đã chỉ rõ những ưu điểm của việc dạy học tích hợp theo chủ đề trong môn GDCD: các giáo viên các môn học khác nhau sẽ có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học; vừa giúp giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình, vừa có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức

và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp; dạy học môn GDCD theo chủ đề tích hợp liên môn làm cho quá trình học tập có ý nghĩa hơn và từ đó HS xác định rõ mục tiêu, các mối quan hệ của quá trình học; các chủ đề tích hợp liên môn có tính thực tiễn, các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của HS nên sinh động, hấp dẫn đối với HS, có

ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho HS HS được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc; giúp cho HS không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, giảm sự căng thẳng, mệt mỏi, nhàm chán, học quá tải cho HS…

Các nghiên cứu còn đưa ra những khó khăn mà cả thầy và trò phải đương đầu, như: Giáo viên phải mất nhiều thời gian để tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác, để thiết kế bài dạy; để dạy tốt phải có điều kiện

cơ sở vật chất (thiết bị thông tin ,truyền thông) đầy đủ; nhiều HS chưa có thói quen về tư duy phản biện nên khi được chuyển giao nhiệm vụ học tập thường làm việc hình thức, không phát huy được khả năng hợp tác khi giáo viên giao nhiệm vụ trong nhóm…

Các nghiên cứu cũng chỉ ra các giải pháp để để khắc phục các khó khăn trong dạy học tích hợp liên môn đối với môn GDCD, đó là: cần có nhiều văn bản hướng dẫn, chỉ đạo cụ thể trong dạy học tích hợp liên môn; cung cấp cho giáo viên các tài liệu tham khảo, các giáo án mẫu về dạy học tích hợp trong môn GDCD; tạo điều kiện về thời gian, cơ sở vật chất, kinh phí… trong việc triển khai và thực hiện các chủ đề tích hợp; giáo viên phải tích cực tìm hiểu các kiến thức có liên quan đến nội dung bài học, vận dụng kiến thức liên môn cho hài hoà tránh tích hợp một cách khiên cưỡng, máy móc làm mất đi nội dung kiến thức của bài học…

Như vậy, dạy học tích hợp nói chung và dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD là một trong những yếu tố quan trọng, nền tảng giúp quá trình đổi mới giáo dục được thực hiện nhanh hơn Do vậy, cần phải có một cách nhìn tổng thể và phải có một nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này

1.1.3 Những nội dung luận văn tiếp tục nghiên cứu

Trên thế giới, ở các nước có nền giáo dục phát triển như Mỹ, Úc… đã rất thành công trong dạy học tích hợp Với việc tích hợp các môn học và đưa vào chương trình nhà trường các môn Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội đã làm cho các nội dung kiến thức được sử dụng một cách có ý nghĩa hơn Tuy nhiên,

để thực hiện tích hợp theo hướng này cần có những thay đổi căn bản về quan điểm trong việc thiết kế chương trình và biên soạn sách giáo khoa, đòi hỏi phải

có một cuộc cách mạng trong giáo dục mang tính hệ thống Ở nước ta, trong

Dự thảo Chương trình phổ thông mới mà Bộ Giáo dục và đào tạo ban hành đã

kế thừa quan điểm của các nước phát triển về dạy học tích hợp và đưa vào chương trình phổ thông mới những môn học tích hợp như Khoa học Tự nhiên

và Khoa học Xã hội Để thực hiện những yêu cầu đặt ra trong Chương trình phổ thông mới, cần phải có những nghiên cứu chuyên sâu về dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong đó có môn GDCD

Qua việc tìm hiểu những công trình nghiên cứu đã có liên quan đến đề tài luận văn, tác giả nhận thấy, ở nước ta chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu về tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD cho HS THPT ở huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn Do vậy, việc tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài này là không trùng lặp về nội dung cũng như hình thức Dựa trên cơ

sở các kết quả nghiên cứu đã có liên quan đến đề tài, đề tài tiếp tục nghiên cứu

để làm rõ những nội dung sau:

- Tiếp tục làm rõ cơ sở lý luận của tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

- Phân tích thực trạng tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm và nêu ra một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn GDCD ở các

Trong tiếng Anh tích hợp được gọi là Integration có nguồn gốc từ tiếng

Latinh mang hàm ý là xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở

những bộ phận riêng lẻ Theo từ điển Anh - Việt, từ Intergate nghĩa là tích hợp

lại thành một, bổ sung cho nhiều lên [20, tr 591]

Trong từ điển Tiếng Việt, tích hợp được hiểu là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp

Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học” [14]

PGS.TS Nguyễn Phúc Chỉnh quan niệm “tích hợp là sự kết hợp một cách

có hệ thống các kiến thức giáo dục và kiến thức môn học thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận

và thực tiễn được đề cập trong bài học Trong mức độ này, nội dung chủ yếu của bài học hay một phần nội dung môn học có sự trùng hợp với nội dung giáo

dục” [9, tr 24]

Ngoài các quan niệm trên, có quan niệm còn đồng nhất tích hợp với “sự hợp nhất hay nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới

như là một thể thống nhất trên những trên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng, chứ không phải phép cộng đơn giản những thuộc tính của các thành phần ấy” [trích theo 24, tr 10]

Như vậy, nói đến tích hợp là nói sự liên kết hay hợp nhất các thành phần, đối tượng khác nhau vào cùng một đối tượng, làm cho đối tượng ban đầu có sự thay đổi nhất định Tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau

và quy định lẫn nhau, đó là tính liên kết và tính toàn vẹn Tính liên kết có thể

tạo ra một thực thể toàn vẹn, tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phần liên kết chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hoặc giải quyết một vấn đề tình huống Trong dạy học, tích hợp được hiểu là sự liên kết, tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống; thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập

và trong thực tiễn cuộc sống

Liên quan đến khái niệm tích hợp trong dạy học, còn có các khái niệm kết hợp, liên hệ

Kết hợp, còn gọi là lồng ghép giáo dục trong nội dung môn học: chương trình môn học được giữ nguyên, các vấn đề giáo dục được lựa chọn rồi lồng ghép vào chương trình môn học ở chỗ thích hợp sau mỗi bài, mỗi chương trình hay hình thành một chương riêng

Còn liên hệ trong dạy học là hình thức mà có các loại kiến thức - thường

là thực tiễn - không được đưa vào sách giáo khoa, khi dạy học giáo viên có thể

bổ sung kiến thức đó bằng cách lấy những ví dụ thực tế để phân tích, giảng giải giúp cho HS hiểu bài sâu sắc hơn

Dựa trên các quan niệm trên, tác giả luận văn quan niệm tích hợp là một

hoạt động mà ở đó cần phải kết hợp, liên hệ, huy động nhiều yếu tố khác nhau

nhưng có nội dung gần nhau, có liên quan với nhau của nhiều lĩnh vực để giải quyết, làm rõ một vấn đề nhằm đạt được mục tiêu đề ra

Tích hợp là cần thiết, do chỗ mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội đều có mối liên hệ với nhau, thậm chí có nhiều sự vật, hiện tượng có những điểm tương đồng và cùng một nguồn cội Tích hợp, vì thế, sẽ giúp chủ thể hiểu biết, giải quyết đúng đắn các sự vật, hiện tượng, đem lại lợi ích thiết thực

1.2.1.2 Khái niệm và các mức độ dạy học tích hợp

* Khái niệm dạy học tích hợp

Thực tiễn ở nhiều nước đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập của HS trở nên ý nghĩa hơn Dạy học tích hợp còn giúp đào tạo ra những con người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại Tùy theo góc độ nghiên cứu khác nhau mà khái niệm dạy học tích hợp được hiểu khác nhau, dưới đây là một trong những quan niệm đó

Hiểu theo nghĩa dạy học tích hợp các khoa học, UNESCO định nghĩa “là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn mạnh hay quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau” Định nghĩa này của UNESCO thiên về cách tiếp cận các khái niệm và nguyên lý khoa học chứ không phải là

sự tích hợp các nội dung khoa học lại với nhau [27]

Trên cơ sở quan niệm dạy học tích hợp là quá trình HS dưới sự chỉ đạo của giáo viên thực hiện việc chuyển đổi liên tiếp các thông tin từ ngôn ngữ môn học này sang ngôn ngữ môn học khác, HS học cách sử dụng phối hợp những kiến thức, kỹ năng và thao tác để giải quyết một tình huống phức hợp, một số nhà khoa học quan niệm “Dạy học tích hợp là hành động liên kết một cách hữu

cơ, có hệ thống các đối tượng nghiên cứu, học tập của một vài lĩnh vực môn học khác nhau thành nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lý

luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó nhằm hình thành ở HS các

năng lực cần thiết” [23, tr 13]

Dạy học tích hợp theo nghĩa hẹp là việc đưa những vấn đề về nội dung của nhiều môn học vào một giáo trình duy nhất trong đó những khái niệm khoa học được đề cập đến theo một tinh thần và phương pháp thống nhất [29]

Bên cạnh các định nghĩa trên, trong giới nghiên cứu khoa học giáo dục còn có một vài quan niệm khác về dạy học tích hợp như: Dạy học tích hợp là lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của một môn học Chẳng hạn lồng ghép các nội dung giáo dục dân số, giáo dục môi trường, bảo vệ sức khỏe, giáo dục tiết kiệm vào các môn học Địa lý, Sinh học, Vật

lý, Hóa học, GDCD ; Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông

Như vậy, có thể coi dạy học tích hợp là một quan điểm sư phạm mà ở đó bằng sự dẫn dắt của giảo viên, HS sẽ huy động mọi nguồn lực nội tại của bản thân để giải quyết một tình huống phức hợp có vấn đề, qua đó tự hình thành cho mình những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nhất định

* Các mức độ tích hợp trong dạy học: có ba mức độ phổ biến sau:

Lồng ghép, liên hệ: Đó là mức độ tích hợp mà ở đó các kiến thức thực

tiễn, kiến thức xã hội sẽ được đưa vào nội dung bài học trong một môn học ở mức độ này, các môn học vẫn được dạy một cách riêng lẻ Tất nhiên, trong quá trình dạy học giáo viên vẫn có thể tìm những kiến thức ở môn học khác để đưa vào môn học của mình trong những nội dung và thời điểm thích hợp Chẳng hạn lồng ghép giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm

và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông vào môn GDCD

Vận dụng kiến thức liên môn: Ở mức độ này, hoạt động học thường diễn

ra với các chủ đề chứ không phải theo từng bài riêng lẻ mà ở đó người học cần phải vận dụng các kiến thức của nhiều môn học để giải quyết các vấn đề đặt ra Vận dụng kiến thức liên môn đòi hỏi giáo viên phải xác định các nội dung kiến thức có sự tương đồng đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc HS phải học đi học lại nhiều lần một nội dung kiến thức ở nhiều môn học không giống nhau Đối với những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm

ưu thế thì có thể sắp xếp dạy trong chương trình của môn đó và không dạy lại ở các môn còn lại Dạy học theo kiểu này không làm mất đi nội dung các môn học, nội dung các môn học, một mặt, vẫn được phát triển riêng lẻ để đảm bảo tính hệ thống, mặt khác, vẫn thực hiện được sự liên kết giữa các môn khác nhau qua việc vận dụng các kiến thức liên môn trong chủ đề hội tụ

Hòa trộn: là mức độ cao nhất của dạy học tích hợp mà ở đó tiến trình dạy

học làm mất đi các môn học riêng lẻ nào đó Nghĩa là nội dung kiến thức không nằm trong một môn học nào đó mà thuộc nhiều môn học khác nhau Do đó, các nội dung thuộc chủ đề tích hợp sẽ không cần dạy ở các môn học riêng lẻ Mức

độ tích hợp này dẫn đến sự hợp nhất kiến thức của hai hay nhiều môn học Với mức độ hòa trộn, đòi hỏi giáo viên phải biết kết hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng một tình huống thích hợp xoay quanh những mục tiêu chung cho nhóm môn, tạo thành các chủ đề học tập thích hợp Trong quá trình thiết kế chủ đề tất yếu sẽ có những chủ đề mà trong đó các năng lực cần hình thành được thể hiện xuyên suốt qua toàn bộ các nội dung của chủ đề Các năng lực này chính là các năng lực được hình thành xuyên môn học Yêu cầu đối với kiểu tích hợp hòa trộn là cần phải có sự hợp tác của các giáo viên ở nhiều bộ môn khác nhau

Các nghiên cứu và thực tế giáo dục trên thế giới đã chỉ ra rằng, có rất nhiều phương thức dạy học khác nhau để đạt được mục tiêu giáo dục đề ra trong đó có phương thức dạy học tích hợp có nhiều đóng góp để đạt được mục

tiêu giáo dục phát triển năng lực cho người học Để dạy học tích hợp thành

công cần phải vận dụng quan điểm tích hợp từ khâu xây dựng chương trình, biên soạn sách giáo khoa đến khâu tổ chức dạy học (nhất là lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức dạy học) đưa HS vào trong những tình huống thực để các em tìm tòi và tự phát hiện, giải quyết vấn đề qua đó phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho HS

1.2.2 Khái niệm tích hợp kiến thức liên môn và dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD ở THPT

1.2.2.1 Khái niệm về tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD ở THPT

Tích hợp kiến thức liên môn là xu thế chung của nhiều chương trình giáo dục phổ thông trên thế giới Về bản chất, tích hợp kiến thức liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học khác nhau Trong dạy học GDCD, tích hợp kiến thức liên môn là một quá trình mà trong đó giáo viên GDCD sẽ tích hợp nội dung kiến thức của hai hay nhiều môn học (Văn, Lịch sử, Địa lý, Sinh học, Vật lý…) vào bài học của mình, xử lí các nội dung kiến thức trong mối liên quan với nhau, bảo đảm cho HS vận dụng được tổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đề trong học tập, trong cuộc sống

Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD không phải là sự lắp ghép giản đơn, cơ hữu các kiến thức của môn học với nhau trong một tiết học,

mà dưới sự hỗ trợ kiến thức của các khoa học khác, kiến thức môn GDCD sẽ được soi sáng, giúp HS thông hiểu bài học hơn Thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập cho HS, các tình huống/vấn đề đặt ra sẽ được tự HS giải quyết, từ đó các em vừa chiếm lĩnh được kiến thức, vừa vận dụng được kiến thức đã học vào những giải quyết những tình huống nảy sinh trong thực tiễn Điều đó góp phần phát triển năng lực và phẩm chất cho HS

Với mức độ thấp, việc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học bộ môn như lồng ghép giáo dục đạo đức, lối sống vào phần I “Công dân

với thế giới quan và phương pháp luận triết học”, phần V “Công dân với pháp luật”; lồng ghép giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông vào phần II “Công dân với đạo đức”, phần III

“Công dân với các vấn đề kinh tế” và phần IV “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”

Còn với mức độ tích hợp cao hơn, việc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD đòi hỏi giáo viên phải xử lí các nội dung kiến thức của môn GDCD với các môn học khác trong mối quan hệ với nhau, bảo đảm cho HS vận dụng được tổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đề trong học tập, trong cuộc sống, qua đó phát triển được những năng lực và phẩm chất cần thiết

Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD còn đòi hỏi giáo viên phải thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa bằng cách lựa chọn những nội dung trong chương trình học để xây dựng thành các chủ đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường phổ thông

Như vậy, việc thiết kế các chủ đề tích hợp liên môn là yêu cầu cơ bản để đem đến sự thành công của tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD

1.2.2.2 Khái niệm về dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD ở THPT

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD là một quan điểm dạy học góp phần hình thành và phát triển ở HS những năng lực cần thiết Dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD là hình thức mà ở đó giáo viên liên kết một cách hữu cơ và có hệ thống kiến thức của môn GDCD với các môn học khác như Lịch sử, Địa lý, Sinh học để hình thành một chủ đề dạy học mới có nội dung thống nhất

Trong dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD, dưới sự chỉ đạo của giáo viên, HS sử dụng phối hợp những kiến thức, những kĩ năng và những thao tác để giải quyết một vấn đề phức hợp – thường là gắn với thực tiễn Thông qua quá trình đó, HS nắm vững kiến thức, hình thành khái niệm, phát triển năng lực và các phẩm chất cá nhân vốn có Dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD, vì thế mà đem lại những lợi thế thiết thực đối với cả giáo viên và HS

Đối với HS: dạy học môn GDCD theo chủ đề tích hợp liên môn làm cho

quá trình học tập có ý nghĩa hơn và từ đó HS xác định rõ mục tiêu, các mối quan hệ của quá trình học Bên cạnh đó, các chủ đề tích hợp liên môn có tính thực tiễn, các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của HS nên sinh động, hấp dẫn đối với HS, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho

HS Học các chủ đề tích hợp liên môn, HS được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc.Ngoài ra, các chủ đề tích hợp liên môn giúp cho HS không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

Đối với giáo viên: Việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò

của giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của HS cả ở trong và ngoài lớp học Do đó, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học Vì vậy, dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và

kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp

1.3 Sự cần thiết, những thuận lợi và khó khăn trong tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn GDCD ở Trung học phổ thông

1.3.1 Sự cần thiết trong tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn GDCD

ở Trung học phổ thông

1.3.1.1 Xuất phát từ đặc điểm của chương trình môn GDCD ở THPT

Chương trình môn GDCD cấp THPT hiện hành được xây dựng lôgic với một hệ thống kiến thức liên quan đến các lĩnh vực triết học, đạo đức học, kinh

tế chính trị học, chủ nghĩa xã hội khoa học, đường lối, quan điểm của Đảng, các chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam Chương trình môn GDCD cấp THPT được thiết kế có quan hệ chặt chẽ với chương trình môn GDCD cấp Trung học cơ sở theo nguyên tắc đồng tâm, phát triển Năm phần trong chương trình được xây dựng độc lập, song chương trình môn GDCD có sự kết nối giữa các phần với nhau, nội dung phần trước là cơ sở cho nhận thức nội dung phần sau Cụ thể:

Phần thứ nhất: Công dân với thế giới quan và phương pháp luận triết học, được thiết kế cho HS học ở kỳ 1 của lớp 10 Nội dung chủ yếu của phần này là các kiến thức Triết học Mác – Lênin với mục đích nhằm trang bị cho HS những nhận thức ban đầu về thế giới quan, phương pháp luận trong cuộc sống, đồng thời giữ vai trò là cơ sở lí luận cho các phần sau

Phần thứ hai: Công dân với đạo đức, được thiết kế dành cho HS học ở kỳ

2 của lớp 10 Nội dung của phần này tập trung vào một số giá trị đạo đức của con người Việt Nam như các phạm trù đạo đức lương tâm, nghĩa vụ, nhân phẩm, lòng yêu nước…

Phần thứ ba: Công dân với kinh tế Đây là phần mà HS sẽ được học trong học kỳ 1 lớp 11 Cung cấp cho HS những hiểu biết cơ bản về một số phạm trù, quy luật kinh tế và phương hướng phát triển kinh tế ở Việt Nam, trên cơ sở đó giúp HS có thể xác định được phương hướng học tập, lựa chọn ngành nghề hoặc các lĩnh vực hoạt động của bản thân sau khi các em tốt nghiệp THPT

Phần thứ tư: Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội, giúp HS có những hiểu biết cơ bản về chủ nghĩa xã hội và một số chính sách quan trọng của Đảng

và Nhà nước để HS có thể xác định trách nhiệm của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Phần này HS sẽ được học vào học kỳ 2 lớp 11

Phần thứ năm: Công dân với pháp luật Đây là phần mà HS sẽ phải học trong năm học thứ 12 của mình Với việc cung cấp những tri thức về bản chất, vai trò và nội dung của pháp luật trong một số lĩnh vực của đời sống xã hội, phần thứ năm giúp HS có thể chủ động, tự giác điều chỉnh các hành vi của cá nhân và đánh giá được hành vi của người khác trên cơ sở căn cứ quyền và nghĩa vụ của công dân trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Năm phần của môn GDCD được thiết kế đảm bảo tuần tự, giáo viên không thể tuỳ tiện thay đổi hay cắt xén trong quá trình dạy học Hơn nữa, khối lượng kiến thức đa dạng, phong phú, có quan hệ chặt chẽ với nhau Nếu cắt bớt nội dung, HS sẽ không thể lĩnh hội được đầy đủ nhất quán kiến thức môn học Chính vì vậy, để có thể cung cấp được nhiều hơn lượng kiến thức của các khoa học khác, làm cơ sở cho phát triển năng lực người học, việc dạy học tích hợp các kiến thức liên môn trong môn GDCD là rất cần thiết, vừa giúp giáo viên tránh được khuynh hướng giảng dạy vượt quá khả năng tiếp nhận và xử lí thông tin của HS hoặc đơn giản hoá những tri thức mang tính khái quát hoá, trừu tượng hoá môn GDCD, vừa giúp cho HS có được kiến thức nền tảng tốt nhất

1.3.1.2 Dạy học tích hợp liên môn trong môn GDCD góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện trong nhà trường phổ thông

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN

và hội nhập quốc tế đã đề ra mục tiêu cho giáo duc phổ thông là: tập trung phát

triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời [11] Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD sẽ góp phần thực hiện mục này Bởi lẽ, bản thân GDCD đã là môn học chú trọng tới việc giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống cho HS Nếu nó kết hợp với các môn khoa học khác, được bổ sung những tri thức khoa học chuyên ngành khác,

sẽ góp phần đào tạo ra những thế hệ học trò “vừa hồng, vừa chuyên”

Có thể nhận thấy, thời gian qua, xã hội có phần sao nhãng, quên đi giá trị

và tầm quan trọng của môn GDCD Do chỗ, còn nhiều giáo viên vẫn lên lớp dạy học trò bằng phương pháp xưa cũ: thầy đọc, trò chép, tạo cảm giác mệt mỏi, thụ động đối với HS trong việc tiếp nhận kiến thức Một số giáo viên khác thì trong giảng dạy chỉ tập trung kiến thức lý luận mà thiếu những dẫn chứng sinh động trong thực tế cũng như thiếu những dụng cụ trực quan làm cho các tiết học trở nên khô khan, nhàm chán, không gây được sự hứng thú đối với HS Tuy nhiên, nếu áp dụng phương thức tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD thì tình trạng này sẽ được khắc phục Bởi lẽ, việc dạy tích hợp đòi hỏi giáo viên phải vận dụng nhiều kiến thức thực tiễn để làm rõ chủ đề Hơn nữa, việc dạy các chủ đề tích hợp buộc giáo viên phải đổi mới, áp dụng những phương pháp dạy học tích cực mới đem lại thành công Thực tế đó, làm cho cách dạy truyền thống và xa rời thực tiễn trong dạy học GDCD bị mất đi Và mục tiêu phát triển toàn diện giáo dục sẽ được thực hiện

1.3.1.3 Dạy học tích hợp liên môn trong môn GDCD góp phần phát triển năng lực người học

Thực tiễn ở nhiều nước đi trước đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những

vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với HS so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ Tích hợp là một trong những quan điểm dạy học nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại Nhiều nước trong khu vực Châu Á và trên thế giới đã thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học và thống nhất rằng đây là quan điểm đem lại hiệu quả nhất định trong dạy học và giáo dục HS

Đối với môn GDCD, dạy học tích hợp liên môn sẽ được dạy theo chủ đề

mà ở đó HS sử dụng kiến thức, kĩ năng và phương pháp của nhiều môn học để giải quyết các vấn đề đặt ra trong chủ đề đó Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi và làm giao thoa các mục tiêu dạy học của các môn học khác nhau Vì thế, tổ chức dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD sẽ

mở ra triển vọng mới cho việc thực hiện dạy học theo hướng phát triển năng lực Bên cạnh đó, các tình huống trong dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD thường gắn với thực tiễn cuộc sống mà để làm chủ được kiến thức thì HS cần phải mổ xẻ, phân tích, lập luận thậm chí phải tiến hành các thí nghiệm, làm các bài thực hành, xây dựng các mô hình… Nhờ đó, người học có thể phát triển các năng lực của bản thân như lập kế hoạch, phân tích, tổng hợp thông tin, xử lý thông tin…

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD vừa giúp giáo viên có thể đánh giá kiến thức HS đã lĩnh hội được, vừa đánh giá được năng lực thực tiễn của HS, xem HS có biết sử dụng kiến thức đã học vào giải quyết các tình huống thực tiễn hay không Nói cách khác, dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn GDCD sẽ giúp giáo viên nắm được thực chất việc người học có khả năng huy động hiệu quả kiến thức thức và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một vấn đề nào đó hay không

1.3.2 Những thuận lợi và khó khăn trong tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn GDCD ở Trung học phổ thông

1.3.2.1 Những thuận lợi trong tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn GDCD ở Trung học phổ thông

Trong những năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những hướng dẫn cụ thể về xây dựng các chuyên đề tích hợp, liên môn Bộ cũng đã tổ chức nhiều buổi hội thảo, tập huấn, bồi dưỡng giáo viên cốt cán về xây dựng các chuyên đề dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực HS, trong đó

có xây dựng các chuyên đề tích hợp, liên môn Ngoài ra, Bộ còn triển khai quản

lý các hoạt động chuyên môn trên trang mạng giáo dục “Trường học kết nối”, qua đó các giáo viên phổ thông có thể tham gia sinh hoạt chuyên môn, tham gia các khóa tập huấn qua mạng để được hỗ trợ trực tiếp từ đồng nghiệp và các chuyên gia, các giảng viên ở các trường sư phạm trên cả nước về tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học GDCD Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện đầy đủ, nghiêm túc công tác quản lý hoạt động dạy học, giáo dục của các nhà trường theo quy định hiện hành

Lãnh đạo các nhà trường đã có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của việc dạy học tích hợp kiến thức liên môn và đã thống nhất đưa trong nội dung

kế hoạch năm học một cách cụ thể, rõ ràng ngay từ đầu năm học Chú trọng các biệnpháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích, tạo động lực cho giáo viên tích cực, chủ động, sáng tạo trong việc thực hiện kế hoạch giáo dục

Đồng thời cử giáo viên cốt cán tham gia các lớp tập huấn do cấp trên tổ chức,

tăng cường đưa chủ đề dạy học vào các dịp hội giảng, tổ chức dự giờ thăm lớp nhận xét, đánh giá rút kinh nghiệm cho các bài dạy chủ đề, tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên được giao lưu với các đơn vị trên địa bàn thông qua các cuộc hội thảo chuyên đề, đưa hoạt động trường học kết nối vào hoạt động bắt buộc với các tổ bộ môn và giáo viên hằng năm

+ Với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của HS cả ở trong và ngoài lớp học; vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

Giáo viên GDCD có tính sáng tạo, đã chủ động trong việc tiếp cận chủ đề dạy học tích hợp liên môn, các hoạt động dạy học đa dạng, tiết học sôi nổi gây hứng thú học tập ở học sinh Đồng thời Tích cực bồi dưỡng cho học sinh tham gia các cuộc thi liên quan đến chủ đề tích hợp, liên môn mà

bộ đã phát động

Giáo viên có năng lực trong tổ chức dạy học Các hoạt động dạy học đa dạng: tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn Nên nếu giáo viên không có tính sáng tạo, không có tinh thần chủ động thì sẽ rất vất vả trong xây dựng và thực hiện dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

Bên cạnh đó, thời gian qua giáo viên GDCD đã được quan tâm nhiều hơn, được trang bị thêm nhiều kiến thức mới về phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Môn GDCD đã được nằm trong hệ thống những môn thi tốt nghiệp THPT Những điều đó tạo động lực cho giáo viên thiết kế bài học tích hợp liên môn

Dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kỹ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin cùng sự đầu tư của nhà nước cho giáo dục đã đáp ứng một phần đổi mới phương pháp dạy học

và là bước đệm để giáo viên triển khai tốt dạy học tích hợp liên môn

So với dạy học đơn môn, dạy học tích hợp kiến thức liên môn làm cho giờ học trở nên sinh động hơn, HS tham gia tích cực vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tích cực của HS Dạy học liên môn cũng góp phần phát triển tư duy ở HS, tạo cho HS thói quen phản biện, từ đó các em nhận thức vấn đề một cách thấu đáo, khắc sâu được kiến thức đã học

1.3.2.2 Những khó khăn trong tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học môn GDCD ở Trung học phổ thông

Khó khăn trước hết là nằm ngay trong nội tại giáo viên: giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác Với tâm lý, thói quen dạy theo bài, chủ đề đơn môn nên khi dạy theo chủ đề tích hợp, liên môn, giáo viên sẽ vất vả hơn từ khâu chọn chủ đề đến lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức giờ học

Giáo viên mất nhiều thời gian xem xét, rà soát nội dung, chương trình sách giáo khoa hiện hành để loại bỏ những thông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới, phù hợp Ngoài ra, giáo viên còn phải đọc tài liệu các kiến thức liên quan đến các môn học khác, đồng thời phải cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học trong chương trình hiện hành theo định hướng phát triển năng lực HS Những điều đó làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi, nên hoặc là không thực hiện, hoặc là thực hiện một cách khiên cưỡng, cho xong Hơn nữa, dạy học theo chủ đề tích hợp, liên môn đòi hỏi giáo viên phải có năng lực trong tổ chức dạy học Các hoạt động dạy học phải đa dạng: tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn Nên nếu giáo viên không có tính sáng tạo, không có tinh thần chủ động thì sẽ rất vất vả trong xây dựng và thực hiện dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

Nếu điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế thì việc áp dụng các phương pháp và các kỹ thuật dạy

học tích cực không thực hiện được, làm giảm chất lượng giờ dạy, không phát huy được năng lực HS

Về phía HS: HS quen với việc tiếp cận kiến thức đơn môn, nên trong cùng một tiết học đòi hỏi HS phải vận dụng nhiều kiến thức khác nhau ở các bộ môn dẫn tới tình trạng mệt mỏi, thờ ơ với môn học Bên cạnh đó, với HS học kém, việc tiếp cận một lượng kiến thức lớn sẽ dẫn đến tình trạng quá tải, không theo kịp HS khá, giỏi Hơn nữa, do dạy học tích hợp đòi hỏi phải đổi mới phương pháp, kỹ thuật, hình thức tổ chức dạy học theo hướng tiên tiến, hiện đại nên sẽ gây khó khăn, áp lực cho HS khi nhiều em chưa có thói quen về tư duy phản biện, khi được chuyển giao nhiệm vụ học tập thường làm việc hình thức, không phát huy được khả năng của mình

Kết luận chương 1

Tích hợp kiến thức liên môn và dạy học tích hợp đang là xu thế chính ở Việt Nam thời gian qua, tất nhiên điều đó vẫn chưa được áp dụng một cách phổ biến và có hệ thống trên phạm vi cả nước

Trong chương 1, trên cơ sở chỉ ra những công trình trong nước và thế giới liên quan đến đề tài luận văn, tác giả luận văn đã mạnh dạn đề xuất khái niệm dạy học tích hợp và chỉ ra vai trò của tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn Giáo dục công dân Cũng trong chương 1, tác giả luận văn đã phân tích và khẳng định được sự cần thiết cũng như những thuận lợi và khó khăn trong thực hiện tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT

Nâng cao hiệu quả tích hợp và dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Chợ Đồn phải được thực hiện trên việc có một quy trình thiết kế chủ đề tích hợp và quy trình dạy học tích hợp dựa trên sự phân tích thực trạng tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn Giáo dục công dân ở đây Đây chính là những nội dung tiếp theo

mà luận văn sẽ triển khai nghiên cứu

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ QUY TRÌNH XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN CHỢ ĐỒN,

2.1.1.1 Khái quát về các trường THPT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

Chợ Đồn là huyện miền núi vùng cao, nằm ở phía Tây của tỉnh Bắc Kạn,

có diện tích tự nhiên 91.115,00 ha chiếm 18,75% diện tích tự nhiên của tỉnh Bắc Kạn Huyện Chợ Đồn có một thị trấn (Bằng Lũng) và 21 xã Phía Bắc giáp huyện Ba Bể, phía Nam giáp huyện Định Hoá tỉnh Thái Nguyên, phía Đông giáp huyện Bạch Thông, huyện Chợ Mới và phía Tây giáp huyện Chiêm Hoá, Yên Sơn, Na Hang tỉnh Tuyên Quang

Với vị trí địa lý từ 105025’ đến 105043’ kinh độ Đông, từ 21057’ đến 22025’ vĩ độ Bắc Trung tâm huyện lỵ là thị trấn Bằng Lũng cách thị xã Bắc Kạn khoảng 42 km theo tỉnh lộ 257 Huyện Chợ Đồn có hệ thống giao thông khá đầy đủ với đường tỉnh lộ 254, 254B, 255, 257… các tuyến liên xã tương đối hoàn thiện tạo ra các điều kiện, yếu tố cần và đủ về vị trí địa lý, đặc biệt là đường bộ để phát triển kinh tế – xã hội nhanh và bền vững

Trải qua thời gian dài hình thành và phát triển, ngày nay, dân số của Chợ Đồn đã lên tới khoảng 50.000 người, với 5 dân tộc cùng sinh sống: Tày, Nùng, Dao, Kinh và Hoa Chiếm số đông nhất trong huyện là dân tộc Tày (khoảng 70%) Dân tộc Nùng chỉ chiếm một bộ phận nhỏ trong dân số (khoảng 1,7%) Dân tộc Dao (chiếm 8,6%) đến sau một thời gian và thường sống ở vùng núi cao và dân tộc Kinh (chiếm khoảng 19,4%)

Huyện Chợ Đồn chủ yếu là phát triển kinh tế nông nghiệp Những năm qua, huyện Chợ Đồn đã đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp với phương châm đẩy nhanh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, tăng cường đầu tư thâm canh, nâng cao thu nhập trên một đơn vị diện tích canh tác

Đồng bào các dân tộc của huyện Chợ Đồn có một đời sống tinh thần rất phong phú, đa dạng Những bài văn vần, thơ, cùng với các điệu si-lượn, bài then… đều được sáng tác trong quá trình lao động sản xuất, rất giàu tính trữ tình và tính giáo dục cao với nội dung ca ngợi cảnh đẹp quê hương, đất nước; ngợi ca mối tình chung thủy lứa đôi, sự hồn nhiên giản dị, cũng như đức tính cần cù, dũng cảm của người dân lao động; đồng thời đả kích những sự bất công trong xã hội

Gắn liền với những nét đặc thù về đời sống văn hóa ở huyện Chợ Đồn là

sự phát triển mạnh của giáo dục trong những năm qua Được sự chỉ đạo sâu sát của các cấp ủy, chính quyền và sự đồng lòng nỗ lực vượt khó của toàn thể nhân dân trong huyện, ngành giáo dục của huyện Chợ Đồn đã có những bước phát triển, khởi sắc đi lên Công tác xóa mù chữ về cơ bản là hoàn thành

Ở huyện Chợ Đồn hiện nay mới chỉ có hai trường THPT là trường THPT Chợ Đồn được thành lập từ năm 1961 đóng ở trung tâm Thị trấn Bằng Lũng, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn và trường THPT Bình Trung được thành lập năm 2006 đóng trên địa bàn xã Bình Trung, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn Với

sự cố gắng quyết tâm cao vì sự nghiệp giáo dục miền núi, mặc dù chưa thể so sánh về mặt chất lượng với các trường thành phố, song các trường THPT tại huyện Chợ Đồn đã xây dựng cho mình được đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đủ về số lượng, đảm bảo chất lượng giáo dục và đào tạo Tổng số cán

bộ, giáo viên, nhân viên của cả hai trường đến thời điểm hiện tại là 92 người (trường THPT Chợ Đồn là 67, trường THPT Bình Trung có 25 người) Giáo viên có trình độ thạc sĩ ở cả hai trường rất ít, chỉ có 3 người và 3 giáo viên đang học thạc sỹ, còn lại là giáo viên có trình độ cử nhân