Luận văn thạc sĩ giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học giáo dục công dân lớp 12

Đề xuất quy trình thực hiện giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực người học trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường Trung học phổ thông, thị xã Đông Triều, tỉ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––––––

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––––––

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Hoàng Lan

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tôi dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Hoàng Lan và các tài liệu sử dụng trong đề tài

là có thật

Thái nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Hồng Uyên

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thiện luận văn “Giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học giáo dục công dân lớp 12 ở các trường trung học phổ thông thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh” trước hết tôi bày

tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với TS Nguyễn Thị Hoàng Lan, người đã tận tình hướng dẫn giúp tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn thầy, cô giáo Khoa Giáo dục Chính trị, phòng Đào tạo và đặc biệt là các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy các chuyên đề của toàn khoá học đã tạo điều kiện, đóng góp ý kiến cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn tới Khoa Giáo dục Chính trị, phòng Đào tạo trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện, giúp đỡ, góp ý cho tôi trong quá trình hoàn thành luận văn

Tôi xin cảm ơn anh em, bạn bè đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Hồng Uyên

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các bảng iv

MỞ ĐẦU iv

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài 4

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài 5

7 Kết cấu của đề tài 5

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài ở trong nước 6

1.1.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài ở nước ngoài 7

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 8

1.2.1 Khái niệm “giáo dục” 8

1.2.2 Khái niệm “giáo dục pháp luật” 8

1.2.3 Giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học 12

1.3 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học 14

1.3.1 Các quan điểm về giáo dục pháp luật trong trường THPT 14

1.3.2 Các hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh THPT theo hướng phát triển năng lực người học 20 1.3.3 Các phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học 22 1.4 Giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực người học trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 24 1.4.1 Cấu trúc và đặc điểm chương trình môn Giáo dục công dân lớp 12 24 1.4.2 Vai trò của môn Giáo dục công dân lớp 12 trong việc hình thành các năng lực pháp lý cho học sinh Trung học phổ thông 25 1.4.3 Nội dung giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 26 1.4.4 Phương pháp và hình thức giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học Giáo dục công dân lớp 12 28 Kết luận chương 1 31

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH GIÁO DỤC PHÁP LUẬT THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 32

2.1 Thực trạng công tác giáo dục pháp luật trong dạy học Giáo dục công dân lớp 12 theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Trung học phổ thông thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 32 2.1.1 Khái quát về các trường Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 32 2.1.2 Những kết quả đạt được của việc giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn thị

xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 37 2.1.3 Những hạn chế của việc giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 43

2.2 Đề xuất quy trình thực hiện giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực người học trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các

trường Trung học phổ thông, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 45

2.2.1 Quy trình thiết kế bài giảng trong dạy học Giáo dục công dân lớp 12 45

2.2.2 Quy trình thực hiện bài giảng trên lớp 48

2.2.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 49

2.3 Đề xuất một số biện pháp cơ bản nhằm thực hiện giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường Trung học phổ thông, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh 56

2.3.1 Nâng cao nhận thức cho các lực lượng giáo dục pháp luật 56

2.3.2 Đổi mới phương pháp giáo dục pháp luật 58

2.3.3 Đa dạng hóa các hình thức giáo dục pháp luật 59

2.3.4 Giáo dục pháp luật thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp 60

Kết luận chương 2 61

Chương 3: THỰC NGHIỆM QUY TRÌNH GIÁO DỤC PHÁP LUẬT THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU, TỈNH QUẢNG NINH 62

3.1 Mục đích, nguyên tắc thực nghiệm 62

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 62

3.1.2 Nguyên tắc thực nghiệm 62

3.2 Đối tượng, địa bàn thực nghiệm 62

3.3 Nội dung thực nghiệm 62

3.3.1 Điều tra kết quả đầu vào của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 62

3.3.2 Những nội dung khoa học cần thực nghiệm 64

3.3.3 Thiết kế bài giảng thực nghiệm 65

3.4 Phương pháp thực nghiệm 88

3.5 Kết quả thực nghiệm 88

3.5.1 Thực nghiệm và những kết quả rút ra từ thực nghiệm 88

3.5.2 Những kết luận rút ra từ quá trình thực nghiệm 91

Kết luận chương 3 92

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Đánh giá mức độ hiểu biết pháp luật của học sinh ở các trường

Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều 37Bảng 2.2 Bảng đánh giá mức độ vi phạm pháp luật của học sinh các

trường Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều 38Bảng 3.1 Nhận thức của học sinh về mục đích giáo dục pháp luật 88Bảng 3.2 Năng lực được hình thành sau mỗi tiết giáo dục pháp luật 90

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong đời sống xã hội, pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là yếu tố không thể thiếu để bảo đảm cho sự tồn tại, phát triển của xã hội Giáo dục ý thức pháp luật, giáo dục ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ đối với bản thân, gia đình,

xã hội là nhiệm vụ cơ bản, thường xuyên của giáo dục con người

Tuy nhiên, trong những năm gần đây tình trạng vi phạm pháp luật trong học sinh có chiều hướng gia tăng cả về số vụ việc và tính chất nghiêm trọng, hành vi phạm pháp của các em trở nên thường xuyên hơn, đa dạng hơn, tạo nên những bức xúc trong dư luận và nhân dân , nguyên nhân không chỉ là do thiếu hiểu biết pháp luật, mà còn là thái độ bất chấp pháp luật, Thực trạng đó đang đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụ mới đòi hỏi những người làm công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cần có những thay đổi về quan điểm, cách làm; đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương pháp giáo dục cho phù hợp với những thay đổi nhanh chóng của xã hội và tâm sinh lý học sinh

Trong nhiều năm qua, công tác giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông đã được ngành giáo dục rất coi trọng; các hình thức giáo dục, truyên truyền, phổ biến được thực hiện đa dạng, phong phú bằng nhiều hình thức như đưa vào chương trình dạy học chính khóa, ngoại khóa, giáo dục lồng ghép, tổ chức tọa đàm, sân khấu hóa… đem lại những hiệu quả nhất định góp phần nâng cao nhận thức của đa số học sinh về các quy định của pháp luật, về quyền và nghĩa vụ của mỗi học sinh trong đời sống xã hội

Môn Giáo dục công dân ở bậc học Trung học phổ thông có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành ý thức, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh Đây là môn học có đặc điểm nổi bật là gần gũi với con người và

xã hội, gắn bó mật thiết với đời sống thực tiễn sinh động của gia đình, nhà trường và xã hội Đặc điểm này tạo cho môn Giáo dục công dân có những lợi thế để có thể tích hợp nhiều nội dung giáo dục cần thiết cho học sinh như giáo dục môi trường, giáo dục pháp luật, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục phòng, chống tệ nạn xã hội,…Trong những nội dung tích

hợp này, tích hợp giáo dục pháp luật giữ vị trí quan trọng và cần thiết đối với học sinh trước thực trạng chấp hành pháp luật hiện nay ở nước ta

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo

cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [15, tr.32] Để thực

hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng này

Cũng như các địa phương khác trong cả nước, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh đã tích cực nhằm tìm ra những biện pháp hữu hiệu để giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng Thực hiện chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo về nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh - sinh viên, Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh đã phối hợp với các ban ngành thực hiện thông qua giáo dục pháp luật bằng các hình thức như: dạy học chính khóa, tổ chức các hoạt động ngoại khóa về pháp luật Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, việc giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh còn nhiều hạn chế Qua kết quả điều tra xã hội học cho thấy: vẫn còn một số học sinh vi phạm pháp luật (chủ yếu là vi phạm hành chính và vi phạm kỷ luật), mức độ hiểu biết pháp luật của một số học sinh còn nhiều hạn chế,… Vì vậy, một vấn đề cấp bách được đặt ra là cần thiết phải thực hiện những biện pháp thiết thực nhằm giáo dục nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, đặc biệt là học sinh lớp 12 Nhằm góp

phần giải quyết vấn đề này, tác giả lựa chọn đề tài “Giáo dục pháp luật theo

hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học Giáo dục công dân lớp 12

ở các trường Trung học phổ thông thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh” làm

đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn

Lý luận Chính trị

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục pháp luật qua môn Giáo dục công dân 12 cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo hướng phát triển năng lực học sinh, đề tài đề xuất quy trình và điều kiện thực hiện giáo dục pháp luật qua môn Giáo dục công dân cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo hướng phát triển năng lực người học

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Đề tài luận giải cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của giáo dục pháp luật qua môn Giáo dục công dân lớp 12 cho học sinh Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học, trên cơ sở đó làm sáng tỏ các hình thức cụ thể của việc giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông trong dạy học môn Giáo dục công dân

- Đề tài tiến hành nghiên cứu thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho học sinh và tiến hành thực nghiệm giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực người học qua môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh

- Đề tài đề xuất quy trình giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh qua môn Giáo dục công dân lớp 12

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu việc giáo dục pháp luật qua môn Giáo dục công dân lớp 12 cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu việc giáo dục pháp luật qua môn Giáo dục công dân lớp 12 cho học sinh theo hướng phát triển năng lực người học ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh trong năm học 2017- 2018, gồm các trường Trung học phổ thông sau: Trường THPT Lê Chân; Trường THPT Đông Triều; Trường THPT Hoàng Quốc Việt

4 Giả thuyết khoa học

Nếu thực hiện đúng quy trình giáo dục pháp luật qua môn Giáo dục công dân theo hướng phát triển năng lực người học thì sẽ đem lại hiệu quả cao trong dạy học; nâng cao sự hiểu biết pháp luật và ý thức chấp hành pháp luật của học sinh trong các trường Trung học phổ thông

5 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Cơ sở lí luận của đề tài

Đề tài dựa trên:

- Vận dụng những quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông nói riêng

- Lí luận về phương pháp dạy học hiện đại

- Kế thừa các công trình nghiên cứu về giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông trong dạy học nói chung và dạy học môn Giáo dục công dân nói riêng

5.2 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở xác định mục đích, đối tượng nghiên cứu của đề tài, tác giả đã

sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

+ Phân tích và tổng hợp tài liệu

+ Phân tích số liệu thống kê

+ Phương pháp lịch sử và lôgíc

+ Phương pháp điều tra xã hội học

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm

+ Phương pháp trao đổi kinh nghiệm

+ Phương pháp điều tra cơ bản

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài

- Đề tài góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác giáo dục pháp luật qua môn Giáo dục công dân lớp 12 cho học sinh Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo hướng phát triển năng lực người học

- Đề tài là tài liệu tham khảo cho các học viên cao học, sinh viên các ngành, giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân ở thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh quan tâm đến giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông trong bộ môn Giáo dục công dân theo hướng phát triển năng lực người học, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và đổi mới phương pháp dạy học

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn

gồm 3 chương, 12 tiết

1.1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài ở trong nước

Trước yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phát huy quyền dân chủ trong điều kiện hội nhập và phát triển bền vững, giáo dục pháp luật trở thành hoạt động mang tính chiến lược Nhằm xây dựng

cơ sở lý luận, định hướng hoạt động thực tiễn, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến giáo dục pháp luật Cụ thể:

- Các sách xuất bản: “Giáo dục pháp luật trong nhà trường” của Nguyễn Đình Đặng Lục (NXB Giáo dục, Hà Nội, 2004); “Sống và làm việc theo pháp luật” do GS.TS Đặng Cảnh Khanh làm chủ biên (NXB Thanh niên, Hà Nội, 2008); “Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường” của Đặng

Thị Thu Huyền (NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2008)

- Về đề tài khoa học có thể kể đến các công trình sau: Đề tài NCKH cấp

bộ “Giáo dục pháp luật trong các trường không chuyên về luật” (2000) của Viện nghiên cứu khoa học pháp lý thuộc Bộ Tư pháp; đề tài “Đổi mới giáo dục pháp luật trong hệ thống các nhà trường chính trị ở nước ta hiện nay” (1999)

của Khoa Nhà nước và Pháp luật - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

do Trần Ngọc Đường làm chủ nhiệm

- Về các luận án, luận văn: luận án phó tiến sĩ của tác giả Đinh Xuân

Thảo (1996) nghiên cứu “Giáo dục pháp luật trong trường đại học, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề (không chuyên luật) ở nước ta hiện nay”; luận

án tiến sĩ giáo dục học của tác giả Nguyễn Khắc Hùng (2009) nghiên cứu

“Các biện pháp tổ chức giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông (tại thành phố Hồ Chí Minh)” Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục

của tác giả Lê Thị Thu Hạnh, Trường Đại học Vinh (2009), nghiên cứu

“Giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh thông qua dạy học phần “công dân với pháp luật” chương trình GDCD lớp 12 ở các trường THPT dân lập trên

địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An hiện nay”

- Bài viết trên các tạp chí khoa học có bài “Đẩy mạnh việc dạy và học pháp luật trong các trường theo tinh thần Chỉ thị 32-CT/TW của Ban Bí thư” của Nguyễn Tất Viễn (dân chủ và pháp luật, số chuyên đề về thực hiện chỉ thị 32-CT/CT của Ban Bí thư Trung Ương Đảng khóa IX, tháng 4/2004); bài viết

“Giáo dục pháp luật trong nhà trường- những vấn đề đặt ra hiện nay” của tác giả Phạm Kim Dung (Dân chủ và pháp luật, số chuyên đề Phổ biến, giáo dục pháp luật, 2006) Bài viết “Giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông hiện nay là vấn

đề cấp bách” của tác giả Nguyễn Khắc Hùng (Tạp chí Tuyên giáo số 9/2008) Bài viết “Tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cho học sinh: Đổi mới

về nội dung, hình thức.” của tác giả Minh Hà (đăng trên báo Quảng Ninh, ngày 16/12/2016) Bài viết “Giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh vùng cao” của tác giả Nguyễn Văn Hải (đăng trên báo nhân dân số ra ngày 12/5/2010)

Các công trình nghiên cứu và bài viết đều chú trọng đến việc nghiên cứu

và đưa ra các biện pháp giáo dục pháp luật cho học sinh, nhằm hình thành ở học sinh những tri thức, tình cảm, kĩ năng và những hiểu biết về pháp luật, từ đó điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp

1.1.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài ở nước ngoài

Các công trình nghiên cứu về giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông

ở nước ngoài phải kể đến luận án Phó tiến sĩ của bà Khaxanova X.A “Giáo dục pháp luật cho học sinh lớp lớn của hệ thống phổ thông” (2007); Luận án Phó tiến sĩ của tác giả Matvienco L.M với đề tài “Hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông” Đại học tổng hợp Kaliningrad (2001); cuốn sách “Vấn đề giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông” của tác giả N.Kixileva, Maxcova (2004); cuốn sách “Giáo dục đạo đức và pháp luật cho học sinh phổ thông ” của tác giả E.D Xarkixova và A.F.Trerenichenko, Minsk (1993)… đều nghiên cứu GDPL trong trường phổ thông, trong đó nhấn mạnh đến học sinh lớp lớn (tương đương với bậc trung học phổ thông ở Việt Nam), ở nước Nga và Belorus

sau thời kỳ Liên bang Xô Viết tan rã Ở Oxtraylia, nghiên cứu về GDPL cho hoc sinh các nhà giáo dục chú trọng xây dựng các biện pháp GDPL cho học sinh và được thể hiện trong bộ tài liệu của Trung tâm hỗ trợ kĩ thuật về nhân quyền Oxtraylia

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Khái niệm “giáo dục”

Giáo dục được hiểu theo nghĩa rộng nhất là giáo dục xã hội, được coi là lĩnh vực hoạt động của xã hội nhằm truyền đạt những kinh nghiệm xã hội, lịch

sử, chuẩn bị cho thế hệ trẻ trở thành lực lượng tiếp nối sự phát triển của xã hội;

kế thừa và phát triển nền văn hóa của loài người và của dân tộc

Giáo dục được hiểu theo nghĩa hẹp hơn là giáo dục nhà trường Đó là quá trình tác động có tổ chức, có kế hoạch, có quy trình chặt chẽ nhằm mục đích cung cấp kiến thức, kỹ năng, hình thành thái độ, hành vi cho người học, xây dựng và phát triển ở họ theo mô hình xã hội đương thời mong muốn

Giáo dục theo nghĩa hẹp còn được xem là một trong năm mặt của giáo dục nhà trường Theo cách này, thì hoạt động giáo dục tác động đến hệ thống giá trị, tư tưởng, tình cảm, đạo đức của đối tượng giáo dục

1.2.2 Khái niệm “giáo dục pháp luật”

1.2.2.2.1 Khái niệm “pháp luật”

Cũng như nhà nước, pháp luật là một hiện tượng xã hội có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị của xã hội có giai cấp Pháp luật là công cụ sắc bén để thực hiện quyền lực Nhà nước, duy trì địa vị và bảo vệ lợi ích của giai cấp cầm quyền Theo học thuyết Mác - Lênin, pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, thời kỳ cộng sản nguyên thủy là thời kỳ không có nhà nước và do vậy cũng không có pháp luật Ở thời kỳ này, con người sống chung và hưởng chung thành quả lao động nên xã hội không có sự phân hóa giàu nghèo, không có sự phân biệt giai cấp Hoạt động quản lý cũng không mang tính giai cấp Hành vi con người và các thành viên trong xã hội được điều chỉnh bởi các quy phạm đạo đức, phong tục, tập quán, tín ngưỡng

Khi nhà nước ra đời, pháp luật cũng xuất hiện, giai cấp nắm quyền đã sử dụng công cụ pháp luật để quản lý xã hội, bên cạnh việc sử dụng các quy phạm đạo đức, tín ngưỡng, tôn giáo, phong tục, tập quán để duy trì trật tự xã hội Cũng như nhà nước, bản chất của pháp luật thể hiện rõ tính giai cấp của nó, vì pháp luật phản ánh ý chí của nhà nước, của giai cấp cầm quyền Trong xã hội có giai cấp, pháp luật chính là yếu tố điều chỉnh giai cấp về các quan hệ xã hội, nhằm hướng các quan hệ xã hội phát triển theo một mục tiêu, một trật tự phù hợp với ý chí của giai cấp cầm quyền, bảo vệ và củng cố địa vị của giai cấp thống trị trong xã hội Bên cạnh tính giai cấp pháp luật còn mang tính xã hội và

có giá trị xã hội to lớn Bởi vậy, các quy phạm pháp luật là kết quả của sự chọn lọc tự nhiên trong xã hội Xã hội thông qua nhà nước ghi nhận những cách xử

sự hợp lý, khách quan phù hợp với lợi ích của số đông trong xã hội và được nhà nước thể chế hóa thành những quy phạm pháp luật

Giá trị xã hội của pháp luật thể hiện ở chỗ một quy phạm pháp luật vừa là thước đo của hành vi con người, vừa là công cụ kiểm nghiệm các quá trình, các hiện tượng xã hội, là công cụ để nhận thức xã hội và điều hành các quan hệ xã hội

Như vậy, pháp luật là một hiện tượng vừa mang tính giai cấp lại vừa thể hiện tính xã hội Hai thuộc tính này có mối quan hệ mật thiết với nhau Xét theo quan điểm hệ thống, không có pháp luật chỉ thể hiện duy nhất tính giai cấp, ngược lại cũng không có pháp luật chỉ thể hiện tính xã hội

Pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là hệ thống các quy tắc xử sự do Nhà nước Việt Nam, đại diện cho quyền lực của giai cấp công nhân liên minh với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức đặt ra thể hiện ý chí, nguyện vọng và lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, có tính chất bắt buộc chung đối với toàn xã hội, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.2.2.2 Khái niệm “giáo dục pháp luật”

Khái niệm giáo dục pháp luật cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau

Có quan niệm cho rằng giáo dục pháp luật không phải là một bộ phận độc lập của hệ thống giáo dục ở trường trung học phổ thông, nó là một bộ phận giáo

dục chính trị tư tưởng và giáo dục đạo đức Một khi giáo dục chính trị tư tưởng

và giáo dục đạo đức được tiến hành tốt thì hiển nhiên sẽ có sự tôn trọng pháp luật ở mỗi công dân

Tuyên truyền, phổ biến hay giải thích pháp luật là công việc, nhiệm vụ của cơ quan chuyên trách, của các phương tiện thông tin đại chúng của bộ máy tuyên truyền

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng giáo dục pháp luật đồng nghĩa với việc dạy và học pháp luật ở trong các trường, còn việc tuyên truyền, phổ biến về pháp luật ở ngoài xã hội không phải là giáo dục pháp luật

Có quan niệm cho rằng không có khái niệm giáo dục pháp luật Bởi vì pháp luật là quy tắc có tính bắt buộc chung, mọi người phải có nghĩa vụ tuân theo, dù muốn hay không muốn cũng phải làm theo Do đó, không cần phải đề cập đến khái niệm giáo dục pháp luật mà chỉ cần phổ biến pháp luật để mọi người tự tìm hiểu và có cách xử sự cho đúng pháp luật của nhà nước đề ra

Xuất phát từ nhận thức bản thân, pháp luật của nhà nước đã có vai trò giáo dục thì chúng ta thấy mỗi quan niệm trên mới chỉ nhìn thấy giáo dục pháp luật ở một khía cạnh nào đó, chưa thấy hết vai trò giáo dục chung của pháp luật đối với nhận thức và hành vi xã hội của cá nhân

Theo tôi, khái niệm giáo dục pháp luật trước tiên phải được hiểu theo nghĩa chung nhất đó là vấn đề giáo dục và cả vấn đề pháp luật Quá trình hình thành ý thức con người là quá trình chịu ảnh hưởng thống nhất của các điều kiện khách quan và các nhân tố chủ quan Trong đó các điều kiện khách quan đóng vai trò là những nhân tố ảnh hưởng, các nhân tố chủ quan đóng vai trò là các nhân tố tác động Giáo dục pháp luật là sự tác động của nhân tố chủ quan

do các chủ thể có năng lực làm công tác giáo dục tiến hành Đó là các hoạt động

có định hướng, có tổ chức thông qua nội dung, chương trình, phương pháp cụ thể của nhiều chủ thể (nhà trường, các tổ chức Đảng, chính quyền, cơ quan, đoàn thể…) nhằm hình thành ở khách thể những yếu tố chủ quan trước hết là tri thức hiểu biết, tư tưởng thái độ, tình cảm về pháp luật Đó chính là thiên chức của giáo dục tiến bộ

Giáo dục pháp luật là hình thức cụ thể, là cái riêng, cái đặc thù và cũng là cái chung cái phổ biến trong mối quan hệ với giáo dục Cụ thể là:

Giáo dục pháp luật nhằm hình thành tri thức, tình cảm pháp luật ở mỗi cá nhân, hình thành thói quen xử sự, nếp sống phù hợp với quy định của pháp luật,

từ đó tự giác tuân thủ pháp luật, có thái độ, hành vi đúng đắn, tích cực trong việc sử dụng pháp luật Như vậy, mục đích của giáo dục pháp luật là hình thành môi trường chủ quan thuận lợi, phù hợp từ đó chủ thể định hướng hành vi xã hội của mình theo những chuẩn mực mà pháp luật quy định, góp phần tích cực tăng cường hiệu lực, hiệu quả của pháp luật Mục đích này mang ý nghĩa lí luận

và thực tiễn

Mặt khác giáo dục pháp luật cũng có nội dung riêng Đó là sự tác động có tính định hướng để truyền tải nội dung pháp luật (nguyên tắc, giá trị, quy phạm pháp luật) Những nội dung này phản ánh trong nó về các hiện tượng Nhà nước

và các hiện tượng xã hội như: quan hệ xã hội, trách nhiệm xã hội được thể hiện qua hình thức pháp lý Nhưng khi giáo dục về trách nhiệm của con người trong

xã hội thì đạo đức đề cập bằng phương diện đạo lý, còn pháp luật thì đề cập bằng nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý dưới dạng những hành vi bắt buộc

Xét trên vấn đề chủ thể, khách thể, đối tượng, hình thức và phương pháp giáo dục thì giáo dục pháp luật cũng có những nét riêng Chủ thể giáo dục pháp luật, trước hết phải có những tri thức cần thiết về pháp luật và đời sống pháp luật, phải hiểu được nhân thân, hoàn cảnh, môi trường sống của đối tượng, phải biết cách truyền tải kiến thức pháp luật đến đối tượng phải là hình mẫu trong việc tuân thủ theo pháp luật Đặc biệt là chủ thể giáo dục phải có khả năng minh họa những vấn đề xảy ra trong đời sống mà có ý nghĩa pháp lý dưới những thuật ngữ, những nguyên tắc, những quy định pháp luật cụ thể Nếu thiếu khả năng này, chủ thể giáo dục mất đi ý nghĩa thực tiễn

Xét về vị trí vai trò trong hệ thống giáo dục thì giáo dục pháp luật có vai trò chi phối rất lớn đối với các dạng giáo dục chính trị - xã hội khác Trong điều kiện xã hội hiện nay, nó là một trong những tiêu chí đánh giá nội dung và một

số môn học trừu tượng như: giáo dục thẩm mĩ, giáo dục đạo đức, giáo dục tâm lý… Chính vì vậy, giáo dục pháp luật có sức mạnh, khả năng tác động ưu thế hơn so với ý thức, thái độ của đối tượng giáo dục Điều này có ý nghĩa đối với đối tượng giáo dục pháp luật ở mọi lứa tuổi giúp họ nhận thức đầy dủ về pháp luật như : bản chất, giá trị, thuộc tính… Từ đó các đối tượng giáo dục pháp luật

sẽ có khả năng nhận thức (đúng - sai, cái lợi - cái hại) và tự kiềm chế hành vi để thực hiện đúng các quy định của pháp luật mà nhà nước đã đề ra

Từ những điều nêu trên, có thể quan niệm về giáo dục pháp luật như sau: Giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ đích của chủ thể giáo dục thông qua các hình thức, phương pháp khác nhau, tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống nhằm hình thành ở họ tri thức pháp lý, tình cảm và hành vi phù hợp với pháp luật hiện hành, xây dựng lối sống và làm việc theo pháp luật

Với khái niệm nêu trên, giáo dục pháp luật không đơn thuần là sự tác động đơn giản nhất thời mà là một hệ thống hoạt động có mục đích, có tổ chức với cấu trúc đồng bộ của nó gồm: chủ thể, khách thể, đối tượng, nguyên tắc, mục đích xác định

1.2.3 Giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học

Chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực có thể coi là một

tên gọi khác hay một mô hình cụ thể hoá của chương trình định hướng kết quả đầu ra, một công cụ để thực hiện giáo dục định hướng điều khiển đầu ra

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, mục tiêu dạy học của chương trình được mô tả thông qua các nhóm năng lực

Khái niệm năng lực “competency” có nguồn gốc tiếng La tinh

“competentia” Ngày nay khái niệm năng lực được hiểu theo nhiều nghĩa khác

nhau Năng lực được hiểu như sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với một công việc Khái niệm năng lực được dùng ở đây là đối tượng của

tâm lý, giáo dục học Có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm

Khái niệm năng lực gắn liền với khả năng hành động Năng lực hành động là một loại năng lực, nhưng khi nói phát triển năng lực người ta cũng hiểu đồng thời là phát triển năng lực hành động Chính vì vậy, trong lĩnh vực sư

phạm nghề, năng lực còn được hiểu là: khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệm năng lực được sử dụng như sau:

Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học: mục tiêu dạy học được mô tả thông qua các năng lực cần hình thành;

Trong chương trình, những nội dung học tập và hoạt động cơ bản được liên kết với nhau nhằm hình thành các năng lực Năng lực là sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn

Mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn, đánh giá mức độ quan trọng, cấu trúc hóa các nội dung, hoạt động và hành động dạy học

về mặt phương pháp;

Năng lực mô tả việc giải quyết những đòi hỏi về nội dung trong các tình huống Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên môn tạo thành nền tảng chung cho công việc giáo dục và dạy học;

Mức độ đối với sự phát triển năng lực có thể được xác định trong các tiêu chuẩn nghề; Đến một thời điểm nhất định nào đó, học sinh có thể/ phải đạt được những gì?

Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của việc học tập và cuộc sống

Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho

con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp Chương trình này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức

Các nhà lý luận và phương pháp dạy học cho rằng: Dạy học phát triển năng lực là phương pháp tích tụ dần dần các yếu tố của phẩm chất, năng lực người học để chuyển hóa và góp phần cho việc hình thành và phát triển nhân cách Điều quan trọng hơn nếu so sánh với các quan niệm dạy học trước đây, việc dạy học phát triển phẩm chất, năng lực sẽ làm cho việc dạy và việc học được tiếp cận gần hơn, sát hơn với mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách con người

1.3 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học

1.3.1 Các quan điểm về giáo dục pháp luật trong trường THPT

1.3.1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục

Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra rất nhiều quan điểm về giáo dục ngay từ khi đất nước được độc lập, Đảng ta đã đưa ra các quan điểm về giáo dục và đào tạo, nhằm nâng cao chất lượng dân trí của người dân

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng nêu rõ:

“ Tiến hành cải cách giáo dục trong cả nước, phát triển giáo dục phổ thông, sắp xếp, từng bước mở rộng và hoàn chỉnh mạng lưới các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp, phát triển rộng rãi các trường dạy nghề” [12, tr.23] Để cụ thể hóa thực hiện nghị quyết Đại hội IV ngày

11/01/1979 Bộ Chính trị đã ra Nghị quyết số 14- NQ/TW “Về cải cách giáo dục” Nghị quyết nêu mục tiêu của cải cách giáo dục lần này là “làm tốt việc chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ ngay từ tuổi ấu thơ cho tới lúc trưởng thành, nhằm tạo cơ sở ban đầu rất quan trọng của con người Việt Nam mới, người lao động làm chủ tập thể và phát triển toàn diện.” Đây là Nghị quyết đầu tiên về chuyên đề giáo dục sau khi đất nước được thống nhất, có nhiều vấn đề cần cụ thể hóa bằng các chính sách, các đề án thực hiện, từ xác định mục tiêu cụ thể, sắp xếp lại cơ cấu hệ thống cho đến vấn đề biên soạn sách giáo khoa Nghị

quyết số 14-NQ/TW của Bộ chính trị (khóa IV) là một nghị quyết quan trọng,

nó đặt nền móng cho công cuộc cải cách giáo dục của đất nước trong những năm 80 của thế kỷ XX

Nghị quyết Đại hội VI xác định: Giáo dục nhằm mục tiêu hình thành và phát triển toàn diện nhân cách xã hội chủ nghĩa của thế hệ trẻ, đào tạo đội ngũ lao động có kĩ thuật đồng bộ về ngành nghề, phù hợp với yêu cầu phân công lao động của xã hội Đến nghị quyết Đại hội VII nêu rõ: Mục tiêu giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có tri thức và có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động và sáng tạo, có đạo đức cách mạng, tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội Ngày 14/1/1993, Đảng ta ban hành Nghị quyết số 04-NQ/HNTW, “Về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo” Nghị quyết đã xác định bốn quan điểm chỉ đạo đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo, đó là: Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; Phát triển giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo những con người có kiến thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp; Giáo dục phải vừa gắn chặt với yêu cầu phát triển đất nước, vừa phù hợp với xu thế tiến

bộ của thời đại; Đa dạng hóa các hình thức đào tạo, thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục

Đến Đại hội VIII, về giáo dục và đào tạo, Nghị quyết nhấn mạnh với những nội dung chủ yếu cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Coi trọng cả ba mặt: mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và phát huy hiệu quả

Tại Đại hội IX, về vấn đề giáo dục và đào tạo, Nghị quyết nêu rõ: “ Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục, thực hiện

“chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa” [14, tr.30] Phát huy tinh thần độc lập

suy nghĩ và sáng tạo của học sinh, sinh viên, đề cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn và tay nghề, đẩy mạnh phong trào tự học tập trong nhân dân bằng những hình thức giáo dục chính quy và không chính quy, thực hiện “giáo dục

cho mọi người”, “cả nước trở thành một xã hội học tập” Thực hiện phương châm “học đi đối với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn với xã hội” coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh trung học, chuẩn bị cho thanh niên, thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp

Năm 2002, tại Hội nghị Trung ương 6 (khóa IX), Đảng ta ban hành Kết luận về việc tiếp tục thực hiện nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII về giáo dục - đào tạo

Tại Đại hội X Đảng chủ trương Đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Tiếp tục Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản toàn diện và đào tạo mà Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI (NQ 29-NQ/TW) đề ra, Đại hội

Đảng lần thứ XII đề ra phương hướng: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu Phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với tiến bộ khoa học công nghệ” [15, tr.27]

1.3.1.2 Quan điểm về giáo dục pháp luật

Công tác phổ biến giáo dục pháp luật là khâu đầu tiên của quá trình thi hành pháp luật và có vai trò hết sức quan trọng trong việc tăng cường pháp chế

xã hội chủ nghĩa, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân Xuất phát từ vai trò, ý nghĩa quan trọng của giáo dục pháp luật, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác này Trong rất nhiều văn kiện của Đảng và pháp luật của Nhà nước đã đề cập đến công tác phổ biến, giáo dục

pháp luật Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng đã khẳng định: “Triển khai mạnh mẽ công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật, huy động lực lượng của các đoàn thể chính trị, xã hội, nghề nghiệp, các phương tiện thông tin đại chúng tham gia vào các đợt vận động thiết lập trật tự, kỉ cương và các hoạt động thường xuyên xây dựng nếp sống và làm việc theo pháp luật trong cơ quan nhà nước và xã hội” [13, tr.11] Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ

Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư tưởng trong thời gian tới

chỉ rõ cần: “Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật với nhiều hình thức phong phú, sinh động, đặc biệt là thông qua các phiên tòa xét

xử lưu động và bằng những phán quyết công minh để tuyên truyền, nâng cao ý thức pháp luật cho cán bộ và nhân dân” Đặc biệt, Chỉ thị số 32-CT/TW ngày

09/12/2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành

pháp luật của cán bộ, nhân dân đã khẳng định: “Phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ của toàn bộ

hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng”

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, yêu cầu tăng cường, phát huy vai trò, hiệu lực của pháp luật theo Nghị quyết Đại hội XI của Đảng đòi hỏi công tác phổ biến giáo dục pháp luật phải thực sự có chuyển biến căn bản, toàn diện Kết luận số 04-KL/TW ngày 19/4/2011 của Ban Bí thư Trung ương Đảng

và kết quả thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW (Kết luận số 04- KL/TW) đã chỉ rõ:

“Đảng đoàn Quốc hội tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan tổ chức hữu quan khẩn trương xây dựng ban hành Luật phổ biến giáo dục pháp luật và các văn bản pháp luật có liên quan, tạo cơ sở pháp lý để triển khai thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật…”

Thứ nhất, thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng về hoạt

động phổ biến, giáo dục pháp luật được xác định trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của

Bộ chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, đặc biệt là chỉ thị số 32-CT/TW và kết luận số 04-KL/TW

Thứ hai, kế thừa những quy định phù hợp của pháp luật hiện hành và phổ

biến giáo dục pháp luật, luật hóa các quy định hiện hành của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành liên quan về phổ biến, giáo dục pháp luật đã được thực tiễn kiểm nghiệm, đồng thời bổ sung những nội dung mới, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của pháp luật về phổ biến, giáo dục pháp luật

Thứ ba, xác định phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của toàn bộ

hệ thống chính trị trong Nhà nước giữ vai trò nòng cốt Nhà nước đảm bảo nguồn lực cần thiết cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, quan tâm phổ biến, giáo dục pháp luật cho một số đối tượng đặc thù, bao gồm: người dân ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, ven biển, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; người lao động trong các doanh nghiệp; nạn nhân bạo lực gia đình; người khuyết tật; người đang chấp hành hình phạt tù, người đang bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc, người đang bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, người bị phạt tù được hưởng án treo

Thứ tư, công dân có quyền được thông tin pháp luật và yêu cầu cơ quan

nhà nước cung cấp thông tin về pháp luật, có trách nhiệm chủ động tìm hiểu, học tập pháp luật Nhà nước và xã hội có trách nhiệm bảo đảm quyền được thông tin, tìm hiểu, học tập pháp luật của công dân thông qua công tác phổ biến, giáo dục pháp luật Nhà nước thực hiện xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, khuyến khích và có chính sách để các tổ chức cá nhân tham gia đóng góp cho phổ biến, giáo dục pháp luật, phát triển các dịch vụ pháp lý hỗ trợ công tác này

1.3.1.3 Quan điểm giáo dục pháp luật trong trường Trung học phổ thông

Giáo dục pháp luật trong trường Trung học phổ thông được thực hiện chủ yếu thông qua môn Giáo dục công dân Có nhiều quan niệm cho rằng Giáo dục công dân là một môn phụ, nên thường không được coi trọng nhiều Thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục của Đảng và Nhà nước ta, môn Giáo dục công dân đã được coi trọng, vì có vị trí, vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, ý thức đạo đức, pháp luật của công dân

Ở Trung học phổ thông môn Giáo dục công dân được dạy ở cả ba khối lớp (từ lớp 10 đến lớp 12) với thời lượng 35 tiết/ khối lớp, trong đó kiến thức pháp luật tập trung ở lớp 12 Nội dung giáo dục pháp luật trong Chương trình giáo dục phổ thông chú trọng việc cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ

bản về bản chất, vai trò và vị trí của pháp luât Trên cơ sở đó giúp học sinh có được nhận thức đúng về vai trò, vị trí của pháp luật trong đời sống, từ đó chủ động, tự giác điều chỉnh hành vi của cá nhân và đánh giá được hành vi của người khác theo các quy định của pháp luật Giáo dục pháp luật ở cấp trung học phổ thông không chỉ dừng lại ở việc cung cấp các kiến thức pháp luật, giới thiệu các quy định pháp luật mà còn chú trọng đến việc giáo dục đạo đức, lối sống, giáo dục thái độ tôn trọng pháp luật, ý thức tuân thủ pháp luật góp phần hình thành hành vi tự giác chấp hành pháp luật trong học sinh, sinh viên

Phổ biến, giáo dục pháp luật được đưa vào nhà trường từ những năm

1987 - 1988 Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường, tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên, các cơ quan có trách nhiệm đã phối hợp xây dựng chương trình, đưa nội dung kiến thức pháp luật vào các môn học, đặc biệt là môn giáo dục công dân

Đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, tăng cường, nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật theo chỉ đạo của Ban Bí thư Ban chấp hành Trung ương trong Chỉ thị số 32 - CT/TW ngày 09/12/2003 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ nhân dân và Nghị quyết số 40/2000/QH10 ngày 09/12/2000 của Quốc hội về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, ngày 05/05/2006, Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chương trình giáo dục phổ thông kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT, trong đó có chương trình môn Giáo dục công dân

Việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh được đẩy mạnh thông qua học chính khóa và lồng ghép vào các chương trình ngoại khóa,

tổ chức các trò chơi, cuộc thi tìm hiểu về pháp luật, lôi cuốn học sinh tham gia tích cực, từ đó hình thành các tri thức cũng như ý thức về pháp luật, nhằm điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với các quy định của pháp luật

1.3.2 Các hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh THPT theo hướng phát triển năng lực người học

Có nhiều hình thức giáo dục pháp luật khác nhau, nhằm phát huy tính tích cực chủ động của người học, hình thành ở người học cách xử sự theo yêu cầu của pháp luật, phù hợp với quy định của pháp luật

Hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh trong trường Trung học phổ thông được tiến hành chủ yếu thông qua dạy học chính khóa môn Giáo dục công dân và các hoạt động giáo dục pháp luật ngoài giờ lên lớp Ngoài ra, giáo dục pháp luật cho học sinh còn được lồng ghép qua hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội khác trong nhà trường Hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông phong phú, sâu sắc, đặc biệt giáo dục pháp luật qua dạy học môn Giáo dục công dân là hình thức mang tính đặc thù, được thực hiện trong trường học

Giáo dục pháp luật cho học sinh theo hướng phát triển năng lực người học được thể hiện bằng nhiều hình thức sinh động, hấp dẫn, phù hợp với tâm lí tuổi học trò và nhận thức của học sinh trong đó tập trung vào một số hình thức sau:

- Thứ nhất, Tuyên truyền miệng: Theo tinh thần Chỉ thị số 17-CT/TW

ngày 15 tháng 10 năm 2017 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục tuyên truyền miệng trong tình hình mới, đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền miệng về pháp luật cho từng đối tượng học sinh

- Thứ hai, Thông qua các môn học: những nội dung giáo dục pháp luật cho

học sinh Trung học phổ thông do Bộ GD&ĐT quy định các quyền và nghĩa vụ công dân, nâng cao nhận thức của học sinh về trách nhiệm của Nhà nước trong việc đảm bảo thực hiện các quyền của công dân thông qua môn học Giáo dục công dân Ngoài ra, giáo dục pháp luật cho học sinh cũng được lồng ghép qua hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên và các môn khoa học xã hội khác trong nhà trường So với hình thức giáo dục pháp luật nói chung và hình thức giáo dục pháp luật cho các đối tượng cụ thể khác như cán bộ công chức, phụ nữ, nông

dân… nói riêng thì hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông phong phú, sâu sắc, đặc biệt giáo dục pháp luật qua dạy học môn giáo dục công dân là hình thức mang tính đặc thù, chỉ có thể được thực hiện trong trường học

- Thứ ba, Giáo dục pháp luật thông qua tài liệu tuyên truyền: Phân loại

nhóm tài liệu tuyên truyền, giáo dục pháp luật đưa vào thư viện sách của nhà trường và tổ chức sắp xếp khoa học, hợp lí, tiện dụng; Lập kế hoạch thu hút học sinh sử dụng thư viện sách có hiệu quả; tổ chức ngày hội đọc sách pháp luật và tuần giới thiệu sách pháp luật theo chủ đề, chuyên đề; khuyến khích, tạo điều kiện khích lệ học sinh cùng cha mẹ được tham gia đóng góp sách, tài liệu pháp luật cho thư viện sách của nhà trường

- Thứ tư, Giáo dục pháp luật thông qua tư vấn, trợ giúp pháp lý: Phát

triển mạnh mẽ các loại hình tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý trực tiếp, xây dựng phòng tư vấn, hỗ trợ pháp lý hoặc thông qua các phương tiện truyền thông, trang mạng xã hội, các trang tìm kiếm nổi tiếng, kết hợp phổ biến, giáo dục pháp luật với trợ giúp pháp lý lưu động cho các học sinh được trợ giúp; tăng cường hình thức trả lời, giải đáp, tư vấn của cơ quan nhà nước đối với những thắc mắc về quyền lợi và nghĩa vụ của học sinh bằng nhiều hình thức

- Thứ năm, Giáo dục pháp luật trên các phương tiện truyền thông đại chúng: Xây dựng trang thông tin điện tử (website) phổ biến, giáo dục pháp luật

của thành phố, địa phương và của các ngành; nhà trường xây dựng chương trình phát thanh được cập nhật thường xuyên các thông tin pháp luật mới, gần gũi, thiết thực Tổ chức đưa tin về pháp luật, các chuyên đề, chuyên mục pháp luật phù hợp với chương trình giáo dục đạo đức, giáo dục công dân; Giành vị trí phù hợp cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên bản tin, website của nhà trường; thử nghiệm hình thức xây dựng trang thông tin điện tử, lập hộp thư điện

tử tư vấn để cung cấp các văn bản pháp luật, chú ý những vấn đề gắn liền với cuộc sống, học tập của học sinh, chú trọng phổ biến, giáo dục các quyền cơ bản

và bổn phận của trẻ em, pháp luật về an toàn giao thông, phòng chống ma túy,

tệ nạn xã hội, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, bảo vệ môi trường, Tổ chức cho học sinh được xem các phiên tòa xét xử tại địa phương, trên truyền hình Việt Nam…

- Thứ sáu, Triển khai giáo dục pháp luật thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp như: Các hoạt động giáo dục, hoạt động văn hóa, văn nghệ thể dục,

thể thao, đợt sinh hoạt chính trị, tuần sinh hoạt công dân, nói chuyện chuyên đề, hội thi do nhà trường tổ chức như: Tổ chức báo cáo chuyên đề về pháp luật, phát huy hiệu quả các hình thức thi viết, vẽ tranh, kể chuyện, sáng tác cốt chuyện, thi qua hình thức sân khấu, những tình huống pháp luật, thi tìm hiểu pháp luật truyền hình tương tác trên internet, xem phim tư liệu Các hoạt động này nhằm hỗ trợ, bổ sung cho các hình thức chính thức nhằm củng cố, mở rộng

và khơi sâu thêm sự hiểu biết của học sinh về pháp luật, quyền và nghĩa vụ công dân, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, hình thành thói quen tuân thủ pháp luật Trong hình thức này đối với học sinh Trung học phổ thông cần chú trọng hoạt động hướng nghiệp để thông qua đó giáo dục về nhận thức và ý thức pháp luật

- Thứ bảy, Thông qua hình ảnh trực quan sinh động: Sử dụng triệt để,

vận dụng có hiệu quả các hình ảnh thực tiễn về chấp hành pháp luật của địa phương, cơ quan ban ngành trong địa phương, trong cuộc sống xung quanh học sinh đang diễn ra hàng ngày vào việc phổ biến, giáo dục pháp luật (truy tố, xét

xử, kiện tụng, tranh chấp, trốn thuế, tham nhũng, vi phạm luật lệ an toàn giao thông, vi phạm các tệ nạn xã hội, an ninh trật tự)

- Thứ tám, Phổ biến, giáo dục pháp luật ngoại khóa thông qua các cuộc vận động; “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “Xây dựng

trường học thân thiện, học sinh tích cực”, “Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo”

1.3.3 Các phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học

Phương pháp là một thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Methodos” có nghĩa là con đường nghiên cứu, cách thức, nhận thức, cách thức để đạt được mục đích Theo nghĩa chung nhất thì phương pháp là cách thức, phương tiện để đạt được mục đích, là hoạt động được sắp xếp theo một trật tự nhất định để giải

quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và trong thực tiễn Trên cơ sở thuật ngữ phương pháp, trong giáo dục học khái niệm phương pháp giáo dục được định nghĩa là con đường, cách thức, biện pháp, hoạt động để chiếm lĩnh nội dung giáo dục và đạt mục đích giáo dục Phương pháp giáo dục là cách thức, biện pháp tổ chức quá trình giáo dục, thực hiện mục đích giáo dục pháp luật… phương pháp giáo dục có ảnh hưởng lớn đến kết quả giáo dục pháp luật Với cùng một nội dung, nếu sử dụng phương pháp phù hợp sẽ thu được kết quả cao, đạt được mục đích nhanh hơn và ngược lại Phương pháp giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực người học, nhằm hình thành cho học sinh tình cảm, thái độ và điều chỉnh hành vi sao cho phù hợp với pháp luật hiện hành của Nhà nước

Phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh trong trường Trung học phổ thông được tiếp cận liên ngành giữa khoa học pháp lý và khoa học sư phạm, do đó phương pháp giáo dục pháp luật bao gồm hệ thống phương pháp thuyết phục, hệ thống phương pháp tổ chức hoạt động nhằm hình thành kĩ năng,

kĩ xảo, hành vi và thói quen thực hiện pháp luật, hệ thống phương pháp kích thích hoạt động và điều chỉnh hành vi

Thực hiện Công văn số 4612/BGDĐT - GDTrH, về việc hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017 - 2018, giáo dục pháp luật trong trường Trung học phổ thông có những phương pháp sau:

- Phương pháp thuyết phục

Đây là nhóm phương pháp tác động vào nhận thức, tình cảm của học sinh

để hình thành cho các em ý thức, thái độ tích cực với cuộc sống qua khuyên

giải, tranh luận, nêu gương

- Nhóm phương pháp tổ chức hoạt động

Đưa học sinh vào các hoạt động thực tiễn thông qua việc phân tích, xử lý tình huống cụ thể để tập dượt, hình thành ở học sinh thái độ, hành vi và thói quen tuân thủ pháp luật

- Nhóm phương pháp kích thích hành vi

Là nhóm phương pháp tác động vào động cơ, tình cảm của học sinh nhằm tạo nên tính tích cực hoạt động và khả năng điều chỉnh hành vi, khắc phục những hạn chế, sai lệch trong vi phạm pháp luật; nhóm này gồm khen thưởng, trách phạt, thi đua

Thực hiện giáo dục pháp luật cho học sinh theo hướng đổi mới, phát huy tính năng động, tích cực, sáng tạo của học sinh, lấy người học làm trung tâm theo hướng phát triển các năng lực của người học Thực hiện giáo dục pháp luật bằng các biện pháp lồng ghép vào các môn học, lồng ghép vào chương trình hoạt động ngoài giờ lên lớp, vào tổ chức các câu lạc bộ bạn yêu môn học,các buổi sinh hoạt tuần công dân Tổ chức đóng vai vào các phiên tòa xét xử án, sử dụng các tình huống thực tiễn cho học sinh tham gia và giải quyết

1.4 Giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực người học trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12

1.4.1 Cấu trúc và đặc điểm chương trình môn Giáo dục công dân lớp 12

Cấu trúc môn Giáo dục công dân lớp 12 gồm 10 bài với 27 tiết lí thuyết Bài 1: Pháp luật với đời sống (3 tiết)

Bài 2: Thực hiện pháp luật (3 tiết)

Bài 3: Công dân bình đẳng trước pháp luật (1 tiết)

Bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực của đời sống

xã hội (3 tiết)

Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (2tiết)

Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản (4 tiết)

Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ (3 tiết)

Bài 8: Pháp luật với sự phát triển của công dân (2 tiết)

Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước (4 tiết)

Bài 10: Pháp luật với hòa bình và sự phát triển tiến bộ của nhân loại (2 tiết) Ngoài những bài học chính trong sách giáo khoa, chương trình còn dành một số thời gian cho các hoạt động thực hành, ngoại khóa, dạy hoc các vấn đề pháp luật gắn với tình hình địa phương

Môn Giáo dục công dân lớp 12 cung cấp những hiểu biết cơ bản về bản chất, vai trò và nội dung của pháp luật trong một số lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm giúp học sinh có thể chủ động, tự giác điều chỉnh hành vi của cá nhân

và đánh giá được hành vi của người khác theo quyền và nghĩa vụ của công dân trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khác với nội dung của chương trình Giáo dục công dân lớp 10 hình thành cho học sinh về thế giới quan cũng như các phẩm chất đạo đức của con người chủ nghĩa xã hội, phát triển toàn diện về nhân cách, phẩm chất, năng lực đạo đức, chương trình Giáo dục công dân lớp 11 hình thành cho học sinh những tri thức về sản xuất của cải vật chất trong thời kì quá độ nên chủ nghĩa xã hội, về vai trò của nền kinh tế nhiều thành phần, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cũng như về thời kì quá độ và chế độ xã hội chủ nghĩa, chương trình Giáo dục công dân lớp 12 hình thành cho học sinh những tri thức về pháp luật, hình thành các năng lực pháp lí, giúp học sinh nhận thức được những việc làm đúng, sai, hình thành ý thức pháp luật từ đó điều chỉnh hành vi của mình

1.4.2 Vai trò của môn Giáo dục công dân lớp 12 trong việc hình thành các năng lực pháp lý cho học sinh Trung học phổ thông

Năng lực trách nhiệm pháp lý được hiểu là khả năng của người đã đạt một độ tuổi nhất định theo quy định của pháp luật, có thể nhận thức và điều khiển được hành vi của mình, tự quyết định cách xử sự của mình, do đó, phải độc lập chịu trách nhiệm về hành vi đã thực hiện

Môn Giáo dục công dân lớp 12 có vai trò quan trọng trong việc hình thành các năng lực pháp lý cho học sinh Trung học phổ thông:

- Hình thành cho học sinh những hiểu biết tối thiểu về giá trị pháp luật;

- Hình thành ý thức pháp luật cho học sinh;

- Hình thành lòng tin vào pháp luật;

- Hình thành thói quen xử sự (gồm cả hành động và không hành động) theo đúng quy định của pháp luật

- Hình thành thái độ không đồng tình, lên án và đấu tranh phê phán những hành vi vi phạm pháp luật

Từ đó học sinh có những vốn hiểu biết nhất định về kiến thức pháp luật, điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với các chuẩn mực pháp luật đề

ra, đồng thời tuyên truyền cho mọi người cùng thực hiện, lên án, phê phán đối với những hành vi vi phạm pháp luật Nhận thức được rõ những việc làm mà pháp luật cho phép và những việc làm mà pháp luật cấm, những việc nên làm và những việc không nên làm

1.4.3 Nội dung giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12

Môn giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông có vai trò quan trọng trực tiếp trong quá trình hình thành ý thức chính trị, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh Môn học này có đặc điểm là gần gũi, gắn bó mật thiết với cuộc sống thực tiễn sinh động của gia đình, nhà trường và xã hội Đặc điểm này tạo cho môn Giáo dục công dân có những lợi thế để giáo viên có thể

sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực nhằm phát triển các năng lực cho học sinh

Một là: cung cấp những kiến thức mang tính lý luận về Nhà nước và

pháp luật

Hai là, giáo dục những chuẩn mực cơ bản của pháp luật như: Dân chủ,

công bằng, bình đẳng, công lý, tự do

Ba là, những kiến thức pháp luật cơ sở thuộc những lĩnh vực quan trọng

trong đời sống xã hội liên quan trực tiếp đến đời sống vật chất, tinh thần, lao động và học tập của học sinh

Bốn là, những kĩ năng thực hiện những chuẩn mực pháp luật Nội

dung giáo dục pháp luật cho học sinh trong trường Trung học phổ thông so với các cấp học khác là kiến thức pháp luật mang tính đại cương gắn với đặc điểm tâm lí tuổi mới lớn và phù hợp với yêu cầu của xã hội, kiến thức mang tính gợi mở, kích thích tư duy và hướng tới không chỉ hình thành, củng cố mà còn phát triển những phẩm chất cơ bản của một công dân mẫu mực Bên cạnh nội dung giáo dục chính khóa cần kết hợp với phổ biến giáo dục pháp luật ngoại khóa cho học sinh

Phổ biến, giáo dục pháp luật ngoại khóa cho học sinh cần tập trung những quy định pháp luật cơ bản, cần thiết liên quan đến học sinh như: quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013, pháp luật về thanh thiếu niên; chú trọng phổ biến, giáo dục pháp luật về an toàn giao thông, phòng chống tội phạm và các tệ nạn xã hội, phòng chống ma túy và tệ nạn mại dâm, giáo dục giới tính và phòng chống HIV/AIDS, chống kì thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS, biện pháp chăm sóc sức khỏe vị thành niên, bảo vệ môi trường; phổ biến các nội dung Luật Biển Việt Nam, về chủ quyền biển, đảo và chiến lược biển của Việt Nam, pháp luật về cư trú, pháp luật về lao động và việc làm, hôn nhân và gia đình, pháp luật về phòng chống tham nhũng, pháp luật về lao động và an toàn lao động, Luật phòng cháy chữa cháy, các hiểu biết nhất định về phòng, chống, giảm nhẹ thiên tai, biến đổi khí hậu, tiết kiệm năng lượng, các quy định có liên quan đến công tác đảm bảo an ninh, trật tự, nếp sống văn minh đô thị và quy định của chính quyền địa phương đối với học sinh

cư trú trên địa bàn

Phối hợp tuyên truyền, phổ biến pháp luật về giáo dục có liên quan đến học sinh như: Luật Giáo dục năm 2005 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật giáo dục năm 2009, các quy chế, quy định liên quan đến công tác giáo dục và đào tạo, công tác học sinh, sinh viên của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các nội quy, quy chế quy định của nhà trường, thông tin liên quan đến chủ trương tín dụng, chế độ chính sách ưu đãi cho học sinh, những nội dung trọng tâm của năm học, các quy định khác của ngành giáo dục

Bên cạnh các năng lực chung môn giáo dục công dân còn cung cấp các năng lực chuyên biệt:

- Tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức, xã hội

- Nhận thức được các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, các quy định của pháp luật và nhận ra được các yếu tố tác động đến bản thân trong cuộc sống, học tập

- Nhận thức được các yếu tố tác động đến bản thân, có cách ứng xử phù hợp với các tình huống trong cuộc sống, học tập

- Tự đánh giá, điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội

- Tự chịu trách nhiệm và thực hiện trách nhiệm của công dân với cộng đồng, đất nước

- Đặt kế hoạch và nhiệm vụ phấn đấu cho mục tiêu của mình

- Nhận ra và tự chịu trách nhiệm trong các hoàn cảnh và công viêc cụ thể

Ý thức được quyền và nghĩa vụ của mình, tự giác thực hiện trách nhiệm công dân với gia đình, cộng đồng và đất nước

- Giải quyết các vấn đề đạo đức, pháp luật, chính trị, xã hội

- Tự đánh giá, tự điều chỉnh những hành động chưa hợp lý của bản thân trong học tập, và trong cuộc sống hằng ngày Chủ động tham gia hợp tác giải quyết các vấn đề đạo đức, pháp luật, chính trị, xã hội

1.4.4 Phương pháp và hình thức giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học Giáo dục công dân lớp 12

Phương pháp dạy học là phạm trù phương tiện chứ không phải phạm trù mục đích, do vậy Trong giai đoạn hiện nay, giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến học sinh được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, chúng ta cần chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất

- Hệ thống phương pháp dạy học môn giáo dục công dân

Phương pháp dạy học môn giáo dục công dân chủ yếu là phương pháp thuyết trình, phương pháp đàm thoại, phương pháp trực quan, phương pháp nêu vấn đề và giải quyết vấn đề, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp động não, phương pháp đóng vai và giải quyết tình huống, phương pháp dự án, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình, phương pháp dạy học qua trải nghiệm và khám phá, phương pháp trò chơi

Mục tiêu của môn giáo dục công dân không đơn giản là truyền thụ kiến thức mà quan trọng nhất là hình thành thái độ và các hành vi đối với học sinh

Môn giáo dục công dân lớp 12, có nhiệm vụ trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về quyền và nghĩa vụ pháp lí của người công dân trên một số lĩnh vực cơ bản, từ đó học sinh hiểu rằng bất cứ người công dân nào, ở bất kì cương

vị nào đều phải sống và làm việc theo pháp luật, phải có trách nhiệm góp phần xây dựng đất nước giàu đẹp, giữ gìn kỉ cương xã hội và xây dựng cuộc sống hạnh phúc cho mọi người Nội dung môn học góp phần tích cực vào giáo dục ý thức và hành vi của người công dân, hình thành và phát triển ở học sinh những phẩm chất và năng lực cần thiết của người công dân trong xã hội Vì vậy, vệc dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh là cần thiết, góp phần tích cực vào đào tạo nguồn nhân lực và những công dân mới có tính năng động, sáng tạo, hiểu biết pháp luật, tuân thủ pháp luật, và vận dụng pháp luật vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Trong quá trình dạy học, cần sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, huy động tối đa năng lực của học sinh tạo cơ hội cho các em bày tỏ quan điểm của mình

về các vấn đề trong cuộc sống

Trong dạy học bộ môn giáo dục công dân cần sử dụng kết hợp các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm và đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Trong giờ học, phải lôi cuốn học sinh vào các hoạt động học tập do giáo viên thiết kế, tổ chức, qua đó học sinh có thể

tự khám phá và chiếm lĩnh nội dung bài học, học sinh sẽ hứng thú, thông hiểu

và ghi nhớ những gì các em nắm được thông qua hoạt động chủ động, tích cực của chính mình Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại, khai thác tối đa vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của học sinh, tạo cơ hội, động viên và khuyến khích các em bày tỏ quan điểm, ý kiến cá nhân về vấn

đề đang học như những vấn đề về kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, pháp luật Bên cạnh việc kết hợp và sử dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học, cần chú ý đến hình thức giáo dục cho học sinh theo hướng phát triển năng lực người học

Đa dạng các hình thức thực hiện Chương trình phổ biến, giáo dục pháp

luật ngoại khóa cho học sinh Thực hiện các hình thức tuyên truyền miệng,

thông qua các tài liệu tuyên truyền, tủ sách pháp luật trong thư viện nhà trường,

tư vấn, trợ giúp pháp lý, thông qua các buổi phát thanh trong nhà trường của Đoàn thanh niên, thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp, văn hóa, văn nghệ, tuần sinh hoạt công dân, các buổi nói chuyện chuyên đề về pháp luật, các hội thi tìm hiểu về pháp luật do nhà trường tổ chức Tổ chức cho học sinh tham gia các buổi kí cam kết về thực hiện An toàn giao thông Thông qua những hình ảnh trực quan, tổ chức cho học sinh tham gia vào các buổi xét xử về các vi phạm dân sự và hình sự cho học sinh thấy rõ hơn vai trò của pháp luật trong cuộc sống

Kết luận chương 1

Việc giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông là việc làm tất yếu quan trọng, bước đầu hình thành cho các em những tri thức, tình cảm và hiểu biết về những kiến thức pháp luật; hình thành cho các em những năng lực, phẩm chất năng lực công dân cần có, phát hiện bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Do đó giáo dục pháp luật trở thành hoạt động quan trọng trong đời sống xã hội

Giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực người học có một vai trò quan trọng trong hoạt động giáo dục và đào tạo hiện nay nói chung và đối với học sinh trung học phổ thông nói riêng, bởi mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe thẩm

mĩ và nghề nghiệp, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân cũng như kỹ năng cần thiết để đáp ứng với nhu cầu của thời đại Nội dung giáo dục pháp luật trong trường trung học phổ thông gắn với đặc điểm tâm

lý tuổi mới lớn và phù hợp với yêu cầu của xã hội, hình thức mang tính gợi mở, kích thích tư duy và hướng tới không chỉ hình thành củng cố mà còn phát triển những phẩm chất cơ bản của một công dân mẫu mực Kết quả nghiên cứu ở chương 1 là cơ sở lí luận để tổ chức khảo sát thực trạng và đề xuất các biện pháp

cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này