Luận văn thạc sĩ vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn công tác quốc phòng, an ninh ở trung tâm

Để khắc phục thực trạng này đã có nhiều biện pháp, phương pháp và hình thức dạy học khác nhau trong đó có việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp này sẽ giúp sinh viên chủ đ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI DUY KHÁNH

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM

TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

- ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI DUY KHÁNH

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM

TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

- ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lý luận Chính trị

Mã số: 8 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS VŨ THỊ THỦY

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và các kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực, khách quan, không trùng lặp với các luận văn khác Thông tin trích dẫn trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2020

Tác giả luận văn

Bùi Duy Khánh

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, đồng nghiệp và các bạn Tôi xin bày tỏ sự biết

ơn sâu sắc đến TS Vũ Thị Thủy, người đã tận tâm, trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi

trong suốt quá trình học tập và quá trình nghiên cứu luận văn Tôi cũng xin gửi lời cảm

ơn đến các thầy cô giáo khoa Chính trị - Trường Đại học Sư Phạm - Đại học Thái Nguyên đã trực tiếp giảng dạy lớp Thạc sỹ Khoa học Giáo dục K26

Tôi chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình, tạo mọi điều kiện của các đồng chí trong Ban Giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo thuộc Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và

An ninh - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giúp đỡ tác giả

có được các thông tin cần thiết, hữu ích để phục vụ cho đề tài nghiên cứu của mình

Mặc dù đã cố gắng nhưng luận văn cũng không thể tránh khỏi một số thiếu sót Tác giả mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ thầy cô, đồng nghiệp và bạn bè

Xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2020

Tác giả luận văn

Bùi Duy Khánh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài 4

5 Giả thuyết khoa học 5

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài 5

7 Kết cấu của đề tài 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về lý luận dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm 6

1.2 Một số vấn đề lí luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục quốc phòng, an ninh 10

1.2.1 Khái niệm về phương pháp, phương pháp dạy học 10

1.2.2 Phương pháp thảo luận nhóm 13

1.2.3 Cấu trúc và đặc điểm chương trình môn môn Công tác quốc phòng, an ninh 27

1.3 Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh 30

1.3.1 Vai trò của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm đối với giảng viên 30 1.3.2 Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm đối với sinh viên 34 Kết luận chương 1 37

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH, ĐIỀU KIỆN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐHTN 38

2.1 Khái quát chung về về Trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 38 2.1.1 Đặc điểm về Trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 38 2.1.2 Đặc điểm sinh viên ở Trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 41 2.2 Thực trạng việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng và an ninh ở Trung tâm giáo dục quốc phòng và

an ninh - Đại học Thái Nguyên 42 2.2.1 Thực trạng hoạt động dạy môn Công tác quốc phòng - an ninh ở Trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại hoc Thái Nguyên 44 2.2.2 Thực trạng hoạt động học môn Công tác quốc phòng, an ninh tại Trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 49 2.3 Một số nguyên tắc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng

và an ninh - Đại học Thái Nguyên 54 2.3.1 Đảm bảo mục tiêu của môn học 54 2.3.2 Đảm bảo tính thực tiễn 55 2.3.3 Đảm bảo tính mục đích của thảo luận nhóm với việc phát triển năng lực người học 58

2.3.4 Đảm bảo sự thống nhất biện chứng giữa vai trò của sinh viên với vai

trò chủ đạo của giảng viên 59

2.3.5 Đảm bảo tính thống nhất biện chứng giữa phương pháp thảo luận nhóm với hiệu quả học tập 59

2.3.6 Đảm bảo được sự kết hợp hài hoà giữa các hình thức chia nhóm và các hình thức thảo luận phù hợp với đặc điểm nhận thức của sinh viên 60

2.4 Quy trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh 60

2.4.1 Quy trình thiết kế bài học 61

2.4.2 Quy trình thực hiện bài giảng bằng phương pháp thảo luận nhóm trong một tiết học 65

2.4.3 Quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên đối với giờ dạy theo phương pháp thảo luận nhóm ở Trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên 67

2.5 Điều kiện vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh 72

2.5.1 Điều kiện đối với giảng viên 72

2.5.2 Điều kiện đối với sinh viên 73

2.5.3 Điều kiện về cơ sở vật chất 73

Kết luận chương 2 75

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 76

3.1 Thực nghiệm sư phạm 76

3.1.1 Kế hoạch thực nghiệm 76

3.1.2 Nội dung thực nghiệm 78

3.1.3 Kết quả thực nghiệm 83

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và An ninh - Đại học Thái Nguyên 91

3.2.1 Nhóm giải pháp đối với cấp quản lý 91

3.2.2 Nhóm giải pháp đối với giảng viên 92

3.2.3 Nhóm giải pháp đối với sinh viên 93

Kết luận chương 3 96

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 97

1 Kết luận 97

2 Kiến nghị 98

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 100

PHỤ LỤC 102

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của giảng viên về việc cần thiết sử dụng PPTLN 44

Bảng 2.2 Đánh giá mức độ sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn học Công tác quốc phòng, an ninh 45

Bảng 2.3 Nhận thức về yêu cầu khi sử dụng PPTLN 45

Bảng 2.4: Mức độ tiêu chí lựa chọn phương pháp dạy học 46

Bảng 2.5: Mức độ sử dụng PPDH nội dung lý thuyết 46

Bảng 2.6: Mức độ sử dụng các hình thức tổ chức dạy học 47

Bảng 2.7: Mức độ sử dụng các phương pháp kiểm tra, đánh giá 48

Bảng 2.8: Mức độ nhận thức về vai trò môn học của sinh viên 49

Bảng 2.9: Mức độ thái độ của sinh viên đối với môn học 50

Bảng 2.10: Mức độ tích cực trong giờ học của sinh viên 52

Bảng 2.11: Mức độ thái độ và hành động của sinh viên trong giờ học 52

Bảng 2.12: Mức độ nguyên nhân sinh viên không thích học 53

Bảng 3.1: Các lớp tham gia thực nghiệm 78

Bảng 3.2 Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp thực nghiệm và đối chứng 83

Bảng 3.3 Mức độ hứng thú học tập của SV 85

Bảng 3.4 Thái độ học tập của sinh viên đối với giờ học thảo luận nhóm 86

Bảng 3.5 Kết quả kiểm tra điểm điều kiện sau thực nghiệm 87

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế và quốc tế sâu rộng và bùng nổ thông tin, đổi mới quá trình đào tạo, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học đã trở thành xu hướng tất yếu đối với các trường cao đẳng, đại học trên thế giới nói chung và

ở nước ta nói riêng Theo đó, định hướng đổi mới giáo dục đại học đã được thể hiện trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước Điều 36b Luật Giáo dục sửa đổi (số 44/2009/QH12) nêu rõ “Phương pháp giáo dục đại học cần phải coi trọng việc bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo điều kiện cho người học phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kĩ năng thực hành, tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng”

Thực tế khi khoa học ngày càng phát triển, con người không chỉ phát hiện ra những cái đã có trong tự nhiên, xã hội mà bằng trí tưởng tượng, sáng tạo của mình, con người đã thiết kế xây dựng những mô hình mới chưa có trong thực tiễn Các phương pháp suy diễn, mô hình hóa,… dần dần đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu khoa học và trở thành phương pháp đặc trưng cho khoa học hiện đại Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo, với mục tiêu nhằm biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo rất cần phải có những nghiên cứu xác lập mô hình đổi mới phương pháp dạy học để định hướng cho toàn bộ quá trình đổi mới Đây là việc làm phù hợp với xu hướng của thời đại và có ý nghĩa về mặt phương pháp luận

Phương pháp thảo luận nhóm với tư cách là một hình thức tổ chức dạy học đặc trưng ở các trường cao đẳng, đại học có nhiều ưu thế nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học giúp cho người học tiếp cận một cách nhanh nhất, có hiệu quả với khối lượng tri thức nhân loại ngày càng lớn Thông qua những chuỗi hoạt động tìm tòi, nghiên cứu và tranh luận được tổ chức có chủ định trong các buổi thảo luận nhóm trên lớp, sinh viên sẽ có nhiều cơ hội để lĩnh hội tốt các tri thức, nắm bắt được con đường đi đến tri thức, đồng thời rèn luyện kĩ năng, tư duy cũng như thái độ, phong cách làm việc khoa học một cách tích cực và hiệu quả Điều này có nghĩa phương pháp thảo luận nhóm là một công cụ thực sự hữu hiệu giúp cho sinh viên phát triển năng lực

và tư duy toàn diện Tuy nhiên, trên thực tiễn phương pháp thảo luận nhóm vẫn chưa

có một vị trí xứng đáng và chưa trở thành một hình thức tổ chức dạy học độc lập trong

cơ cấu các hình thức tổ chức dạy học và đào tạo bậc cao đẳng, đại học ở Việt Nam hiện nay

Công tác giáo dục quốc phòng và an ninh là là môn học có vị trí hết sức quan trọng trong quá trình đào tạo ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng, an ninh Một trong những mục tiêu cơ bản của môn Công tác giáo dục quốc phòng, an ninh là trang bị cho sinh viên kiến thức, kỹ năng quân sự cơ bản, đưa sinh viên làm quen với môi trường quân sự, rèn luyện ý thức tự giác, tính tổ chức, tính kỷ luật, giúp sinh viên nhận thức

và hành động đúng đắn, tránh được các tệ nạn xã hội đang tồn tại và phát triển hàng ngày, hàng giờ Đặc biệt, khơi dậy và nêu cao tinh thần yêu nước của thế hệ trẻ, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước, chống lại mọi âm mưu chia rẽ, phản động của các thế lực thù địch trong và ngoài nước Chính vì thế, việc đảm bảo và nâng cao chất lượng dạy học môn Công tác giáo dục quốc phòng, an ninh là một yêu cầu quan trọng và cấp bách Tuy nhiên, thực trạng dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên hiện nay còn bộc lộ nhiều hạn chế, với

tư duy xem môn Công tác quốc phòng, an ninh chỉ là môn học phụ, không ảnh hưởng

đến điểm tích lũy kết quả học tập đã chi phối, ảnh hưởng tiêu cực đến thái độ tích cực

tiếp cận của sinh viên và tâm huyết giảng dạy của giảng viên Hơn nữa, một bộ phận không nhỏ sinh viên chưa thấy được ý nghĩa và giá trị mang lại từ tri thức của môn học, chưa thực sự hứng thú, tích cực tham gia học tập dẫn đến hiệu quả dạy học môn học chưa cao Để khắc phục thực trạng này đã có nhiều biện pháp, phương pháp và hình thức dạy học khác nhau trong đó có việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp này sẽ giúp sinh viên chủ động lĩnh hội tri thức, ghi nhớ nội dung bài học một cách nhanh chóng, bền vững, tự tin bày tỏ ý kiến và không ngừng tìm tòi, nghiên cứu, thể hiện trách nhiệm cá nhân với công việc chung của toàn nhóm, qua đó hình thành những phẩm chất, năng lực cho người học Với những ưu thế nổi trội như vậy, phương pháp thảo luận nhóm đã và đang được nhiều giảng viên bộ môn quan tâm vận dụng trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn nhiều lúng túng do chưa hiểu rõ được bản chất của phương pháp thảo luận nhóm cũng như

quy trình thực hiện, cách sử dụng các kỹ thuật hỗ trợ, chưa lựa chọn được chủ đề thảo luận phù hợp, chưa phối hợp nhuần nhuyễn phương pháp thảo luận nhóm với các phương pháp dạy học khác Do vậy, việc sử dụng còn mang nặng tính hình thức, không phát huy được những ưu điểm của phương pháp dạy học này trong quá trình dạy học

Thực tiễn dạy học bộ môn đang đặt ra nhiều vấn đề cần có lời giải đáp như: quá trình dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh cần sử dụng phương pháp nào? Phương pháp thảo luận nhóm có vai trò như thế nào trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh? Biện pháp nào để sử dụng phương pháp thảo luận nhóm đạt hiệu quả nhằm góp phần tạo lập sự hứng thú học tập, phát triển năng lực trí tuệ, năng lực thực hành, năng lực cá nhân, năng lực hợp tác và tính sáng tạo của sinh viên Để tìm ra lời giải cho những vấn đề nêu trên, tác giả

lựa chọn đề tài: “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công

tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên” làm Luận văn thạc sĩ của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu

Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm, luận văn đề xuất quy trình và một số biện pháp nhằm vận dụng có hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, làm rõ cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm

trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng

và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Thứ hai, phân tích thực trạng và xây dựng quy trình vận dụng phương pháp thảo

luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Thứ ba, thực nghiệm vận dụng phương pháp thảo luận nhóm và đề xuất một số

biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy

học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh

- Đại học Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn

Công tác quốc phòng, an ninh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu cơ sở khoa học của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

Đề tài tiến hành thực nghiệm, nghiên cứu điều kiện, giải pháp nâng cao hiệu quả của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy môn Công tác quốc phòng, an ninh trong chương trình giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

4.1 Cơ sở lý luận của đề tài

Đề tài dựa trên các cơ sở lý luận sau:

- Nội dung chương trình môn học Công tác quốc phòng, an ninh trong chương trình giáo dục quốc phòng và an ninh

- Các văn bản chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Lý luận về phương pháp dạy học hiện đại trên thế giới và trong nước

- Kế thừa các công trình nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học nói chung và dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh nói riêng

4.2 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Đề tài sử dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện chứng Các phương pháp nghiên cứu lí luận: Phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp logic - lịch sử…

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp quan sát, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp thực nghiệm sư phạm, phương pháp so sánh tổng hợp, quan sát, thống kê…để nghiên cứu phần thực trạng của việc vận dụng phương pháp

thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

5 Giả thuyết khoa học

Nếu phương pháp thảo luận nhóm được vận dụng theo đúng nguyên tắc, quy trình, biện pháp đã nêu trong luận văn thì sẽ đem lại hiệu quả cao trong việc giảng dạy môn môn Công tác quốc phòng, an ninh trong chương trình giáo dục quốc phòng và

an ninh Qua đó, sẽ phát huy được tư duy độc lập, năng lực sáng tạo và năng lực phản biện xã hội; giúp sinh viên phát triển được kỹ năng giao tiếp, hợp tác nhóm góp phần nâng cao được chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục, đào tạo

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài

- Đề tài hoàn thành góp phần làm sáng tỏ hơn về thực trạng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

- Qua nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng và tiến hành thực nghiệm sư phạm,

đề tài đề xuất một số biện pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung

tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

- Sau khi hoàn thiện cung cấp những luận cứ làm cơ sở lý luận cho việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào quá trình dạy học môn Công tác quốc phòng,

an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 10 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về lý luận dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm

Dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp được vận dụng khá phổ biến ở nhiều cấp học, nhiều ngành học Dạy học theo thảo luận nhóm sớm thu hút sự quan tâm ở các góc độ tiếp cận khác nhau của nhiều nhà khoa học, nhiều chủ thể giáo dục Có thể kể đến các góc độ tiếp cận cơ bản dưới đây:

Khi đề cập đến phương pháp thảo luận nhóm, từ thời kỳ Cổ đại, các nhà giáo dục, nghiên cứu ở phương Đông, phương Tây đều luôn quan tâm đến người học và hình thức học tập Với suy nghĩ điều gì cũng đáng học đặc biệt là học từ những người

xung quanh, học bạn bè, Khổng Tử (551-479 TCN) đã khẳng định: “trong ba người

đi tất có một người là thầy ta” [13, tr.22] Điều đó cho thấy ông đã đề cao sự tương tác giữa người dạy với người học, giữa người học với người học

Nhà giáo dục Marco Fabio Quintilian (42-118) với cuốn sách “Luận về thuật

hùng biện” trong đó nghiên cứu nhiều vấn đề về giáo dục và có rất nhiều tư tưởng tiến

bộ Ông nhận định: dạy học không phải là sự cưỡng ép mà phải làm thế nào để họ vui

vẻ học tập Giảng dạy cần phải thay đổi hình thức và đưa ra nhiều ví dụ Người học sẽ

có rất lợi nếu biết nói những điều mình hiểu cho người khác cùng hiểu [13, tr.15] Quan điểm của Marco Fabio Quintilian có rất nhiều điểm tương đồng với mục tiêu mà phương pháp thảo luận nhóm hướng tới cũng như ý nghĩa của nó trong hoạt động học tập

J.A Cô-men-xki (1592-1670) nhà giáo dục được coi là thủy tổ của nền giáo

dục dân chủ đã phản đối cách dạy theo lối thuộc lòng, nhồi sọ người học và tin tưởng rằng người học sẽ có lợi từ việc dạy cho bạn bè và học từ bạn bè [13]

Nhà giáo dục học người Đức Georg Michael Kerschenteiner (1854-1932)

đã đánh giá rất cao vai trò của việc hợp tác trong nhóm Ông nhận định: Người dạy hoàn toàn có thể áp dụng hình thức học tập tự quản theo nhóm để phát triển tính

cách của người học, khơi dậy tinh thần trách nhiệm cá nhân trong lương tâm mỗi con người đối với cộng đồng, loại bỏ những hành động do động cơ ích kỷ đối với nhóm khác [20, tr.25]

Trong công trình nghiên cứu về học cùng nhau và học độc lập; học hợp tác, học

tranh đua và học cá nhân, các tác giả David W.Johnson và Roger T Johnson đã cho

rằng học cá nhân và học tranh đua không phù hợp dẫn đến tính tự mãn, ích kỷ, thất vọng và tự ti Điều đó dễ dẫn đến sự phát triển không lành mạnh về sức khỏe và tâm

lý Từ đó, các tác giả cho rằng: Dạy học theo nhóm có vai trò quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ bạn bè, tăng cường động cơ học tập, sự trao đổi thông tin, phát triển năng lực tư duy và kỹ năng xã hội Như vậy, dạy học theo nhóm bộc lộ rõ tính ưu việt nhưng trong thực tiễn lại ít khi được sử dụng hơn so với kiểu học cá nhân và tranh đua [6]

Trên cơ sở đánh giá cao vai trò của tập thể, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác

- Lênin cho rằng giáo dục con người thông qua tập thể là một trong những vấn đề quan

trọng của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa C.Mác khẳng định: “Chỉ có trong cộng đồng,

cá nhân mới có được những phương tiện để có thể phát triển toàn diện những năng khiếu của mình và do đó chỉ có trong cộng đồng mới có tự do cá nhân” [2, tr.108]

Ở Việt Nam, với triết lý giáo dục “Học thầy không tày học bạn” đã cho thấy, học tập không chỉ từ phía người thầy mà cần phải học tập nhiều hơn từ bè bạn Đặc biệt, sau Cách mạng tháng Tám, cách học theo nhóm với phương châm mọi người cùng

giúp nhau biết chữ được thực hiện sâu rộng trong phong trào “Bình dân học vụ” để

diệt giặc dốt Trong điều kiện đất nước còn khó khăn, để thực hiện thắng lợi mục tiêu diệt giặc dốt cần sử dụng mềm dẻo các biện pháp trong đó chú ý đến hình thức dạy học lẫn nhau Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho rằng: “Những người chưa biết chữ hãy gắng sức mà học cho biết đi Vợ chưa biết thì chồng bảo, em chưa biết thì anh bảo, cha mẹ không biết thì con bảo, người ăn người làm không biết thì chủ nhà bảo…” [8, tr.37]

Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, khi bàn về cách học tập, Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã nhấn mạnh vai trò của tự học trên tinh thần “lấy tự học làm cốt” hay nói cách khác,

tự học là yếu tố cốt lõi của hoạt động học tập, là nội lực quyết định chất lượng học tập Tuy nhiên, Người đã nhắc đến sự liên quan chặt chẽ giữa tự học với thảo luận, tự học

là cốt nhưng “do thảo luận và chỉ đạo giúp vào” [9, tr.273] Điều đó có nghĩa, thảo luận

là yếu tố ngoại lực để phát huy sức mạnh tập thể Muốn tiến hành thảo luận thì bản thân mỗi cá nhân phải có nội lực tự học lớn mới có thể tham gia, đóng góp tích cực được

Trong những năm gần đây, với xu thế đổi mới PPDH theo hướng tích cực hóa hoạt động của người học, các nhà giáo dục đã nhận thấy cần phải tổ chức cho người học học tập theo nhóm Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà giáo dục đã tập trung bàn về tầm quan trọng và sự cần thiết của làm việc theo nhóm

Trong công trình nghiên cứu cấp Bộ của tác giả Nguyễn Thanh Bình:“Cải tiến

tổ chức hoạt động giáo dục trong trường trung học cơ sở theo phương thức hợp tác”

đã làm rõ nội hàm khái niệm hợp tác, vai trò của mô hình này và vận dụng mô hình trong cải tiến tổ chức hoạt động giáo dục ở trường trung học cơ sở [1]

Khi bàn đến dạy học hợp tác với tư cách là một quan điểm dạy học trong đó phương pháp thảo luận nhóm là một trong số các PPDH có sứ mệnh quan trọng phát huy tính tích cực của người học, công trình nghiên cứu: “Sách trợ giúp giảng viên cao đẳng sư phạm”, của tập thể tác giả Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Văn Cường, Trần Bá Hoành, Nguyễn Bá Kim, Lâm Quang Thiệp đã nhấn mạnh vấn đề dạy học hợp tác nhóm là một trong các PPDH hiện đại [4] Trong đó, tác giả Nguyễn Hữu Châu cho rằng, cần sử dụng các nhóm nhỏ để làm việc cùng nhau nhằm tối đa hóa kết quả học tập của học sinh, bởi lẽ dạy học hợp tác “không chỉ đơn thuần là một cách thức giảng dạy mà còn là sự thay đổi về cấu trúc tổ chức ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của đời sống học đường [3, tr.235]

Tác giả Thái Duy Tuyên trong cuốn “Phương pháp dạy học truyền thống và

đổi mới” đã nhận định tầm quan trọng của sự hợp tác nhóm trong học tập như: nâng

cao năng lực hợp tác, tăng cường thái độ tích cực với các môn học, tăng cường khả năng tư duy phê phán, tạo ra những thành công trong học tập Tác giả nhìn nhận rằng, không phải dạy học tốt nhất là một thầy một trò bởi người thầy dù có giỏi đến mấy cũng không thể đi sâu vào thế giới nội tâm của học sinh, không thể tạo ra cảm xúc và kinh nghiệm đa dạng, phong phú bằng việc học sinh giao tiếp với nhau Như vậy, học tập thể, học nhóm vô cùng quan trọng trong đó sự hợp tác diễn ra nhiều chiều, giữa trò với trò, giữa thầy với trò để hoàn thành nhiệm vụ học tập [19, tr.411-412]

Trong công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Toan: “Vận dụng phương

pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông” đã đề cập đến cơ sở lý luận và thực trạng sử dụng PPTLN trong dạy học và

cho rằng đây là phương pháp phát triển năng lực hợp tác, diễn đạt của người học - một phẩm chất quan trọng của công dân trong xu thế hội nhập toàn cầu Tuy nhiên, đây là một phương pháp khó đòi hỏi giáo viên phải nắm vững kiến thức, quy trình, phối hợp linh hoạt với các PPDH khác [18]

Cũng theo tác giả Vũ Lệ Hoa, trong cuốn: “Tổ chức dạy học theo quan điểm

sư phạm tương tác”, tác giả nhấn mạnh việc tìm tòi, nghiên cứu, thảo luận, tranh luận

trong tập thể khiến trình độ của người học được nâng cao, vận dụng được vốn hiểu biết của mỗi cá nhân và của tập thể lớp [10, tr.66]

Ngoài ra, khi đề cập đến phương pháp thảo luận nhóm có rất nhiều tác giả đã đề cập: Nguyễn Thị Kim Dung, “Thảo luận nhóm và quá trình xây dựng quan hệ nhân ái

giữa học sinh với nhau ở trường trung học”, Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục số 11, trang

10 - 11, 2000; Trần Duy Hưng, “Mô hình phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ”, Tạp

chí Nghiên cứu giáo dục số 4, trang 9-10, 2000; Ngô Thị Thu Dung (2001), “Mô hình

tổ chức dạy học theo nhóm trong giờ học trên lớp”, Tạp chí Giáo dục số 5, trang

21-22

Như vậy, từ tổng quan lịch sử vấn đề nghiên cứu cho thấy, phương pháp dạy học thảo luận nhóm trong những năm gần đây đã được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu Các công trình nghiên cứu ở các mức độ khác nhau đã bước đầu nêu lên quan niệm về phương pháp dạy thảo luận nhóm, khẳng định vị trí, vai trò,

ý nghĩa to lớn của phương pháp dạy học thảo luận nhóm trong dạy học Ở một số công trình nghiên cứu, các tác giả đã chỉ ra nội dung, hình thức, yêu cầu và nguyên tắc khi

sử dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm phù hợp với từng đối tượng Những kết quả nghiên cứu đó sẽ được tác giả kế thừa trong quá trình thực hiện luận văn này Tuy

nhiên, trên thực tế vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề: Vận dụng phương

pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Trong luận văn, tác giả tiếp tục nghiên cứu những vấn đề sau:

Một là, làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn của phương pháp dạy học

thảo luận nhóm nói chung và phương pháp dạy học thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh nói riêng; luận chứng ưu thế khi sử dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Hai là, điều tra, đánh giá thực trạng việc sử dụng phương pháp dạy học thảo

luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Ba là, đề xuất một số nguyên tắc và quy trình sử dụng phương pháp dạy học

thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo

dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên

Bốn là, tổ chức thực nghiệm nguyên tắc và quy trình sử dụng phương pháp dạy

học thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên Trên cơ sở đó, đề xuất một

số kiến nghị để nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh trên địa bàn nghiên cứu

1.2 Một số vấn đề lí luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục quốc phòng, an ninh

1.2.1 Khái niệm về phương pháp, phương pháp dạy học

1.2.1.1 Khái niệm phương pháp

Thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, “Methodos”- nguyên

nghĩa là con đường đi tới một cái gì đó; có nghĩa là cách thức đạt tới mục đích

Từ điển Triết học cho rằng: “Phương pháp theo nghĩa chung nhất là cách thức

đạt tới mục tiêu, là hoạt động được sắp xếp theo một trật tự nhất định” [15]

Tác giả Phạm Viết Vượng đã phân tích phạm trù phương pháp theo ba bậc:

“Bậc 1: Phương pháp là hệ thống các quan điểm, các cách tiếp cận đối tượng

được sử dụng cho một loại công việc Cách tiếp cận đối tượng khác nhau sẽ đem lại hiệu quả công việc khác nhau

Bậc 2: Phương pháp là hệ quy trình, để tiến hành một loại công việc ta cần lựa

chọn một quy trình với các bước đi ngắn nhất để đem lại hiêu quả tốt nhất (quy trình

tối ưu)

Bậc 3: Phương pháp là hệ thống các thao tác biện pháp cụ thể được sử dụng để

tiến hành công việc Phương pháp là cách làm với các thao tác cụ thể” [21]

Từ việc tiếp cận đã nêu, Phạm Viết Vượng đã đưa ra khái niệm về phương pháp:

“Phương pháp là tổ hợp các cách thức mà chủ thể sử dụng để tác động vào đối tượng hoạt động nhằm biến đổi đối tượng theo mục đích đã xác định” [21]

Trên góc độ tiếp cận cơ bản nhất, phương pháp được hiểu là cách thức hành động của chủ thể để đạt đến một mục đích nhất định Trên ý nghĩa đó, phương pháp là phạm trù gắn liền với hoạt động có ý thức của con người, giúp con người nhận thức được hiện thực khách quan, nhận thức được thực tiễn Vì vậy, có thể xem phương pháp

là một trong những yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của hoạt động nhận thức và cải tạo thế giới của con người

Trên thực tế, phương pháp không đơn giản chỉ là được hình thành qua sự tích lũy, đúc rút kinh nghiệm mà còn là khoa học, đồng thời là nghệ thuật, nó đòi hỏi tính sáng tạo và mang dấu ấn của chủ thể sử dụng phương pháp Viện sĩ Tôđa Páplốp đã

khẳng định: “Phương pháp khoa học là những quy luật nội tại của sự vận động của tư

duy, với tư cách là sự phản ánh chủ quan của thế giới khách quan, hay là những quy luật khách quan được “chuyển” và “dịch” trong ý thức của con người và được sử dụng một cách có ý thức, có hệ thống như là phương tiện để giải thích và cải biến thế giới”[27] Ở mỗi lĩnh vực nhận thức và hoạt động khác nhau có thể sử dụng phương

pháp khác nhau Điều này tạo nên tính đa dạng , phong phú trong việc phân chia phương pháp theo các lĩnh vực và góc độ tiếp cận

Mặc dù được tiếp cập dưới nhiều góc độ khác nhau nhưng nhìn chung có thể

hiểu: Phương pháp là cách thức, là con đường, là phương tiện để đạt tới mục đích

Theo đó, phương pháp vừa mang tính khách quan vừa mang tính chủ quan Tính khách quan của phương pháp được quy định bởi đối tượng, khách thể mà con người muốn tác động bằng hoạt động nhận thức và thực tiễn của mình, tính chủ quan của phương pháp lại bi chi phối, quy định của vì tính mục đích kiếm tìm, lựa chọn và sử dụng phương pháp của từng chủ thể

1.2.1.2 Khái niệm phương pháp dạy học

Nhà giáo dục Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Phương pháp dạy học là cách

thức làm việc phối hợp thống nhất của thầy và trò, trong đó thầy truyền đạt nội dung trí dục để trên cơ sở đó và thông qua đó chỉ đạo sự học tập của trò, còn trò lĩnh hội và

tự chỉ đạo sự học tập của bản thân để cuối cùng đạt tới mục đích dạy học” [16]

Nhà giáo - GS.TSKH Lâm Quang Thiệp cho rằng: “dạy học là việc giúp cho

người học tự mình chiếm lĩnh những kiến thức, kỹ năng và hình thành hoặc thay đổi những tình cảm, thái độ”[17].Theo quan niệm trên, dạy không phải là truyền thụ kiến

thức một chiều, càng không phải cung cấp thông tin đơn thuần, mà chủ yếu là giúp cho người học tự mình chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng, bồi dưỡng cảm xúc và hình thành thái độ

Quá trình dạy học bao gồm nhiều thành tố như: mục đích và nhiệm vụ dạy học, phương pháp và phương tiện dạy học, thầy với hoạt động dạy, trò với hoạt động học, kết quả dạy học… Quá trình này diễn ra và tác động qua lại với nhau để đạt được mục đích giáo dục

Bản chất của dạy học là quá trình xử lý, chuyển giao thông tin tri thức của người dạy và quá trình thu nhận, xử lý thông tin của người học Tính hiệu quả của quá trình này không những phụ thuộc vào chất lượng của thông tin mà quan trọng là phụ thuộc vào phương pháp thực hiện hoạt động đó [7, tr.12]

Kết quả cuối cùng của quá trình dạy học là hình thành ở người học các nhu cầu thường xuyên học tập, tìm tòi tri thức, rèn luyện kỹ năng, kích thích năng lực tư duy sáng tạo Hoạt động dạy học đó còn định hướng cho người học trong việc tìm tòi, đào sâu kiến thức từ lượng thông tin phong phú và rộng lớn của xã hội; hình thành thói quen tự kiểm tra, đánh giá hoạt động học của mình Hay nói khác, dạy học là một quá trình tổ chức, điều khiển hoạt động học nhằm hình thành cho họ có thái độ, năng lực, phương pháp, và ý chí học tập để họ tự khai phá những tri thức phong phú của nhân loại Đó chính là bản chất của “dạy học lấy người học làm trung tâm” mà nền giáo dục hiện đại đang nỗ lực hướng tới

Từ quan điểm “dạy học là quá trình thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy

và hoạt động học”, các nhà giáo dục học cho rằng, phương pháp dạy học bao hàm cả phương pháp giảng dạy và phương pháp học tập Phương pháp dạy học là một khái

niệm phức hợp, có nhiều bình diện, phương diện và cấp độ khác nhau

Cấp độ rộng nhất, “phương pháp dạy học là những quan điểm, tư tưởng về tổ

chức dạy học, là cách thức triển khai của một hệ thống dạy học đa tầng, đa diện cho một bậc học, cấp học, ngành học, phương thức học” [7, tr.12]

Cấp độ thứ hai, phương pháp dạy học là chiến lược và mô hình dạy học, là cách thức triển khai một quá trình dạy học cụ thể diễn ra trong một không gian, thời gian nhất định và được cấu trúc bởi mục tiêu, nội dung dạy học, các hoạt động dạy học và kết quả dạy học

Cấp độ thứ ba, phương pháp dạy học là những cách thức tiến hành hoạt động

của người dạy và người học nhằm thực hiện một nội dung dạy học đã được xác định

Như vậy, mỗi nhà khoa học có cách tiếp cận khác nhau từ khái niệm phương pháp Tuy nhiên, trong quan điểm của họ đều đồng nhất ở chỗ: Coi phương pháp dạy học là thành tố quan trọng của quá trình dạy học và có mối quan hệ mật thiết với các thành tố khác Phương pháp dạy học là cách thức phối hợp của người dạy và người học, trong đó phương pháp dạy đóng vai trò chỉ đạo, phương pháp học nhằm giúp người học chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học và hình thành kỹ năng, kỹ xảo theo mục đích hay nguyên tắc đã định Việc lựa chọn hợp lý và sử dụng nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học đó chính là nghệ thuật sư phạm

1.2.2 Phương pháp thảo luận nhóm

1.2.2.1 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm

Theo Từ điển Tiếng Việt: Nhóm là tập hợp một số ít người hoặc sự vật được hình thành theo những nguyên tắc nhất định, tụ tập với nhau để cùng làm một việc gì [15] Nhóm (đội, ekip) còn được quan niệm là hoạt động có ý thức của con người bao gồm một tập hợp người (hai hoặc trên hai người) được xác định bởi các mối liên hệ tương tác, đặc biệt là có cùng mục đích và cùng chia sẻ mục tiêu chung Hoạt động của nhóm được thể hiện thông qua sự hợp tác giữa các cá nhân với nhau và giữa họ có sự tương tác, ảnh hưởng lẫn nhau [12]

Từ hoạt động thực tiễn của con người đã hình thành nhiều loại hình nhóm khác nhau với thời gian tồn tại không giống nhau Sự đa dạng về nhóm do sự đa dạng về nhu cầu của con người trong cuộc sống quy định Xuất phát từ nhu cầu của các thành viên trong nhóm về môi trường làm việc, sở thích, thói quen, hoàn cảnh sống… sẽ hình

thành nhóm không chính thức Xuất phát từ nhu cầu của một tổ chức, căn cứ vào quyết định của tổ chức hình thành nên nhóm chính thức Có nhóm hoạt động trong thời gian dài, tương đối ổn định nhưng cũng có những nhóm tồn tại trong thời gian ngắn, thậm

chí rất ngắn Như vậy: Nhóm là tập hợp các cá nhân có sự tương tác lẫn nhau trong

quá trình thực hiện nhiệm vụ chung

Học tập là một hoạt động đặc thù của con người có mục đích và được thực hiện một cách tự giác Trong quá trình học tập tất yếu sẽ xuất hiện sự liên kết giữa các thành viên theo các nhóm bởi lẽ giao tiếp nhóm là hình thức giao tiếp rất phổ biến gắn với việc hình thành và phát triển nhân cách của người học

Nhóm học tập được quan niệm là tập hợp học sinh cùng trình độ (từ 5 đến 6 người), có cùng một mục đích, thực hiện cùng một nhiệm vụ học tập trong đó học sinh xác định được mục tiêu, các nhiệm vụ tổ chức, phân công chuẩn bị các phương tiện, điều kiện cho hoạt động học; hợp tác, phối hợp hoạt động, tự đọc, tự tìm kiếm thông tin trên sách báo, trên mạng, trong cuộc sống, tiến hành trao đổi, thảo luận, tranh luận

để đi đến thống nhất đáp án giải quyết vấn đề Nguyên tắc của nhóm học tập dựa trên

cơ sở: hoạt động, hợp tác và tự do [5]

Theo chúng tôi, nhóm học tập là tập hợp các cá nhân với số lượng nhất định có

sự tương tác với nhau nhằm thực hiện những mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể trong quá trình học tập

Về khái niệm “thảo luận nhóm” trong dạy học Thảo luận là khi hai hoặc nhiều người cùng trao đổi ý kiến bằng ngôn ngữ, lời nói Thảo luận (discuss) có nghĩa là:

“trao đổi phân tích bằng lý lẽ để làm sáng rõ một số vấn đề” [11] Tác giả Nguyễn Thị Toan nghiên cứu “thảo luận nhóm” đã nhận định: “Thảo luận nhóm là một sự trao đổi

ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa các học viên để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo” [18] Bên cạnh đó, tác giả Phan Trọng Ngọ cũng cho rằng: “Thảo luận nhóm là phương pháp trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó” [14] Từ những nghiên cứu nêu trên, “Phương pháp thảo luận nhóm” có thể hiểu một cách khái quát như sau: Phương pháp thảo luận nhóm là một hình thức dạy học, trong

đó để đạt được mục tiêu dạy học thì am gia vào giải quyết nhiệm vụ học tập trong một khoảng thời gian người học phải làm việc cùng nhau theo các nhóm nhỏ, mỗi thành viên trong nhóm đều thất định dưới sự tổ chức, điều khiển, hướng dẫn của giảng viên

Thông qua phương pháp thảo luận nhóm, sinh viên được trực tiếp trao đổi nhận thức, quan điểm của bản thân để làm rõ một vấn đề nào đó hoặc tham góp những ý tưởng làm giàu thêm kiến thức về các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo Phương pháp thảo luận nhóm lấy mối quan hệ tác động qua lại giữa sinh viên với sinh viên làm trung tâm của quá trình dạy học dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của giảng viên nhằm phát triển tri thức, kĩ năng, thái độ tích cực đặc biệt là kĩ năng hợp tác, làm việc theo nhóm

Thảo luận nhóm thường được áp dụng để đi sâu, vận dụng, luyện tập, củng cố một chủ đề đã học, nhưng cũng có thể để tìm hiểu một chủ đề mới Nhiệm vụ của các nhóm có thể giống nhau hoặc mỗi nhóm nhận một nhiệm vụ khác nhau thuộc nội dung trong một chủ đề chung

Để vừa đảm bảo nguyên tắc cá biệt vừa đáp ứng tính phổ biến trong giáo dục, giảng viên có thể chia nhóm theo các tiêu chí khác nhau Mỗi tiêu chí có những ưu, nhược điểm riêng Do đó, về mặt phương pháp luận không nên tuyệt đối hóa hay áp dụng một tiêu chí duy nhất trong cả môn học

Một là, chia nhóm ngẫu nhiên: Ở tiêu chí này, giảng viên có thể chia nhóm theo

bàn, chia theo tổ hoặc gắp thăm Đây là cách chia được tiến hành khi không cần có sự phân biệt về trình độ giữa các sinh viên Tất cả các sinh viên đều phải hoạt động để giải quyết vấn để được đặt ra Nhiệm vụ được giao không khác nhau nhiều về nội dung, có chung một yêu cầu và ít có sự chênh lệch về trình độ khó

Hai là, chia nhóm theo sở trường: Cách chia này thường được sử dụng trong các

giờ ngoại khóa, mỗi nhóm sẽ gồm các sinh viên có chung hứng thú, chung sở trường Cách chia nhóm này một mặt dễ tạo hứng thú cho sinh viên nhưng lại dễ tạo ra sự cách biệt nếu duy trì thường xuyên hình thức này

Ba là, chia nhóm theo cùng một trình độ: Với cách chia này có thể phân hóa

sinh viên về trình độ bởi mức độ khó, dễ của nội dung bài học cho từng đối tượng có trình độ giỏi, khá, trung bình, yếu của sinh viên Giảng viên cần có những yêu cầu cụ thể đối với từng nhóm trong việc giải quyết cùng một nhiệm vụ học tập Giảng viên có thể yêu cầu cao hơn với nhóm giỏi, khá và gợi ý cho nhóm trung bình, yếu Như vậy

sẽ kích thích được hứng thú học tập trong lớp, sinh viên sẽ tích cực, chủ động, tự giác hơn theo sự hướng dẫn, điều khiển thảo luận của giảng viên Một điều cần lưu ý khi áp dụng cách chia này là giảng viên phải nắm chắc trình độ của từng sinh viên để chia đúng trình độ, nếu không sẽ phản tác dụng

Bốn là, chia nhóm gồm đủ trình độ: Với cách chia này, việc xác định vai trò của

trưởng nhóm là rất quan trọng Cách chia này thường được sử dụng khi cần có sự hỗ trợ lẫn nhau theo yêu cầu của nội dung bài học

Như vậy, có nhiều cách chia nhóm khác nhau, mỗi cách có một lợi thế riêng Do

đó, trong việc lựa chọn phương án chia nhóm giảng viên cần cân nhắc dựa vào mục tiêu bài học, vị trí, sở trường của sinh viên

1.2.2.2 Các hình thức dạy học thảo luận nhóm

Trên thực tế, có nhiều hình thức thảo luận theo nhóm, hiệu quả của chúng tuỳ thuộc vào ý đồ và tính chất sử dụng của giảng viên Dưới đây là một số hình thức thảo luận nhóm trong dạy học:

+ Nhóm nhỏ thông thường

Giảng viên chia lớp học thành các nhóm nhỏ (từ 5-7 sinh viên) để thảo luận một vấn đề cụ thể và nhanh chóng đưa ra kết luận tập thể về vấn đề đó Hình thức này thường được sử dụng kết hợp với các phương pháp dạy học khác trong một bài học, một tiết học, nội dung thảo luận của nhóm nhỏ thông thường là các vấn đề ngắn, thời lượng ít (từ 5 - 7phút)

+ Nhóm nhỏ rì rầm

Giảng viên chia lớp thành các nhóm “cực nhỏ” từ 2-3 sinh viên (thường là cùng một bàn) để trao đổi (rì rầm) và thống nhất trả lời một câu hỏi, giải quyết một vấn đề, nêu một ý tưởng, một quan điểm… Với hình thức này, giảng viên cần cung cấp đầy đủ, chính xác các dữ kiện, gợi ý và nêu rõ yêu cầu đối với các câu trả lời để các thành viên tập trung vào giải quyết vấn đề

+ Nhóm kim tự tháp

Đây là hình thức mở rộng của nhóm rì rầm, sau khi thảo luận theo cặp (nhóm rì rầm) các cặp (2-3 nhóm rì rầm) kết hợp thành một nhóm để hoàn thiện một vấn đề chung, nếu cần thiết có thể kết hợp nhóm này thành nhóm lớn hơn (8-16 sinh viên)

+ Nhóm đồng tâm

Giảng viên chia lớp thành hai nhóm: nhóm thảo luận và nhóm quan sát (sau đó hoán vị cho nhau) Nhóm thảo luận là nhóm nhỏ (6 - 8 sinh viên) có nhiệm vụ thảo luận, trình bày vấn đề được giao, còn lại các thành viên khác trong lớp đóng vai trò là người quan sát và phản biện Hình thức nhóm này rất có hiệu quả đối với việc dạy học các nội dung tri thức có tính khái quát, trừu tượng, góp phần làm tăng ý thức trách nhiệm của từng sinh viên đồng thời tạo động cơ cho những sinh viên nhút nhát, ngại trình bày ý tưởng của mình trước tập thể

1.2.2.3 Yêu cầu của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

Thứ nhất về quy mô nhóm: Quy mô nhóm có thể lớn hoặc nhỏ, tuỳ theo vấn

đề thảo luận Tuy nhiên nhóm từ 6 - 8 sinh viên là tốt nhất, vì số sinh viên như vậy vừa đủ nhỏ để đảm bảo tất cả sinh viên có thể tham gia ý kiến nhưng cũng vừa đủ lớn để đảm bảo rằng, sinh viên có thể trao đổi quan điểm, ý kiến của mình về vấn

đề thảo luận

Thứ hai, chia nội dung bài dạy: Nội dung bài dạy cần được chia thành những

vấn đề nhỏ có mối liên hệ với nhau Trong đó, mỗi vấn đề nhỏ là một nội dung thảo

luận

Thứ ba, mỗi nhóm phải có một nhóm trưởng để điều khiển, duy trì hoạt động

của nhóm và có thư ký để ghi đầy đủ các ý kiến trong quá trình thảo luận

Thứ tư, tại một thời điểm có thể giao cho nhiều nhóm cùng thảo luận một chủ

đề nhưng cũng có thể giao cho mỗi nhóm một chủ đề, sự liên kết giữa các nhóm sẽ tạo

ra sự thống nhất chung của bài dạy Tùy theo mục tiêu bài dạy, giảng viên có thể kết hợp các cách theo những mức độ nhất định để đảm bảo tính phù hợp

Thứ năm, các sản phẩm của cá nhân hay nhóm được thể hiện trên các sản phẩm

thảo luận như: Bảng tài liệu, mô hình hay các bản báo cáo Sản phẩm đó phải được trình bày trước lớp hoặc nhóm trong lớp để mọi người góp ý, nhận xét

Thứ sáu, cần đảm bảo có thông tin, phản hồi từ các nhóm Trong quá trình các

nhóm thảo luận, giảng viên cần kiểm tra việc ghi chép của thư ký, quan sát để nắm bắt được thái độ, mức độ tích cực của từng sinh viên khi tham gia thảo luận

Thứ bảy, kết thúc việc thảo luận, giảng viên cần có nhận xét, đánh giá, tổng hợp

ý kiến, đưa ra kết luận cuối cùng về vấn đề thảo luận, thực hiện công tác cố vấn, trọng

tài và kịp thời khen ngợi, khích lệ đối với những nhóm, những cá nhân làm tốt

Thứ tám, khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm cần xác định hoạt động của

giảng viên và sinh viên:

Hoạt động của giảng viên:

Giảng viên thiết kế các nhiệm vụ, các tình huống học tập cho sinh viên

+ Nội dung dạy học phải được giảng viên thiết kế thành các nhiệm vụ học tập Các nhiệm vụ học tập phải kích thích sinh viên có nhu cầu làm việc nhóm, có sự hợp tác, hỗ trợ, giúp đỡ, chia sẻ, phối hợp để hoàn thành nhiệm vụ Do vậy, đòi hỏi người giảng viên phải có tri thức sâu rộng, có kĩ năng thiết kế nhiệm vụ, có nghệ thuật sư phạm, tạo môi trường hợp tác, kích thích nhu cầu ham muốn giải quyết vấn đề của sinh viên

+ Trong quá trình thiết kế nhiệm vụ, giảng viên phải dự đoán trước được những khó khăn vướng mắc của sinh viên trong quá trình giải quyết nhiệm vụ; dự đoán được các kĩ năng hiện có của sinh viên để giao nhiệm vụ phù hợp và kích thích sự phát triển; xác định nhiệm vụ sẽ đồng nhất hay khác nhau giữa các nhóm; dự kiến thời gian hoàn thành nhiệm vụ và phương thức tổ chức hoạt động của sinh viên để có thể hoàn thành nhiệm vụ

Nghiên cứu cách thức chia nhóm và phân chia vai trò của các thành viên trong nhóm:

Giảng viên cần phải chia đều về số lượng và năng lực làm việc giữa các nhóm Nếu vấn đề đặt ra trong bài học không nhiều, giảng viên có thể cho hai nhóm cùng thảo luận một vấn đề Nhưng sau đó giảng viên có thể linh hoạt cho nhóm này báo cáo, nhóm kia đặt ra câu hỏi phản biện

Sau khi phân chia thành các nhóm, giảng viên hướng dẫn sinh viên phân chia vai trò của các thành viên, đảm bảo mỗi thành viên trong nhóm đều có nhiệm vụ rõ ràng Nhiệm vụ của các thành viên trong một nhóm có thể bao gồm:

- Trưởng nhóm giữ vai trò điều khiển nhóm và có nhiệm vụ hướng dẫn các thành viên tham gia vào hoạt động, giải thích rõ nhiệm vụ hoạt động của nhóm; tóm tắt, kiểm tra lại xem mọi thành viên đã hiểu vấn đề chưa; thống nhất ý kiến của nhóm; giải quyết các “mâu thuẫn” trong quá trình hoạt động nhóm Với vai trò này, giảng viên cần chọn sinh viên có nhiều năng lực hơn, đặc biệt là năng lực quản lý, giám sát và hướng dẫn

ban

- Thư kí cần ghi chép mọi ý kiến, biên tập, tóm tắt các ý kiến của các thành viên trong nhóm

- Người báo cáo sẽ thay mặt nhóm báo cáo kết quả thảo luận

Vai trò của các thành viên trong nhóm cũng thường xuyên thay đổi, sinh viên cần được luân phiên nhau làm nhóm trưởng hoặc thư kí, luân phiên nhau đại diện cho nhóm trình bày kết quả thảo luận

Bố trí không gian lớp học

+ Bố trí không gian lớp học cũng có sức ảnh hưởng lớn đến dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm Nét sáng tạo trong dạy học phát triển kĩ năng cho sinh viên là giảng viên xắp xếp, bố trí lại không gian lớp học, giúp cho sinh viên mặt đối mặt tích cực hợp tác nhằm hoàn thành nhiệm vụ học tập, thuận lợi cho giảng viên đi lại kiểm tra giám sát; thuận lợi cho việc di chuyển nhóm theo chiến lược dạy học của giảng viên

Sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học trong thảo luận nhóm

Phương pháp dạy học cần được vận dụng linh hoạt, ở đó cần sự kết hợp hài hòa giữa thảo luận nhóm với nêu vấn đề, thuyết trình, vận dụng tình huống, đàm thoại… Kết hợp các phương pháp đó như thế nào, ở mức độ nào cần thiết phải dựa trên mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, đối tượng và điều kiện thực tế của dạy học

Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm cũng đòi hỏi giảng viên phải lựa chọn

đa dạng các kỹ thuật dạy học nhằm tạo ra sự tương tác giữa sinh viên với sinh viên, tổ chức, điều khiển, cố vấn, giúp đỡ học sinh trong quá trình thảo luận nhóm

Trong quá trình sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, giảng viên luôn phải thay đổi vai trò của mình, lúc là người hợp tác, là người cổ vũ, người động viên, người quan sát… giảng viên càng thâm nhập vào nhiều hoạt động của sinh viên càng đưa ra được nhiều chỉ đạo thích đáng Giảng viên không nên can dự quá nhiều vào quá trình thảo luận của sinh viên, cũng không thể khoanh tay đứng nhìn đối với những khó khăn và nghi vấn của sinh viên Với tư cách là người điều khiển, nhiệm vụ của giảng viên là xây dựng một bầu không khí lớp học hài hoà, thoải mái, hoạt động nhịp nhàng, tạo nên hứng thú học tập cho sinh viên Giảng viên cần khống chế thời gian thảo luận của sinh viên thật khoa học để quá trình thảo luận không diễn ra chậm chạp, cũng không diễn

ra quá nhanh theo kiểu chiếu lệ hình thức

Hoạt động của sinh viên:

Phương pháp thảo luận nhóm không chỉ coi trọng tác động qua lại giữa thầy và trò mà nổi bật là coi trọng sự tương tác giữa sinh viên với sinh viên Khi thảo luận nhóm sinh viên không phải làm việc một mình mà luôn hoạt động trong một nhóm cụ thể Điều này đòi hỏi tính cộng tác, tính sẵn sàng chung sức, tích tích cực trong trao đổi, thảo luận đi đến thống nhất ý kiến; trong nhận xét, đánh giá, đóng góp, bổ sung kiến thức để hoàn thành nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn, điều khiển, cố vấn của giảng viên

Tuy nhiên, để thực hiện được quá trình thảo luận nhóm yêu cầu đặt ra là sinh viên phải nắm được nguyên tắc làm việc nhóm, phân công nhiệm vụ phù hợp với năng lực, biết lên kế hoạch hoạt động và dự kiến hoàn thành sản phẩm của nhóm… Mỗi sinh viên phải nhận thức rõ nhiệm vụ của mình, tích cực suy nghĩ, tìm tòi để giải quyết các vấn đề mà giảng viên giao cho Mỗi sinh viên phải có trách nhiệm tương trợ, giúp đỡ, động viên, khuyến khích cũng như nhắc nhở các thành viên khác trong nhóm hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian quy định để hưởng thành quả chung của nhóm

Sinh viên phải nhận thức sản phẩm của nhóm là sự nỗ lực tổng hợp của từng sinh viên và kết quả sau khi thảo luận là tất cả các thành viên trong nhóm đều phải có khả năng hiểu, nắm vững kiến thức, kĩ năng mà nhiệm vụ học tập đề ra

Thứ chín về kiểm tra, đánh giá

Sau khi kết thúc hoạt động thảo luận nhóm, giảng viên phải tổ chức cho sinh viên báo cáo kết quả và tổng kết rút kinh nghiệm, đồng thời đóng vai trò là người nhận xét, đánh giá Giảng viên cần thực hiện nhiều phương thức đánh giá để khắc phục được tình trạng chỉ quan tâm đến nhóm mà không chú ý từng sinh viên, chỉ quan tâm kết quả học tập mà không chú ý sự tiến bộ của từng sinh viên Kiểm tra đánh giá phải nhằm động viên khuyến khích kịp thời những sinh viên tích cực, đồng thời lưu ý đến những sinh viên có năng lực yếu để các em có thêm lòng tự tin, phương pháp hoàn thành nhiệm vụ

1.2.2.4 Ưu, nhược điểm của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

Cả trên bình diện lý luận và thực tiễn đều chứng minh rằng, không có phương pháp dạy học nào là duy nhất, càng không thể nào có một phương pháp dạy học đem lại hiệu quả cao đối với tất cả các môn học, các đơn vị kiến thức Do đó, cần nhận diện đầy đủ, chính xác về những ưu và nhược điểm của phương pháp thảo luận nhóm để vận dụng linh hoạt trong từng bài dạy, từng đơn vị kiến thức để đem lại hiệu quả cao nhất

Về ưu điểm của phương pháp thảo luận nhóm:

Thứ nhất, áp dụng phương pháp thảo luận nhóm sẽ hình thành phương pháp tự học ở sinh viên

Đây là một đặc tính ưu việt của PPTLN so với các PPDH khác Với nhiệm vụ

giảng viên giao chủ đề cho sinh viên về nhà nghiên cứu và chuẩn bị, sinh viên lập kế hoạch thực hiện, cách thức khai thác và xử lý thông tin phục vụ cho vấn đề nghiên cứu, cách ghi chép, lưu giữ thông tin Bên cạnh đó, thông qua việc cộng tác giữa các thành viên trong nhóm để giải quyết nhiệm vụ học tập, sinh viên biết trình bày quan điểm của bản thân, và đưa ra những cơ sở để bảo vệ ý kiến đó, biết lắng nghe, đánh giá, so sánh quan điểm ý kiến của mình với những người tham gia thảo luận, chấp nhận và phê phán

ý kiến của người khác Thông qua các tình huống khác nhau, việc góp ý, tranh luận, đặt giả thiết cũng khác nhau sẽ làm cho sự diễn đạt của sinh viên trở nên phong phú,

đa dạng

Trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

Bài 1: Phòng chống chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam Trong phần âm mưu có thể đưa ra tình huống các thế lực thù địch xây dựng một âm mưu xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng,

tình huống cụ thể như sau: “năm 2013 dựa vào việc quốc hội lấy ý kiến nhân dân về

bản dự thảo sửa đổi hiến pháp, một số phần tử phản động đã kích động nhân dân xóa

bỏ Điều 4 trong hiến pháp”

Khi đưa ra tình huống như trên đòi hỏi sinh viên phải tích cực chủ động suy nghĩ, tìm kiếm các nội dung tham khảo (qua các kênh chính thống) qua đó phát huy

được tinh thần tự học ở sinh viên

Như vậy, cùng với việc gia tăng vốn hiểu biết và kinh nghiệm xã hội, sự diễn đạt của bản thân sinh viên về một nội dung cụ thể sẽ mạch lạc, khoa học và logic hơn

Thứ hai, áp dụng phương pháp thảo luận nhóm sẽ phát huy được tính tích cực, tinh thần trách nhiệm của sinh viên

Bản chất của thảo luận tạo điều kiện cho người học trở thành người tham gia sáng tạo tri thức Điều đó được thể hiện ngay từ khâu chuẩn bị nhiệm vụ giảng viên giao cho khi ở nhà Trên lớp, khi tham gia thảo luận, sinh viên phải tự lực giải quyết nhiệm vụ học tập, chịu trách nhiệm về kết quả làm việc của bản thân, của nhóm Mọi

nỗ lực của mỗi thành viên có tác động lớn đến kết quả làm việc chung của cả nhóm Điều đó thôi thúc sinh viên chủ động hơn trong việc tìm tòi, khai thác, xử lý thông tin, huy động sức mạnh nội lực của bản thân trong thực hiện nhiệm vụ học tập

Trong bài 1: Phòng chống chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam, đưa ra tình huống sau:

Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở liên xô và đông âu sụp đổ, chủ nghĩa đế quốc đứng đầu là mỹ đã cấu kết với nhau tập trung chống phá các nước xã hội chủ nghĩa mà trong đó trọng điểm là việt nam với mọi thủ đoạn nguy hiểm và thâm độc

Để thực hiện điều này mỹ đã chi ra hàng chục tỷ usd nhằm tiến hành “diễn biến hòa bình” tuy nhiên không có kết quả Do vậy, vào ngày 3/2/1994 mỹ đã xóa bỏ lệnh cấm vận kinh tế Ngày 11/7/1995 tổng thống mỹ binclinton đã tuyên bố bình thường hóa quan hệ việt-mỹ Từ đây, mỹ có điều kiện để thực hiện “diễn biến hòa bình” tại việt nam Vậy đảng cộng sản việt nam đã có những giải pháp gì làm thất bại âm mưu, thủ đoạn trong chiến lược “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch?

Tình huống đưa ra giúp sinh viên hiểu rõ hơn về một số cách thức mà thế lực thù địch chống phá nước ta, qua đó tìm ra các giải pháp để làm thất bại những âm mưu, đồng thời phát huy tính tích cực, tinh thần trách nhiệm của sinh viên trong việc học tập, rèn luyện để trở thành những công dân tốt

Thực chất, với việc thảo luận tích cực giữa các thành viên trong nhóm sẽ kích thích thi đua giữa các thành viên trong nhóm và giữa các nhóm với nhau Với sự bàn bạc, tranh luận để tìm ra chân lý dựa trên những nguồn thông tin mọi thành viên trong

nhóm tìm hiểu nên sản phẩm của nhóm là sản phẩm trí tuệ tập thể, tập hợp sự sáng tạo của nhiều người và do vậy sẽ rất phong phú, đa dạng

Thứ ba, áp dụng phương pháp thảo luận nhóm sẽ tăng cường sự cộng tác của sinh viên trong quá trình học tập

Thảo luận có thể giúp người học khai thác được nhiều khía cạnh của một vấn

đề, tăng cường khả năng chịu đựng và sự quan tâm của người học đến các vấn đề phức tạp Qua đó, người học chấp nhận và đào sâu thêm những giả thiết của mình, biết cách lắng nghe một cách kiên nhẫn và lịch sư Bởi lẽ, với những chủ đề thảo luận được giảng viên giao nhiệm vụ, trên cơ sở chuẩn bị, trong quá trình thảo luận, sinh viên được đưa

ra quan điểm của bản thân, được nghe quan điểm của bạn khác trong nhóm, trong lớp, được trao đổi, bàn luận về các ý kiến khác nhau và đưa ra lời giải tối ưu cho nhiệm vụ được giao của nhóm

Đặc thù tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh - Đại học Thái Nguyên không giống như các trường thành viên khác bên ngoài, khi sinh viên tham gia học tập tại trung tâm sẽ phải chấp hành chế độ nội trú 100% Chia các lớp thành các Trung đội, trong Trung đội lại chia ra các tiểu đội, trong các đơn vị bộ đội tiểu đội gồm có chín người trong đó có tiểu đội trưởng và tiểu đội phó, còn ở Trung tâm giáo dục quốc phòng

và an ninh - Đại học Thái Nguyên sẽ căn cứ vào lưu lượng sinh viên hàng khóa để chia cho phù hợp với biên chế có quyết định được thông qua của ban giám đốc Do đặc thù như vậy nên sự cộng tác của sinh viên trong quá trình học tập là lâu dài và xuyên suốt trong quá trình học tập, các em ăn ở, sinh hoạt và chấp hành các chế độ cùng nhau trong suốt thời gian theo học tại Trung tâm Vì thế tinh thần động đội, sự quan tâm đến người khác, tinh thần đoàn kết, tính kỷ luật, tính khoan dung giữa các thành viên trong tiểu đội, trong nhóm thảo luận, trong lớp học được thiết lập

Thứ tư, áp dụng phương pháp thảo luận nhóm sẽ tăng cường sự tự tin cho sinh viên

Trong thảo luận nhóm sinh viên được làm việc trong một môi trường tập thể thoải mái, đồng đẳng, được liên kết với nhau qua giao tiếp nên sẽ mạnh dạn hơn và ít

sợ mắc sai lầm Mọi ý kiến được tự do bày tỏ trong nhóm và không chịu quá nhiều áp lực về đánh giá mang tính chuẩn mực, khắt khe như việc trình bày với giảng viên Do

đó, khi thực hiện nhiệm vụ chung, sinh viên hòa nhập, hào hứng, cởi mở hơn, được tập

dượt tham gia tìm hiểu hoặc giải quyết vấn đề, được học hỏi kiến thức của bạn bè, sử dụng được trí tuệ của tập thể, rèn ở người học ý thức lắng nghe người khác và nghe ý kiến khác

Trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh:

Bài 1: Phòng chống chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam Trong phần thủ đoạn có thể đưa ra tình huống các thế lực thù địch sử dụng thủ đoạn cụ thể như sau: Các thế lực thù địch ở nước ngoài móc nối, cấu kết và chỉ đạo bọn phản động trong nước tuyên truyền kích động đòi đổi tên nước, tên Đảng, đòi thành lập cái gọi là “hội nhân dân chống tham nhũng”; chúng tuyên truyền rằng “tham nhũng chỉ được đẩy lùi khi thực hiện đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập để các đảng phái giám sát lẫn nhau” thực chất là làm cho

Đảng ta suy yếu, tan rã như đã thực hiện ở Liên Xô và Đông Âu

Thông qua sự trao đổi và làm việc nhóm, cả nhóm sẽ phải tìm ra những nội dung liên quan đến tình huống Sau đó nhóm cử đại diện lên thuyết trình, điều này cũng giúp cho sinh viên được rèn luyện các kỹ năng, sự tự tin khi đứng trước đám đông

Thứ năm, áp dụng phương pháp thảo luận nhóm sẽ tạo cơ hội để sinh viên đánh giá bản thân và đánh giá người khác

Thông qua giải quyết nhiệm vụ chung của nhóm, sinh viên sẽ bộc lộ những hiểu biết của bản thân cũng như phương pháp tư duy, cách diễn đạt, trình bày Đây là quá trình tự nhận thức được điểm mạnh, điểm yếu của chính mình và của người khác Từ

đó, mỗi cá nhân tự điều chỉnh, hoàn thiện bản thân mình

Thứ sáu, áp dụng phương pháp thảo luận nhóm sẽ tạo cơ hội cho giảng viên tiếp nhận thông tin phản hồi từ sinh viên

Đối với các PPDH khác, sự phản hồi xuất hiện mang tính đơn lẻ nhưng với PPTLN lại được thể hiện trên diện rộng ở nhiều đối tượng trong cùng một thời điểm Thông qua việc quan sát các nhóm làm việc, giảng viên có thể nhận thấy sự phối hợp chặt chẽ hay lỏng lẻo của các thành viên, sự tích cực hay hạn chế trong quá trình tham gia, khả năng của từng thành viên trong nhóm, chủ đề TLN phù hợp hay không phù hợp Từ đó giảng viên điều chỉnh từ việc tổ chức, quản lý nhóm đến giao nhiệm vụ cụ thể sao cho phù hợp Hơn nữa, giảng viên còn có thể thu được tri thức và kinh nghiệm

từ chính sinh viên qua sự suy nghĩ, tìm tòi và trình bày sáng tạo về những vấn đề cụ thể mà họ được giao nhiệm vụ giải quyết

Trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh:

Bài 1: Phòng chống chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam Trong phần thủ đoạn có thể đưa ra tình huống các thế lực thù địch thực hiện thủ đoạn nhằm xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, tình huống cụ thể như sau: Lợi dụng tình hình sau những vụ việc phức tạp như vấn đề biển Đông, chúng xuyên tạc, hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng trong bảo vệ độc lập chủ quyền Tuyên truyền, xuyên tạc, bóp méo sự thật gây khó khăn cho ta trong việc ban hành các chính sách phát triển kinh tế, xã hội, điển hình như việc Quốc hội họp thông qua Luật đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, Luật an ninh mạng Sử dụng chiêu bài dân chủ nhân quyền đả kích chế độ, thể chế chính trị; khuyến khích cải tổ, đa nguyên, đa đảng

Trong tình huống trên có thể thu thập được các thông tin từ sinh viên như sau: sinh viên nắm được những nội dung gì ở biển Đông, chiều bài của bọn chúng nguy hiểm ra sao…

Việc dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm với mục đích tự thân là thỏa mãn nhu cầu học tập cá nhân, phù hợp với việc học tập hướng tới người học, khuyến khích sự độc lập tự chủ, người học có thể đưa ra những giải pháp, cách biểu đạt riêng cho vấn đề nào đó Trong thảo luận nhóm, các thành viên trong nhóm biết được sự phụ thuộc lẫn nhau Vì vậy, mỗi thành viên trong nhóm phải luôn tự ý thức phải cố gắng hết mình không phải chỉ vì thành tích cá nhân mà còn vì thành công của cả nhóm

Thứ bảy, áp dụng phương pháp thảo luận nhóm sẽ tăng cường tính hiệu quả của quá trình học tập

Trên thực tế bằng sức mạnh tập thể được tạo lập trên nền tảng thế mạnh của mỗi

cá nhân, việc nhìn nhận, giải quyết vấn đề sẽ toàn diện hơn, khách quan hơn, sâu sắc hơn Các ý kiến đưa ra ở cả hai chiều thuận, nghịch rồi mới đi đến thống nhất chung

Trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

Bài 1: Phòng chống chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các

thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam Trong phần thủ đoạn có thể đưa ra tình huống các thế lực thù địch áp dụng thủ đoạn nhằm phá hoại chủ trương, đường lối của Đảng, hạ thấp uy tín của Đảng, thủ đoạn cụ thể như sau: Chúng ra sức khai thác thông tin từ những vụ việc tiêu cực xảy ra trong đời sống xã hội để xuyên tạc, thổi phồng; lấy hiện tượng quy kết thành bản chất; đăng tải thông tin thật, giả lẫn lộn, đưa ra cái gọi là

“tài liệu chứng minh” để xuyên tạc vai trò lãnh đạo, xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Dàn dựng, đưa tin bịa đặt về bí mật theo kiểu hé lộ những “thâm cung bí sử” trong Đảng làm gia tăng các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, làm cho nội bộ Đảng mất đoàn kết, chia rẽ, giảm sút hiệu lực lãnh đạo, phá vỡ sự đoàn kết thống nhất trong Đảng

Thông qua tình huống đưa ra sẽ làm kích thích tinh thần yêu nước của sinh viên, làm cho sinh viên trở nên tích cực, chủ động, hứng thú hơn rất nhiều khi cùng nhau thảo luận, tự trang bị cho bản thân những kiến thức giá trị để tránh bị các thế lực thù địch kích động và thao túng Từ đó kết quả học tập của sinh viên tăng lên là điều tất yếu

Với chủ đề thảo luận và mạch kiến thức này, sinh viên sẽ khắc ghi kiến thức một cách tự nhiên, lâu bền hơn

Về hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm:

Thứ nhất, để TLN tiến hành một cách hiệu quả, giảng viên và sinh viên cần đầu tư

nhiều công sức từ khâu chuẩn bị đến thực hiện Sinh viên phải nghiên cứu tài liệu và những vấn đề liên quan trước khi tới lớp Giảng viên cần chuẩn bị các phương tiện dạy học phù hợp phục vụ cho TLN Như vậy, thực hiện TLN sẽ mất thời gian của cả người dạy lẫn người học đặc biệt là trong điều kiện dạy học ở những lớp quá đông sinh viên

Thứ hai, việc chia nhóm và quản lý nhóm không hợp lý sẽ dẫn đến tình trạng

nhiệm vụ của nhóm chỉ tập trung vào một số sinh viên chủ động, tích cực, nhiệt tình

Số còn lại trông chờ vào kết quả làm việc chung toàn nhóm Việc đánh giá nếu căn cứ vào kết quả này sẽ dẫn đến tình trạng cào bằng, không đánh giá đúng năng lực của từng thành viên với những cố gắng và cống hiến của họ

Thứ ba, kết quả làm việc của mỗi nhóm chính là tập hợp ý kiến của tất cả các

thành viên trong nhóm Tuy nhiên dễ xảy ra tình trạng ý kiến quá phân tán hoặc mâu

thuẫn gay gắt với nhau dẫn đến kéo dài thời gian, ảnh hưởng đến việc tổ chức dạy học của giảng viên

Thứ tư, để TLN thực sự hấp dẫn, bản thân giảng viên phải linh hoạt và mềm

dẻo trong việc sử dụng các tình huống có vấn đề liên quan đến tri thức môn học Điều này không phải người giảng viên nào cũng làm được nên dễ dẫn đến tình trạng hình thức, sinh viên không hứng thú trong thực hiện nhiệm vụ hoặc thực hiện yêu cầu của giảng viên một cách đối phó Với môn Công tác quốc phòng, an ninh với đặc thù là một học rất khô khan, trừu tượng, càng không phải là đam mê của người học nên việc

áp dụng tình huống vào môn học để sinh viên cùng tranh luận, thảo luận là một một vấn đề không dễ dàng cho người dạy

1.2.3 Cấu trúc và đặc điểm chương trình môn môn Công tác quốc phòng, an ninh

Công tác quốc phòng, an ninh là một trong những môn học có vị trí, vai trò quan

trọng trong công tác giáo dục học sinh, sinh viên đặc biệt là giáo dục về nhân cách, về phẩm chất đạo đức công dân Mục tiêu giáo dục con người một cách toàn diện tất yếu đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể từ nhiều môn học, nhiều đơn vị kiến thức, nhiều chủ thể giáo dục với sự đa dạng về phương pháp cũng như hình thức tổ chức dạy học

Giáo dục quốc phòng, an ninh là môn học chính khóa, bắt buộc đối với học sinh các trường trung học phổ thông, trung cấp chuyên nghiệp, sinh viên các trường cao đẳng, đại học và là một nội dung cơ bản trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an

ninh nhân dân

Giáo dục quốc phòng, an ninh cho sinh viên là một trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên về lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam; có

ý thức cảnh giác trước âm mưu thủ đoạn của các thế lực thù địch; có kiến thức cơ bản

về đường lối quân sự của Đảng và công tác quản lý nhà nước về quốc phòng, an ninh;

có kỹ năng quân sự để tham gia vào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Chương trình môn Công tác quốc phòng, an ninh ( Ký hiệu là học phần II)

Học phần II: Công tác quốc phòng, an ninh, gồm 8 bài (từ bài 1 đến bài 8):

Bài 1: Phòng, chống chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam

Nội dung của bài này tập trung làm rõ bản chất, âm mưu, thủ đoạn trong chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam Giúp cho sinh viên thấy được tính chất phức tạp, quyết liệt của cuộc đấu tranh trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng Xác định rõ trách nhiệm xây dựng lòng tin, quyết tâm cùng toàn Đảng, toàn Dân, toàn Quân góp phần làm thất bại chiến lược “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của kẻ thù

Bài 2: Phòng chống địch tiến công hỏa lực bằng vũ khí công nghệ cao

Bài học tập trung làm rõ những kiến thức cơ bản về khái niệm, đặc điểm, thủ đoạn đánh phá và khả năng sử dụng vũ khí công nghệ cao của địch trong chiến tranh tương lai (nếu xảy ra)

Bài 3: Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên và động viên công nghiệp quốc phòng

Bài 4: Xây dựng và bảo vệ chủ quyền biển, đảo, biên giới quốc gia

Bài học tập trung phân tích, trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về chủ quyền biển đảo, biên giới quốc gia của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam; Những nội dung chủ yếu về xây dựng và bảo vệ chủ quyền biển đảo, biên giới quốc gia của nước ta trong tình hình hiện nay Trên cơ sở đó nâng cao ý thức trách nhiệm của mình trong xây dựng và bảo vệ biển đảo, biên giới quốc gia

Bài 5: Một số nội dung cơ bản về dân tộc, tôn giáo và đấu tranh phòng chống địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo chống phá cách mạng Việt Nam

Mục tiêu cơ bản của bài học là trang bị cho sinh viên những hiểu biết cơ bản, đúng đắn về dân tộc, tôn giáo, giải quyết vấn đề dân tộc, tôn giáo theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước ta hiện nay

Bài 6: Xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh tổ quốc

Bài này gồm các nội dung về:

- Các khái niệm và nội dung cơ bản về bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự,

an toàn xã hội

- Tình hình an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội

- Dự báo tình hình an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội trong thời gian tới

- Đối tác và đối tượng đấu tranh trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội

- Một số quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam, nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa việt nam trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội

- Vai trò, trách nhiệm của sinh viên trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội

Bài 7: Xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh tổ quốc

Nội dung này tập trung khái quát những vấn đề về:

- Nhận thức chung về phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc

- Nội dung, phương pháp xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc

- Trách nhiệm của sinh viên trong việc tham gia xây dựng phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc

Bài 8: Những vấn đề cơ bản về đấu tranh phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội Mục tiêu của bài học làm rõ hệ thống kiến thức về:

Tội phạm và các loại tệ nạn xã hội; nội dung và phương pháp phòng ngừa tội phạm, các loại tệ nạn xã hội cụ thể trong xã hội và trong nhà trường

Sau khi học xong phần công tác quốc phòng, an ninh, sinh viên cần đạt được những yêu cầu cơ bản dưới đây:

- Trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về chiến tranh công nghệ cao

và phòng chống địch tiến công hỏa lực bằng vũ khí công nghệ cao; kiến thức về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên, động viên công nghiệp quốc

phòng; phong trào toàn dân đấu tranh phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội, bảo vệ

an ninh quốc gia giữ gìn trật tự an toàn xã hội; bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ biên giới, biển đảo của Tổ quốc

Về kỹ năng:

- Góp phần phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng trong nghiên cứu, phân tích, tổng

hợp của sinh viên về các nội dung; chính trị, quân sự, ngoại giao, kinh tế của Đảng và Nhà nước ta; đề xuất các giải pháp thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về quốc phòng, an ninh

- Có kỹ năng phân tích, đánh giá các quan điểm, các hành vi trong đời sống chính trị - xã hội

- Có kỹ năng nhận diện, phê phán đấu tranh chống những quan điểm sai trái, những hành vi đi ngược với lợi ích của quốc gia, dân tộc trên lĩnh vực chính trị - xã hội

- Hiểu thêm cách xây dựng và quy trình đánh giá kết quả học tập của môn học Công tác quốc phòng, an ninh, nâng cao khả năng làm việc độc lập của sinh viên

- Tăng cường kỹ năng trong thu thập, xử lý thông tin trước, trong và sau mỗi bài học

Về thái độ:

- Nâng cao lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội nâng cao trách nhiệm của sinh viên trong phòng chống chiến lược “Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

- Quán triệt sâu sắc đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và công tác quốc phòng, an ninh

- Hình thành nền nếp sinh hoạt, ý thức chấp hành kỷ luật nghiêm túc trong học tập

1.3 Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Công tác quốc phòng, an ninh

1.3.1 Vai trò của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm đối với giảng viên

Thứ nhất, vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục

quốc phòng, an ninh giúp giảng viên định hướng hiệu quả tri thức môn học đến sinh

viên