Luận văn thạc sĩ nghệ thuật chữ trong dạy học thiết kế bao bì sản phẩm

[7] Ngoài ra, cũng cần kể đến một số cuốn sách khác viết về nghệ thuật thiết kế đ họa cũng là những tài liệu thể hiện quan điểm sử dụng chữ typography trong sách tác đ họa như: Louis Bou

NGUYỄN QUANG HIẾU

NGHỆ THUẬT CHỮ TRONG DẠY HỌC

NGUYỄN QUANG HIẾU

NGHỆ THUẬT CHỮ TRONG DẠY HỌC

THIẾT KẾ BAO BÌ SẢN PHẨM

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Mỹ thuật

Mã số: 60.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học: TS Quách Thị Ngọc An

Hà Nội, 2017

Tôi xin cam đoan đề tài luận văn: “Nghệ thuật chữ trong dạy học thiết kế bao bì sản phẩm” là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự

hướng dẫn khoa học của TS Quách Thị Ngọc An Kết quả nghiên cứu được nêu trong luận văn là trung thực, không trùng lặp Các số liệu, trích dẫn đều có xuất xứ rõ ràng Nếu có điều gì sai phạm, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 25 tháng 12 năm 2017

Tác giả luận văn

Nguyễn Quang Hiếu

CN : Công nghiệp

H : Hình MTCN : Mỹ thuật công nghiệp Nxb : Nhà xuất bản

Tk : Thế k

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NGHỆ THUẬT CHỮ VÀ BAO BÌ

SẢN PHẨM 8

1.1 Tổng quan về chữ và nghệ thuật chữ 8

1.2 Tổng quan bao bì sản phẩm 15

1.2.1 Khái niệm bao bì 15

1.2.2 Lịch sử phát triển bao bì 17

1.2.3 Chức năng của bao bì 27

1.2.4 Vai trò của bao bì 30

Chương 2 ỨNG DỤNG NGHỆ THUẬT CHỮ TRONG DẠY HỌC 34

THIẾT KẾ BAO BÌ SẢN PHẨM 34

2.1 Nghệ thuật chữ trong thiết kế 34

2.1.1 Sử dụng kiểu chữ 34

2.1.2 Phối hợp kiểu chữ 37

2.1.3 Phối hợp chữ với hình ảnh 39

2.2 Ứng dụng nghệ thuật chữ trong dạy học thiết kế các thể loại bao bì 2.2.1 Nghệ thuật chữ trong thiết kế bao bì sản phẩm 42

2.2.2 Thực nghiệm dạy học nghệ thuật chữ trong thiết kế các thể loại bao bì sản phẩm 55

KẾT LUẬN 61

TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

PHỤ LỤC 52

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chữ đóng một vai trò quan trọng trong tất cả các tác phẩm thiết kế

đ họa Chữ xuất hiện trong thiết kế quảng cáo, báo, tạp chí, sách, nhận diện thương hiệu, phát triển thương hiệu, đ họa truyền hình, đ họa động,

đ họa thông tin, thiết kế bao bì,… Nó giúp truyền tải thông tin cho người xem, thể hiện được tính thẩm mỹ trong thiết kế Có thể nói nghệ thuật chữ giống như linh h n của một tác phẩm thiết kế đ họa Đặc biệt trong thiết

kế bao bì, chữ giữ một vai trò đặc biệt quan trọng giúp cho người tiêu dùng nắm được thông tin sản phẩm, giúp khuếch trương thương hiệu và mang lại tính thẩm mỹ cho bao bì Chính vì vậy, một nhà thiết kế đ họa cần phải nắm vững được những nguyên lý cơ bản khi sử dụng chữ trong thiết kế đ họa nói chung và thiết kế bao bì nói riêng Khi nắm vững được kiến thức cơ bản về nghệ thuật chữ đ ng nghĩa với việc nắm chắc 50% thành công trong

thiết kế

Việc thiết kế font chữ là một phần của truyền thống nhân văn lâu đời trải dài từ thời La Mã cổ đại Từ những năm 40 của thế k XX, các font chữ được thiết kế để phù hợp với qui trình sản xuất công nghiệp Sự phát triển của nghệ thuật typography trong những năm cuối thập niên 50 đã đơn giản hóa những yếu tố mang tính sản xuất và thủ công cao độ của quá trình thiết kế và chế tác ký tự Cuối thập niên 60, chiếc máy IBM Electric Composer, một thứ hơn hẳn chiếc máy đánh chữ thông thường, trở thành

kẻ tiên phong của cuộc cách mạng số trong lĩnh vực typography Những năm giữa thập niên 70, người ta chứng kiến bước khởi đầu của nghệ thuật chữ kỹ thuật số (digital) và ma trận điểm (dot matrix) Ngày nay, nghệ thuật chữ hoàn toàn không t n tại trong một hình thái vật lý cho đến lúc nó được phô diễn trên màn hình máy tính hoặc các kết xuất in ấn Mới thực sự nổi lên ở Việt Nam những năm gần đây, typography đã thực sự chứng tỏ

được công năng đặc biệt, nhất là trong những dự án quảng cáo quy mô, quảng bá những sự kiện cộng đ ng, được xã hội quan tâm Những bước chân đầu tiên đến với loại hình nghệ thuật này, những nhà thiết kế đ họa, nghệ sĩ Việt Nam chưa có được những sáng tạo tầm cỡ, bù lại, chúng ta có cơ hội tích lũy kinh nghiệm, khám phá ra những cách tạo hình độc đáo với những con chữ Latinh tưởng như vô h n

Vì lý do đó, học viên đã lựa chọn đề tài “Nghệ thuật chữ trong dạy

học thiết kế bao bì sản phẩm” làm luận văn của mình Với mong muốn đưa

ra được một phương pháp giảng dạy tư duy logic và có hiệu quả nhất giúp sinh viên ngành Thiết kế đ họa hiểu rõ và nắm vững được các kiến thức

cơ bản nhất về chữ và nghệ thuật chữ, từ đó áp dụng vào thiết kế bao bì một cách có hiệu quả

- Typography sketchbooks của Steven Heller: Là một trong những

nhà thiết kế am hiểu về typography nổi tiếng trên thế giới, Steven Heller đã viết cuốn sách giống như cuộc hành trình vào tâm trí, khám phá các góc độ thẩm mỹ, quan niệm thiết kế và óc tưởng tượng của các nhà thiết kế font chữ thông qua các bản sketch chữ mà họ đã sáng tạo Sách là bộ sưu tập về các bản thảo nghiên cứu chữ, đến từ hơn 90 nhà thiết kế và chuyên gia xắp chữ hàng đầu trên con đường tìm ra những cách biểu đạt mới và thú vị thông qua chữ cái như: Ivan Chermayeff, Carlos Segura, Milton Glaser, Maira Kalman, Bob Aufuldish, Matthew Carter (Mỹ), Javier Mariscal và

Patrick Thomas (Tây Ban Nha), Erik Spiekermann, Viktor Nübel (Đức),

Peter Bilak và Enkeling (Hà Lan), Jean Baptiste Levée [12]

- The Elements of Typographic Style Applied to the Web của tác giả

Robert Bringhurst: Với mục đích giảm bớt những thắc mắc về typography trong thiết kế web, quyển sách được xây dựng để từng bước nắm vững các nguyên tắc, trong sách Robert Bringhurst giải thích việc làm thế nào để thực hiện được từng nguyên tắc dựa trên các kỹ thuật sẵn có trong

HTML/CSS [11]

- Type Classification: Cuốn sách giúp người đọc nắm được sự phân

loại của kiểu chữ thành 10 loại rõ ràng Đây là nền móng cơ bản mà các nhà thiết kế cần để học sâu hơn về typoraphy và bất kì nhà thiết kế nào

cũng nên biết rõ các loại chữ cơ bản [9]

- The Right Font for the Job: Quyển sách này hướng dẫn người thiết

kế cách chọn font phù hợp b ng cách minh họa 4 cách chính mà các font

được thể hiện khác nhau

- The Vignelli Canon: Quyển sách g m 96 trang, giúp các nhà thiết

kế hiểu tốt hơn về typography trong Thiết kế đ họa (Graphic design) [10]

- Meet Your Type: Cách viết của cuốn sách tạo nên sự hấp dẫn giúp

người làm thiết kế vượt qua những trở ngại chung, có sự kiên trì trong quá trình khám phá typography

- The Typographer’s Glossary là tập hợp các thuật ngữ chuyên

ngành của typography…

- Thinkinh With Type của Ellen Lupton: Suy nghĩ với kiểu chữ - Một

cuốn sách rất hay về kiểu chữ Nó là một phương pháp tiếp cận thực tế hơn

để sử dụng kiểu chữ trong thiết kế với nhiều ví dụ và lý thuyết thiết kế kiểu chữ [8]

- A visual History of Typefaces and Graphic Styles: Lịch sử thể hiện

các kiểu chữ và phong cách đ họa - Typography là một trong những điều

cơ bản quan trọng của thiết kế đ họa, và cuốn sách này là một trong những cuốn cần phải có nếu có kế hoạch để làm một sự nghiệp thiết kế, đây là cuốn sách viết khá kỹ về lịch sử kiểu chữ với các công trình của các bậc thầy thiết kế kiểu chữ [7]

Ngoài ra, cũng cần kể đến một số cuốn sách khác viết về nghệ thuật thiết kế đ họa cũng là những tài liệu thể hiện quan điểm sử dụng chữ

(typography) trong sách tác đ họa như: Louis Bou (2006), Fly Flyer Fly,

Printed and bound in Spain: poster, nhận diện thương hiệu, lịch qua các

thời k , giai đoạn; Charlotte Rivers (2005), DVD Art – Innovation in DVD

Packaging Design, Printed in China by Midas Printing International

Limited: Artwork, Typo, Digital, Physical; Josep M Garrofé (2007),

Workbook Structural Packaging, Printed in China by NovaEra; Dopress

Books (2013), Coloring Your Brand, Printed in China by Cypi Press; Dopress Books (2013), Amazing Layout Design, Printed in China by Cypi Press; Ed.Julius Wiedemann (2015), Logo Design, Taschen Bibliotheca

Universalis, Printed in China…[18]

2.2 Ở Việt Nam

Tài liệu viết riêng về nghệ thuật chữ (typography) có không nhiều những cuốn sách viết riêng về nội dung này Tuy nhiên, hiện nay vấn đề chữ (typography) được khá nhiều nhà thiết kế, nhà nghiên cứu quan tâm thể

hiện qua một số bài viết trên các tạp chí, trên báo như:

- Bùi Quang Tiến (2013), Tín hiệu hình ảnh trong lĩnh vực thiết kế

chữ , Tạp ch thuật, Hội Mỹ thuật, Hà Nội

- Yến Qu nh (2013), Triển vọng về nghệ thuật đ họa chữ ở Việt

Nam , áo c kho và i s ng, Cơ quan Ngôn luận của Bộ Y tế, Hà Nội

- Mạnh Phúc (2015), Tìm hiểu nghệ thuật đ họa chữ , áo Th i

ại, Diễn đàn của Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, Hà Nội

Chữ (typography) cũng được đề cập, viết trong một số phần của các

cuốn sách: Nguyễn Trân (1999), Nghệ thuật ồ họa, Nxb Mỹ thuật, Hà Nội; Lê Huy Văn (2000), Lịch sử m thuật công nghiệp, Nxb Đại học Quốc gia Tp H Chí Minh; Lê Huy Văn, Trần Văn Bình (2005), Lịch sử Design, Nxb Xây dựng, Hà Nội; Phạm Đỗ Nhật Tiến (1982), thuật công nghiệp, Nxb Văn hóa, Hà Nội; Lê Huy Văn (2012), Cơ sở và phương pháp luận

Design, Nxb Mỹ thuật, Hà Nội; Lê Huy Văn, Trần Từ Thành (2010), Cơ sở tạo hình, Nxb Mỹ thuật, Hà Nội; Nhiều tác giả (2006), thuật ng dụng Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du

lịch (2009), Tri n l m thuật ng dụng toàn qu c l n th II, Công ty In

và Văn hóa phẩm, Hà Nội…

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu ứng dụng nghệ thuật chữ vào giảng dạy Thiết kế bao bì sản phẩm nh m cập nhật những kiến thức mới, chuyên sâu, nâng cao chất lượng các bài học cho sinh viên ngành Thiết kế đ họa

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Trình bày một số khái niệm về nghệ thuật chữ và bao bì, nêu bật được vai trò và chức năng của nghệ thuật chữ và bao bì, những đặc điểm của chữ và bao bì, nguyên tắc sử dụng chữ trên từng loại bao bì sản phẩm

- Đề xuất phương pháp giảng dạy phù hợp khi ứng dụng nghệ thuật

chữ vào thiết kế bao bì sản phẩm

- Nêu những luận điểm từ các góc nhìn thẩm mỹ và công năng, qua

đó nói lên xu hướng tiêu dùng

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Tìm hiểu nghệ thuật chữ trong dạy học thiết kế bao bì sản phẩm

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nghệ thuật sử dụng chữ trên một số bao bì sản phẩm tiêu biểu trên

thế giới và ở Việt Nam từ sau cuộc Cách mạng công nghiệp từ thế k XIX

đến nay

Khảo sát, thực nghiệm trong dạy học sinh viên tại trường Cao đẳng

nghề công nghiệp Hà Nội

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thống kê, phân tích, tổng hợp, cụ thể hoá, so sánh và đánh giá thông qua việc tìm hiểu tài liệu qua các ngu n

tư liệu trong nước và nước ngoài, tư liệu trên mạng Internet

Phương pháp khảo sát, đánh giá: Khảo sát phần thực tế về phương pháp giảng dạy về nghệ thuật chữ trong thiết kế đ họa hiện nay Phương pháp này giúp học viên đánh giá vị trí của nghệ thuật chữ trong các mối quan hệ đa chiều, cũng như xây dựng được các phương pháp giảng dạy bộ môn thiết kế có hiệu quả

Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm giảng dạy cho sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam để đánh giá hiệu quả các phương pháp

giảng dạy được sử dụng để dạy học thiết kế chữ cho phần thiết kế bao bì

6 Những đóng góp của luận văn

Đề tài tổng hợp, hệ thống kiến thức tổng quát và cụ thể nhất về nghệ thuật chữ, bao bì và phương pháp giảng dạy bộ môn thiết kế đ họa Mong muốn sẽ là ngu n tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành Thiết kế đ họa

cũng như những người quan tâm đến thiết kế

Luận văn giúp cho giảng viên cũng như sinh viên ngành Thiết kế đ họa hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của chữ trong thiết kế đ họa nói chung

và thiết kế bao bì nói riêng Giúp cho sinh viên ngành đ họa biết cách sử

dụng chữ trong từng loại bao bì

7 Cấu trúc của luận văn

Luận văn ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn g m 2 chương:

Chương 1: Tổng quan về nghệ thuật chữ và bao bì sản phẩm

Chương 2: Ứng dụng nghệ thuật chữ trong dạy học thiết kế bao bì sản phẩm

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NGHỆ THUẬT CHỮ VÀ BAO BÌ SẢN PHẨM 1.1 Tổng quan về chữ và nghệ thuật chữ

1.1.1 Khái quát chung v ch viết

1 1 1 1 hái niệm chữ viết

Ngôn ngữ âm thanh trong một thời gian rất dài đã trở thành công cụ duy nhất để con người có thể truyền đạt cho nhau những kinh nghiệm sản xuất và đấu tranh Tuy nhiên, việc sử dụng ngôn ngữ âm thanh không phải không có những hạn chế nhất định Khi hai người giao tiếp b ng lời, ảnh hưởng của ngôn ngữ âm thanh chỉ có hiệu lực trong một phạm vi nhất định Ngoài phạm vi ấy, người này không thể nghe được tiếng nói của người kia Như vậy là ngôn ngữ âm thanh có sự hạn chế nhất định về mặt không gian Mặt khác, lời nói gió bay , mỗi lời nói chỉ được thu nhận vào đúng lúc nó được phát ra Hết thời điểm ấy, nó không t n tại nữa Chính vì thế mà đến ngày nay chúng ta không còn nghe được tiếng nói của các bậc anh hùng dân tộc như Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Quang Trung Xét về mặt này, ngôn ngữ âm thanh cũng không vượt qua được cái hố ngăn cách của thời gian

Để khắc phục hai mặt hạn chế của ngôn ngữ âm thanh, con người đã tìm ra một hình thức thông tin mới: thông tin b ng chữ Như vậy, chữ viết

ra đời do nhu cầu thông tin liên lạc xét về mặt không gian và như cầu truyền đạt những kinh nghiệm sản xuất và đấu tranh xét về mặt thời gian

Chữ viết là một hệ thống kí hiệu đ được sử dụng để cố định hoá ngôn ngữ âm thanh Chức năng của chữ viết, vì vậy, là đại diện cho lời nói

So với lời nói thì chữ viết xuất hiện sau Vì vậy, chữ viết tất phải phụ thuộc vào lời nói Khi giữa lời nói và chữ viết không có sự phù hợp nữa thì phải cải tiến chữ viết chứ không phải cố tìm cách phát âm theo chữ viết hiện

hành, bởi vì làm như vậy là "ngược", chẳng khác nào sửa đầu cho vừa mũ, sửa chân cho vừa dép, sửa người cho vừa quần áo

1.1.1.2 Lư c sử hình thành chữ viết

Chữ viết là sáng tạo kì diệu của con người, nhưng sản phẩm kì diệu

đó không phải được sinh ra một cách dễ dàng mà phải trải qua một quá trình phát triển lâu dài Những chữ viết cổ nhất không ra đời một cách ngẫu nhiên, đột ngột mà đều trên những cơ sở nhất định, tức là có ngu n gốc của

nó Từ xưa tới nay con người luôn luôn sử dụng những biện pháp giao tiếp

bổ sung Nếu như ngôn ngữ dựa vào ấn tượng thính giác thì các phương tiện giao tiếp bổ sung thường dựa vào ấn tượng về thị giác Hình thức của chúng là hiện vật và hình vẽ Nhà sử học Herodotus đã kể r ng, các bộ lạc vùng Hắc Hải đã gửi cho hoàng đế Ba Tư Đari một "lá thư" g m những con ếch, chim, chuột và một bó tên Nội dung của nó đại khái là: "Nếu các người, những người Ba Tư, không biết bay như chim, không biết nhảy trên đầm lầy như ếch, không biết chui xuống đất như chuột thì các người hãy đợi cái chết bởi những mũi tên của ta" [6]

Bộ lạc Iucơ ở Peru có một hệ thống giao tiếp bổ sung đặc biệt gọi là Kipu Đó là một sợi dây lớn có đeo nhiều dây nhỏ ở trên đó có những nút buộc Số lượng, cách sắp xếp và màu sắc của những dây nhỏ và những nút buộc sẽ thông báo những nội dung khác nhau

Ở Việt Nam, hiện tượng dùng hiện vật để thông báo hiện nay vẫn có thể tìm thấy, chẳng hạn, việc đốt lửa làm hiệu, treo cành cây trước nhà báo hiệu gia đình có điều kiêng kị, đeo băng đen hay chít khăn trắng để tang

Hình thức giao tiếp bổ sung thứ hai là hình vẽ Người ta đã tìm thấy trên các mảnh xương, các tảng đá, các vách đá những bức tranh cổ xưa Những bức vẽ này vừa là những công trình nghệ thuật cổ xưa, vừa là những hình thức thông báo đầu tiên b ng hình vẽ Chúng ta còn tìm thấy những bức tranh phức tạp hơn, bao g m nhiều hình vẽ, mỗi hình diễn đạt sơ lược

một sự vật, hiện tượng thực tế, kết hợp các hình vẽ đó có thể truyền đạt những thông báo khác nhau Thí dụ, người Anh Điêng ở Bắc Mĩ có bức vẽ:

5 thuyền chở đầy người, trên hình có 5 con vật là rùa, ưng, báo, rắn, b câu; một người cưỡi ngựa, bên góc có 3 vòng tròn Nội dung của nó đại ý là: một tù trưởng dẫn một đoàn người thuộc 5 bộ lạc đi săn (5 con vật tượng trưng cho 5 vật tổ của các bộ lạc) qua h , đi trong 3 ngày.[6]

Một bức tranh khác là lá thư gửi người yêu của một cô gái: một con gấu – vật tổ của mình, một con chó – vật tổ của người yêu, đường thẳng chỉ đường đi, cái lều vải chỉ nơi gặp gỡ và mặt trăng chỉ giờ hò hẹn [6]

Sau này, khi con người đã sáng tạo ra chữ viết, biện pháp giao tiếp

b ng hình vẽ vẫn được sử dụng Những tranh vẽ trong các sách vỡ lòng, tập đọc và sách giáo khoa cho trẻ em, những tranh vẽ kèm theo trong một số cuốn từ điển… là những b ng chứng cụ thể

Đặc trưng của các hình thức giao tiếp trên đây là không gần gì với ngôn ngữ tiếng nói của con người cả Những sự vật, những hình vẽ này không liên quan gì tới các đơn vị cũng như kết cấu của ngôn ngữ Chúng là những hình thức giao tiếp độc lập, không có quan hệ gì với ngôn ngữ

Với tư cách là những phương tiện giao tiếp bổ sung, những sự vật và hình vẽ kể trên có rất nhiều hạn chế Nội dung của những phương tiện giao tiếp ấy không phải ai cũng dễ dàng hiểu được Thường thì ai đặt ra thì người

ấy hiểu thôi Trở lại lá thư gửi cho vợ của anh lính ở trên Vì không hiểu được nội dung của lá thư mà người bạn tham lam đã rắp tâm chỉ giao cho vợ anh lính lá thư và bốn chục quan tiền, còn sáu chục quan thì đút túi Chính vì nội dung quy ước của lá thư chỉ hai vợ ch ng anh lính hiểu thôi cho nên khi kiện lên quan, quan cũng không biết thế nào để phân xử Hiển nhiên, các hiện vật, các hình vẽ và quan hệ giữa chúng cũng có thể biểu trưng đến mức nào đó những sự vật, hiện tượng và quan hệ trong thực tế, nhưng chúng không thể nào diễn đạt được tất cả mọi nội dung, nhất là những nội dung

trừu tượng Đối với hình thức giao tiếp b ng hiện vật còn có một hạn chế khác là các hiện vật không thể t n tại lâu bền được

Một số người gán cho thuật ngữ "chữ viết" một nội dung quá rộng

Họ cho các hình thức giao tiếp kiểu trên cũng là chữ viết Như vậy, theo họ chữ viết phải hiểu là tất cả các kiểu giao tiếp của con người nhờ các tín hiệu thị giác, tức là các tín hiệu thu nhận được b ng mắt Số khác gạt những hình thức giao tiếp b ng hiện vật ra khỏi chữ viết, nhưng vẫn thừa

nhận chữ hình vẽ hay còn gọi là chữ tư ng hình

Thực ra cả hai hình thức giao tiếp trên đây chỉ là những hình thức tiền thân của chữ viết Nói đến chữ viết là phải nói đến mối liên hệ của nó với ngôn ngữ Chỉ những tín hiệu nào liên hệ với các hình thái của ngôn ngữ mới được xem là chữ viết Khái niệm chữ viết có vần hay chữ để ghi lời văn của Engels là vậy

Nhưng hình thức giao tiếp b ng hiện vật và hình vẽ là ngu n gốc của chữ viết có vần , của chữ để ghi lời văn Chữ viết và những hình thức giao tiếp đó có cùng một bản chất tín hiệu như nhau Nếu như sự giống nhau giữa chữ viết và hình thức giao tiếp b ng hiện vật chỉ có bấy nhiêu thôi thì hình thức giao tiếp b ng hình vẽ còn mách bảo cho con người cách

đặt hình chữ như thế nào Như chúng ta đã biết, hình chữ của những chữ

viết đầu tiên thường cũng là những hình vẽ Sự khác nhau chỉ ở chỗ một bên là hình vẽ không liên hệ với các hình thái ngôn ngữ còn một bên là hình vẽ có liên hệ với các hình thái ngôn ngữ

1.1.1.3 Vai trò của chữ trong i s ng

Đối với lịch sử phát triển của xã hội loài người, chữ viết có một vai trò rất to lớn Ngôn ngữ, công cụ giao tiếp chủ yếu của con người, dầu sao vẫn có những hạn chế nhất định Vì vỏ vật chất của ngôn ngữ là âm thanh cho nên nếu ở xa nhau không thể nghe nhau nói được bởi vì khả năng của tai người là hữu hạn Ở cùng một chỗ, có thể nghe nhau nói được lại có

những hạn chế khác Mỗi lời nói chỉ được thu nhận vào lúc nó phát ra, sau

đó không còn nữa Như vậy, ngôn ngữ cũng không vượt qua được cái hố ngăn cách về thời gian Nhưng liệu người ta có thể hiểu được lời nói của nhau, khi gián cách về không gian và thời gian, b ng con đường truyền miệng hay không? Hiển nhiên là có, nhưng rất hạn chế Khả năng nhận thức của mỗi người khác nhau và trí nhớ của con người cũng có hạn nên tình trạng "tam sao thất bản" không thể nào tránh khỏi Với sự phát triển của khoa học kĩ thuật, hiện nay người ta đã dùng điện thoại, vô tuyến điện, radio nhưng những biện pháp đó không phải là phổ biến, rộng rãi khắp mọi lĩnh vực

Chữ viết có giá trị lớn, dựa trên ấn tượng về thị giác cho nên có thể thắng được không gian, thời gian và làm hạn chế đi nhiều hiện tượng "tam sao thất bản" Nhờ có chữ viết, chúng ta mới hiểu lịch sử quá khứ của nhân loại Không phải ngẫu nhiên người ta gọi thời kì có chữ viết trong quá trình phát triển của loài người là giai đoạn lịch sử còn thời kì trước đó là giai đoạn tiền sử hoặc dã sử Ngày nay, chúng ta làm sao hiểu Trần Hưng Đạo,

Nguyễn Trãi, Nguyễn Du… nếu không có Hịch tướng sĩ, ình Ngô ại cáo,

Truyện Kiều… Nhiều người trong chúng ta có vinh dự được trực tiếp nghe

đọc lời di chúc của Bác H , nhưng nhờ có chữ viết, những lời di chúc thiêng liêng ấy có thể đến với tất cả mọi người dân Việt Nam, tất cả nhân dân thế giới Bản di chúc đó sẽ còn mãi mãi với các thế hệ con cháu chúng

ta sau này

1.1.2 Khái quát v nghệ thuật ch

1.1.2.1 hái niệm về nghệ thuật chữ

Nghệ thuật chữ hay còn gọi là typography tiếng Hy Lạp, typography được ghép nối bởi τύπος – typos mang nghĩa hình thức và γράφειν – graphein nghĩa là viết Hiểu một cách đơn giản, typography là

nghệ thuật và kỹ thuật của việc sắp xếp chữ, ghép các kí tự với nhau sao

cho dễ đọc nhất có thể, mang thông điệp nhiều nhất có thể và phù hợp nhất

có thể Typography là quá trình tạo ra một "hình ảnh đ họa" trực quan thông qua việc thể hiện văn bản chữ cái, tức là, hình ảnh b ng ngôn ngữ và

có thể đọc được, nhờ vậy các nhà thiết kế có nhiều cách khác nhau để thể hiện thông điệp của sản phẩm đến người tiêu dùng.[19]

Một tác phẩm typography vô cùng phong phú và đa dạng, với các kĩ thuật bao g m việc sử dụng các kiểu chữ khác nhau, các cỡ chữ lớn hay nhỏ để kết hợp, sự sắp xếp l ng ghép vị trí, màu sắc, độ tương phản của các chữ cái cùng sự kết hợp với những hình ảnh, hình học,… để tạo ra một tác phẩm typography Typography không gò bó trong hình thức thể hiện mà là

sự sáng tạo b ng các con chữ

Loại hình typography xuất hiện đầu tiên vào thế k XV tại Đông Âu,

và thoạt đầu chúng chỉ là những con chữ b ng kim loại giúp cho công việc

in ấn và người phát minh ra những con chữ đó là Johannes Gutenberg (người Đức) Nhưng trước đó thực chất chưa chính thức được biết đến là từ những con chữ viết tay của, mà người Trung Hoa (khoảng thế kỉ XI ) là những người đã tạo ra những nét sơ khai nhất về loại hình nghệ thuật này

Cho đến nay, typography đã gần như ăn nhập vào tất cả các lĩnh vực

và loại hình (báo chí thông tin đại chúng, các giấy tờ pháp lý, thiết kế mỹ thuật, website điện tử và đặc biệt nhất chính là thiết kế và in tờ rơi do tính chất đặc thù của nó), cách thức thể hiện typography trong tờ rơi ngày càng

đa dạng và phong phú hơn

Tùy thuộc vào mục đích của tờ rơi, typography được sử dụng để tối

ưu hóa việc đọc - text typography hoặc để hiển thị - display typography

Hiệu quả của thiết kế làm nên sự khác biệt lớn đến cách đọc và cảm nhận về thông điệp được gửi gắm qua thiết kế đó Và tất nhiên, hiệu quả typography đạt được chủ yếu nhờ vào các yếu tố về kết hợp font, kích thước, khoảng

cách và màu sắc[13] Typography được sử dụng trong việc in tờ rơi quảng

cáo để phản ánh thương hiệu của công ty Font chữ sử dụng trong các quảng

cáo truyền tải thông điệp khác nhau cho người đọc, font chữ cổ điển cho nét hoài niệm cổ xưa, mang đậm tính nghệ thuật, trong khi các font chữ hiện đại thể hiện cá tính mạnh mẽ, cái nhìn trung lập, các phông chữ in đậm, in nghiêng được sử dụng để tạo điểm nhấn

Các nhà thiết kế thường sử dụng typography thiết lập chủ đề và điểm nhấn trong một tờ rơi quảng cáo, ví dụ b ng cách sử dụng sự tương phản đậm - nhạt, lớn - bé của văn bản, kết hợp với cách sử dụng màu sắc, hình dạng và hình ảnh để truyền tải một thông điệp cụ thể cho người đọc

1.1.2.2 Vai trò của nghệ thuật chữ trong thiết kế ồ họa

Trong nghệ thuật thiết kế Đ họa, chữ là một trong ba yếu tố chính (chữ

- hình ảnh – màu sắc) không thể thiếu cấu thành của một tác phẩm Chữ có hai chức năng cơ bản đó là truyền tải thông tin (truyền thông) và thẩm mỹ (Nghệ thuật chữ) Hai chức năng đó luôn song trùng nhau trong các sản phẩm thiết kế đ họa truyền thông Như vậy mỗi con chữ, cụm chữ của từng sản phẩm truyền thông còn chứa đựng tính khoa học.Trong quá trình thiết kế sản phẩm truyền thông hiện đại các họa sỹ thiết kế thường lấy chữ cái làm đối tượng khai thác, khiến các con chữ không chỉ là công cụ truyền đạt thông tin thông thường mà luôn vận động, sáng tạo và mang tính nghệ thuật cao cùng với sự thể hiện có tính khoa học Nghệ thuật chữ (Typography) b ng những kỹ thuật và thủ pháp nghệ thuật khác nhau không chỉ tạo ra sự lôi cuốn bắt mắt và sự tập trung thị giác cao (lực thị giác) mà còn tạo ra những câu truyện b ng những con chữ thông qua sự sáng tạo về tạo hình chữ, có bố cục và mầu sắc hấp dẫn, dắt người xem dõi theo nội dung và chủ đề mà tác giả đã thiết kế Ngoài ra, nó còn ẩn chứa cả tình cảm, ý tưởng, tính xã hội, không gian và thời gian sâu sắc…

Từ khi ra đời đến nay, chữ đã đóng góp to lớn trong sự phát triển mọi nền văn minh của nhân loại và trở thành phương tiện, nên tảng, yếu tố tạo

hình nghệ thuật trong thiết kế quảng cáo và truyền tải thông tin trong xã hội Chữ đã góp phần nhận diện, nâng cao thẩm mỹ thị giác trong các sản phẩm thiết kế đ họa và truyền thông Và ngày nay chữ đã trở thành môn học bắt buộc cho những sinh viên mỹ thuật, môn Nghệ thuật chữ (Typography)

1.2 Tổng quan về bao bì sản phẩm

1.2.1 Khái niệm bao bì

Chúng ta đều biết r ng, tất cả các ngành công nghiệp (trừ ngành khai thác than, khoáng sản, ngành xây dựng cơ bản) mọi sản phẩm của họ đều phải dùng một loại bao bì nào đó để bao gói, chứa đựng, bảo quản và vận chuyển sản phẩm của mình Nhưng hiểu thống nhất về bao bì hàng hóa thì chưa có một khái niệm nào được đề cập Mỗi góc độ xem xét của mỗi nhà

sản xuất, kinh doanh có quan niệm khác nhau về bao bì

Theo các nhà sản xuất thì bao bì được xem là phương tiện thể hiện sản phẩm, là cái ưu việt nhất trưng bày về kiểu dáng, mẫu mã, là phương tiện thông báo tốt nhất về phẩm chất và tính sáng tạo bao bì là

bộ phận hợp thành sản phẩm hoàn chỉnh Ở đây, các nhà sản xuất nhấn mạnh vai trò thể hiện của bao bì đối với sản phẩm của họ Không có bao

bì hàng hoá, sản phẩm sẽ không được nhận biết cụ thể và chi tiết Đặc biệt trong nền sản xuất hàng hoá, giá trị sử dụng cơ bản của sản phẩm phải được xã hội thừa nhận, sản phẩm phải được cọ xát trên thị trường và phải

được trở thành sản phẩm thực sự tức là phải được tiêu dùng

Bao bì hợp thành sản phẩm hoàn chỉnh trong cơ cấu hợp lý với sản phẩm cơ bản (giá trị sử dụng cụ thể) Nhà sản xuất quan tâm đến phương tiện biểu hiện và chi phí bao bì khi sử dụng bao bì trong hoạt động thương mại

Theo các nhà kinh tế, bao bì được xem xét một cách toàn diện hơn Người ta nghiên cứu bao bì gắn liền với quá trình lưu thông hàng hoá và

các yếu tố chi phí liên quan đến quá trình đó Bao bì là những biện pháp kinh tế mang lại cho sản phẩm sự thể hiện, sự bảo vệ, sự nhận biết thông tin, sự chứa đựng, thuận tiện cho người tiêu dùng Ở đây, bao bì được xem xét trong toàn bộ quá trình quản lý sản phẩm đi từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng Quá trình đó diễn ra theo trật tự nhất định: từ lưu kho thành phẩm (lưu bãi) đến vận chuyển, trưng bày, sử dụng Sản phẩm được đóng gói trong bao bì sẽ bị tác động của nhiều yếu tố trong mỗi khâu của quá trình vận động sản phẩm

Theo tiêu chuẩn công nghiệp quốc gia Nhật Bản (Jis Z 0101, 1951) định nghĩa: Bao bì như là một phạm trù kỹ thuật của việc sử dụng nguyên liệu một cách phù hợp đi với hàng hoá để bảo vệ giá trị của hàng hoá [2,tr.4]

Trong tiếng Anh, từ package theo nghĩa rộng chung nhất là bao bì ,

từ packaging cũng là bao bì nhưng theo nghĩa hẹp hơn, hàm chứa yếu tố

hành động và có mục địch cụ thể Hai từ này trong tiếng Anh đều được hiểu là tất cả cá loại bao bì từ dân gian đến công nghiệp như: rổ, rá, thúng, làn, giỏ, bao, túi, chai, lọ, tuýp (tube), hộp, bình, chén, ly, âu, lon,… của tất

cả cá loại chất liệu được sử dụng phù hợp là mây, tre, giấy, vải da, thu tinh, nhựa, gỗ, kim loai, gốm,… và đều có công dụng chung là dùng để chứa đựng, bảo vệ sản phẩm vật chất bên trong Cho nên đa số các nước

trên thế giới có cách gọi tên bao bì kết hợp với chất liệu: paper packaging (bao bì giấy), plastic packaging (bao bì nhựa), metal packaging (bao bì kim loại), glass packaging (bao bì thu tinh), ceramic packaging (bao bì gốm),… Tuy r ng bên cạnh đó họ vẫn có một số tên gọi cụ thể như basket (rổ, giỏ), wooden box (hộp gỗ), pottery ceramic (bình gốm),… nhưng khi bước vào lĩnh vực chuyên ngành thì tất cả đều là packaging trong nhiệm vụ

chứa đựng và bảo vệ sản phẩm hàng hoá

Trong tiếng Việt, bao bì là một từ gốc Hán, “bao (g c Hán) là bọc

ngoài, bì (g c Hán) là da [4,tr.52], ngày nay dùng để chỉ những bao gói

của hàng hoá trên thị trường Việc sử dụng thuật ngữ bao bì theo nghĩa bao quát chung nhất vẫn còn gây nhiều tranh cãi, nhất là trên bình diện lý luận Bởi vì cách gọi tên bao bì trong tiếng Việt có nghĩa rất hẹp, chưa thể hiện được hết ý nghĩa của nó

Vậy tóm lại bao bì là gì? Một định nghĩa chung nhất, bao bì là danh

từ chỉ đ dùng làm vỏ bọc ngoài để đựng, để đóng gói hàng hoá; hay là việc bao bọc b ng vật liệu thích hợp để chứ đựng, bảo quản, chèn lót và chuyên chở hàng hoá [3,tr.87]

Đây là định nghĩa chung và được áp dụng với hầu hết các sản phẩm Tuy nhiên, nó vẫn không thể hiện đầy đủ được các chức năng của bao bì cho tất cả các lĩnh vực hàng hoá Sự đi sâu nghiên cứu cho thấy đối với từng loại sản phẩm thì giá trị của từng yếu tố cấu thành bao bì sẽ có mức độ tăng giảm khác nhau, vì thế mà bao bì được định nghĩa dựa trên nhiều phương diện, tu vào việc nhấn mạnh đến giá trị nào của chúng

Vậy, bao bì là phương tiện vật chất dùng ch a ựng, bảo vệ sản

phẩm bên trong một cách an toàn, nguyên vẹn ến tay ngư i tiêu dùng, ồng th i là phương tiện thông tin truyền tải các giá trị (giá trị thẩm m , giá trị công năng, giá trị văn hoá…), làm phong phú thế giới tinh th n con ngư i.

nguyên thu , con người đã mang trái cây về hang được bọc trong những tấm da thú hay giỏ được đan b ng cây cỏ Sau dần khi xã hội phát triển hơn một chút thì con người bắt đầu chú trọng hơn đến bao bì và sự bọc gói Lúc này, họ đã biết sử dụng các vật b ng đ ng, gốm, gỗ để làm vật đựng trong bao bì, sách lịch sử có ghi lại r ng: Tám nghìn năm trước đây người Trung Quốc đã sáng tạo ra những lọ gốm nung đủ các loại để bảo quản các vật thể rắn và lỏng, người Ai Cập làm ra những bình thu tinh để làm đ đựng Như thế, bao bì ở thời k này đã bắt đầu có những hình khối rõ ràng hơn trước Trong suốt nhiều thế k , bao bì chỉ đảm bảo được tính thực dụng tức

là vai trò bảo vệ, bảo quản và vận chuyển sản phẩm Nhưng vào thời gian

đó bao bì cũng chỉ dừng lại ở kết cấu, hình khối vững chắc mà không hề quan tâm tới hình thức thẩm mỹ của nó Khi xã hội phát triển hơn, các sản phẩm nông nghiệp, đặc biệt là các sản phẩm thủ công đã trở nên tinh xảo,

lý tưởng hơn thì bao bì cũng tiến theo một bước dài cùng với những tiến bộ đó.Vào khoảng chế độ phong kiến bao bì đã thực sự phát triển, b ng sự khéo léo của người thợ thủ công mà các sản phẩm đ hộp trở nên rất đẹp, cầu k và tinh tế Các đ hộp này cũng thường chỉ để dành cho tầng lớp trên của xã hội như vua chúa, quan lại, các giới quý tộc Thời k này ở châu Âu, bao bì phát triển rất mạnh với những sản phẩm đặc trưng và rõ nét như bao bì cho súng, đ hộp đựng trang sức [35] Còn ở châu Á, thời k này, đ hộp – bao bì thường làm b ng gỗ, đ ng, gốm đựng trầm hương và những vật quý báu, linh thiêng Đ hộp được các thợ thủ công d n rất nhiều tâm huyết mà tạo nên nó, vì thế mà bao bì, đ hộp được xem là quý

và chỉ dành để đựng những đ vật quý giá, đắt tiền Bước tiến đáng lưu ý của bao bì - đ hộp là bao bì đã có khối vuông hình chữ nhật hay tròn đều rất rõ ràng, ngay ngắn nếu không nói là rất tinh tế, cầu k Khoảng thế k XVII, khi nền công nghiệp đã bắt đầu xuất hiện thì cũng kéo theo cả một cuộc cách mạng về phương diện mỹ thuật công nghiệp mà trong đó có bao

bì - đ hộp Đ hộp và bao bì bắt đầu được thiết kế với chủ yếu là về kiểu dáng nh m phục vụ cho việc mang vác vận chuyển [18]

Ở nước Anh, vào năm 1625, bao bì cà phê lần đầu tiên xuất hiện trên bao nước Anh Sau đó liên tục những năm 1657, 1658, các bao bì nhãn hiệu kẹo socola và chè lần đầu có mặt trên thị trường Bao bì công nghiệp

có xuất xứ từ nước Anh, là nơi đi tiên phong trong quá trình công nghiệp hoá và phát triển sớm nhất ở lĩnh vực mỹ thuật ứng dụng Đến thế k XVIII, họ đã có nền công nghiệp phát triển và đi trước 50 năm so với phần còn lại của châu Âu Công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ phát triển Công nghiệp nhẹ chuyên sản xuất hàng tiêu dùng trong đó có ngành sản xuất bao bì Việc sản xuất các sản phẩm đơn chiếc dần được thay thế b ng việc sản xuất hàng loạt Bao bì công nghiệp từ đây có bước phát triển mạnh

mẽ Ảnh hưởng của nền công nghiệp nước Anh nhanh chóng tác động đến các nước khác, đầu tiên là Pháp và Bỉ Tiếp theo là hàng loạt các nước châu Âu, Bắc Mỹ.[31]

Hội chợ triển lãm thế giới đầu tiên tại London (1851) mang tên Lâu đài thu tinh là cuộc trưng bày các sáng tạo mới nhất về kỹ thuật và công nghệ, nó đã bao hiệu sự bùng nổ về một thời k cách mạng công nghiệp Nhưng qua triển lãm này cũng đã bộc lộ tổng thể sự non kém và lạc hậu của kiểu dáng, mẫu mã, với hoa văn trang trí rườm rà trên các đ vật, sản phẩm, bao bì Như vậy, mặt trái của sản xuất hàng loạt theo phương pháp công nghiệp đã sản sinh ra nhiều sản phẩm, bao bì hiện đại mà hình dáng

và trang trí cổ lỗ, cũ kĩ, đôi khi còn xấu và tệ hơn là sao chép các mẫu rẻ tiền, phù phiếm.[29] Trong hoàn cảnh đó, dư luận xã hội đã thúc ép, đòi hỏi phải cải cách Tất cả các thành phần khác nhau đều mong muốn tìm một lối thoát Ban đầu phong trào này xuất hiện ở Anh, sau đó lan sang Đức và bắt đầu b ng cuộc cải cách trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ Hàng loạt các phong trào diễn ra và đều có điểm chung là muốn thay đổi thẩm mỹ b ng

cách đoạn tuyệt với chủ nghĩa lịch sử và lấy thiên nhiên, cây cỏ, hoa lá làm ngu n cảm hứng để sáng tạo ra vẻ đẹp trong cấu trúc tạo hình hợp lý

Tuy nhiên, trong sự nhìn nhận lại Phong cách tr qu c tế, người ta

thấy đúng ra phải coi đó là một sự thất bại Vì Cuộc trỗi dậy chính đáng chống lại chủ nghĩa lịch sử và đa số mặt hàng công nghiệp xấu xí về nhiều phương diện đã dẫn tới sự thụt lùi và thậm chí còn làm trì hoãn ngành thiết

kế công nghiệp hiện đại [1, tr.33] Song hành với phong cách trẻ thì tại

nước Nga xuất hiện Chủ nghĩa Cấu trúc (1916) đề cao kết cấu và vật liệu,

đã gây ảnh hưởng tới Phong trào De Stijl (1917) tại Hà Lan, và Bauhaus ở Đức

Vào những năm giữa thế k XX, chủ nghĩa công năng không còn sức thuyết phục nữa Khởi đầu là nước Anh, tiếp theo là Ý, r i sau đó lan sang Đức những phong trào cực đoan chống lại chủ nghĩa công năng trong tạo dáng sản phẩm Nước Anh được biết đến là nước có nền tảng thiết kế và có nhiều thiết kế có giá trị Sản phẩm và bao bì của họ có mặt khắp thị trường thế giới Hiện nay, quan điểm bao bì của họ chú trọng ý tưởng thông minh, hình dáng chắt lọc, màu sắc đơn giản, chữ viết phù hợp với hình ảnh sản phẩm bên trong Nước Anh có một viên bảo tàng riêng về bao bì ở Gloucester, trong đó trưng bày theo dấu mốc từng thập niên của lịch sử phát triển từ năm 1880 đến nay.[14]

Ở nước Đức, vào những năm cuối thế k XIX, đầu thế k XX, design hiện đại xuất phát từ Đức với Trường Bauhaus (1919) của Walter

Adolph Gropius (1883 – 1969) mà đặc trưng là nền thẩm mỹ công năng, với nghệ thuật hình dáng hình học đơn giản, màu sắc hạn chế Lịch sử design công nghiệp được coi bắt đầu từ đó bởi phong cách chính thống của design với mục đích coi trọng tính hiệu quả của sản xuất được thực thi.[32] Trường Bauhaus trở thành cái nôi của phong cách thiết kế công năng chủ nghĩa và dần dần thắng thế Phong cách trẻ, Nghệ thuật mới,… Các tác

phẩm của họ đã khẳng định ưu thế của design công nghiệp – design sản phẩm không hoa văn trang trí

Ngay từ những năm 1900, thiết kế bao bì tại Đức rất nổi tiếng và có ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống xã hội Nhiều thiết kế mang tính công năng và hình thức mời gọi người mua Họ biết kế thừa, pha trộn giữa nghệ thuật, công nghiệp và thủ công nghiệp

Từ những năm 1930 trở đi, hình thức sử dụng hoa văn trang trí rườm

rà trên bao bì công nghiệp không còn nữa mà thay vào đó là sự khai thác vẻ đẹp của những kiểu chữ viết, kết hợp hình ảnh có tính cách điệu cao b ng mảng phẳng Những thập niên từ 1980, nói chung Design mới ở Đức đã cho

ra đời những hình dáng lạ thường, đẹp mắt, trang trí đa phong cách với những tìm tòi sáng tạo, mang đến một diện mạo mới Cho đến nay, thiết kế bao bì của Đức đã được nhiều thành tựu, có phong cách riêng và có thứ hạng cao trong nền design bao bì trên thế giới

Tại nước Pháp, nền cách mạng công nghiệp diễn ra một cách chậm,

đều đặn cho đến khoảng 1880 Đây là đất nước tụ hội các nghệ sĩ, là linh

h n của cái đẹp Phong trào Nghệ thuật mới xuất hiện đầu tiên ở Pháp, là

điển hình của quan niệm đề cao vẻ đẹp của sản phẩm thủ công, trong đó những hình hoa văn cách điệu từ thiên nhiên là hình thức trang trí căn bản.[33] Với bao bì công nghiệp, những hình dáng được thiết kế có vẻ nghiêm túc , trang trí b ng hình ảnh thực tế của sản phẩm được kết hợp với những đường uốn lượn mềm mại, màu sắc giống hội họa trời Phục Hưng

Ngay từ thập niên 1930, nghề Design thông qua sự thăng hoa của thời trang đã trở thành nghệ thuật và kinh doanh cao quý Những tên tuổi lớn của ngành thời trang và mỹ phẩm có những bao bì sản phẩm nổi tiếng đẹp và sang trọng như Coco Chanel, L’Oréal, Louis Vuitton, Yves Saint

Laurent,… Đầu những thập niên 1990, nước Pháp đã dẫn đầu châu Âu trong những bao bì sản phẩm nước hoa và mỹ phẩm [15]

Nước Ý ít được nhắc đến trong lịch sử design trước Đại chiến thế giới thứ II, nhưng sau đó, trong khoảng 10 năm, nước Ý đã trở thành nước đứng đầu trong những quốc gia có nền design phát triển trên thế giới Nền design Ý với đặc trưng riêng với sự hoà quyện các yếu tố nghệ thuật và kinh tế, vẻ đẹp và công năng Từ giữa thế k XX, hàng hoá, bao bì của Ý

đã có uy tín và bản sắc riêng với một phong cách hiện đại, lịch sự và mềm mại Họ coi design là một bộ phận của văn hoá Có thể nói nền thiết kế bao

bì Ý coi trọng yếu tố cảm xúc của con người tiêu dùng và sáng tạo theo phương thức ngẫu hứng, đã tạo ra những bao bì rất lãng mạn và tinh tế

Tây Ban Nha là nước cũng bị ảnh hưởng bởi Phong cách tr , đến những năm 60, 70 của thế k XX tiếp tục bị ảnh hưởng phong cách Hình

dáng t t của design Đức Nhưng trong những năm 80, dưới sự ảnh hưởng

ngày càng tăng của design Ý, Tây Ban Nha lại rời bỏ chủ nghĩa công năng[28] Quá trình gia nhập châu Âu giúp cho Tây Ban Nha mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, tạo điều kiện cho ngành tạo dáng trang trí đ vật, bao bì phát triển ra nhiều thị trường b ng con đường xuất khẩu

Tại Mỹ, chỉ trong vòng bốn thập niên (1850-1890) đã diễn ra những biến đổi thần k trong tất cả các hoạt động của đời sống xã hội Trong nền kinh tế hàng hoá nước Mỹ, bao bì công nghiệp lần đầu tiên xuất hiện vào năm 1897, là hộp giấy bìa cứng được sản xuất b ng máy cho công ty Bánh quy Quốc doanh Mỹ Bao bì công nghiệp Mỹ xuất hiện muộn so với Anh hơn hai trăm năm nhưng lại là mảnh đất cho sự phát triển những tư tưởng hiện đại để sau đó có bước đột phá[27] Tuy chịu ảnh hưởng của châu Âu nhưng nước Mỹ lại bị chi phối bởi đặc điểm riêng là xã hội tiêu dùng Cùng với sự tiến bộ mạnh mẽ về kỹ thuật, khoa học nên đã bỏ xa các quốc gia

công nghiệp… Design ở đây đi theo một con đường khác, design là vấn đề

của quảng cáo và tiếp thị Design marketing của Mỹ coi đối tượng của thiết

kế chính là con người Từ đó Mỹ hình thành công thức chủ nghĩa hình thức cộng với công nghệ quảng cáo nh m thúc đẩy design Mỹ phát triển nhanh hơn các nơi khác Nước Mỹ cũng là nước duy nhất không bị chiến tranh tàn phá nên trở thành quốc gia đứng đầu về design nói chung, design bao bì nói riêng, và giữ vị trí chủ chốt trong nền kinh tế thế giới

Đông Á và ĐNÁ từ xa xưa đã được coi là một khu vực địa lý quan trọng Những nước trong vùng đều có chung một nền nghệ thuật bao bì dân gian truyền thống làm nền tảng cho sự tiếp thu và phát triển bao bì công nghiệp sau này ĐNÁ nửa sau thế k XIX đến 1945 có đặc điểm nổi bật là

bị thực dân phương Tây đô hộ Cũng từ đó mà nơi đây nhận được tác động tích cực từ văn hoá phương Tây cả về vật chất lẫn tinh thần

Bao bì công nghiệp ảnh hưởng lan rộng vào ĐNÁ, Đông Á từ nhiều nước châu Âu, Bắc Mỹ và b ng nhiều ngả đường Tuy nhiên, sự phát triển của ngành bao bì còn gắn liền với sự tiến bộ của khoa học công nghệ và trình độ phát triển kinh tế của mỗi quốc gia Cho nên, ở những nước công nghiệp phát triển, tiềm năng kinh tế mạnh, ngành bao bì mới có cơ hội vươn lên ví dụ như Nhật, Trung Quốc, H ng Kông…

Nhật Bản là đất nước có truyền thống nghệ thuật in đậm bản sắc riêng của dân tộc Những sản phẩm bao bì của họ có vẻ đẹp bí ẩn vì như được thổi h n vào trong đó Họ có nghệ thuật gấp giấy cổ truyền và nổi

tiếng Origami – biến tờ giấy gấp phẳng hai chiều thành những hình khối

phức tạp ba, bốn chiều mà khôg cần cắt dán Họ còn có những khăn vuông

k diệu Furoshiki, đó là một loại khăn vải làm b ng nhều chất liệu, kích

thước phù hợp với các đ vật được bao gói[19] Với khả năng sáng tạo họ

đã sử dụng Origami, những chiếc khăn vuông, thành những túi đựng, bao

đựng hữu dụng, vẫn đậm chất truyền thống mà không kém phần hiện đại Người Nhật tạo ra những loại bao bì không vứt đi ngay mà sử dụng tiếp làn

thứ hai Quan điểm của người Nhật xuất phát từ quan điểm sáng tạo – thiết

kế xuyên suốt là đơn giản và hiệu quả Nền công nghiệp bao bì Nhật Bản

phát triển rất mạnh ở khu vực Đông Á và ĐNÁ, nếu như không muốn nói

là số một[27]

Trung Quốc, một đất nước với nền văn hoá lâu đời có những điểm riêng biệt trong quan niệm về bao bì Ngày nay, với bao bì công nghiệp, Trung Quốc vẫn giữ nguyên quan niệm coi vật được bao gói là vũ trụ thu nhỏ Họ rất linh hoạt trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc, kết hợp với tinh thần hiện đại Họ vận dụng văn hoá dân gian vào thiết kế trang trí bao bì Phương pháp này đã mang lại cho Trung Quốc nhiều giải thưởng quốc tế

và làm cho thế giới phải chú ý đến nghệ thuật thiết kế bao bì của họ

H ng Kông, thành phố đã và đang được thừa nhận như một trong những nơi tốt nhất của thế giới để làm việc hoặc kinh doanh [5, tr.665] Tại đây, có rất nhiều các công ty thiết kế, nhà máy sản xuất bao bì với nhiều chất liệu, chủ yếu là bốn chất liệu quan trọng như: giấy, plastic, kim loại và thu tinh Đa số các công ty thiết kế ở đây đều có quan điểm sáng tạo là có sự kết hợp hài hoà giữa tri thức phương Tây với những ý tưởng

châu Á Hiện nay, H ng Kông được quảng bá như một trung tâm của mọi

hoạt động về bao bì công nghiệp mà design là lĩnh vực quan trọng nổi bật

Tóm lại, cho tới ngày nay, bao bì - đ hộp đạt được những thành tựu đáng kinh ngạc bởi nó đã tạo cho con người một tiềm thức: khi có sản phẩm đòi hỏi phải có đ hộp và bao bì kèm theo Sự đòi hỏi này khiến cho vị trí của việc thiết kế bao bì - đ hộp trở nên hết sức quan trọng trong việc quảng cáo - tiếp thị cho một hãng, một thương hiệu Không chỉ vậy, với sự phát triển mạnh về mặt công nghệ khoa học kỹ thuật, sự cạnh tranh kinh tế thị trường đã buộc các nhà doanh nghiệp phải đưa ra những chiến lược kinh doanh mới để làm tăng thị phần của mình và chiếm được cảm tình của khách hàng Khi xã hội phát triển mạnh về mặt kinh tế, đời sống vật chất của con

người được nâng cao thì một tất yếu nữa là được đáp ứng đầy đủ nhu cầu về mặt tinh thần nên xu hướng của người tiêu dùng hiện nay là quan tâm đến những hàng hoá có hình thức đẹp đi đôi với chất lượng sản phẩm Chính những nhu cầu tất yếu đó đòi hỏi những thiết kế bao bì sản phẩm vừa phải mang đầy đủ chức năng thông tin về sản phẩm, vừa làm đẹp không gian sống mang lại sự phong phú trong đời sống tinh thần của con người.

Bao bì công nghiệp Việt Nam là sự tiếp nối của quá trình phát triển

từ bao bì của tự nhiên đến bao bì của dân gian Bao bì của tự nhiên thì

đã có từ trước khi con người xuất hiện trên trái đất, sau đó nhờ lao động mà con người sáng tạo ra thể loại dân gian với nhiều chất liệu phong phú (tre, nứa, lá, mây, song, cói, guộc, lạt,…) Nhưng bao bì dân gian cũng giống như các mặt hàng thủ công lại không trực tiếp dẫn đến hàng hoá và bao bì công nghiệp Hiện nay, chúng ta có ngành công nghiệp bao bì là nhờ quá trình tiếp xúc, giao lưu văn hoá Đó là lợi thế của người đi sau

Khởi đầu của sự xuất hiện cho thấy bao bì công nghiệp vào Việt Nam từ nhiều ngu n và b ng nhiều con đường, nhưng có lẽ nó đến từ nước Pháp nhiều hơn cả Ngay khi bị thực dân Pháp đô hộ thì các mặt hàng công nghiệp đã bắt đầu xuất hiện Các nhà tư sản Việt Nam đã tranh thủ thời cơ vươn lên mở rộng kinh doanh trong một số ngành liên quan đến bao bì chất

liệu thu tinh như: Hãng nước mắm Liên Thành (Phan Thiết), xưởng thu tinh Chương Mỹ, nhà máy chai Hải Phòng,… Việt Nam đã bắt đầu xuất khẩu một số hàng hoá sang Pháp, trong đó những mặt hàng có bao bì phải

kể đến là rượu, bia, thuốc lá, thực phẩm (sữa, bột mì, bánh kẹo, đ hộp,…), dược phẩm, hoá mỹ phẩm Vào giai đoạn này Việt Nam còn mở rộng buôn bán với nhiều nước khác như Anh, Mỹ, Đức, Ý, và một số nước khác trong khu vực ĐNÁ, Đông Á như Thái Lan, Trung Quốc, Singapore, H ng Kông

Về phương diện mỹ thuật cũng có những biến đổi nhất định Các môtip và tư tưởng nghệ thuật phương Tây ngày càng có ảnh hưởng sâu đậm trong phương pháp tư duy và sáng tác của các nghệ sĩ Việt Nam Tuy nhiên, mỹ thuật truyền thống vẫn đóng vai trò chủ yếu Đội ngũ nghệ sĩ mỹ thuật chuyên nghiệp chủ yếu là nghệ sĩ dân gian như thợ gốm, thợ đúc chuông, thợ mộc, thợ chạm… Bao bì hàng hoá lúc này chủ yếu vẫn là bao

bì dân gian, người Việt Nam vẫn chưa có khái niệm thiết kế và sản xuất bao bì Việt Nam

Sang đến giai đoạn chống Mỹ, tình hình kinh tế nước ta vẫn khó khăn, thiếu thốn nên bao bì vẫn rất ít và chưa được phát triển

Năm 1949 chúng ta có trường Mỹ nghệ Đông Dương ra đời, sau đó đến năm 1965 đổi tên thành trường Cao đẳng Mỹ thuật Công nghiệp, với khoa Đ họa Công Thương nghiệp, trong đó có môn họcThiết kế bao bì, nhưng chưa ứng dụng được nhiều cho nền kinh tế nghèo nàn Thời k này bao bì chỉ có chức năng chủ yếu là chứa đựng và bảo vệ sản phẩm bên trong, thêm vài dòng thông tin, còn chức năng thẩm mỹ thì quá xa vời

Trong thực tế, nhờ sự giao lưu mà những hàng hoá và bao bì công nghiệp của một số nước, nhiều nhất là các nước xã hội chủ nghĩa đã vào Việt Nam, từ đó tạo ra một sự so sánh, dần dần thức tỉnh chúng ta - cả người sáng tạo và người sử dụng Cho đến tận những năm 1996 - 2000, đất

nước ta chuyển sang thời k đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hàng hoá xuất khẩu được đẩy mạnh lúc đó mẫu mã mới bắt đầu phong phú Nhà sản xuất cũng như nhà thiết kế đã chú trọng đến hình thức của sản phẩm bao bì nh m thu hút khách hàng trong sự cạnh tranh thương mại

Từ đó đến nay, trong sự giao lưu với thế giới ngày một sôi động, hàng hoá trong nước buộc phải hình thành Nhãn hiệu Việt Nam mà bao

bì là một trong những yếu tố góp phần xây dựng quảng bá thương hiệu, khiến chúng ta đã có sự thay đổi trong nhận thức về tầm quan trọng của bao

bì đối với đời sống xã hội Đây là thời k ý tưởng thiết kế được coi trọng,

kể cả việc tìm tòi những biện pháp cụ thể để nâng cao khả năng thiết kế, tạo

ra hai giá trị công năng – thẩm mỹ cho bao bì

Con đường hình thành và phát triển của bao bì nước ta có diễn biến khá chậm chạp Nó có điểm bắt đầu muộn hơn so với nhiều nước trên thế giới hàng chục năm Nhưng từ chỗ sản phẩm không có bao bì đến có bao

bì, từ chất lượng và hình thức yếu kém đến khá hơn, từ việc sao chép mẫu

mã đến độc lập sáng tạo, là cả một quá trình thay đổi lâu dài về quan niệm,

tư duy, phương pháp, nhờ vào những bài học thực tiễn

1.2.3 Chức năng của bao bì

Theo quan niệm truyền thống, bao bì được xem là vật bảo vệ sản phẩm và thực hiện các chức năng của nó Đứng ở góc độ thị trường, bao

bì có ba chức năng cơ bản Đó là: Bảo quản và bảo vệ hàng hóa; hợp lý hóa

và dễ dàng vận chuyển; cung cấp thông tin và quảng cáo sản phẩm Đây là các chức năng làm cho bao bì trở thành một công cụ quan trọng thúc đẩy hoạt động kinh doanh hàng hoá trên thị trường

- Bảo quản và bảo vệ hàng hóa

Hầu hết các sản phẩm khi sản xuất ra đều phải có bao bì, bao gói và chứa đựng, trừ sản phẩm của ngành khai khoáng (than, khoáng sản), ngành xây dựng cơ bản Các sản phẩm khác đều phải được chứa đựng b ng

phương tiện nào đó để thực hiện quá trình lưu thông từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng Bao bì ra đời để phục vụ cho yêu cầu đó Chức năng này của bao

bì đã xuất hiện từ thời cổ đại Với những chất liệu đơn giản từ da thú với hình dáng đơn sơ của bao bì như các loại lá cây, vỏ cây, đ gốm bao bì đã thể hiện được chức năng cơ bản này và đã giúp cho con người chứa đựng vận chuyển những sản phẩm của họ kiếm được và sản xuất ra từ nơi này đến nơi khác

Bao bì giữ gìn giá trị sử dụng của sản phẩm tức là bảo vệ cho hàng hoá chống lại các tác động có hại của môi trường và các tác động khác trong thời gian lưu kho chuyên chở, bốc xếp và cả trong khâu tiêu dùng

Bao bì giữ gìn cho hàng hoá khỏi bị hao hụt, mất mát về số lượng, chất lượng trong quá trình bảo quản, phân phối, lưu thông và cả mất mát do con người gây ra Bao bì ngăn cản sự tác động của các yếu tố khí hậu thời tiết (nhiệt độ, độ ẩm) các vật gặm nhấm, nấm mốc, các yếu tố cơ học làm ảnh hưởng đến số lượng, chất lượng, giá trị sử dụng của hàng hoá mà bao

bì chứa đựng Tức là bao bì bảo vệ sản phẩm hàng hoá trên cả bốn mặt: cơ học, khí hậu, sinh vật học và hoá học, đảm bảo an toàn cho hàng hoá trong suốt quá trình lưu thông và ngay cả trong khâu sử dụng

- Hợp lý hóa và dễ dàng vận chuyển

Các sản phẩm, hàng hóa khi được chứa đựng trong bao bì thì đều tính đến khả năng xếp dỡ, vận chuyển b ng những phương tiện vận chuyển, xếp dỡ thủ công hoặc cơ giới nhất định dùng trong công tác vận chuyển hoặc xếp dỡ các loại hàng đó, vì vậy, bao bì được thiết kế phải phù hợp với loại hàng mà nó chứa đựng Bao bì được thiết kế với những kiểu dáng, kích thước, sức chứa thích hợp sẽ hợp lý hoá được các khâu trong quá trình vận động của sản phẩm hàng hoá từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng và ngay

cả trong khâu tiêu dùng sản phẩm chứa đựng trong bao bì; cả trong trường hợp bán buôn lẫn bán lẻ Chức năng thương mại tạo điều kiện tăng năng

suất trong khâu giao nhận, vận chuyển, bốc dỡ, thuận tiện cho việc sử dụng sản phẩm chứa đựng trong bao bì và sử dụng có hiệu quả lượng sản phẩm được bao gói, thúc đẩy hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Một vật chứa đựng thực hiện một hoặc nhiều chức năng trên có thể được xem là bao bì sản phẩm Chính những chức năng này của bao bì đã làm cho bao bì trở thành loại sản phẩm đặc biệt trong cơ cấu sản phẩm của nền kinh tế quốc dân, có ảnh hưởng to lớn đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp thương mại

- Cung cấp thông tin và quảng cáo sản phẩm

Bao bì có thể được coi là một yếu tố môi giới giữa sản xuất và tiêu dùng, trọng lượng hàng hóa được đóng gói trong bao bì đã được tính đến khả năng tiêu dùng chúng cho phù hợp, tránh dư thừa Đ ng thời bao bì thể hiện hình ảnh riêng về hàng hóa để có thể thông tin đến người tiêu dùng, giúp cho người tiêu dùng dễ dàng nhận biết và lựa chọn đúng loại hàng hóa

Người tiêu dùng thông qua sự thể hiện bên ngoài của bao bì như hình dáng bao gói, các phương pháp in ấn, trang trí nhãn hiệu để nhận biết, phân biệt sản phẩm này với sản phẩm khác; sản phẩm của doanh nghiệp này với sản phẩm của doanh nghiệp khác giúp cho khách hàng dễ dàng lựa chọn đúng sản phẩm mà họ yêu cầu Bao bì tạo ra sự khác biệt giữa các sản phẩm là yếu tố cơ bản để cá biệt hoá sản phẩm

Màu sắc và các hình thức trang trí của bao bì là hiệu lệnh đầu tiên đối với người mua Đặc biệt với nghệ thuật trình bày hàng hoá theo kiểu đối lập để làm nổi bật các loại hàng hoá khác nhau Bao bì hàng hoá tạo ta một sự nhận biết nhanh chóng đối với khách hàng Những thông tin trên bao bì ngoài các thông tin cần thiết để nhận biết sản phẩm còn có các thông tin thể hiện về mặt luật lệ, các thông tin cho người sử dụng sản phẩm Chẳng hạn các thông tin hướng dẫn về điều kiện lưu kho, hướng dẫn lắp

đặt, vận chuyển, sử dụng, thời hạn sử dụng tốt nhất của sản phẩm; số, mã hiệu của kiện hàng, các điều kiện phòng ngừa (tránh nắng, mưa, dễ vỡ ); các thông tin về số lượng, chất lượng giúp cho khách hàng lượng hoá được lợi ích của mình khi quyết định mua hàng

Bên cạnh đó bao bì còn giúp quảng cáo sản phẩm Điều này thể hiện qua các nội dung về khả năng quảng cáo, thu hút, kích thích, tính thẩm mỹ, hợp lý hoá, sự tiện lợi của bao bì

Các thông tin đầy đủ, sinh động, rõ ràng, ngắn gọn, dễ ghi nhớ của bao bì sẽ cuốn hút người mua hơn, tạo sự hứng thú quan tâm, chú ý, sự quảng bá của sản phẩm Bao bì là phương tiện chuyển giao thông tin từ phía người bán hàng cho người mua hàng Khả năng quảng cáo của bao bì

đã được phát huy mạnh mẽ trong các siêu thị Bao bì đóng vai trò như người bán hàng thầm lặng trong phương thức bán tự phục vụ và tự lựa chọn Bao bì là hiện thân của hàng hoá khi nó tạo ra được những ấn tượng tốt, khó quên, đầy thiện cảm trong tâm trí người mua thông qua chức năng thể hiện (nhận biết thông tin, quảng cáo) của bao bì

1.2.4 Vai trò của bao bì

Có thể nói thương hiệu mạnh chính là một trong những vũ khí’ tối

ưu nhất giúp các doanh nghiệp t n tại và chiến thắng vẻ vang trên thương trường Để xây dựng một thương hiệu thì doanh nghiệp không thể nào không nhắc đến sự có mặt của bao bì sản phẩm Với những điểm khác biệt

về chức năng và tính thẩm mỹ, bao bì có thể tăng cường tính nhận biết và gợi nhớ thương hiệu Chính vì thế mà một số nhà làm tiếp thị đã cho r ng bao bì chính là P thứ năm trong Marketing mix Vai trò quan trọng ấy của bao bì đã được cụ thể hóa thông qua ba chủ thể

1.2 4 1 i với sản phẩm

Chức năng chính của bao bì là đựng và bảo vệ sản phẩm Vai trò bảo

vệ ở đây không chỉ dừng lại ở việc bảo quản sản phẩm, tránh không cho

bao bì tiếp xúc với ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm… mà còn là bảo vệ sự t n tại độc quyền của sản phẩm Bởi lẽ tất cả các hình ảnh thiết kế trên bao bì của một loại sản phẩm đều được pháp luật bảo vệ Do vậy, các đối thủ cạnh tranh không thể sao chép hay làm giả sản phẩm

Ngoài ra, bao bì còn là công cụ truyền tải thông tin tối đa về bản chất sản phẩm như là tên sản phẩm, trọng lượng, ngày sản xuất, thành phần, điều kiện bảo quản, hướng dẫn sử dụng Đ ng thời, nó thể hiện được phong cách riêng của một sản phẩm thông qua màu sắc, kiểu dáng, hình ảnh và ngôn ngữ

Quan trọng hơn hết là bao bì có thể nâng cao giá trị của sản phẩm

b ng cách tạo ra những yếu tố thẩm mỹ: kiểu dáng đẹp, hình ảnh, màu sắc bắt mắt , kiểu chữ trình bày gây ấn tượng Như vậy, nhan sắc của sản phẩm đã được tôn thêm thông qua vẻ bề ngoài đầy quyến rũ của bao bì.

1.2 4 2 i với doanh nghiệp

Trong thời k cạnh tranh khốc liệt, yếu tố bao bì sản phẩm ngày càng khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của nó đối với doanh nghiệp Nhận thức được điều này, các doanh nghiệp có xu hướng quan tâm hơn đến việc thiết kế bao bì sản phẩm Với doanh nghiệp, tầm quan trọng của bao bì được thể hiện

ở ba khía cạnh: văn hóa, công tác phân phối và bảo quản, và xây dựng thương hiệu

- Về văn hóa: Qua những ngôn ngữ, những hình ảnh mà doanh nghiệp lựa chọn để in ấn lên bao bì, nó thể hiện đặc trưng riêng mà các doanh nghiệp khác không có được Khi nhìn bao bì, khách hàng có thể thấy được sản phẩm

là của công ty nào, ở vùng nào hay của đất nước nào sản xuất Những ngôn từ, hình ảnh mà công ty lựa chọn phải phù hợp với bản thân sản phẩm cũng như văn hóa xã hội

- Trong việc xây dựng thương hiệu: Bao bì là thứ duy nhất hữu hình mang sản phẩm và thương hiệu đến người tiêu dùng một cách trực tiếp và

rõ ràng nhất Nó như là một công cụ marketing của doanh nghiệp ghi dấu

ấn một cách trực quan vào tâm trí của khách hàng Nhờ đó mà doanh nghiệp tạo được một rào ngăn cách giúp vô hiệu hóa những sản phẩm nhái

- Về công tác phân phối và bảo quản: Sau quá trình sản xuất, doanh nghiệp tiến hành công tác phân phối và bảo quản sản phẩm để đưa đến tay người tiêu dùng Trong quá trình này, sản phẩm sẽ chịu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường cũng như tác động cơ học của công việc bốc dỡ, vận chuyển… trên những đoạn đường và phạm vi tương đối lớn Nhưng nhờ vào việc chú trọng đến bao bì của sản phẩm mà những công việc này dễ dàng và thuận tiện hơn Đ ng thời doanh nghiệp cũng giảm thiểu được số lượng sản phẩm hư hại, tiết giảm chi phí trong quá trình vận chuyển và bảo quản

1.2 4 3 i với ngư i tiêu dùng

Ngày nay, khi nền kinh tế ngày càng phát triển, yêu cầu của khách hàng đối với sản phẩm không chỉ dừng lại ở chất lượng nữa Mà họ đòi hỏi một sản phẩm phải toàn diện từ bao bì đến chất lượng sản phẩm bên trong Đối với khách hàng, bao bì cũng có ý nghĩa riêng Cụ thể:

- Giúp khách hàng nhận dạng tốt hơn, do mỗi sản phẩm của mỗi công ty có những thông tin, màu sắc, hình ảnh đại diện rất khác biệt, đặc trưng với những sản phẩm của công ty khác Thêm vào đó, khách hàng thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm nên khách hàng khó có thể nhầm lẫn được

- Về mặt sử dụng: thể hiện ở tính tiện dụng trong việc thiết kế bao bì sản phẩm giúp người tiêu dùng sử dụng một cách dễ dàng thoải mái

- Về mặt môi trường: hiện nay các doanh nghiệp đang có xu hướng thân thiện với môi trường b ng việc quan tâm đến nguyên liệu sản xuất bao

bì không gây hại cho môi trường Nên bao bì đem đến những lợi ích thiết thực cho người tiêu dùng Họ không phải lo lắng sau quá trình sử dụng

những bao bì sản phẩm gây ô nhiễm cho môi trường xung quanh Và một

số loại bao bì có thể tái chế lại hay tái sử dụng với những thiết kế về mẫu

mã, kiểu dáng, màu sắc rất đẹp…

- Về cảm quan đem lại cho khách hàng: bao bì cũng góp phần vào việc thu hút, lôi cuốn khách hàng mua sản phẩm Nhờ những thiết kế trang nhã của bao bì… phù hợp tâm lý, thị hiếu làm tăng thêm giá trị cảm nhận của khách hàng Tóm lại, ngày nay, bao bì không chỉ đơn thuần là vật chứa đựng bao bọc sản phẩm mà nó đã đem lại những giá trị to lớn không thể

thiếu được đối với hoạt động sản xuất đến khi tới tận tay người tiêu dùng

Tiểu kết

Ở chương một, chúng tôi đã đưa ra những kiến thức tổng quan nhất

về chữ, nghệ thuật chữ và bao bì sản phẩm Nghệ thuật chữ là sản phẩm nghệ thuật hình ảnh b ng ngôn ngữ do các nhà thiết kế tạo nên để truyền tải nội dung thông tin, thể hiện được thẩm mỹ của sản phẩm, quảng cáo và khuyếch trương thương hiệu Bao bì là phương tiện vật chất dùng để chứa đựng, bảo vệ sản phẩm bên trong một cách an toàn, nguyên vẹn đến tay người tiêu dùng, đ ng thời là phương tiện thông tin truyền tải các giá trị thẩm mỹ và công năng làm phong phú thế giới tinh thần của con người Trong chương này, chúng tôi đã hệ thống lại lịch sử hình thành và phát triển bao bì trên thế giới và tại Việt Nam qua các thời k

Bên cạnh đó chương một còn đề cập tới chức năng và vai trò của bao

bì G m ba chức năng cơ bản: Bảo quản và bảo vệ hàng hóa; hợp lý hóa và

dễ dàng vận chuyển; cung cấp thông tin và quảng cáo sản phẩm Cùng với

đó là vai trò của bao bì đối với sản phẩm, đối với người tiêu dùng, và đối

với doanh nghiệp Qua những tìm hiểu cơ bản, khái quát hệ thống về nghệ

thuật chữ và bao bì, chương một hình thành được một bức tranh tổng quan làm nền tảng cho sự nghiên cứu ứng dụng nghệ thuật chữ trong thiết kế bao

bì sản phẩm

Chương 2 ỨNG DỤNG NGHỆ THUẬT CHỮ TRONG DẠY HỌC

THIẾT KẾ BAO BÌ SẢN PHẨM 2.1 Nghệ thuật chữ trong thiết kế

2.1.1 Sử dụng kiểu ch

Các nhà nghiên cứu đã cho ra đời những nguyên tắc sử dụng và

những khái niệm cơ bản chung cho nghệ thuật chữ:

Typefaces – ặt chữ: Typefaces có nghĩa là một nhóm các ký tự,

chẳng hạn như chữ cái, số và các dấu chấm câu, có chung một phong cách hoặc kiểu dáng trang trí Times New Roman, Arial, Helvetica, và Courier

đều là mặt chữ

Font chữ: Font chữ có nghĩa là một mặt chữ nào đó được biểu diễn

hay trình bày trong một kích thước hay kiểu dáng đặc trưng

Type Families – Họ font: Họ font là tất cả những phương án khác

nhau trong một font Kiểu chữ roman, bold (dày) và italic (nghiêng) là những phương án tối thiểu cần phải có của đa số font chữ Một số họ font khác lại có nhiều phương án hơn ví dụ như font Helvetica Neue, có thêm một số phương án như Condensed Bold, Condensed Black, Ultralight,

UltraLight Italic, Light, Light Italic, Regular,…

Serif Fonts – Font có chân: Font có chân được nhận dạng b ng những

đường nhỏ ở cuối mỗi nét khác nhau của một ký tự Những nét này làm cho mặt chữ dễ đọc hơn b ng cách hướng mắt từ chữ này đến chữ kia và từ từ này qua từ kia Font có chân thường được sự dụng cho một khối văn bản dài, giống như trong một cuốn sách Times New Roman là ví dụ của một loại font

có chân phổ biến

Sans Serif Fonts – Font không chân: Chân là những đường nhỏ ở

cuối mỗi nét của ký tự Font không chân nghĩa là mặt chữ mà không có những đường này Những font không chân thường được sử dụng khi cần

một mặt chữ lớn, ví dụ như đầu đề của một tạp chí Helvetica là một mặt chữ không chân phổ biến Những font không chân cũng phổ biến cho chữ trên website, để có thể đọc dễ dàng trên màn hình Arial là một mặt chữ

không chân được thiết kế đặc biệt cho sử dụng trên màn hình

Point Sizes – ch thước point: Point được sử dụng để đo kích thước

của font chữ (chiều cao của từng con chữ cũng như là khoảng cách giữa các

dòng) Một point tương đương với 1/72inch hoặc 0.35mm

Pica: Pica thường được sử dụng để đo những dòng chữ Một pica

tương đương với 12 point, và 6 pica thì tương đương với 1 inch

Baseline: Baseline là một đường trục ẩn n m ngang mà các ký tự

được đặt trên đó, đường này cho phép bạn canh thẳng hàng chữ này với chữ khác hoặc với hình ảnh Những chữ cái tròn như chữ e hoặc chữ o

sẽ kéo dư ra thêm một chút dưới đường baseline Dấu phẩy và dấu chấm

phẩy cũng n m vượt qua khỏi đường baseline

Cap height và X-height: Cap height (Chiều cao của chữ hoa) là

khoảng cách từ baseline đến cái đỉnh đầu của chữ hoa Chiều cao chữ hoa

của một chữ được mặc định là kích thước point của chữ đó X-height

(Chiều cao x) là khoảng cách giữa meanline và baseline hay còn gọi là chiều cao của bụng chữ thường Nó được gọi là chiều cao x bởi vì nó b ng chiều cao của một chữ thường x Chiều cao này có thể khác nhau nhiều

giữa những mặt chữ

Tracking, Kerning and Letterspacing: Khoảng cách giữa các ký tự

được kiểm soát b ng tracking, kerning và letterspacing Tracking cho phép

thay đổi khoảng cách tương đối giữa các ký tự t n tại trong toàn bộ khối văn bản, có thể dùng để tăng tính dễ đọc cho bài báo Tracking còn được

gọi là letterspacing Kerning thông thường được dùng để gia giảm khoảng

cách giữa các ký tự (cụ thể là 2 ký tự) với nhau Ví dụ, Những chữ W, Y,

V, T, L là những chữ có dạng góc nhọn vì vậy sẽ tạo ra một khoảng cách