Quy luật phủ định của phủ định và sự vận dụng quy luật này vào việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Quy luật phủ định của phủ định và sự vận dụng quy luật này vào việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

“ Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng yêucầu phát triển của xã hội và con người trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa,hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.Qua hơn 20 năm với đường lối đúng đắn của Đảng, cùng với công cuộc đổi mới vàchủ động hội nhập quốc tế, chúng ta từng bước vững chắc đạt được những thành tựurất đáng tự hào như: nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang từngbước được xây dựng; nền dân chủ XHCN với nhà nước pháp quyền của dân, do dân,

vì dân đã được thiết định Bên cạnh việc hội nhập kinh tế, tiến trình hội nhập văn hóa

cũng là một tất yếu khách quan Tiến trình giữa hội nhập kinh tế và hội nhập văn, nếucoi nhẹ hội nhập kinh tế thì đất nước sẽ chậm thoát nghèo Còn coi nhẹ hội nhập vănhóa đôi khi lại nguy hiểm hơn bởi có thể bị các nền văn hóa khác đồng hóa Vì vậybên cạnh chiến lược phát triển kinh tế, chúng ta cần có chiến lược phát triển nền vănhóa đậm đà bản sắc dân tộc phù hợp với phát triển kinh tế Tất nhiên đậm đà bản sắcdân tộc không thể đóng cửa nền văn hóa, mà chủ động chọn lọc những tinh hoa vănhóa nhân loại để làm phong phú, giàu có thêm, hiện đại hơn nền văn hóa của dân tộc

Văn hóa vốn bao giờ cũng là nền tảng quyết định của xã hội, một văn hóa cho sự pháttriển mạnh mẽ, sâu sắc toàn diện nhất toàn cầu hóa và hôi nhập, toàn cầu hóa như mộttất yếu Có thể khẳng định: Văn hóa là cốt hồn của dân tộc, một dân tộc, nếu khônggiữ được bản sắc văn hóa riêng thì dân tộc đó sẽ bị lu mờ thậm chí không còn dân tộc

đó nữa Vì thế, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắcdân tộc không chỉ là trách nhiệm của ngành văn hoá mà còn là trách nhiệm của toàn

đảng, toàn dân và toàn xã hội Tôi quan tâm và chọn đề tài: “Quy luật phủ định của phủ định và sự vận dụng quy luật này vào việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” để làm đề tài cho tiểu luận này.

Đất nước ta đang trong thời kỳ hội nhập với nền kinh tế mở Tuy nhiên, việc hội nhập

có mặt tích cực và tiêu cực Nếu chúng ta tiếp thu không chọn lọc, thì bên cạnh nhữngmặt tích cực của nền văn minh hiện đại, chúng ta dễ bị tiếp thu những những mặt tiêucực Mặt khác, chúng ta còn lo ngại bị đánh mất truyền thống dân tộc, chạy theo cácnước trên thế giới, bị ảnh hưởng hoàn toàn bởi nền văn hoá của nước khác

Mỗi một quốc gia đều có những truyền thống, những bản sắc riêng của mình Bản sắcriêng của một dân tộc, giúp chúng ta phân biệt và nhận dạng rõ một quốc gia đó Giữgìn và phát huy bản sắc dân tộc là một việc tất yếu trong nền kinh tế mở hiện nay Vớinhững lý do trên, chúng ta có thể thấy rõ tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huybản sắc dân tộc Vì thế tình huống đặt ra trong việc xây dựng và phát triển nền vănhóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc là điều tất yếu và cần thiết trong giai

- Làm rõ vấn đề văn hoá và bản sắc văn hóa ở Việt Nam

- Đánh giá các mặt tích cực và hạn chế trong việc việc xây dựng nền nền văn hoá ViệtNam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong quá trình hội nhập ở nước ta

- Vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng nền nền văn hoá Việt

- Thành quả của vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng nền vănhoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

- Trên cơ sở lý luận và thực tiễn đã nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm xây dựngnền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc ở nước ta

NỘI DUNG

Chương 1

Những vấn đề chung về quy luật của phủ định vào việc xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

Theo nghĩa thông thường, phủ định được hiểu là sự không thừa nhận, bác bỏ hay sự

thay thế một sự vật, hiện tượng nào đó Trong Triết học có hai quan điểm: quan điểmsiêu hình và quan điểm biện chứng về sự phủ định.Quan điểm siêu hình hiểu sự phủ định là sự can thiệp của những lực lượng bên ngoàidẫn tới thủ tiêu sự vật, chấm dứt sự phát triển của nó Quan điểm biện chứng cho rằngphủ định là khâu tất yếu của bất kỳ sự phát triển nào Đó là sự thay thế sự vật nàybằng sự vật khác trên cơ sở mất đi của cái cũ và xuất hiện cái mới tiến bộ hơn, là quátrình giải quyết mâu thuẫn nội tại của bản thân sự vật bị phủ định

Vì vậy, phủ định biện chứng là quá trình tự thân phủ định, tự thân phát triển dẫn tới sự

ra đời của cái mới tiến bộ hơn so với cái bị phủ định (kết quả của quá trình đấu tranhgiữa các mặt đối lập bên trong sự vật ấy quyết định)

Quy luật phủ định của phủ định là một trong 3 quy luật cơ bản của phép biện chứngduy vật Quy luật này khái quát khuynh hướng phát triển tiến lên theo hình thức xoáy

ốc thể hiện tính chất chu kỳ trong quá trình phát triển

Đó là cơ sở phương pháp luận của nguyên tắc phủ định biện chứng, chỉ đạo mọiphương pháp suy nghĩ và hành động của con người Phủ định biện chứng đòi hỏi phảitôn trọng tính kế thừa, nhưng kế thừa phải có chọn lọc, cải tạo, phê phán, chống kếthừa nguyên xi, máy móc và phủ định sạch trơn, chủ nghĩa hư vô với quá khứ.Nguyên tắc phủ định biện chứng trang bị phương pháp khoa học để tiếp cận lịch sử vàtiên đoán, dự kiến những hình thái cơ bản của tương lai.Quy luật phủ định của phủ định biểu hiện sự phát triển của sự vật là do mâu thuẫntrong bản thân sự vật quyết định Mỗi lần phủ định là kết quả đấu tranh và chuyển hóagiữa các mặt đối lập trong bản thân sự vật - giữa mặt khẳng định và phủ định Sự phủ

định lần thứ nhất diễn ra là do sự vật cũ chuyển thành cái đối lập với mình Sự phủđịnh lần thứ hai được thực hiện dẫn tới sự vật mới ra đời Sự vật này đối lập với cáiđược sinh ra ở lần phủ định thứ nhất Nó được bổ sung nhiều nhân tố mới Như vậysau hai lần phủ định sự vật dường như quay trở lại cái cũ, nhưng trên cơ sở mới caohơn là đặc điểm quan trọng nhất của sự phát triển biện chứng thông qua phủ định của

Phủ định của phủ định làm xuất hiện sự vật mới là kết quả của sự tổng hợp tất cả nhân

tố tích cực đã có và đã phát triển trong cái khẳng định ban đầu và trong những lần phủđịnh tiếp theo Do vậy, sự vật mới với tư cách là kết quả của phủ định của phủ định cónội dung toàn diện hơn, phong phú hơn, có cái khẳng định ban đầu và kết quả của sự

Kết quả của sự phủ định của phủ định là điểm kết thúc của một chu kỳ phát triển vàcũng là điểm khởi đầu của chu kỳ phát triển tiếp theo Sự vật lại tiếp tục phủ định biệnchứng chính mình để phát triển Cứ như vậy sự vật mới ngày càng mới hơn.Quy luật phủ định của phủ định khái quát xu hướng tất yếu tiến lên của sự vật - xuhướng phát triển Song phát triển đó không theo hướng thẳng mà theo đường "xoáyốc" Sự phát triển "xoáy ốc" là sự biểu thị rõ ràng, đầy đủ các đặc trưng của quá trìnhphát triển biện chứng của sự vật: tính kế thừa, tính lặp lại, tính tiến lên Mỗi vòng củađường xoáy ốc dường như thể hiện sự lặp lại, nhưng cao hơn, thể hiện trình độ caohơn của sự phát triển Tính vô tận của sự phát triển từ thấp đến cao được thể hiện ở sựnối tiếp nhau từ dưới lên của các vòng trong đường "xoáy ốc".Trong quá trình vận động của sự vật, những yếu tố mới xuất hiện sẽ thay thế nhữngnhân tố cũ, trong đó những nhân tố tích cực của sự vật cũ được giữ lại Song sự vật

mới này sẽ lại bị phủ định bởi sự vật mới khác Sự vật mới khác ấy dường như là sựvật đã tồn tại, song không phải là sự trùng lặp hoàn toàn, mà nó được bổ sung nhữngnhân tố mới và chỉ bảo tồn những nhân tố tích cực thích hợp với sự phát triển tiếp tụccủa nó Sau khi sự phủ định 2 lần của phủ định được thực hiện thì sự vật mới hoàn

Quy luật phủ định của phủ định giúp chúng ta nhận thức đúng đắn về xu hướng pháttriển của sự vật Quá trình phát triển của bất kì một sự vật nào cũng không bao giờ đitheo một đường thẳng, nó gồm có nhiều chu kỳ khác nhau Chu kỳ sao bao giờ cũngtiến bộ hơn chu kỳ trước Do đó, chúng ta phải hiểu những đặc điểm đó để có cách tác

Theo đó, mọi sự vật luôn xuất hiện cái mới thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay thế cái lạchậu, cái mới ra đời trên cơ sở kế thừa tất cả những nhân tố tích cực của cái cũ Do đó,trong hoạt động của mình, con người phải biết kế thừa tinh hoa của cái cũ, tránh thái

Trong giới tự nhiên cái mới phát triển một cách tự phát, còn trong xã hội cái mới rađời gắn liền với hoạt động có ý thức của con người Chính vì thế trong hoạt động củachính mình con người phải biết phát hiện cái mới và ủng hộ nó

Chương 2

Vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

2.1 Những thành tựu và hạn chế trong quá trình hội nhập văn hóa và thế giới.

Toàn cầu hóa là một xu thế không thể cưỡng lại đối với tất cả các quốc gia Chủ động

để hội nhập là một thái độ tích cực, khôn ngoan, là khẳng định đường hướng có chiếnlược, có chiến thuật, có kế hoạch cho từng bước đi Chủ động hội nhập sẽ khai thácđược nhiều nhất những thuận lợi, những cơ hội để dân tộc có nhiều lợi ích nhất, hạnchế được đến mức thấp nhất những thách thức, những tiêu cực nảy sinh.Công cuộc đổi mới của đất nước ta hai mươi năm qua chính là sự chủ động hội nhậpquốc tế, từng bước vững chắc đạt được những thành tựu rất đáng tự hào Về kinh tế,Việt Nam là một trong những nền kinh tế có tốc độ phát triển khá cao (từ 7,5 - 8%năm), cơ cấu kinh tế được chuyển địch theo hướng tích cực phát triển công nghiệp vàdịch vụ, tốc độ hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, khoa học công nghệ với những bước đidài tất cả đã tạo điều kiện chín muồi để Việt Nam vững bước trên tiến trình hòa

Chiến lược là vậy, hơn 20 năm hội nhập văn hóa thế giới quả là cuộc đấu tranh quyếtliệt Đánh giá về thành tựu hội nhập văn hóa có nhiều ý kiến khác nhau, không đượcđồng thuận như khi chúng ta đánh giá về thành tựu đổi mới kinh tế Điều này chứng tỏquá trình hội nhập văn hóa của chúng ta còn có những vấn đề non yếu Không ai phủnhận sau 20 năm đổi mới, đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ta được nâng cao,được mở rộng, phong phú đa dạng và giàu có hơn nhiều Nhưng cũng phải thừa nhậnrằng, bên cạnh những mặt tốt đó, thì nhiều mặt tiêu cực của đời sống xã hội cũng nảysinh Đạo đức xã hội xuống cấp nghiêm trọng, đời sống văn hóa bị lai căng, nhiềuchuẩn mực xã hội không còn được tôn trọng, một số mặt xấu được duy trì công khaikhông có người lên tiếng, nhiều tệ nạn không ngăn chặn được

Riêng về lĩnh vực văn học nghệ thuật, hơn 20 năm hội nhập thì văn chương nghệ thuậtthế giới ồ ạt tràn vào nước ta, cả những tác phẩm hay và những tác phẩm dở Văn hóabạo lực, tình dục ngang nhiên thách thức những thuần phong mỹ tục, những món hàng

ăn liền rẻ tiền tấn công những giá trị sâu sắc, thâm nghiêm Những tính chất vănchương nghệ thuật ngoại lai đó đôi khi còn có sức mạnh chiếm lĩnh hắn được một bộphận làm nhiệm vụ sáng tạo, biểu diễn và một bộ phận công chúng nhất là khá đôngđảo giới trẻ hoan hô môt cách vô tội vạ, "đồng thanh tương ứng đồng khí tương cầu”

có thể làm được Với quyết tâm cao thì cuối cùng căn bệnh nào cũng tìm ra đượcthuốc đặc trị, cũng tìm được giải pháp giải quyết đúng đắn Nền văn hóa Việt Nam mấy ngàn năm lịch sử tồn tại và phát triển đã thể hiện sức sốngmãnh liệt Âm mưu đồng hóa của những nền văn hóa lớn hết đợt sóng này đến đợtsóng khác cũng không xóa được bản lĩnh văn hóa Việt Nam Có thể nói nền văn hóaViệt Nam đã được tôi luyện và có sức đề kháng cao Điều này cho chúng ta tin tuởngvào chặng đường phát triển sắp tới của nền văn hóa dân tộc Một vấn đề lớn và quantrọng đặt ra là: Nền văn hoá tiên tiến, hiện đại do hội nhập quốc tế hình thành có mâu

thuẫn, có thủ tiêu nền văn hoá truyền thống và làm mất đi bản sắc dân tộc của văn hoá

Phép biện chứng duy vật và thực tiễn xã hội cho thấy, đời sống tinh thần có cuộc sốngđộc lập của nó so với nền tảng vật chất xã hội Văn hoá, một khi ra đời, dù là xuất phát

từ tồn tại kinh tế, từ đời sống vật chất, nó trở thành thực thể độc lập với cơ sở kinh tế

-xã hội Thực tế đã chứng minh, những hệ tư tưởng, chính trị, văn hoá đã đóng vai tròđiều chỉnh và qui định chiều hướng vận động của xã hội Ngày nay, loài người càngnhận rõ rằng, văn hoá không chỉ là cái phái sinh của điều kiện kinh tế - xã hội, mà còn

là động lực nội sinh của sự phát triển đó

Văn hoá Việt Nam với bản sắc của mình, qua bao lần tiếp biến vẫn không bị sai lạc,phai mờ, thậm chí qua bao lần đất nước bị xâm lăng, dân tộc bị thôn tính, nhưng bảnsắc đó không bao giờ mất, không những không mất mà nó ngày càng được khẳng định

và phát triển Mỗi lần tiếp biến, văn hoá Việt Nam với bản lĩnh và sức sống của mình,lấy bản sắc dân tộc làm tiêu chí, nó gạn lọc, tiếp thu những tinh hoa tốt đẹp của cácnền văn hoá khác trên khắp thế giới, làm giàu có và đậm đà thêm, phong phú thêm

Nói như vậy không có nghĩa hội nhập văn hóa chỉ có đem lại những thuận lợi, tạo ratất cả những yếu tố tích cực cho và giữ gìn bản sắc văn hoá Việt Nam Chúng ta dể dàng nhận thấy: “Toàn cầu hoá và hội nhập” một mặt làm nâng cao chấtlượng sống, mặt khác cũng hình thành nên những chuẩn mực mới lạ trong đời sốngtinh thần, có thể dẫn đến "sự va chạm" giữa lối sống, lối tư duy hiện đại với lối sống

và tư duy truyền thống: Lối sống và cách tư duy hoà với thiên nhiên, tình cảm cộng

đồng tình làng nghĩa xóm dường như "mặc cảm" với lối sống đô thị và toán tính kinh

tế có tính cá nhân, nếp sống thanh bình dễ "dị ứng” với nhịp độ gấp gáp của tác phongcông nghiệp, ứng xử tình cảm nghiêng về đạo đức thường tương phản với văn hoá trítuệ và nền pháp lý chặt chẽ, lối sống tiêu xài không mấy phù hợp với truyền thống

Hội nhập quốc tế không chỉ là nhập công nghệ mà là hoạt động toàn diện khoa học kỹthuật, kinh nghiệm sản xuất - quản lý kinh tế - xã hội Sự hội nhập sẽ làm tăng nhanhnhiều loại sản phẩm văn hoá, trong đó, bên cạnh các yếu tố tốt đẹp, có cả những yếu

tố không phù hợp với văn hoá truyền thống, thậm chí độc hại nữa Chúng ta chủ động lựa chọn chính sách trong tiếp biến của công nghiệp hoá - hiện đạihoá Những thế mạnh trong đối sách đó là tương đối bởi trình độ kinh tế - xã hội nước

ta rất thấp so với các nước đầu tư vào ta Trong biết bao loại đầu tư, ở đó đồng thờicũng kèm theo những dạng văn hoá nhất định Cái ta cần, nói chung là vượt hẳn cái ta

có khả năng cho Trong một xã hội nghèo, sự thâm nhập ồ ạt từ bên ngoài làm đảo lộnnhiều thói quen, nếp sống, kể cả suy nghĩ của nhân dân ta trên một bình diện rộng hơnbao giờ hết

Những năm gần đây, không chỉ ở thành thị mà cả ở nông thôn, điều kiện sống, tiệnnghi sinh hoạt, lối sống đã có sự thay đổi lớn, sự thay đổi đó diễn ra không chỉ ở bềngoài mà cả ở chiều sâu Sự khủng hoảng một số mặt trong nhiều phương diện đờisống đang hình thành liên quan đến từng gia đình Trước đây một số người đi tìm sựthoả mãn lối sống của họ ở nước ngoài, thì nay lối sống đó đã nảy nở tại Việt Nam,trên một số lĩnh vực lối sống đó đã khống chế lối sống truyền thống Việt Nam, nhiều

cách sinh hoạt, cách sống, cách nghĩ thực sự đã xung đột với những chuẩn mực mànhân dân ta cho là lành mạnh Nhiều hiện tượng trước đây hoàn toàn xa lạ thì nay ởkhông ít người được xem như là chuyện bình thường: bạo lực, kích dâm, xem tiền làtối thượng, xem hưởng thụ vật chất là mục đích của cuộc đời Đồng minh của lối sốngbuông thả là luận điệu tự do, dân chủ không ranh giới Tất cả những cái đó nếu khôngkịp thời ngăn chặn, đến một lúc, an ninh quốc gia, thậm chí độc lập dân tộc sẽ là cáibia bắn phá, lối sống dân tộc, văn hoá dân tộc sẽ bị coi là lạc hậu, lạc lõng.

2.2 Sự vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tôc.

Hiện nay, vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc và những biến thể của nó đang là một trongnhững vấn đề được đặc biệt quan tâm ở Việt Nam Nỗi ám ảnh về bản sắc hiện diện ởkhắp nơi, từ những diễn ngôn chính trị như "xây dựng nền văn hóa tiên tiến, hiện đại,đậm đà bản sắc dân tộc", "hội nhập nhưng không hòa tan" cho đến các hoạt động kinh

tế, văn hóa xã hội như xây dựng thương hiệu Việt, tự kiểm điểm tính cách dân tộc hayphê bình văn học nghệ thuật Không thể phủ định, đây là một định hướng đúng đắn,một mối quan tâm lành mạnh của toàn xã hội khi Việt Nam ngày càng tham gia mộtcách toàn diện hơn vào quá trình toàn cầu hóa nhưng tự bản thân những khát vọng bảotồn, phát huy bản sắc dân tộc cũng đặt ra những câu hỏi hóc búa đối với toàn xã hội,trước hết là trong việc xác định bản sắc văn hóa dân tộc và sau đó là việc ứng xử vớibản sắc văn hóa đó