中国文学在越南的译介与传播
第一节 文学翻译和中国文学在越南的翻译
一、文学翻译定义
Mỗi nền văn hóa dân tộc không tồn tại độc lập mà gắn liền với sự giao lưu văn học văn hóa của các quốc gia khác trên thế giới Giao lưu văn hóa giúp văn học của mỗi quốc gia hòa nhập vào dòng chảy chung của văn hóa nhân loại Chỉ khi có sự giao lưu văn hóa, văn học quốc gia mới có điều kiện tốt hơn để tiếp thu giá trị của văn học các nước khác, đồng thời cũng có cơ hội so sánh, đối chiếu và nhận thức bản thân, từ đó giữ gìn đặc trưng dân tộc và thúc đẩy sự phát triển văn hóa dân tộc Ông Nguyễn Văn Dân cho rằng: "Giao lưu văn hóa cuối cùng là một quá trình có lợi cho sự phát triển của nhân loại, nó thúc đẩy củng cố mối quan hệ giữa các quốc gia, giúp hai bên hiểu biết lẫn nhau, tăng cường đoàn kết quốc tế, duy trì hòa bình và là động lực cho nền văn minh và sự tiến bộ của nhân loại."
According to Vietnamese literary researchers, Vietnamese literature has undergone four significant phases of external influence: the first being its interaction with Chinese literature, the second with Western literary culture, the third with the literature of socialist countries, and the fourth with international engagement in the era of globalization.
Trần Đồnh Sử cho rằng văn học Việt Nam đang trong quá trình chuyển mình từ khu vực ra thế giới, với sự tiếp xúc giữa văn học địa phương và văn học toàn cầu Sự tiếp xúc và tiếp thu văn học nước ngoài tại Việt Nam diễn ra qua nhiều hình thức và mức độ khác nhau Trong giai đoạn đầu của thế kỷ trung cổ, việc trao đổi văn học chủ yếu thông qua việc bắt chước và dịch thuật, trong khi biên dịch văn học chỉ bắt đầu phát triển từ thế kỷ 20 Mặc dù đã có một số tác phẩm biên dịch nổi bật vào đầu thế kỷ 90, nhưng thực sự biên dịch văn học chỉ ra đời vào đầu thế kỷ 20, với nhiều tác phẩm thơ văn Trung Quốc được dịch sang tiếng Việt Sự trao đổi văn hóa văn học thể hiện qua nhiều khía cạnh, trong đó biên dịch là hình thức nổi bật hơn cả Tuy nhiên, lý thuyết về dịch thuật văn học vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau Nhà nghiên cứu Lại Nguyển Ân cho rằng có hai xu hướng đối lập về biên dịch: một là hướng tới nguyên tác, hai là hướng tới độc giả Giáo sư Fritz H Konig từ Đại học Iowa cũng đồng ý rằng cho đến nay, lý thuyết về dịch thuật văn học vẫn đang trong quá trình phát triển.
Nội dung của bài viết đề cập đến lý thuyết tiếp nhận văn học và cách mà Việt Nam hiện nay tiếp nhận văn học thế giới Tác giả,阮文民, đã phân tích mối quan hệ giữa văn học Việt Nam và các tác phẩm văn học quốc tế, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu biết và tiếp thu những giá trị văn hóa từ bên ngoài để làm phong phú thêm nền văn học trong nước.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, tác phẩm của Chen Ting Shi mang đến cái nhìn sâu sắc về văn học so sánh, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu văn học trong một thế giới ngày càng kết nối Cuốn sách "Nghiên cứu văn học so sánh và triển vọng" được xuất bản bởi Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội vào năm 2005, cung cấp những quan điểm mới mẻ và hữu ích cho các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực này.
Nội dung của bài viết "中国文学在越南文学发展进程中的历史意义" của tác giả 陈庭史 nhấn mạnh tầm quan trọng của văn học Trung Quốc trong quá trình phát triển văn học Việt Nam Bài viết được trích từ cuốn "文学批评和理论" và xuất bản bởi Nhà xuất bản Hội Nhà văn tại Hà Nội.
④ （越）阮廷永.《编译文学-各类文学的对话》[J].文学研究杂志2005年11月.
⑤ （越）赖原恩.《150 个文学术语》[M].河内：国家河内大学出版社，1999 年,第119，120页.
The topic of translation has yet to be comprehensively studied Numerous theories have been proposed regarding translation, drawing from various fields such as linguistics, literature, philosophy, and psychology.
To complete the thesis, I believe it is essential to systematically organize the definition of literary compilation Each definition inherently has its limitations, yet it is necessary to establish one for specific contexts As Friedrich Engels noted regarding the significance of definitions in life, "For science, all definitions have little value, but they are often indispensable in everyday use."
Trong cuốn sách "Hướng dẫn kỹ năng dịch thuật Anh - Trung" của Dong Cheng, tác giả trích dẫn định nghĩa của nhà dịch giả đương đại Zhang Jin: "Dịch thuật là quá trình giao tiếp và công cụ giao tiếp giữa hai xã hội ngôn ngữ, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ chính trị, kinh tế và văn hóa của xã hội ngôn ngữ đó Nhiệm vụ của nó là chuyển tải một cách trọn vẹn hình ảnh logic hoặc nghệ thuật của thế giới thực từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác." Định nghĩa này nhấn mạnh rằng dịch thuật cần phải tái hiện một cách nguyên vẹn hình ảnh logic hoặc nghệ thuật của tác phẩm gốc Tuy nhiên, trong lĩnh vực dịch văn học, giáo sư Fritz H Konig chỉ ra rằng ngoài việc tuân thủ các nguyên tắc văn học, còn có rào cản văn hóa Ông đưa ra ví dụ về việc dịch từ ngôn ngữ Na Uy sang tiếng Anh, cho rằng ngôn ngữ Na Uy có nhiều thành ngữ và từ ngữ mô tả thiên nhiên hơn tiếng Anh, điều này có thể khiến người dịch gặp khó khăn trong việc truyền tải đúng ý nghĩa Ví dụ, từ "TELA" có nghĩa là một lớp đất lạnh vào mùa đông, nhưng nếu dịch thành "lạnh cứng" hoặc "lạnh mùa đông" sẽ không truyền đạt đúng ý nghĩa, và việc dịch thành "đông cứng trong đất" sẽ mất đi yếu tố thời gian Mặc dù nhiều từ mô tả thiên nhiên có thể dịch đúng sang tiếng Anh, nhưng đôi khi việc dịch một từ có thể trở thành một khái niệm, làm mất đi sắc thái của ngôn ngữ gốc.
Cao Xuân Hạo là một chuyên gia dịch thuật văn học Nga và là giáo sư hàng đầu trong lĩnh vực ngôn ngữ học tại Việt Nam Ông áp dụng định nghĩa về dịch thuật của M Fyodorov (1950), cho rằng "dịch thuật là việc chuyển tải nội dung và hình thức của một văn bản sang ngôn ngữ khác một cách trung thực trong mức độ chấp nhận được" Ông giải thích rằng trong lý tưởng, điều duy nhất mà người dịch có thể thay đổi là ngôn ngữ, và nhiệm vụ của họ là truyền đạt mọi điều mà ngôn ngữ đó diễn đạt bằng một ngôn ngữ khác Định nghĩa này mặc dù có tính xác định cao hơn, nhưng chỉ là một khái quát về dịch thuật, không phải là định nghĩa chuyên biệt cho dịch thuật văn học.
① （越）《翻译和文化交流》摘于：《艺术文学和吸收》[M].河内：社会科学通讯院，1991 年,74 页.
② （越）芳榴.《文学批评理论》[M].岘港出版社，2004 年，233-234 页.
③ 董成.《英汉翻译技能教程》[M].长春.东北师范大学出本社，2010年3月，3 页.
④ （越）《翻译和文化交流》摘于：《艺术文学和吸收》[M].河内：社会科学通讯院， 1991 年,78-79 页.
⑤ http://vietbao.vn/Van-hoa/Suy-nghi-ve-dich-thuat/20533571/103.
In the Vietnamese literary terminology dictionary, "literary translation" is defined as a literary creation mode responsible for conveying written works from one language to another The essence of translation lies in depicting the complex process of life phenomena represented in the translated work A distinctive feature of literary translation is its reliance on the source material, which sets it apart from other forms such as imitation or adaptation, which do not fall within the scope of literary translation.
从这些定义内涵我们可以发现：
Literary translation must adhere to scientific requirements, involving the transfer of a literary work from one language to another According to Nida and Taber, translation is the recreation of a text in the recipient's language, maintaining semantic meaning and stylistic expression When considering literary translation as a creative process, it is essential for the translator to leverage their full literary skills to accurately convey the original work in the target language This necessitates a deep understanding of both the source and target languages, as well as the local culture, customs, and literary characteristics Only then can the translated version fully reflect the content and artistic form of the original work Additionally, the starting point of translation should involve reinterpreting life phenomena, with a focus on fidelity, as highlighted by translator Phan Văn Các, who emphasizes that the quality of a translation is primarily measured by its loyalty to the original This loyalty should not be misconstrued as a mere replication of words and grammatical structures, as there is no one-to-one correspondence between different language systems Instead, it is about evoking the same emotional response in readers of the translation as in those of the original, capturing the essence of the work Finally, literary translation is distinct from general translation, as it must meet specific literary demands and is not the same as imitation or paraphrasing.
Theo nội dung trên, tôi cho rằng định nghĩa về dịch thuật văn học trong từ điển thuật ngữ văn học có nội hàm tổng quát Vì vậy, chúng tôi đã áp dụng định nghĩa này Khi sử dụng định nghĩa này, có hai vấn đề cần giải thích: Thứ nhất, dịch thuật văn học được xem như một hình thức sáng tạo văn học, nhưng thực chất là sự tái sáng tạo một tác phẩm từ ngôn ngữ nước ngoài sang ngôn ngữ mà công chúng tiếp nhận Nói một cách chính xác, đó là việc chuyển một tác phẩm từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác Theo ý kiến của dịch giả Phan Văn Các, dịch thuật văn học là sự trung thành, vì vậy việc dịch các tác phẩm văn học Trung Quốc sang tiếng Việt cũng không phải là ngoại lệ Có thể thấy qua hai đoạn trích trong tiểu thuyết "Sống" của tác giả Yu Hua.
① （越）黎伯汉、陈庭史、阮克飞.《文学术语词典》[M].河内：教育出版社，2004 年.
② （越）《翻译和文化交流》摘于：《艺术文学和接受》[M].河内：社会科学通讯院，1991 年,第79页.
Cuốn sách "汉语翻译成越南语，一类科学一类艺术" của Viện Nghiên cứu Hán Nôm, xuất bản năm 1982, tập trung vào việc phân tích sự kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật trong việc dịch thuật từ tiếng Trung sang tiếng Việt Tác phẩm này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu biết văn hóa và ngữ nghĩa trong quá trình dịch, đồng thời cung cấp cái nhìn sâu sắc về các phương pháp và kỹ thuật dịch thuật hiệu quả **Thông tin xuất bản:**- Tác giả: Viện Nghiên cứu Hán Nôm- Năm xuất bản: 1982- Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Khoa học Xã hội- Số trang: 68
My father walks through his fields, and the tenant farmers, upon seeing him, respectfully grasp their hoes with both hands and greet him.
越南文的翻译版本：