M ục đích, nhiệm vụ của luận án…
0.2.1 Mục đích của luận án
Luận án này nghiên cứu các phương thức danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt, nhằm phát hiện những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ này.
Bài viết giúp làm sáng tỏ cơ chế hoạt động của cấu trúc ngôn ngữ và những khác biệt trong hiện tượng danh hóa giữa hai ngôn ngữ Anh và Việt.
- Giúp cho người học tiếng Anh và tiếng Việt ứng dụng ngôn ngữ tốt hơn
- Giúp cho việc chuyển dịch văn bản một cách chính xác và tinh tế hơn
0.2.2 Nhiệm vụ của luận án
Luận án có các nhiệm vụ sau:
- Nhận diện các phương thức danh hóa xuất hiện trong các văn bản văn học tiếng Anh và tiếng Việt
Bài viết này sẽ mô tả và phân tích các sản phẩm của quá trình danh hóa, từ đó tổng kết và hệ thống các phương thức danh hóa Ngoài ra, chúng tôi sẽ rút ra các mô hình danh hóa trong hai ngôn ngữ khác nhau, nhằm làm rõ sự khác biệt và tương đồng trong cách thức danh hóa giữa chúng.
- So sánh đối chiếu nhằm rút ra những điểm tương đồng và khác biệt hữu quan trong hiện tượng danh hoá giữa hai ngôn ngữ Anh - Việt
Hiện tượng danh hoá trong ngôn ngữ là một chủ đề quan trọng cần được chú ý, đặc biệt khi chuyển dịch các ngữ danh hóa từ tiếng Anh sang tiếng Việt và ngược lại Để đạt hiệu quả cao trong việc dạy và học tiếng Anh cũng như tiếng Việt, giáo viên và học viên cần nắm vững các lưu ý về cách tiếp cận và phương pháp học tập phù hợp, nhằm phát triển khả năng ngôn ngữ một cách tự nhiên và hiệu quả.
L ịch sử vấn đề
0.3.1 Tình hình nghiên cứu hiện tượng danh hóa trong tiếng Anh
Trong tiếng Anh, danh hóa là một chủ đề được các nhà ngữ học nghiên cứu sâu sắc, với N Chomsky được coi là người tiên phong trong lĩnh vực này Ông đã viết ba bài nổi tiếng về hiện tượng danh hóa, bao gồm "Một số nhận xét về hiện tượng danh hoá," "Cấu trúc sâu, cấu trúc bề mặt và cách diễn giải ngữ nghĩa," và "Một số vấn đề có tính thực nghiệm trong lý thuyết của ngữ pháp cải biến." Những công trình này đóng góp quan trọng vào việc hiểu rõ hơn về danh hóa trong ngữ pháp tiếng Anh.
Trong bài viết "Remarks on nominalization" của N Chomsky, được công bố lần đầu vào năm 1970, tác giả đã nghiên cứu quá trình danh hóa và xác định ba loại kết cấu danh tính khác nhau.
1 Ngữ đoạn danh động tính (gerundive nominal), ví dụ:
John's decision to decline the offer highlights his strong sense of independence, while his eagerness to please reflects his desire to maintain positive relationships Additionally, his critical assessment of the book showcases his analytical skills and willingness to express his opinions.
2 Ngữ đoạn danh tính phái sinh (derived nominal), ví dụ:
John's refusal of the offer highlights his strong principles, while his eagerness to please reflects his desire to maintain positive relationships Additionally, John's criticism of the book showcases his analytical mindset and willingness to express his opinions.
3 Ngữ đoạn danh tính “ hỗn hợp” (mixed form), ví dụ:
(3) a John’s refusing of the offer (việc từ chối lời mời của John) b John’s proving of the theorem (việc chứng minh định lý của
John) c The growing of tomatoes (việc trồng cà chua)
Theo F Newmeyer và N Chomsky, ngữ đoạn danh động tính được coi là phái sinh từ câu (desentential), trong khi ngữ đoạn danh tính phái sinh lại mang hình thức của danh từ ở cấu trúc sâu mà không phái sinh từ câu và không được cải biến từ động từ tương ứng.
Trong tiếng Anh, hiện tượng pha trộn từ loại thường thấy là quá trình danh hóa động từ, được minh họa qua nhiều ví dụ cụ thể.
Harriet efficiently repaired all the damage, showcasing her skills in restoration Her effective approach to repairing the damage highlights her dedication and expertise The efficient manner in which Harriet handled the repairs demonstrates her commitment to quality work.
In examples a and b, "repaired" functions as a verb, while in examples c to f, "repairing" serves dual roles; it acts as a noun when following "Harriet’s" and "her," and as a verb when preceding phrases like "the damage," "so efficiently," and "by Harriet," demonstrating its verb structure.
Spencer cho rằng "repairing" trong các ví dụ trên thể hiện cùng một hình thái danh tính và ông băn khoăn về mức độ động tính của yếu tố này.
Spencer không đưa ra tiêu chí phân loại rõ ràng, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong cách trình bày các kiểu loại danh hóa Các kiểu a, b, c, và e thuộc lĩnh vực hình thái pha trộn ngữ nghĩa học, trong khi các kiểu d và f lại thuộc ngữ nghĩa học trộn lẫn cú pháp Điều này gây băn khoăn cho người đọc về cách xác định danh hóa của ông.
Năm 1967, Vendler đã nghiên cứu hiện tượng danh hóa từ động từ và đề xuất kiểu phân loại động từ bốn cách Ông phân loại tất cả các động từ thành bốn nhóm: trạng thái (states), hoạt động (activities), sự tình/ quá trình điểm tính hữu đích (achievements), và sự tình/ quá trình đoạn tính hữu đích.
In his analysis, the author categorizes predicates using the concepts of achievements and accomplishments based on the aspectual properties of verbs Punctual predicates, such as "arrive," represent instantaneous events, while durative and telic predicates, like "build," indicate actions that unfold over a period but ultimately reach a defined endpoint.
Theo Vendler, từ danh hóa được phân loại thành hai loại chính: danh từ hoàn chỉnh (perfect nominals) và danh từ không hoàn chỉnh (imperfect nominals).
Danh từ hoàn chỉnh (perfect) thường đi kèm với các từ hạn định (determiners) và có thể được bổ nghĩa bởi tính từ, nhưng không phải trạng từ Loại danh từ này không thể xuất hiện trong nhiều thì khác nhau và không thể được sử dụng ở dạng phủ định Nói tóm lại, danh từ hoàn chỉnh là những từ đã được danh hóa, mất đi đặc tính động từ và thực hiện chức năng như một danh từ thực thụ Đây là lý do mà Vendler gọi chúng là perfect.
Singing a song beautifully enhances the experience of music, while quickly cooking dinner showcases efficiency in the kitchen However, the ability to cook dinner effectively is crucial, and it's important to maintain confidentiality by not revealing secrets.
Phương pháp nghiên cứu, nguồn dữ liệu
Để đạt được các nhiệm vụ đề ra ở trên, luận án sẽ sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp miêu tả, phân tích
Phương pháp này nhằm miêu tả và phân tích các cách thức danh hóa và ngữ nghĩa trong hai ngôn ngữ Anh và Việt, từ đó rút ra những nhận xét chung về đặc trưng loại hình của phương thức danh hóa trong hai ngôn ngữ này.
Thủ pháp thống kê tần số sử dụng các yếu tố danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt được áp dụng trong luận án này Chúng tôi tiến hành khảo sát tần suất xuất hiện của danh hóa động từ, phương thức danh hóa phổ biến nhất, thông qua 6 truyện tiếng Anh và tiếng Việt Kết quả được tổng hợp thành bảng biểu, giúp nhận diện yếu tố danh hóa nào chiếm ưu thế trong hai ngôn ngữ Qua đó, chúng ta có thể đánh giá tính ngẫu nhiên hoặc quy luật trong dữ liệu thu thập, xác định các đặc trưng cơ bản của phương thức danh hóa và ngữ nghĩa của các tổ hợp danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt.
Chúng tôi đã khảo sát số lượng sinh viên tham gia các bài tập về hiện tượng danh hóa và ghi nhận tỷ lệ phần trăm sinh viên làm đúng các bài tập này Dựa trên kết quả khảo sát, luận án đưa ra một số khuyến nghị nhằm cải thiện việc dạy và học tiếng Anh như một ngoại ngữ liên quan đến hiện tượng danh hóa.
Phương pháp so sánh đối chiếu
Phương pháp này nhằm so sánh và đối chiếu cách thức cũng như ngữ nghĩa của hiện tượng danh hóa trong hai ngôn ngữ, từ đó rút ra những đặc trưng và đặc thù loại hình của hiện tượng này trong từng ngôn ngữ.
Chúng tôi sẽ tiến hành phân tích khảo sát ngữ liệu từ các tác phẩm văn học tiếng Anh và tiếng Việt, với việc lựa chọn ngẫu nhiên những tác phẩm tiêu biểu đại diện cho các thời kỳ và giai đoạn khác nhau trong lịch sử văn học.
1 Andrew X.pham (2007) (dịch giả), Last night I dreamed of peace (Bản dịch của quyển: Nhật ký Đặng Thùy Trâm), NXB Rider, UK
2 Charles Dickens (tác giả) (1839), Phan Ngọc (dịch giả) Oliver Twist, quyển 1, NXB Chapman & Hall,UK
3 Charles Dickens (tác giả) (1839), Phan Ngọc (dịch giả) Oliver Twist, quyển 2
4 Charlotte Bronte (2012), The professor, NXB HarperCollins,
5 Emily Jan Bronte,(tác giả) (1847), Dương Tường (dịch giả), The Wuthering Heights (Đồi gió hú), NXB Thomas Cauley Newby,UK
6 Elizabeth Laird (2006), Red sky in the morning, Nxb William
7 Jonathan Swift (1926), Gulliver’s Travels, Nxb Benjamin Motte,
8 Đặng Thùy Trâm (2015), Nhật ký Đặng Thùy Trâm, NXB Hội Nhà Văn
9 Lê Lựu, (2006), Chuyện làng Cuội, NXB Văn Học
10 Lưu Trọng Lư, (1988), Khói lam chiều, NXB Văn học
11.Margaret Mitchel (tác giả), Dương Tường (dịch giả), (1987), Gone with the wind (Cuốn theo chiều gió), NXB Hà Nội
12 Khái Hưng, (2011) Nửa chừng xuân, NXB Dân Trí
13.Ngô Tất Tố, (2012), Lều chõng, NXB Văn học
14.Nguyễn Ngọc Tư, (2012), Sông, Nhà xuất bản Trẻ
15.Nguyễn Huy Thiệp, (2001), Mưa Nhã Nam, NXB văn Học, Hà Nội
16 Hoàng Đình Quang, (2006), Cánh đồng lưu lạc, NXB Văn Hóa Sài Gòn
17 Vũ Trọng Phụng, (2010), Số đỏ, Nhà xuất bản văn hóa thông tin
18.Trần Xuân Ngà, (2004), Truyện trăm năm, NXB Văn hóa dân tộc
Luận án cũng trích dẫn các ngữ liệu từ nhiều nguồn như báo chí, tạp chí, Internet và những câu nói phổ biến trong đời sống hàng ngày.
Ý nghĩa của luận án
Nghiên cứu này mang ý nghĩa khoa học quan trọng, bởi các kết quả thu được sẽ bổ sung và hoàn thiện phương thức cũng như ngữ nghĩa của hiện tượng danh hóa trong tiếng Anh và tiếng Việt Qua đó, nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn so sánh, đối chiếu những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ này trong việc thể hiện phương thức danh hóa.
Nghiên cứu này cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho nhà nghiên cứu, nhà sư phạm và học viên về hiện tượng danh ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt Bên cạnh đó, công trình cũng hỗ trợ việc áp dụng kiến thức và tài liệu trong dịch thuật cũng như soạn thảo văn bản có chứa phương thức danh hóa trong cả hai ngôn ngữ.
B ố cục của luận án
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận án bao gồm bốn chương, như sau:
Chương 1: Cơ sở lí luận
Chương này tập trung vào các vấn đề lý thuyết cơ bản liên quan đến luận án, bao gồm cấu tạo từ và hình thái, chuyển loại từ, danh hóa, cùng với việc phân định từ loại và các tiêu chí liên quan.
Chương 2: So sánh đối chiếu phương thức danh hoá động từ trong tiếng Anh và tiếng Việt
Trong chương này, luận án khám phá phương thức danh hóa và ngữ nghĩa của các danh ngữ, tập trung vào kết quả của việc danh hóa động từ trong tiếng Anh và tiếng Việt Từ đó, luận án rút ra những điểm tương đồng và khác biệt trong phương thức danh hóa giữa hai ngôn ngữ này.
Chương 3: So sánh đối chiếu phương thức danh hoá tính từ trong tiếng Anh và tiếng Việt
Trong chương Ba, luận án phân tích phương thức danh hóa tính từ và ngữ nghĩa, cấu trúc của các tổ hợp danh hóa tính từ trong tiếng Anh và tiếng Việt Từ đó, bài viết chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ này trong việc danh hóa tính từ.
Chương 4: So sánh đối chiếu phương thức danh hoá mệnh đề trong tiếng Anh và tiếng Việt
Trong chương bốn, chúng tôi tiếp tục so sánh phương thức danh hóa và ngữ nghĩa của các tổ hợp danh hóa mệnh đề giữa hai ngôn ngữ Qua đó, chúng tôi chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách thức danh hóa mệnh đề của hai ngôn ngữ này.
Luận án bao gồm một thư mục tài liệu tham khảo phong phú, với các tài liệu bằng tiếng Việt và tiếng Anh Bên cạnh đó, còn có phần phụ lục trình bày ứng dụng của kết quả nghiên cứu trong việc sử dụng phương thức danh hóa của người Việt học tiếng Anh.
CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Khái quát về danh từ, danh ngữ, động từ, tính từ, mệnh đề trong tiếng Anh và tiếng Việt
1.1.1 Khái quát về danh từ, danh ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt 1.1.1.1 Khái quát về danh từ trong tiếng Anh và tiếng Việt
Danh từ là một trong những từ loại quan trọng nhất trong ngôn ngữ, đặc biệt là trong tiếng Việt Với số lượng phong phú và vai trò thiết yếu trong cấu trúc ngữ pháp, danh từ đóng góp đáng kể vào vốn từ vựng của ngôn ngữ này.
Danh từ là những từ có ý nghĩa khái quát, chỉ sự vật và các khái niệm trừu tượng Về mặt ngữ pháp, danh từ có khả năng kết hợp với số từ hoặc các phụ từ chỉ lượng như "những," "các," "mọi," "mỗi," "mấy," cũng như với đại từ chỉ lượng như "bao nhiêu," "bấy nhiêu." Ngoài ra, danh từ còn có thể kết hợp với từ chỉ định như "này," "kia," "ấy," "đó," "nọ" để tạo thành cấu trúc danh ngữ.
Danh từ là một khái niệm ngôn ngữ có nhiều quan niệm khác nhau và chưa có định nghĩa nào tổng hợp đầy đủ mọi đặc điểm của nó Các định nghĩa về danh từ có thể được phân loại thành ba hướng chính.
Ngữ pháp truyền thống phân biệt danh từ với các từ loại khác dựa trên nghĩa, định nghĩa danh từ là từ dùng để chỉ người, địa điểm hoặc sự vật.
Ngữ pháp cấu trúc luận và ngữ pháp tạo sinh xác định đặc trưng của danh từ dựa trên hình thức Theo các nhà ngôn ngữ, danh từ là lớp từ có khả năng kết hợp với yếu tố chỉ lượng và mạo từ, đồng thời giữ vị trí trung tâm trong cấu trúc danh ngữ.
Các nhà ngôn ngữ học nhấn mạnh rằng danh từ không chỉ mang ý nghĩa về sự vật mà còn có các phạm trù ngữ pháp như số và cách Chúng thực hiện nhiều chức năng ngữ pháp trong câu, bao gồm chủ ngữ, bổ ngữ và định ngữ.
Danh từ được định nghĩa là từ chỉ thực thể và hình thức tồn tại của thực thể, là thành phần thiết yếu trong cấu trúc câu Các tác giả đều thống nhất rằng danh từ không chỉ đơn thuần là từ mà còn có khả năng tạo thành ngữ đoạn để chỉ các sự vật hoặc thực thể, bao gồm hành động, biến cố, trạng thái, tình cảm và tính chất Theo quan điểm của Cao Xuân Hạo, danh từ là một bộ phận quan trọng trong câu, biểu thị các tham tố của sự tình.
Phân loại danh từ tiếng Anh và tiếng Việt
Trong tiếng Anh danh từ được chia thành 4 loại sau [159, tr 16]:
- Danh từ chung, ví dụ như: dogs (những con chó), man (người đàn ông), table (cái bàn)…
- Danh từ riêng, ví dụ như: France (nước Pháp), Madrid, Mrs Smirh, Tom…
- Danh từ trừu tượng, ví dụ như: beauty (cái đẹp), courage (sự can đảm), joy (niềm vui)…
- Danh từ tập hợp, ví dụ như: crowd (đám đông), flock (cụm, đám, group
(nhóm), swarm (bầy, đàn), team (đội)
Trong tiếng Việt, việc phân loại từ và định nghĩa các khái niệm như danh từ, động từ, tính từ cần dựa vào ý nghĩa khái quát của các lớp từ Ý nghĩa từ vựng quyết định khả năng kết hợp và chức vụ ngữ pháp của từ trong câu Các nhà Việt Ngữ học thường sử dụng ba tiêu chuẩn chính để phân loại từ và xác định danh từ.
(ii) Khả năng kết hợp
(iii) Chức năng cú pháp
Các đặc điểm và chức năng của danh từ đích thực sẽ hỗ trợ chúng tôi trong việc khảo sát kết quả của phương thức danh hóa, từ đó giúp nhận diện những điểm tương đồng và khác biệt giữa chúng và danh từ đích thực.
Các nhà Việt ngữ học đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau trong việc phân định danh từ, dẫn đến sự đa dạng trong kết quả phân loại Dưới đây là những hướng phân loại danh từ thường gặp.