Ảnh hưởng của tư tưởng tam tòng tứ đức trong nho giáo đối với vai trò của phụ nữ ở việt nam hiện nay

Phụ nữ Việt Nam, với tính năng động, sáng tạo, trung hậu, đảm đang, đã thực sự là người giữ trọng trách lớn lao trong việc xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc, là người trực tiếp sả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN

LÊ THỊ HÀ

ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG “TAM TÒNG”, “TỨ ĐỨC” TRONG NHO GIÁO ĐỐI VỚI VAI TRÒ

CỦA PHỤ NỮ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

CHUYÊN NGÀNH: TRIẾT HỌC

MÃ SỐ: 60.22.03.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN

LÊ THỊ HÀ

ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG “TAM TÒNG”, “TỨ ĐỨC” TRONG NHO GIÁO ĐỐI VỚI VAI TRÒ

CỦA PHỤ NỮ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

CHUYÊN NGÀNH: TRIẾT HỌC

MÃ SỐ: 60.22.03.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN BÌNH YÊN

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn

khoa học của PGS.TS Nguyễn Bình Yên

Các số liệu, tài liệu tham khảo trong luận văn đều trung thực và có nguồn gốc

xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Lê Thị Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 6

4 Đối tượng và pha ̣m vi nghiên cứu 7

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 7

6 Đóng góp của luận văn 8

7 Kết cấu của luận văn 8

Chương 1 TƯ TƯỞNG “TAM TÒNG”, “TỨ ĐỨC” TRONG NHO GIÁO TẦM QUAN TRỌNG CỦA PHÁT HUY VAI TRÒ PHỤ NỮ Ở VIỆT NAM 1.1 Tư tươ ̉ ng “tam tòng”, “tứ đức” trong Nho giáo 9

1.1.1 Nô ̣i dung của “tam tòng”, “tứ đức” trong Nho giáo ……… 9

1.1.2 Như ̃ng giá tri ̣ và hạn chế chủ yếu của tư tưởng “tam tòng”, “tứ đức”…12 1.2 Vai trò của phụ nữ Việt Nam và những yêu cầu đối với phát huy vai trò của phu ̣ nữ Việt Nam hiện nay ……… …… 23

1.2.1 Một số lý luận về vai tro ̀ của phụ nữ Việt Nam………… ……….23

1.2.2 Một số hạn chế cần phải khắc phục của phụ nữ Việt Nam 32

1.2.3 Những yêu cầu đối với phát huy vai trò của phụ nữ Việt Nam hiện nay 33

Chương 2 ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG “TAM TÒNG” , “TỨ ĐỨC” ĐỐI VỚI VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ VIỆT NAM HIỆN NAY : THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 2.1 Biểu hiê ̣n ảnh hưởng của “tam tòng” , “tứ đức” đối với vai trò phu ̣ nữ Viê ̣t Nam hiê ̣n nay……… ……… 39

2.1.1 Ảnh hưởng của “tam tòng” , “tư ́ đức” đối với vai trò người phụ nữ trong xây dựng gia đình văn hóa ……… 39

2.1.2 Ảnh hưởng của “tam tòng”, “tư ́ đức” đối với vai trò của phụ nữ trong sản

xuất, kinh doanh, dịch vụ xã hội……… 52

2.1.3 Ảnh hưởng của “tam tòng , tư ́ đức” đối với vai trò phụ nữ trong lĩnh vực chính trị xã hội, khoa học công nghê ̣……… 57

2.2 Phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm kế thừa biện chứng “tam tòng”, “tứ đức” để phát huy vai trò phụ nữ Việt Nam hiện nay………… 62

2.2.1 Như ̃ng phương hướng cơ bản……….62

2.2.2 Như ̃ng giải pháp cơ bản……… 67

KẾT LUẬN………78

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……….80

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nho giáo là một học thuyết chính trị - đạo đức nổi tiếng, xuất hiện từ thời

cổ đại ở Trung Quốc , được giai cấp phong kiến nước này sử dụng làm hệ tư tưởng chính thống của mình trong mấy nghìn năm Khi du nhập vào Việt Nam ,

mă ̣c dù ban đầu được coi là tư tưởng ngoa ̣i nhâ ̣p , phải tiếp nhận như một sự áp

đă ̣t từ kẻ thống tri ̣, nhưng về sau Nho giáo đã được người Viê ̣t chủ đô ̣ng tiếp thu,

vâ ̣n du ̣ng vào thực tiễn , được “Viê ̣t hóa” và trở thành mô ̣t trong những yếu tố cấu thành trong tư tưởng, văn hóa truyền thống của Viê ̣t Nam Ở Việt Nam, Nho giáo đã đa ̣t được sự phát triển cực thi ̣nh dưới các triều đại nhà Lê , Nguyễn, khi học thuyết này được giai cấp phong kiến Việt Nam sử dụng làm hệ tư tưởng thống trị của mình Trên lĩnh vực chính tri ̣ , Nho giáo góp phần vào viê ̣ c xây dựng và củng cố chế đô ̣ quân chủ trung ương tâ ̣p quyền Trên lĩnh vực văn hóa ,

đa ̣o đức, lối sống, tư tưởng của Nho giáo được coi là khuôn thước không chỉ của những người Nho ho ̣c , của giai cấp phong kiến mà còn lan tỏa và được thừa nhâ ̣n như những chuẩn mực chung của nhân dân Viê ̣t Nam Chính vì vậy, Nho giáo không chỉ có ảnh hưởng to lớn trong thời kỳ phong kiến trước đây mà còn ảnh hưởng đến cả ngày nay và mai sau khi tồn tại với tư cách là mô ̣t bô ̣ phâ ̣n cấu thành trong văn hóa truyền thống của dân tộc

Xét từ góc độ văn hóa , đa ̣o đức có thể thấy rằng : Với tính cách là hê ̣ tư tưởng của giai cấp phong kiến đã bi ̣ li ̣ch sử vượt qua , đồng thời là yếu tố cấu thành của văn hóa truyền thống của dân tộc , trong Nho giáo tồn ta ̣i cả những giá trị tích cực và nhiều yếu tố tiêu cực Tính chất hai mặt đó của Nho giáo thể hiện

đâ ̣m nhất trong quan niê ̣m về người phụ nữ , về phẩm ha ̣nh và va i trò của ho ̣ trong gia đình và xã hô ̣i

Ngoài tính chất một chiều, áp đặt nhằm bắt nhân dân phục vụ chế độ quân chủ chuyên chế, trong quan niê ̣m đa ̣o đức của Nho giáo còn chứa đựng những tư tưởng gia trưởng , đô ̣c đoán mà ng ười phụ nữ phải tuân theo như một nghĩa vụ ,

2

như mô ̣t thiên chức không thể tách rời Đó là tư tưởng “tam tòng”: “Ta ̣i gia tòng phụ Xuất giá tòng phu Phu tử tòng tử”, “tứ đức”: “Công, Dung, Ngôn, Hạnh”

Thực hiê ̣n tư tưởng này của Nho giáo , trong chế đô ̣ phong kiến , người phụ nữ được rèn luyện để hoàn thiện mình thì ít mà bị thiệt thòi vì chế độ gia trưởng thì nhiều Theo đó, họ chẳng những bị coi thường, bị đối xử bất công mà còn trở thành những người bi ̣ áp bức bóc lô ̣t nă ̣ng nề nhất

Phụ nữ là một nửa của xã hội, vì vậy vai trò của họ là không thể phủ nhận Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ , không có phu ̣ nữ tham gia thì sự nghiê ̣p cách mạng không thể t hành công; làm cách mạng mà không giải phóng phụ nữ thì cách mạng mới một nửa Trình độ giải phóng phụ nữ là thước đo trình độ giải phóng xã hội Điều đó được minh chứng qua các cuộc cách mạng trên thế giới:

Sở dĩ các cuộc cách mạng trước đây không triệt để vì nó chỉ dừng lại ở việc mang lại lợi ích cho giai cấp thống trị mà chưa mang lại lợi ích cho toàn thể nhân loại, trong đó có phụ nữ Phải đến cách mạng vô sản, mà cụ thể là cách mạng tháng Mười Nga và cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam, mới là các cuộc cách mạng triệt để vì nó giải phóng toàn bộ nhân dân bị áp bức, trong

đó có phụ nữ Chính vì vậy mà các cuộc cách mạng này đã thu hút sự tham gia đông đảo của chị em phụ nữ, họ là lực lượng quan trọng để làm nên thắng lợi của cách mạng

Cách mạng đã đưa lại cho phụ nữ Việt Nam sự giải phóng toàn diện , có quyền bình đẳng với nam giới , có quyền và ngày càng có nhiều cơ hội để tham gia đóng góp sức mình vào mo ̣i lĩnh vực của đời sống xã hô ̣i Thực tế cho thấy, phụ nữ Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp chung Vai trò của phụ nữ ngày càng tăng lên, ngày càng được coi trọng hơn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Vì vậy, ngay trong hoàn cảnh kháng chiến gian khổ , Hồ Chí Minh đã tặng phụ nữ Việt Nam 8 chữ vàng: “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”

Ngày nay, phụ nữ Việt Nam ngày càng có nhiều điều kiện hơn để thể hiện năng lực, khẳng định phẩm chất ưu việt của mình không chỉ trong gia đình mà còn cả ngoài xã hội, không chỉ trong lao động mà cả trong chính trị, sáng tạo

3

văn hóa và khoa học Phụ nữ Việt Nam, với tính năng động, sáng tạo, trung hậu, đảm đang, đã thực sự là người giữ trọng trách lớn lao trong việc xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc, là người trực tiếp sản sinh , chăm sóc , giáo dục, nuôi dưỡng trẻ em – những chủ nhân tương lai của xã hội

Phong trào vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam đã có nhiều tiến bộ , song thực tế vẫn tồn ta ̣i những vấn đề nhức nhối trong đối xử với phụ nữ: Đó là tình trạng bất bình đẳng giới , bạo lực gia đình mà phụ nữ là nạn nhân Mô ̣t trong những nguyên nhân của thực tra ̣ng đó là ảnh hưởng tiêu cực của tư tưởng phong kiến “tro ̣ng nam khinh nữ”, “tam tòng”, “tứ đức” còn nă ̣ng nề trong xã hô ̣i ta

Mă ̣t khác, cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường , trong phụ nữ Viê ̣t Nam đã có những thay đổi quan tro ̣ng : một số phẩm chất tốt đẹp của người phụ

nữ truyền thống đã bị mai một , “công, dung, ngôn, hạnh” bị nhận thức lê ̣ch la ̣c, được thực hiê ̣n mô ̣t cách méo mó Điều đó ảnh hưởng xấu đến không chỉ nhận thức, hoạt động của phụ nữ mà của toàn xã hội; là một trong những lực cản đối với phát huy toàn diện vai trò phụ nữ trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay

Để phát huy tốt hơn vai trò của phu ̣ nữ trong sự nghiê ̣p phát triển đất nước hiê ̣n nay thì vấn đề cơ bản được đă ̣t ra cho toàn hệ thống chính trị và nhân dân , đặc biệt là đối với phụ nữ là phải nhận thức , xây dựng cho được người phu ̣ nữ mới Người phụ nữ mới chúng ta cần xây dựng là người phụ nữ mà trong họ có sự hô ̣i tu ̣ đầy đủ , kết hợp hài hòa trong mình cả những phẩm chất , nét đe ̣p hiện đại cũng như những phẩm chất , nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam truy ền thống Vậy, tư tưởng “tam tòng”, “tứ đức” của Nho giáo có tác du ̣ng tích cực và ảnh hưởng tiêu cực như thế nào trong quá trình nói trên ? Chính vì vậy chúng tôi

chọn vấn đề Ảnh hưởng của tư tưởng “tam tòng” ,” tứ đức” trong Nho giáo

đối với vai trò của phụ nữ ở Việt Nam hiện nay làm đề tài luận văn tốt nghiệp

thạc sỹ triết học của mình

4

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề ta ̀i

2.1 Như ̃ng nghiên cứu liên quan đến quan niê ̣m của Nho giáo về phụ nữ, về “tam tòng”, “tứ đức”; ảnh hưởng của “tam tòng”, “tứ đức” đối với xã hội và đối với phụ nữ Viê ̣t Nam trong li ̣ch sử

Quan niệm về phẩm hạnh của người phụ nữ là một bộ phận quan trọng trong học thuyết đa ̣o đức của Nho giáo , vì vậy, hầu hết các công trình nghiên cứu về Nho giáo ở Việt Nam đều ít nhiều bàn đến vấn đề này Tuy nhiên, cũng như nhiều nội dung khác của Nho giáo , trong lĩnh vực này tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về vai trò của Nho giáo Có quan điểm phủ nhận giá trị tích cự c của Nho giáo đối với xã hội mới , trong đó có quan niệm về phụ nữ ; lại có quan điểm cho rằng Nho giáo có những mặt tích cực và hạn chế nên cần thiết phải phê phán, lọc bỏ những hạn chế và kế thừa phát huy những hạt nhân hợp lý trong quá trình xây dựng xã hội mới

Những tác giả và công trình tiêu biểu đề cập đến quan niê ̣m của Nho giáo về người phụ nữ , ảnh hưởng của những quan niệm đó đến xã hội Việt Nam bao gồm:

- Trần Đình Hượu (1995) vớ i Đến hiện đại từ truyền thống, Nxb Văn hóa,

Hà Nội; Vũ Khiêu (1997) với Nho giáo và phát triển ở Việt Nam, Nxb Khoa học

Xã hội, Hà Nội Các tác phẩm này đã bàn đến những nội dung hết sức cơ bản như: quá trình du nhập và phát triển của Nho giáo ở Việt Nam ; những ưu điểm

và những hạn chế của Nho giáo đối với xã hội Việt Nam

- Vũ Khiêu (1995), Nho giáo và gia đình, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Phan Đại Doãn (1999), Một số vấn đề về Nho giáo Việt Nam, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội Trong các công trình nói trên , các tác giả đã không chỉ phân tích về li ̣ch sử, nô ̣i dung của Nho giáo, sự xâm nhâ ̣p của Nho giáo vào Viê ̣t Nam

mà còn chỉ ra những ảnh hưởng của Nho giáo đối với xã hội , gia đình truyền thống Việt Nam nói chung, đối với phu ̣ nữ Viê ̣t Nam nói riêng

- Nguyễn Bình Yên (2003), Ảnh hưởng cu ̉a tư tưởng phong kiến đối với con người Viê ̣t Nam hiện nay, Nxb Khoa ho ̣c xã hô ̣i , Hà Nội Tác giả đã khái

quát nô ̣i dung, tính chất tiêu cực , những hâ ̣u quả của quan niê ̣m đa ̣o đức phong

5

kiến Nho giáo nói chung, của tư tưởng “tam tòng” , “tứ đức” nói riêng đến xã

hô ̣i, con người Viê ̣t Nam, đă ̣c biê ̣t là đối với phu ̣ nữ và phát huy vai trò của phu ̣ nữ Viê ̣t Nam trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay

2.2 Như ̃ng nghiên cứu liên quan đến phát huy vai trò của phụ nữ Việt Nam trong quá trình công nghiê ̣p hóa, hiê ̣n đại hóa đất nước

Bước vào thời kỳ đổi mới, vấn đề vai trò của phụ nữ ở nước ta được đặc biệt chú ý vì thế nghiên cứu khoa học về vấn đề phụ nữ nói chung, phát huy vai trò của phụ nữ đối với gia đình, xã hội nói riêng đã được triển khai một cách rộng rãi, nhất là từ năm 1994 – năm quốc tế gia đình Nhiều Hội thảo khoa học

về phụ nữ với quy mô ngành, địa phương, quốc gia và quốc tế đã được tổ chức ở Việt Nam trong những năm qua với sự đóng góp của nhiều công trình khoa học

có giá trị

Những tác giả và công trình tiêu biểu liên quan trực tiếp đến nội dung nghiên cứu của luận văn bao gồm:

- Lê Minh (1997), trong Phụ nữ Việt Nam trong gia đình và xã hội, Nxb

Lao động, Hà Nội, đã nghiên cứu và đi đến khẳng định vai trò to lớn của người phụ nữ Việt Nam đối với gia đình và đối với sự phát triển của xã hội

- Lê Thi (1999), với Việc làm, đời sống phụ nữ trong chuyển đổi kinh tế ở Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội và Phụ nữ và bình đẳng giới trong đổi mới ở Việt Nam, Nxb Phụ nữ , đã từ nhiều góc độ tiếp cận làm rõ sự cần thiết

phải tạo các điều kiện, cơ hội để người phụ nữ vươn lên, phát huy vai trò của mình trong công cuộc đổi mới hiện nay

- Hoàng Bá Thịnh (2002), trong Vai trò của người phụ nữ nông thôn trong công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn, Nxb Chính trị quốc gia , Hà Nội, đã

phân tích những đóng góp quan trọng của phụ nữ nông thôn, qua đó có kiến nghị một số giải pháp chủ yếu về phát triển chuyên môn kỹ thuật và nâng cao sức khỏe cho phụ nữ nông thôn hiện nay

- Nguyễn Linh Khiếu (2003), trong Nghiên cứu phụ nữ, giới và gia đình,

Nxb Khoa học xã hội , Hà Nội, đã nghiên cứu vấn đề phụ nữ ở góc nhìn giới và

bình đẳng giới ở Việt Nam, đã chỉ ra yêu cầu khách quan của viê ̣c bảo vệ quyền

6

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Minh Anh (2004), Về học thuyết luân lý và đạo đức của Nho giáo, Tạp chí

Triết học, số 8

2 Minh Anh (2005), Tư tưởng Nho giáo về gia đình và việc xây dựng gia đình mới ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí Triết học, số 10

3 Trần Thị Vân Anh, Lê Ngọc Hùng (2000), Phụ nữ, giới và phát triển, Nxb

Phụ nữ, Hà Nội

4 Báo cáo tình hình bình đẳng giới trong quy hoạch, tuyển dụng, bổ nhiệm cán

bộ, công chức – Bộ Nội vụ)

5 Báo điện tử An ninh thủ đô ngày 9/1/2014

6 Báo điện tử Cần Thơ.com.vn ngày 7/3/2014

7 Báo điện tử Chính phủ nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

8 Báo Gia đình Việt Nam ngày 30/10/2014

9 Báo điện tử tintuc.vn ngày 13/4/2011

10 Bộ Chính trị (2007), Nghị quyết số 11 – NQ/TW ngày 27/4/2007 của Bộ Chính trị “Về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Hà Nội

11 Bộ Tài chính (2010), “Tham luận Vì sự tiến bộ phụ nữ, kinh phí triển khai

Kế hoạch hành động vì sự tiến bộ của phụ nữ”, Tạp chí phụ nữ tr.10 - 13

12 Đỗ Thị Bình – Lê Ngọc Lân (1996), Phụ nữ nghèo nông thôn trong điều kiện kinh tế thị trường, Nxb Chính trị quốc gia , Hà Nội

13 Đỗ Thị Bình – Lê Ngọc Văn – Nguyễn Linh Khiếu (2002), Hiện đại hóa đất nước, gia đình Việt Nam và người phụ nữ trong gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

14 Công ước Liên Hợp Quốc về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ

nữ (CEDAW), (1997), Nxb Phụ nữ, Hà Nội

15 Đảng cộng sản Việt Nam (1991), “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”, Nxb Sự thật, Hà Nội

16 Trần Thị Minh Đức (1995) “Tâm lý “trọng nam khinh nữ” trong xã hội hiện nay”, Khoa học về phụ nữ, số 4, tr.6-8