Sự chuẩn bị của quân ta nhà Trần Khắp các ngả đường mà quân Nguyên có thể chạy qua, quân đội Đại Việt đã được lệnh bố trí lực lượng để chặn đánh.. Ngoài sự tham gia chuẩn bị và trực tiếp
Trang 1DIỄN BIẾN TRẬN BẠCH ĐẰNG NĂM 1288
1 Sự chuẩn bị của quân Mông Nguyên
Lần thứ ba cuối năm 1287, đầu năm 1288, vua Nguyên là Hốt Tất Liệt dốc toàn bộ lực lượng quyết tâm đánh chiếm Đại Việt Sau hai lần xâm lược và đều thất bại thảm hại Hốt Tất Liệt vô cùng tức tối, tổ chức cho được cuộc xâm lược lần thứ
ba Khác với hai lần trước, lần này ngoài bộ binh và kỵ binh, nhà Nguyên còn huy động một lực lượng thủy binh hùng mạnh và mang theo lương thực đầy đủ Tổng
số quân Nguyên khoảng 50 vạn do Trấn Nam vương Thoát Hoan thống lĩnh, chia thành ba đạo tiến vào Đại Việt
Trong lần rút chạy này, Thoát Hoan quyết định chia quân làm hai đường thủy và bộ rút về nước Quân bộ do Thoát Hoan chỉ huy, rút theo đường Lạng Sơn Quân thủy do Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp chỉ huy rút về theo đường sông Bạch Đằng ra biển Cùng rút với đạo quân thủy còn có thân vương Tích Lệ Cơ và viên quan vạn
hộ thủy quân Trương Ngọc Để bảo vệ cho đoàn thủy binh rút lui có đội kỵ binh dọc theo sông hộ tống
2 Sự chuẩn bị của quân ta (nhà Trần)
Khắp các ngả đường mà quân Nguyên có thể chạy qua, quân đội Đại Việt đã được lệnh bố trí lực lượng để chặn đánh
Trong lực lượng chủ lực được huy động vào trận Bạch Đằng, có phần lớn thủy binh và những lực lượng bộ binh tinh nhuệ của nhà Trần
Ngoài sự tham gia chuẩn bị và trực tiếp chiến đấu với quân đội chủ lực còn
có nhiều đội dân binh và sự đóng góp hết sức to lớn của nhân dân vùng ven biển
Hạ Hồng (Hải Phòng, Hải Dương, Quảng Ninh), trong đó có đông đảo nhân dân hai xã bên bờ sông Bạch Đằng
Một trận địa bãi cọc ngầm được chuẩn bị, bày sẵn Đó là bãi cọc gỗ nằm ở cửa sông Chanh sát liền với sông Bạch Đằng, ngày nay ta quen gọi là bãi cọc Yên Giang và các bãi cọc kết hợp khác ở sông Kênh, sông Rút…
Trang 2Bộ binh của ta mai phục ở núi Tràng Kênh để phối hợp với thủy binh chiếm giữ các điểm cao và sẵn sàng đánh bật địch xuống sông nếu chúng dám liều lĩnh đổ
bộ lên bờ Lực lượng mai phục trong những cánh rừng và ven sông bên tả ngạn, nhiều nhất là ở vùng cửa sông Chanh, sông Kênh…
Nhiều thuyền nan, thuyền nứa chứa đầy củi khô tẩm nhựa, dầu cháy đã được chuẩn bị sẵn sàng ở chân núi Tràng Kênh để thực hiện kế hoạch hỏa công Một đội thuyền nhẹ của ta sẵn sàng khiêu chiến nhử địch
3 Diễn biến
Trước tình hình bất lợi, tổn thất ngày càng nặng nề quân Nguyên quyết định
tổ chức rút quân về nước
Trang 3Sáng 9/4/1288, đoàn thuyền của Ô Mã Nhi theo sông Đá Bạc tiến xuống Đội tiền quân do Tham chính Phàn Tiếp chỉ huy Lúc đó nước triều vẫn còn mênh mông, thuyền địch đi chậm chạp Ngày hôm đó, đúng vào độ thủy triều dâng cao
và lên xuống mạnh, dự tính về con nước lúc cao nhất vào nửa đêm hôm trước là 3,2m và thấp nhất là 0,9m vào buổi trưa ngày hôm sau, như vậy độ chênh lệch là 2,3m Khi triều xuống thấp thì nước chảy rất mạnh
Quân Đại Việt trên các mỏm đá đã sẵn sàng cung tên, giáo dài, chờ vào lúc nước triều xuống mạnh và đạo binh thuyền Ô Mã Nhi qua sông Đá Bạc, lọt vào sông Bạch Đằng mới đổ ra quyết chiến
Khoảng 6 đến 7 giờ sáng nước triều từ từ xuống, tức là gần đến khi các bãi cọc phát huy tác dụng, cũng là lúc cuộc chiến bắt đầu Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lệnh cho quân khiêu chiến, rồi giả thua, quân giặc đuổi theo, quân ta cố sức đánh lại Đội quân của Phàn Tiếp đuổi theo và tiến lên phía trước Thủy triều xuống mạnh càng đưa thuyền địch lao nhanh Phàn Tiếp vội đưa thuyền áp sát về phía Tràng Kênh rồi thúc quân ra sức đánh mạnh, hòng ngăn chặn quân ta phía núi,
hỗ trợ cho trung và hậu quân tiến lên Địch lọt vào trận địa mai phục của ta Thủy binh ta trên các thuyền nhẹ từ các ngả sông, nhánh sông, từ trong các lùm cây, bãi
sú bất ngờ xông ra quyết chiến Các thuyền chiến của tướng quân Nguyễn Khoái tả xung hữu đột trên quãng sông Ghềnh Cốc khiến quân Nguyễn không thể nào vượt qua được Quân ta bắn tên dồn thuyền địch về phía tả ngạn sông Ô Mã Nhi phải ra lệnh thúc thuyền hướng theo các cửa sông Chanh, sông Kênh, sông Rút để tìm đường tháo chạy ra biển Đúng lục đó thủy triều rút nhanh, nước xuống đến mức thấp nhất Các trận địa nhô lên đâm thủng vào thuyền quân giặc
Nhiều thuyền chiến của giặc bị nghẽn trước cửa sông Chanh sông Kênh, sông Rút, bị cọc đâm thủng, nhiều chiếc va vào Ghềnh Cốc Đúng lúc đó, các bè nứa, thuyền nan chứa chất dễ cháy giấu sẵn ở vùng Tràng Kênh, từ các làng Do Lễ, Phục Lễ, Phả Lễ được các đội dân binh nổi lửa đốt lên, thả xuôi dòng nước lao thẳng vào giữa đội hình thuyền chiến của giặc đang hỗn loạn, bị nghẽn tắc trước hàng cọc gỗ Thuyền bốc cháy ngùn ngụt, thiêu sống bọn giặc trên thuyền
Địch bị chết, bị thương nhiều không kể xiết Tướng giặc là Phàn Tiếp bị trúng tên, nhảy xuống nước, bị quân ta bắt sống Đoàn thuyền chiến của hai vua Trần theo kế hoạch đã kịp xông tới hợp sức tiến công địch
Trang 4Tình thế không thể xoay chuyền được Thủy triều xuống thấp, chiến thuyền quân Nguyên vướng cọc bị đốt, đắm và phá hủy ngày càng nhiều
4 Di tích lịch sử
Di tích bãi cọc chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 tại xã Yên Giang, Yên Hưng
đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.