Thế nào là nguyên tắc công khai trong hoạt động ngân sách Nguyên tắc công khai có ý nghĩa như thế nào

NỘI DUNG 1.Một số khái quát về công khai trong hoạt động ngân sách nhà nước: 1.1.Ngân sách nhà nước: Theo Khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015 quy định: “Ngân sách nhà nước là to

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

1.Một số khái quát về công khai trong hoạt động ngân sách nhà nước: 2

1.1.Ngân sách nhà nước: 2

1.2.Công khai trong hoạt động ngân sách nhà nước: 2

2 Ý nghĩa của nguyên tắc công khai trong hoạt động ngân sách 3

3 Các quy định về vấn đề công khai hoạt động ngân sách nhà nước theo quy định của luật ngân sách nhà nước 2015: 4

3.1 Nội dung quy định nguyên tắc công khai của hoạt động ngân sách Nhà nước 4

3.2 Đối tượng thực hiện hoạt động công khai ngân sách Nhà Nước: 8

3.3 Hình thức thực hiện hoạt động công khai: 10

4 Tiến bộ của nguyên tắc công khai trong hoạt động ngân sách nhà nước 12

KẾT BÀI 15

MỞ ĐẦU

Từ lâu, hệ thống chính sách công nói chung và chính sách công tài nói riêng

đã được quan niệm và sử dụng như là công cụ quan trọng để nhà nước thực hiện các chức năng kinh tế, xã hội của mình Trong điều kiện xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, ngân sách nhà nước không chỉ đảm bảo điều kiện vật chất để thực hiện các chức năng của nhà nước mà còn

là công cụ điều tiết vĩ mô đối với nền kinh tế, có tác động đối với sự vận động của xã hội đi theo định hướng phù hợp với chính sách của nhà nước Các hoạt động ngân sách nhà nước luôn có phạm vi tác động rộng lớn, liên quan đến tất

cả các cấp, ngành Chính vì vậy, minh bạch trong hoạt động ngân sách là vấn đề được toàn thể xã hội quan tâm Đặc biệt hơn trong bối cảnh nhà nước ta đang tiếp tục đẩy mạnh quá trình đổi mới cải cách hành chính, chú trọng đến việc phát huy tính chủ động, tích cực tham gia của người dân trong việc đóng góp, xây dựng đất nước thì yêu cầu về minh bạch trong hoạt động ngân sách nhà nước càng trở nên quan trọng Để đi sâu tìm hiểu hoạt động công khai ngân

sách nhà nước nhóm chúng em xin chọn giải quyết đề số 9: “Thế nào là nguyên tắc công khai trong hoạt động ngân sách? Nguyên tắc công khai có ý nghĩa như thế nào? Bằng cách phân tích và liên hệ thực tiễn, chứng minh Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 đã thể hiện tốt hơn nguyên tắc công khai trong hoạt động ngân sách nhà nước.”

NỘI DUNG 1.Một số khái quát về công khai trong hoạt động ngân sách nhà nước: 1.1.Ngân sách nhà nước:

Theo Khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015 quy định: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”

Định nghĩa này, tuy có rõ ràng và cụ thể hơn so với định nghĩa ngân sách nhà nước về phương diện kinh tế nhưng vẫn chưa làm nổi bật được khía cạnh pháp

lí của thuật ngữ “ngân sách nhà nước”

Trong khoa học pháp lí, ngân sách nhà nước được định nghĩa là “một đạo luật đặc biệt, do Quốc Hội thông qua để cho phép Chính Phủ thi hành trong một thời hạn xác định, thường là một năm” Với định nghĩa này, các luật gia đã nhìn nhận Ngân sách nhà nước ở một góc độ khác, như là “một đạo luật đặc biệt”, chứ không phải là một bản dự toán các khoản thu và chi tiền tệ của Nhà nước như cách quan niệm của các nhà kinh tế hay các nhà làm luật

1.2.Công khai trong hoạt động ngân sách nhà nước:

Tại Điều 3, luật Ngân sách năm 2002 quy định: “Ngân sách nhà nước được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch,

có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm” Như vậy,

công khai là một trong những nguyên tắc trong hoạt động ngân sách nhà nước

Nghĩa là mọi hoạt động liên quan đến việc thu, chi ngân sách nhà nước đều được công khai cho mọi người biết và nắm bắt được tình hình ngân sách của quốc gia Việc công khai những gì, hình thức công khai ra sao, thời hạn công khai như thế nào, đối tượng phải thực hiện công khai là những ai đã được quy định cụ thể tại Điều 15 luật ngân sách nhà nước 2015 về công khai ngân sách nhà nước

2 Ý nghĩa của nguyên tắc công khai trong hoạt động ngân sách.

Nguyên tắc công khai trong hoạt động ngân sách chính là một trong những nguyên tắc quan trọng của hoạt động ngân sách, nguyên tắc này nhằm phát huy quyền làm chủ của cán bộ, công chức nhà nước, tập thể người lao động và nhân dân trong việc thực hiện kiểm tra,giám sát quá trình quản lý và sử dụng vốn, tài sản nhà nước; huy động, quản lý và sử dụng các hoạt động của tổ góp của nhân dân theo quy định của pháp luật; phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật bảo đảm sử dụng có hiệu quả ngân sách nhà nước, thực hành tiết kiệm chống lãng phí Cụ thể:

Đối với hoạt động quản lý nhà nước thì việc công khai, minh bạch trong chi tiêu tài chính, ngân sách là rất quan trọng Đây là thước đo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nền dân chủ, tiến bộ của một quốc gia

Ở nước ta, trước đây việc công khai tài chính được quy định tại một số văn bản pháp luật như Luật Ngân sách nhà nước; Luật Phòng chống tham nhũng… Tuy nhiên, do chưa được hướng dẫn cụ thể, rõ ràng nên việc công khai ngân sách chưa được thực hiện nghiêm túc, thậm chí đối phó, hình thức Hầu hết các

cơ quan chỉ thực hiện việc công khai các khoản chi tiêu theo dự toán kinh phí không kèm theo bất cứ lời giải thích, chi tiết về các khoản chi tiêu như chi cho

ai, làm việc gì, thời gian nào… Vì vậy, có thể nói với quy định này, việc công

khai ngân sách đã có bước tiến khá dài hướng đến nền hành chính minh bạch, vì dân một cách toàn diện

Công khai, minh bạch kết quả kiểm toán cũng giúp người dân tham gia giám sát các hoạt động của Chính phủ tốt hơn Họ có thể đánh giá mức độ đạt được của các cam kết từ phía Chính phủ trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội xét trên khía cạnh những con số về kinh tế, ngân sách

Hiện nay, chúng ta đang ra sức nỗ lực đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nhưng đạt kết quả thấp Trong đó có nguyên nhân việc cấp, quản lý, sử dụng, chi tiêu ngân sách của một số cơ quan nhà nước còn mập mờ, thiếu minh bạch Điều này đã tạo kẽ hở cho những người có chức, có quyền trong quản lý ngân sách nhưng thoái hóa biến chất có điều kiện, cơ hội để thực hiện hành vi chiếm đoạt, lãng phí

Công khai kết quả kiểm toán góp phần giáo dục, nâng cao ý thức chấp hành quy định pháp luật của các đơn vị, tổ chức tham gia quản lý, sử dụng tiền, tài sản, ngân sách nhà nước và các cá nhân có liên quan Công khai thông tin kết quả kiểm toán liên quan trực tiếp đến uy tín của cá nhân lãnh đạo và tập thể đơn

vị được kiểm toán Đây là yếu tố có tác động gây áp lực cả bên trong và bên ngoài đối với các đơn vị trong nỗ lực tuân thủ pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý Bên cạnh đó, kết quả kiểm toán công khai thể hiện cả những mặt tích cực và những yếu kém của đơn vị được kiểm toán, nêu cụ thể vi phạm và xác định rõ trách nhiệm của một số cá nhân – là kênh thông tin giúp công tác phòng chống tham nhũng lãng phí trong quản lý sử dụng ngân sách

3 Các quy định về vấn đề công khai hoạt động ngân sách nhà nước theo quy định của luật ngân sách nhà nước 2015:

3.1 Nội dung quy định nguyên tắc công khai của hoạt động ngân sách Nhà nước

3.1.1 Công khai tài chính đối với các cấp ngân sách nhà nước.

* Đối với ngân sách nhà nước và ngân sách trung ương:

-Nội dung công khai bao gồm: Cân đối dự toán, quyết toán NSNN đã được Quốc hội quyết định, phê chuẩn; Cân đối dự toán, quyết toán ngân sách trung ương và ngân sách địa phương đã được Quốc hội quyết định, phê chuẩn; Dự toán, quyết toán thu cân đối NSNN theo lĩnh vực đã được Quốc hội quyết định, phê chuẩn; Dự toán, quyết toán chi NSNN, chi ngân sách trung ương và chi ngân sách địa phương theo cơ cấu chi đã được Quốc hội quyết định, phê chuẩn;

Dự toán, quyết toán các khoản thu quản lý qua ngân sách đã được Quốc hội quyết định, phê chuẩn; Dự toán, quyết toán chi ngân sách trung ương theo từng lĩnh vực đã được Quốc hội quyết định, phê chuẩn; Dự án tổng số và chi tiết theo từng lĩnh vực dự toán chi ngân sách trung ương cho từng Bộ, cơ quan ngang

Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở Trung ương đã được Quốc hội quyết định, Thủ tướng Chính phủ giao; tổng số và chi tiết theo từng lĩnh vực quyết toán chi ngân sách trung ương cho từng Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở Trung ương đã được Quốc hội phê chuẩn; Dự toán, quyết toán chi ngân sách trung ương cho các dự án, chương trình mục tiêu quốc gia đã được Quốc hội quyết định, Thủ tướng Chính phủ giao (đối với dự toán), Quốc hội phê chuẩn (đối với quyết toán); Dự toán, quyết toán thu NSNN trên địa bàn, chi cân đối ngân sách địa phương, số bổ sung cân đối, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương cho ngân sách từng tỉnh, thành phố trực thuộc

Trung ương đã được Quốc hội quyết định, Thủ tướng Chính phủ giao (đối với

dự toán), đã được Quốc hội phê chuẩn, Bộ Tài chính thẩm định (đối với quyết toán); tỷ lệ (%) phân chia các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương

và ngân sách từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã được Uỷ Ban thường vụ Quốc hội quyết định, Thủ tướng Chính phủ giao

* Đối với ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và ngân sách cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương:

Việc công khai đối với ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và ngân sách cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương cũng bao gồm những nội dung như việc công khai đối với ngân sách trung ương Bao gồm: Cân đối dự toán, quyết toán ngân sách tỉnh; Dự toán, quyết toán thu, chi ngân sách cấp tỉnh, ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; Dự toán, quyết toán thu, chi ngân sách nhà nước và ngân sách tỉnh trên địa bàn theo từng lĩnh vực; Dự toán, quyết toán chi xây dựng cơ bản cho từng dự án, công trình, chi cho các dự

án, chương trình mục tiêu quốc gia; Dự toán, quyết toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn, chi cân đối ngân sách huyện, thị xã, quận, thành phố thuộc tỉnh, số bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp tỉnh cho ngân sách từng huyện, thị xã, quận, thành phố thuộc tỉnh và tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu phân chia giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương cho ngân sách từng huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh trong thời kỳ ổn định ngân sách

* Đối với ngân sách huyện, quận, thị xã thành phố thuộc tỉnh và ngân sách

xã phường thị trấn, những nội dung công khai cũng tương tự đối với hai ngân sách cấp trên

3.1.2 Công khai tài chính đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ bản có sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Theo quy định của pháp luật hiện hành thì các dự án đầu tư và xây dựng có

sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước được các cơ quan có thẩm quyền quyết định giao kế hoạch vốn đầu tư của nhà nước trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm đều phải được thực hiện công khai tài chính, bao gồm các dự án đang được đầu tư 100 % bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước và dự án được hỗ trợ đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước

Hằng năm cơ quan cấp trên của chủ đầu tư phải thực hiện công khai tài chính các nội dung thuộc thẩm quyền như: Tổng mức vốn đầu tư được nhà nước giao theo kế hoạch trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm và triển khai phân bộ kế hoạch vốn đầu tư cho từng dự án thuộc cấp mình quản lý kết quả lựa chọn nhà thầu đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt của từng lĩnh vực

dự án; số liệu quyết toán vốn đầu tư theo niên độ ngân sách hằng năm của từng

dự án Vậy số liệu kế toán vốn đầu tư khi dự án hoàn thành đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày ký quyết định phân bổ; Điều chỉnh kế hoạch và đầu tư, ký gửi báo cáo quyết toán niên độ ngân sách và

ký quyết định định về việc quyết toán vốn đầu tư hoàn thành hoặc chậm nhất là

15 ngày kể từ ngày có kết quả lựa chọn nhà thầu

Các chủ đầu tư phải thực hiện công khai tài chính các nội dung thuộc quyền quản lý như tổng mức vốn đầu tư, tổng dự toán được duyệt của từng dự

án đầu tư để tạo ra điều chỉnh bổ sung được cơ quan cấp trên của chủ đầu tư cho từng dự án đầu tư kết quả lựa chọn nhà thầu đã được cấp có tổ chức của từng dự án; Số liệu quyết toán vốn đầu tư theo chế độ ngân sách hằng năm của từng dự án Đối với dự án có yêu cầu kiểm toán thì phải công khai kết quả kiểm toán chi tiêu hàng năm; số liệu kế toán vốn đầu tư khi dự án hoàn thành đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

3.1.3 Công khai tài chính đối với các đơn vị dự toán ngân sách, các tổ chức được ngân sách nhà nước hỗ trợ.

Các đơn vị dự toán ngân sách nhà nước có trách nhiệm công khai phân bổ

dự toán ngân sách hằng năm, quyết toán ngân sách nhà nước Thủ trưởng đơn vị

dự toán cấp trên công bố công khai: Dự toán thu - chi ngân sách nhà nước, kể

cả phần điều chỉnh giảm hoặc bổ sung (nếu có) được cấp có thẩm quyền giao; nguồn kinh phí khác và phân bổ cho các đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc (trong đó có dự toán của đơn vị mình trực tiếp sử dụng), các đơn vị ủy quyền (phần kinh phí ủy quyền nếu có)

Thủ trưởng các đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước cũng công bố công khai dự toán thu - chi ngân sách nhà nước, kể cả phần điều chỉnh giảm hoặc bổ sung đã được cấp có thẩm quyền giao và nguồn kinh phí khác và công khai quyết toán một số nội dung chủ yếu như chi mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc

Với các tổ chức được ngân sách nhà nước hỗ trợ, những đơn vị này phải công khai với phân bổ dự toán kinh phí ngân sách nhà nước hỗ trợ và quyết toán ngân sách nhà nước hỗ trợ Trách nhiệm tổ chức thực hiện việc công khai ngân sách thuộc về thủ trưởng tổ chức đó

3.1.4 Công khai tài chính với các doanh nghiệp nhà nước.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, ngoài những doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm với tính chất đặc thù nghề nghiệp mà không phải thực hiện việc công khai tài chính, thì các doanh nghiệp khác đều phải thực hiện việc công khai tài chính

Các doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác các thông tin tài chính phải công khai tại hệ thống báo cáo tài chính hằng năm, bao gồm các thông tin về tài sản, tiền vốn, kết quả sản xuất kinh doanh, tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước, lưu chuyển tiền tệ và thông tin thuyết minh về báo cáo tài chính cho các cơ quan quản lý nhà nước theo chức năng; hoặc các thông tin tài chính về tình hình tài chính, kết

quả hoạt động kinh doanh, các khoản đóng cho ngân sách nhà nước của doanh nghiệp,

3.1.5 Công khai tài chính với các quỹ có nguồn từ ngân sách nhà nước.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, các quỹ do ngân sách nhà nước cấp toàn bộ vốn điều lệ, cấp một phần vốn điều lệ hoặc cấp hỗ trợ nguồn kinh phí hằng năm để thực hiện nhiệm vụ được giao; các quỹ được hình thành và sử dụng theo các mục tiêu của nhà nước; các quỹ mang tính chất bảo hiểm bắt buộc và các quỹ khác có nguồn từ ngân sách nhà nước đều phải công khai tài chính nội dung công khai bao gồm:

+ Các văn bản điều lệ tổ chức và hoạt động; quy trình nghiệp vụ; của chị tài chính; các điều kiện, tiêu chuẩn, quyền lợi và nghĩa vụ của đối tượng được vay hoặc tại chỗ

+ Kế hoạch tài chính hằng năm, trong đó có chi tiết các khoản thu, chi có quan hệ với ngân sách nhà nước

+ Kết quả hoạt động và tài trợ bao gồm cả cho vay và có không tôi mua một vĩ và quyết toán tài chính năm được cấp có thẩm quyền phê duyệt

3.2 Đối tượng thực hiện hoạt động công khai ngân sách Nhà Nước:

Theo quy định hiện hành tại Điều 46 Nghị định 163/2016/NĐ-CP thì đối tượng

và phạm vi thực hiện công khai ngân sách: các cấp ngân sách nhà nước; Đơn

vị dự toán ngân sách;Tổ chức được ngân sách nhà nước hỗ trợ;Chương trình,

dự án đầu tư xây dựng cơ bản có sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

3.2.1 Công khai tài chính đối với các cấp ngân sách nhà nước.

* Đối với ngân sách nhà nước và ngân sách trung ương:

Cơ quan thực hiện việc công khai NSNN và ngân sách trung ương là Bộ Tài Chính Việc công khai phải được thực hiện hàng năm, chậm nhất sau 60