Phương pháp thực nghiệm trong tâm lí học những thực nghiệm nổi tiếng đã được thực hiện trên thế giới

Khái niệm KN thực nghiệm: là quá trình tác động vào đối tượng một cách chủ động, trong những điều kiện đã được khống chế, để gây ra ở đối tượng những biểu hiện về quan hệ nhân quả, tính

Mục lục

A Mở đầu

B Nội dung

I Phương pháp thực nghiệm trong tâm lý học

1 Khái niệm

- Thực nghiệm

- Phương pháp thực nghiệm trong tâm lý học

2 Phân loại

a Thực nghiệm tự nhiên

b Thực nghiệm nhân tạo

I Những phương pháp thực nghiệm nổi tiếng được thực hiện trên thế giới

1 Thực nghiệm Robbers Cave

2 Thực nghiệm “nhạc công vĩ cầm trong ga tàu điện ngầm”

3 Thực nghiệm cầu thang dương cầm

4 Thực nghiệm kẹo dẻo

5 Thực nghiệm căn phòng khói

6 Thực nghiệm xã hội Carlsberg

7 Thực nghiệm Halo

8 Thực nghiệm đồng thuận giả vờ

C Kết thúc

II.

A MỞ ĐẦU

Trong thời đại công nghệ ngày càng phát triển mạnh mẽ như hiện

nay, con người mải chạy theo guồng quay của cuộc sống với “tiền tài”, “danh vọng”,

“sự nghiệp”, chìm đắm trong thế giới ảo của các phương tiện kĩ thuật số, công nghệ

số Bạn ngại giao tiếp, gần gũi với mọi người xung quanh Bạn thờ ơ, vô cảm với mọi hoạt động diễn ra quanh mình Và bạn dần lãng quên đi những điều thú vị, những niềm vui nho nhỏ bình dị với người thân, bạn bè Chính vì lẽ đó, các nhà tâm lý học

xã hội đã đưa ra các thực nghiệm để giải quyết các vấn đề trên Liệu rằng con người

có thực sự dừng lại để ngắm nhìn đánh giá vẻ đẹp của thế giới xung quanh? Làm thế nào xã hội có thể khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động lành mạnh? Có thể thực hiện điều gì để mang lại hòa bình giữa các nhóm đối thủ? Trải qua nhiều thập

kỉ, họ đã có những kết quả khiến chúng ta ngạc nhiên Để làm rõ hơn về vấn đề này,

nhóm em xin giải quyết: Đề 10: “Phương pháp thực nghiệm trong tâm lí học Những

thực nghiệm nổi tiếng đã được thực hiện trên thế giới”

B NỘI DUNG

I Phương pháp thực nghiệm trong tâm lý học

1 Khái niệm

KN thực nghiệm: là quá trình tác động vào đối tượng một cách chủ động, trong những điều kiện đã được khống chế, để gây ra ở đối tượng những biểu hiện về quan hệ nhân quả, tính quy luật, cơ cấu, cơ chế của chúng, có thể lặp đi lặp lại nhiều lần và đo đạc, định lượng, định tính một cách khách quan các hiện tượng cần nghiên cứu

KN phương pháp thực nghiệm: phương pháp thực nghiệm là phương pháp mà trong đó nhà nghiên cứu chủ động tạo ra các hiện tượng mà mình cần nghiên cứu sau khi đã tạo ra điều kiện cần thiết loại trừ yếu tố ngẫu nhiên

2 Phân loại

a.Phương pháp thực nghiệm tự nhiên

- Khái niệm: thực nghiệm tự nhiên là thực nghiệm dựa vào điều kiện hoạt động bình

thường của đối tượng nghiên cứu, lợi dụng ngay hoàn cảnh sinh hoạt, học tập, công tác để thực hiện chương trình đã xác định

- Đặc điểm: trong thực nghiệm tự nhiên, nhà nghiên cứu có thể chủ động gây ra các

biểu hiện và diễn biến tâm lí bằng các khống chế một số nhân tố không cần thiết cho việc nghiên cứu, làm nổi bật những yếu tố cần thiết có khả năng giúp cho việc khai thác, tìm hiểu các nội dung cần thực nghiệm Tùy theo mục đích và nhiệm vụ mà người ta phân biệt các nghiệm tự nhiên nhận định và thực nghiệm hình thành:

+ Thực nghiệm nhận định: chủ yếu nêu lên thực trạng của vấn đề nghiên cứu ở một thời điểm cụ thể

+ Thực nghiệm hình thành( còn gọi là thực nghiệm giáo dục): trong đó tiến hành các tác động giáo dục, rèn luyện nhằm hình thành một phẩm chất tâm lí nào đó ở nghiệm

thể( người bị thực nghiệm)

Ưu điểm:

+ Thu thập được số lượng tài liệu lớn

+ Tài liệu thu được phản ánh được hiện thực khách quan và tương đối chính xác

Nhược điểm: Tài liệu thu được không chính xác bằng tài liệu thu được ctheo phương

pháp thực nghiệm trong phòng thí nghiệm nên vẫn phải làm thí nghiệm nhiều lần

b Phương pháp thực nghiệm trong phòng thí nghiệm

- Khái niệm: Là phương pháp thực nghiệm được tiến hành trong phòng thí nghiệm, có thể dùng các thiết bị đặc biệt hoặc dùng các tài liệu thực nghiệm Người làm thực nghiệm tự tạo ra điều kiện để làm nảy sinh hay phát triển một hiện tượng tâm lí để nghiên cứu, kiểm tra hoặc thu thập những cứ liệu cần thiết về đối tượng nghiên cứu

Phương pháp này có thể dùng các thiết bị chuyên môn, phương tiện kĩ thuật đặc biệt Nếu không thì có thể dùng các tài liệu thực nghiệm

Đặc điểm

+ Đối tượng nghiên cứu:

Trước đây, ít được sử dụng trong khoa học giáo dục, chủ yếu nghiên cứu các đối tượng –

sự vật, hiện tượng, quá trình của tự nhiên và xã hội

Ngày nay, có thể dùng phương pháp này trong việc nghiên cứu hoạt động của con người: vận động, trí nhớ, chú ý, trí tuệ, tình cảm, ý chí và còn sử dụng rộng rãi trong việc nghiên cứu cơ chế sinh lý của các thể hiện tâm lí ở con người, các quá trình nhận thức và trạng thái tâm lí riêng lẻ mà trước hết là cảm giác, tri giác, trí nhớ, chú ý…

+ Phương tiện nghiên cứu:

Nếu sử dụng thiết bị chuyên môn, phương tiện kĩ thuật đặc biệt thì cho phép ghi nhận chính xác những tác động bên ngài và câu trả lời tương ứng của người thực nghiệm Nếu không sử dụng thiết bị máy móc thì dùng tài liệu được soạn thảo một cách chuyên biệt làm phương tiện kích thích các hiện tượng tâm lí cần nghiên cứu Đó là một loạt chữ

số, những đoạn câu mạch lạc hay không mạch lạc, các loại từ có hoặc không có màu sắc xúc cảm… để nhận biết

Ưu điểm:

+ Người nghiên cứu chủ động tạo dựng mô hình thực nghiệm và khống chế các tham số + Tài liệu phản ánh khách quan

+ Tài liệu tương đối chính xác

Nhược điểm:

+ Kết quả thu được trong phòng thí nghiệm hiếm khi được áp dụng thẳng vào điều kiện thực tế

+ Không thể khống chế được hoàn toàn ảnh hưởng của yếu tố chủ quan của người bị thí nghiệm, số lượng người bị thí nghiệm ít, không phản ánh được hoạt động thực tiễn của con người

II Những thực nghiệm nổi tiếng được thực hiện trên thế giới

1 Thực nghiệm Robber Cave

Lý do nào khiến các cuộc xung đột có nguy cơ bùng nổ giữa các nhóm khác nhau? Theo nhà tâm lý học Muzafer Sherif, xung đột giữa các nhóm có xu hướng phát sinh từ sự tranh giành các nguồn lực, từ sự rập khuôn và định kiến Trong một thực nghiệm gây nhiều tranh cãi, các nhà nghiên cứu đặt 22 cậu bé trong độ tuổi từ 11 đến 12 vào trong 2 nhóm tại công viên Robbers Cave ở Oklahoma Những đứa bé chia tách vào trong 2 nhóm và trải qua tuần đầu tiên để thực nghiệm sự kết nối giữa các thành viên trong mỗi nhóm

Đến giai đoạn thứ 2 của thực nghiệm, những đứa trẻ được thi đua cùng nhóm khác, lúc này tiêu điểm của thực nghiệm đặt 2 nhóm cạnh tranh trực tiếp với nhau Điều đó dẫn đến bất hòa đáng kể, như các cậu bé ưu chuộng rõ ràng các thành viên trong nhóm mình và chê bai các thành viên của nhóm còn lại

Trong giai đoạn cuối, các nhà nghiên cứu tổ chức các nhiệm vụ mà yêu cầu 2 nhóm phải làm việc cùng nhau Những nhiệm vụ được chia sẻ này giúp các cậu bé hiểu thêm các hành viên trong nhóm còn lại và cuối cùng dẫn đến một thỏa thuận ngừng “ngưng chiến” giữa các đối thủ

Điều này lí giải cảm giác của các trẻ bị cho là không hoà đồng Trong chỉ một khoảng thời gian ngắn sau nhập học, nhiều trẻ có khả năng làm quen và tiếp xúc tốt sẽ gây ra dựng được cộng đồng bạn bè nhanh chóng thân thiết để hoạt động cùng nhau, bảo vệ nhau, trong khi các trẻ chậm và rụt rè hơn có xu hướng ngày càng bị cô lập Chính vì thế,

mẹ nên luyện cho trẻ thường xuyên ra ngoài, tiếp xúc với mọi người, đối xử cởi mở và

chân thành để sớm hoà đồng, hạn chế tối đa trường hợp bị tách biệt khỏi hội bạn bè và tạo nên mặc cảm và sẽ gặp rất nhiều thiệt thòi trong cuộc sống học đường sau này

2 Thực nghiệm “nhạc công vĩ cầm trong ga tàu điện ngầm”.

Năm 2007, nghệ sĩ vĩ cầm (violinist) nổi tiếng Josh Bell đóng vai một nhạc sĩ đường phố đứng tại một ga tàu điện ngầm bận rộn ở Washington D.C biểu diễn 6 bản nhạc Batch trong suốt 45 phút bằng cây vĩ cầm làm bằng thủ công trị giá hơn 3,5 triệu dollars Tuy vậy, hầu hết mọi người đều hối hả bước qua mà chẳng buồn đứng lại nghe ông đàn

mà không biết rằng hai ngày trước đây ông đã biểu diễn tại một nhà hát lớn của Boston với giá vé 100 dollars cho một chỗ ngồi trong nhà hát

Khi những đứa trẻ thỉnh thoảng đứng lại để nghe tiếng vĩ cầm của ông thì cha mẹ nhanh chóng nắm tay chúng mà kéo đi Thực nghiệm nêu ra một câu hỏi đáng quan tâm, chúng ta đánh giá cao các giá trị nghệ thuật nhưng liệu chúng ta có thực sự dừng lại để thưởng thức những điều đẹp đẽ ở xung quanh chúng ta chăng, hay chúng ta chỉ quan tâm đến những thứ đẹp đẽ, bóng bẩy bên ngoài mà quên đi giá trị đích thực bên trong

3 Thực nghiệm cầu thang dương cầm

Làm thế nào con người thay đổi các hành vi thường ngày và lựa chọn các hành vi lành mạnh hơn? Trong một thực nghiệm xã hội được tài trợ bởi Volkswagen như một phần của sáng kiến “Học thuyết Vui vẻ - Fun Theory” của họ, biến những hoạt động bình thường nhất thành một điều vui vẻ có thể truyền cảm hứng để con người thay đổi hành vi của mình Trong thực nghiệm, một cầu thang được thiết kể để biến thành một bàn phím dương cầm (piano) khổng lồ Ngay bên cạnh cầu thang này là một thang máy cuốn để mọi người lựa chọn giữa đi cầu thang bộ hay thang máy cuốn

Kết quả là có hơn 66% người chọn đi cầu thang bộ so với đi thang máy cuốn, điều đó cho thấy rằng thêm vào một yếu tố vui vẻ có thể truyền cảm hứng cho con người thay đổi hành vi và lựa chọn hành vi lành mạnh hơn

4 Thực nghiệm kẹo dẻo

Người thực hiện là nhà tâm lý học Walter Mischel, ông đã thực hiện thực hiện thực nghiệm về kiểm soát ham muốn Mục tiêu ông hướng tới đó là trong việc học tập sự trì hoãn ham muốn có thể là một yếu tố của thành công trong cuộc sống tương lai

Đối tượng trong các thực nghiệm là trẻ em từ 4-6 tuổi, chúng được đưa vào một phòng thực nghiệm với những món kẹo như: kẹo dẻo hoặc bánh cookie Trước khi ông rời khỏi

đó, ông nói với mỗi đứa nếu sau 15 phút cái kẹo đầu tiên còn thì chúng sẽ được thêm kẹo Kết quả: qua cuộc nghiên cứu các năm sau đó ông thấy rằng những đứa trẻ có khả năng kiềm chế, trì hoãn ham muốn thì kết quả học tập tốt hơn

Từ đó, ta thấy rằng khả năng này hình thành sớm, kéo dài trong cuộc đời đứa trẻ, cũng

là yếu tố dẫn đến thành công

5 Thực nghiệm căn phòng khói

Nếu bạn thấy ai đó gặp rắc rối, bạn có đến để giúp đỡ họ không? Các nhà tâm lý học phát hiện ra rằng điều đó phụ thuộc vào số lượng người có mặt chứng kiến Ta nhiều khả năng

sẽ giúp đỡ ai đó nếu ta là người duy nhất chứng kiến, nhưng khả năng giúp đỡ ít dần khi

ta chỉ là một trong số đám đông chứng kiến

Hiện tượng này gây chú ý cho công chúng sau vụ giết người đáng sợ mà nạn nhân là một

cô gái trẻ có tên Kitty Genovese Có nhiều người chứng kiến cuộc tấn công cô ấy, không

ai kêu gọi giúp đỡ cho đến khi đã quá muộn Hành vi này được xác định là một ví dụ về

hiệu ứng người ngoài cuộc (the bystander effect), hay sự thất bại trong việc ai đó đưa ra

hành động khi có sự chứng kiến của nhiều người khác nữa

Trong một thực nghiệm kinh điển, các nhà nghiên cứu mời các người tham gia vào một căn phòng để điền vào bảng hỏi Đột nhiên, phòng bắt đầu đầy khói Trong một số trường hợp, người tham gia chỉ có một mình, một số khác thì có 3 người tham dự đang chờ điền nữa trong phòng và trong điều kiện cuối cùng có 1 người tham dự và 2 người đóng vai Trong tình huống có 2 người đóng vai trong thực nghiệm, những diễn viên này lờ đi việc

có khói mà tập trung điền bảng hỏi của họ

Khi chỉ có một mình, khoảng ¾ người tham gia rời khỏi phòng và báo cáo về tình trạng

có khói bốc ra cho các nhà nghiên cứu Trong điều kiện có 3 người tham dự trong phòng,

chỉ có dưới 40% báo cáo về khói Trong điều kiện cuối, có 2 người đóng vai lờ đi khói, chỉ 10% người tham gia báo cáo có khói

Thực nghiệm này là một ví dụ tuyệt vời minh chứng cách thức mà nhiều người dựa trên phản ứng của người khác để đưa ra quyết định hành động của chính họ Khi điều gì đó xảy ra, nhưng không có vẻ gì mà ai đó trong đám đông phản ứng, mọi người có xu hướng

lờ đi và không phản hồi cần thiết với tình trạng đó

6.Thực nghiệm Halo

Lịch sử của hiệu ứng halo:

Một thực nghiệm được miêu tả trong một bài báo xuất bản năm 1920, nhà tâm lý học Edward Thorndike yêu cầu các sĩ quan chỉ huy quân đội đưa ra các đánh giá xếp hạng cho các đặc điểm của cấp dưới Thorndike phát hiện ra rằng việc ấn tượng một phẩm chất của một người nào đó, chẳng hạn như trí thông minh, có thể đưa đến những đánh giá cao hơn với các đặc điểm khác chẳng hạn tính lãnh đạo, trung thành, trung thực Ví dụ, suy nghĩ rằng một người nào đó hấp dẫn tạo ra một hiệu ứng hào quang dẫn đến việc tin người đó là tốt bụng, thông minh và vui nhộn Hiệu ứng ngược lại cũng đúng Khi có cảm nhận tiêu cực sẽ dân đến việc có các ấn tượng tiêu cực về các đặc điểm khác của người đó

Hiệu ứng trong đời sống:

Trong lớp học, các giáo viên có thể bị hiệu ứng này ảnh hưởng đến việc đánh giá học sinh Ví dụ, một học sinh có cách cư xử tốt cũng thường được giáo viên cho rằng là người thông minh, siêng năng trước khi giáo viên bắt đầu đánh giá năng lực cụ thể Khi hiệu ứng hào quang xảy ra, chúng có thể làm ảnh hưởng đến việc đánh giá học sinh trên một vài phương diện, thậm chí là điểm của học sinh

Hiệu ứng hào quang có thể ảnh hưởng đến cách giáo viên đối xử với học sinh và cũng đồng thời là việc sinh viên đánh giá về giáo viên Một nghiên cứu chỉ ra rằng một giáo viên ấm áp và thân thiện thường được đánh giá là hấp dẫn, lôi cuốn và dễ thương hơn

7.Thực nghiệm xã hội Carlsberg

Đã có bao giờ bạn cảm thấy mọi người đánh giá thiên lệch đi vì sự hiện diện của bạn? Hay bạn có bao giờ thấy người khác có ấn tượng ban đầu sai lầm về bạn dựa trên cách người khác nhìn bạn không? Thật không may, con người thường nhanh chóng đưa ra nhận định dựa trên đánh giá chớp nhoáng khi lầm đầu tiên họ gặp ai đó Những ấn tượng này chủ yếu dựa trên bề ngoài này đôi khi khiến người ta bỏ qua những đặc điểm và phẩm chất bên trong

Trong một thực nghiệm xã hội khá thú vị, mà thực sự thì nó bắt đầu từ một quảng cáo, một cặp đôi bước vào một rạp chiếu phim đông đúc Chỉ còn 2 ghế trống trong khi 148 ghế khác bao quanh đều có những gã to con xăm trổ đáng sợ ngồi

Bạn sẽ làm gì trong tình huống này? Bạn sẽ bước vào ghế đã mua để thưởng thức phim hay cảm thấy ngại ngùng sợ sệt và bỏ đi? Trong thực nghiệm chính thức thì hầu hết các cặp đôi đều bỏ ra khỏi rạp, chỉ có 1 số rất ít cặp đôi quyết định ở lại xem phim và họ nhận được các tràng cổ vũ từ đám đông hầm hố trong rạp, rồi họ được tặng bia Carlsberg miễn phí Đây là một bài tập tuyệt vời minh họa cho lý do tại sao chúng ta không nên “chỉ đánh giá một cuốn sách qua trang bìa”

8 Thực ngiệm đồng thuận giả vờ

Cuối thập kỷ 70, nhà nghiên cứu Lee Ross cùng các đồng sự thực nghiệm các thực ngiệm khởi đầu Trong một thực nghiệm, các nhà nghiên cứu mời những người tham gia chọn một cách thức để đối phó với một cuộc xung đột tưởng tượng và sau đó sẽ ước lượng xem có bao nhiêu người có cùng đáp án tương tự Họ phát hiện ra rằng bất chấp chọn lựa

là gì thì những người tham gia đều có xu hướng cho rằng đại đa số mọi người đều đồng tình với các lựa chọn đó

Trong nghiên cứu khác, các nhà thực nghiệm yêu cầu các sinh viên trong khuôn viên trường đi bộ và mang một tấm quảng cáo lớn có dòng chữ “Ăn tại Joe’s” Các nhà nghiên cứu sau đó yêu cầu các sinh viên ước lượng xem có bao nhiêu người đồng ý việc thực hiện mang tấm quảng cáo Họ thấy những người đồng ý mang tấm quảng cáo cho rằng phần lớn người khác cũng đồng ý thực việc việc mang tấm quảng cáo Những ai từ chối cầm tấm đó thì cũng cho là mọi người sẽ không đồng ý

Kết quả của những thực nghiệm minh chứng cho những gì được biết đến trong tâm lý học

gọi là hiệu ứng đồng thuận giả vờ (false consensus effect) Không quan trọng niềm tin,

chọn lựa hay hành vì của chúng ta là gì, chúng ta có xu hướng tin rằng đa số người khác cũng đồng ý và có hành động giống cách chúng ta đã làm

C Kết thúc

Như vậy, phương pháp thực nghiệm trong tâm lí học đã giúp chúng ta có một cái nhìn khách quan, chủ động hơn về vấn đề bên trong của cuộc sống Với những thực

nghiệm khác nhau, các nhà tâm lí học đã tác động đến những đối tượng khác nhau, tuy mỗi thực nghiệm đều có những ưu- nhược điểm của riêng mình nhưng tất cả đều hướng tới một mục đích chung là phục vụ giải đáp những vấn đề tâm lí trong những lĩnh vực khác nhau của cuộc sống, đều thu được những kết quả nhất định, góp phần xây dựng cơ sở lí luận cho tâm lí học xã hội và mang một ý nghĩa to lớn, đầy thiết thực cho ngành tâm lí học