Ảnh hưởng của thần thoại đến lĩnh vực văn học và nghệ thuật của văn minh hy lạp cổ đại

Trong nền văn hóa nhân loại, từ những bức vẽ, bức tượng của các nghệ sĩ thời cổ đại cho đến một tập khảo luận, một vở kịch, một cuốn truyện… đều đã khai thác đề tài, cốt truyện, nhân vật

MỞ ĐẦU

Thần thoại Hy Lạp – một di sản văn hóa của nhân dân Hy Lạp, từ lâu đã trở thành một giá trị phổ biến vô cùng quý báu của gia tài văn hóa nhân loại Thật vậy, hiếm có thần thoại của dân tộc nào trên thế giới lại luôn luôn được tái sinh như thần thoại Hy Lạp, lại luôn luôn có mặt trong đời sống hàng ngày như thần thoại Hy Lạp Trong nền văn hóa nhân loại, từ những bức vẽ, bức tượng của các nghệ sĩ thời cổ đại cho đến một tập khảo luận, một vở kịch, một cuốn truyện… đều đã khai thác đề tài, cốt truyện, nhân vật, sự việc trong thần thoại Hy Lạp, đặc biệt là trong lĩnh vực văn học và nghệ thuật của nền văn minh Hy Lạp cổ đại Để làm rõ hơn về vấn đề này, em lựa chọn

đề số 6: “Ảnh hưởng của thần thoại đến lĩnh vực văn học và nghệ thuật của văn minh

Hy Lạp cổ đại.” Trong lúc làm bài vẫn còn nhiều thiếu sót, em mong sự góp ý của thầy

cô để bài làm được hoàn chỉnh hơn

NỘI DUNG

I Khái quát chung về thần thoại Hy Lạp

Thần thoại Hy Lạp là một hệ thống các truyện kể phong phú đẹp đẽ xếp vào hàng những truyện hay nhất thế giới Trước khi có chữ viết, người Hy Lạp đã sáng tác những câu chuyện kì diệu để gửi vào đó nhận thức về thế giới, kinh nghiệm sống và ước mơ, khát vọng

Ở Hy Lạp, trong giai đoạn từ thế kỉ VIII – VI TCN, nhân dân đã sáng tạo ra một kho tang thần thoại rất phong phú, bao gồm những truyện về khai thiên lập địa, về các thần thuộc các lĩnh vực đời sống xã hội, về các anh hùng dũng sĩ Đến thế kỉ VIII TCN, cùng với sự phát triển của gia đình phụ quyền, các thần được sắp xếp lại thành một hệ thống có tôn ti trật tự Bên cạnh đó, người Hy Lạp cổ đại còn sáng tạo ra các thần bảo

hộ các ngành nghề và các lĩnh vực khác trong cuộc sống như: Apolo là thần ánh sáng

và nghệ thuật, Ơtecpo là thần âm nhạc, Tali là thần hài kịch,Urani là thần thiên văn,…

Thần thoại Hy Lạp được thể hiện rõ ràng trong tập hợp đồ sộ những truyện kể, và trong các tác phẩm nghệ thuật tượng trưng Hy Lạp, chẳng hạn như các tranh vẽ trên bình gốm và các đồ tế lễ Thần thoại Hy Lạp cố gắng giải thích nguồn gốc của thế giới, và

kể tỉ mỉ về cuộc đời và các cuộc phiêu lưu của một tập hợp đa dạng những vị thần, nữ thần, anh hùng và những sinh vật thần thoại

Thần thoại Hy Lạp phản ánh nguyện vọng của nhân dân trong việc giải thích và đấu tranh với tự nhiên., đồng thời phản ánh cuộc sống lao động và hoạt động xã hội Do được tạo nên từ thực tế cuộc sống, các thần của Hy Lạp không phải là những lực lượng

xa vời, có uy quyền tuyệt đối và đáng sợ như các thần ở phương Đông mà là những hình tượng rất gần gũi với con người Thần của Hy Lạp cổ đại còn có tình cảm yêu ghét vui buồn, thậm chí cũng có ưu điểm, khuyết điểm như có khi thì rộng lượng, có khi thì hẹp hòi, cũng đa tình ghen tuông, …

II Ảnh hưởng của thần thoại Hy Lạp đến lĩnh vực văn học và nghệ thuật

của văn minh Hy Lạp cổ đại

Thần thoại Hy Lạp có ảnh hưởng rất quan trọng đối với nền văn học nghệ thuật Hy Lạp, vì nó đã cung cấp một kho đề tài và nguồn ảnh hưởng cho thơ, kịch, điêu khắc và

hội họa của Hy Lạp cổ đại Marx nhận định: “Thần thoại Hy Lạp không chỉ là kho vũ khí của Hy Lạp cổ đại mà còn là mảnh đất màu mỡ cho bán đảo này”, “Không có thần thoại Hy Lạp thì không có nghệ thuật Hy Lạp.”

1 Về văn học

a Thơ

Từ một câu chuyện trong thần thoại, đã có rất nhiều nhà thơ, nhà văn đã sử dụng những

sự tích trong thần thoại đó để viết ra các tác phẩm văn học Nói về thơ ca của Hy Lạp

cổ đại trước hết phải kể đến hai tập sử thi nổi tiếng: Iliat và Ôdixe Tương truyền rằng tác giả của hai tác phẩm này là Hôme, một nhà thơ mù Đề tài của Iliat và Ôdixe đều

khai thác từ cuộc chiến tranh giữa các quốc gia ở Hy Lạp với thành Tơroa ở Tiểu Á Tuy sự thực lịch sử là như vậy nhưng theo thơ Hôme, nguyên nhân của cuộc chiến

tranh này đã được gắn liền với những huyền thoại rất diễm lệ Đó là: Trong tiệc cưới của nữ thần Têtit và Pêle, riêng nữ thần bất hòa Irit không được mời tới dự Tức giận

vì việc đó, Irit đã ném vào giữa bàn tiệc một quả táo bằng vàng trong đó có dòng chữ:”Tặng người đẹp nhất” Ba nữ thần Hêra, Atena và Aphrodit tranh nhau danh hiệu người đẹp nhất và nhờ thần Dớt phân xử Dớt bảo họ đi gặp chàng trai đẹp nhất châu Á là Parit Khi gặp Parit, Aphrodit hứa sẽ giúp Parit lấy được Hêlen, người phụ

nữ đẹp nhất châu Âu nếu xử cho mình thắng cuộc Parit thỏa mãn yêu cầu của Aphrodit và Aphrodit cũng đã giữ lời hứa của mình Sau đó, Parit đã lấy được Hêlen đem về thành Tơroa Nhưng Hêlen lúc bấy giờ đã là vợ của Menelat, vua của Xpac Vì vậy, Mêlelat đã nhờ anh mình là Agamennong, vua của Mixen tấn công thành Tơroa

để cứu vợ.

Hai tập Iliat và Ôdixe không những là hai tác phẩm quan trọng trong kho tang văn học

thế giới mà còn là những tác phẩm có giá trị về lịch sử

Đến thế kỉ VII, VI TCN, thơ trữ tình bắt đầu xuất hiện Các thi sĩ tiêu biểu là Parot, Acsilocut, Xapho, Panhda,…

Đến nữ sĩ Xapho thơ trữ tình Hy Lạp đã đạt đến trình độ rất điêu luyện Xapho được gọi là “nàng thơ thứ mười” của thơ ca Hy Lạp sau chin nàng thơ trong thần thoại vì thơ của bà dịu dàng, uyển chuyển, lại có cốt cách phong nhã, thanh tao và thường đượm vẻ buồn vì phần lớn đề tài đều có tính chất thương cảm Các tác phẩm đều gắn với các

thần thoại của Hy Lạp, ví dụ trong bài thơ “Tặng nữ thần sắc đẹp”, tác giả đã cầu xin

nữ thần giúp mình thoát khỏi sự khổ não, được toại nguyện trong tình yêu

Ngoài thơ trữ tình, có một số nhà thơ còn sáng tác về chủ đề chính trị, trong đó, bài

Hành khúc của Tiecte ca ngợi sự anh dũng của người Xpac được coi là mẫu mực của

loại thơ ca chiến đấu

b Kịch

Nghệ thuật kịch của Hy Lạp bắt nguồn từ các hình thức ca múa, hóa trang trong các ngày lễ hội, nhất là lễ hội thần Rượu nho Đionixot Trong những ngày lễ hội này, người ta múa hát hóa trang, khoác da cừu, đeo mặt nạ diễn lại những sự tích trong thần thoại Lúc đầu chỉ có những đội đồng ca hát những bài ca ngợi thần Rượu, sau thêm một diễn viên hát đế, như vậy bắt đầu có đối đáp Cơ sở của kịch bắt đầu xuất hiện Kịch Hy Lạp có hai loại: bi kịch và hài kịch Những nhà soạn kịch tiêu biểu nhất là Etsin, Xophoclo và Oripit

Hầu hết các tác phẩm của Etsin đều lấy đề tài trong thần thoại Hy Lạp, nhưng chất liệu của tác phẩm lại là tình hình xã hội đương thời Những vở kịch tiêu biểu của ông là Orexte, Promete

Kịch của Xophoclo thường xoay quanh quan niệm về số phận, kết hợp với việc ca ngợi

tài năng của con người Tác phẩm nổi tiếng của ông là vở Odip làm vua Vở kịch này

dựa theo truyền thuyết về Odip, con vua Laiut và hoàng hậu Giocaxta

Bên cạnh bi kịch là chủ yếu, ở Hy Lạp cổ đại còn có hài kịch Đề tài của hài kịch thường là những chuyện lặt vặt trong cuộc sống hàng ngày

2 Về nghệ thuật

Nghệ thuật Hy Lạp bao gồm ba mặt chủ yếu là kiến trúc, điêu khắc, hội họa

a Kiến trúc

Trong các thành bang Hy Lạp có nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu: đền miếu, rạp hát, sân vận động,… đặc biệt là các ngôi đền Các ngôi đền này được xây dựng với chức năng chủ yếu đó là để tôn thờ các vị thần Trong các công trình ấy, tiêu biểu nhất, đẹp nhất là đền Pactenong Ngôi đền được xây bằng đá trắng, xung quanh có hành lang với 46 cột tròn trang trí rất đẹp, trên có bức tường dài 276m có những

bức phù điêu dựa theo các đề tài thần thoại Trong đền có tượng nữ thần Atena, vị thần phù hộ của Aten Ngoài ra còn có đền thần Dớt ở Olempi, đền thờ thần Biển cả Poseidon ở Sounion, đền Paestum thờ thần Hera,…

Đóng góp lớn nhất của kiến trúc Hy Lạp sau này phải kể đến việc họ tìm tòi ra ba

hình thức cột là: Doric, Ionic và Corinth Những thức cột Hy Lạp đã mang đến cho kiến trúc một hình thức, một sức sống, chịu đựng được thử thách của thời gian, biểu trưng cho vẻ đẹp trong sáng, khỏe mạnh và tinh tế của kiến trúc cổ điển: Cột Doric mang một vẻ đẹp thô sơ mạnh mẽ và đầy nam tính; cột Ionic mang một vẻ đẹp nữ tính mềm mại, giàu tính trang trí; cột Corinth mang những đường nét mảnh mai và giàu tính trang trí, hoa lệ

b Điêu khắc

Tác phẩm điêu khắc Hy Lạp rất quan trọng, phần lớn trong số chúng nói với chúng

ta một câu chuyện về vị thần, anh hùng, sự kiện, sinh vật thần thoại và văn hóa Hy Lạp nói chung

Trong điêu khắc tạo rất nhiều hình ảnh bán thân hoặc khỏa thân của những vị thần

có vẻ đẹp lý tưởng, từ đó nhằm ca ngợi các vị thần Thân hình người đàn ông và người đàn bà đương nhiên là sự thể hiện tốt nhất, đúng nhất hình ảnh các vị thần Trong khi tạo ra các hình tượng như thế, người nghệ sĩ Hy Lạp đã ban cuộc sống cho những vị thần của nhân dân mình Quan điểm "Thần người đồng hình đồng tính" làm cho thần chỉ có khuôn mặt của người và tình cảm của người biểu hiện nghệ thuật với cuộc sống con người có hơi thở chung

Nghệ thuật điêu khắc Hy Lạp đến thế kỉ V TCN có nhiều kiệt tác gắn liền với tên tuổi những nghệ sĩ tài năng như Mirong, Phidiat, Policlet Những bức tượng điêu

khắc nổi tiếng có thể kể đến như: Lực sĩ ném đĩa sắt, người chỉ huy chiến đấu, tượng thần Dớt, tượng thần Hera, nữ chiến sĩ Amadong bị thương,…

c Hội họa

Nghệ thuật hội họa của Hy Lạp rất đẹp, nhưng tiếc rằng các tác phẩm về lĩnh vực này truyền lại đến ngày nay rất ít Các tác giả, tác phẩm danh tiếng của họ còn được lưu truyền trong sách, truyện ta biết được tên tuổi: Apenlơ, Giơxít, Pôlinhơ… với

đề tài chủ yếu là lịch sử và thần thoại Hy Lạp Các tác phẩm được vẽ với phong cách tả thực sinh động

Ngoài ra có một nguồn tài liệu khá phong phú cho nghệ thuật vẽ hình mang tính đồ hoạ, đó là những hình vẽ trên những chiếc bình cổ Hy Lạp Điều đáng chú ý là các hình vẽ trang trí trên đồ gốm cổ Hy Lạp có hai cách trang trí: Hình vẽ đen trên nền trắng sáng hoặc hình vẽ màu đỏ trên nền gốm đen Các hoạ sĩ trang trí lưu ý đặc biệt đến yếu tố nét, mảng trong các hình vẽ Đề tài thay đổi qua các thời kỳ: Thần thoại, duyên dáng và đa tình, lịch sử

 Như K.Marx đã nói, thần thoại là “vật liệu của nghệ thuật Hy Lạp”, là “kho tang của nghệ thuật Hy Lạp”, là “mảnh đất nuôi dưỡng nghệ thuật Hy Lạp” Thần

thoại Hy Lạp được văn học hóa, nghệ thuật hóa; còn văn học, nghệ thuật thì lại

nảy sinh ra từ thần thoại, lại từ cái “mảnh đất nuôi dưỡng” mà cất tiếng ca, cất

tiếng hát chào đời mà lớn lên và trưởng thành Văn học nghệ thuật được thần thoại hóa Nếu như trước kia trong thời kỳ công xã thị tộc, thần thoại Hy Lạp trong trạng thái truyền miệng đã là “tự nhiên và các hình thái xã hội được trí tưởng tượng dân gian chế biến đi một cách nghệ thuật – không tự giác” thì giờ đây lại được trí tưởng tượng của cá nhân người nghệ sĩ chế biến đi một cách nghệ thuật – tự giác Đó là con đường của thần thoại Hy Lạp đi vào nền văn minh cổ đại Hy Lạp

KẾT LUẬN

Thần thoại Hy Lạp đi vào nền văn minh cổ đại Hy Lạp bằng con đường văn học nghệ thuật, và có sức ảnh hưởng vô cùng to lớn đến cả văn học và nghệ thuật Hy Lạp Những giá trị nhân văn vốn có của thần thoại chẳng những không bị nhấn chìm trong những nguyên tắc chuẩn mẫu, những giáo điều của hệ tư tưởng tôn giáo,

mà lại còn được con mắt của văn học nghệ thuật phát hiện ra và nâng cao lên Điều

đó giải thích cho chúng ta rõ vì sao thần thoại Hy Lạp được đánh giá là giàu tính nhân văn hơn một số thần thoại khác Còn về văn học nghệ thuật Hy Lạp trong nền

văn minh cổ đại, đúng như K.Marx đã nhận định: “Không có thần thoại Hy Lạp thì không có nghệ thuật Hy Lạp”.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Lịch sử văn minh thế giới – NXB Giáo dục Việt Nam

2 Tập bài giảng Lịch sử văn minh thế giới – NXB Hồng Đức

3 Thần thoại Hy Lạp – Nguyễn Văn Khỏa biên soạn

4 https://vi.wikipedia.org/wiki/Nền_văn_minh_Hy_Lạp

5 https://vi.wikipedia.org/wiki/Thần_thoại_Hy_Lạp

6 http://tailieu.vn/tag/nghe-thuat-hy-lap-co-dai.html

7. http://phalaibuon.blogspot.com/2012/06/van-hoc-phuong-tay-van-hoc-hy-lap-la-ma.html

PHỤ LỤC

Một số hình ảnh về ảnh hưởng của thần thoại trong nghệ thuật của văn

minh Hy Lạp cổ đại.

3 hình thức cột tiêu biểu của Hy Lạp

Đền thờ thần Zeus đã trở thành thánh địa thờ cúng thần Zeus của người Hy Lạp, được

công nhận là kỳ quan thế giới cổ đại được người đời trân trọng

Đền Parthenon, đứng sừng sững trên thành cổ Acropolis ở Athens, đã được nhiều nhà sử học và khảo cổ học nhìn nhận là biểu tượng của nền dân chủ Athen và cái

nôi của nền văn minh phương Tây

Bức tượng nữ thần chiến thắng có cánh Bức tượng thần Hermes