Bài tập lớn Tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu và giải quyết hậu quả pháp lí khi giao dịch dân sự vô hiệu

Giao dịch dân sự là căn cứ phổ biến, thông dụng nhất trong các căn cứ làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự; là phương tiện pháp lí quan trọng nhất trong giao lưu dân sự, trong việc dịch chuyển tài sản và cung ứng dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của tất cả các thành viên trong xã hội; là một trong những phương thức hữu hiệu cho cá nhân, pháp nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác xác lập và thực hiện các quyền nghĩa vụ dân sự nhằm thỏa mãn các nhu cầu trong sinh hoạt, tiêu dùng, và trong sản xuất kinh doanh. Giao dịch dân sự càng có ý nghĩa quan trọng trong điều kiện của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên không phải bất kì giao dịch dân sự nào cũng hợp pháp và có hiệu lực pháp luật, thực tế cho thấy việc tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu và giải quyết hậu quả pháp lí khi giao dịch dân sự vô hiệu vẫn là vấn đề phức tạp, gây ra nhiều vướng mắc

M C L C Ụ Ụ

A Đ T V N Đ Ặ Ấ Ề 1

B GI I QUY T V N Đ .1 Ả Ế Ấ Ề

I KHÁI NI M 1 Ệ

1 Khái ni m giao d ch dân s ệ ị ự 1

2 Điêu ki n có hi u l c c a giao d ch dân ệ ệ ự ủ ị

s ự 2

3 Giao d ch dân s vô hi u 3 ị ự ệ

4 Phân lo i giao d ch dân s ạ ị ự vô

A Đ T V N Đ Ặ Ấ Ề

Giao d ch dân s là căn c ph bi n, thông d ng nh t trong các cănị ự ứ ổ ế ụ ấ

c làm phát sinh, thay đ i, ch m d t quy n và nghĩa v dân s ; làứ ổ ấ ứ ề ụ ự

phương ti n pháp lí quan tr ng nh t trong giao l u dân s , trong vi cệ ọ ấ ư ự ệ

d ch chuy n tài s n và cung ng d ch v nh m đáp ng nhu c u ngàyị ể ả ứ ị ụ ằ ứ ầcàng tăng c a t t c các thành viên trong xã h iủ ấ ả ộ ; là m t trong nh ngộ ữ

phương th c h u hi u cho cá nhân, pháp nhân, h gia đình, t h p tácứ ữ ệ ộ ổ ợxác l p và th c hi n các quy n nghĩa v dân s nh m th a mãn các nhuậ ự ệ ề ụ ự ằ ỏ

c u trong sinh ho t, tiêu dùng, và trong s n xu t kinh doanh Giao d chầ ạ ả ấ ịdân s càng có ý nghĩa quan tr ng trong đi u ki n c a n n kinh t thự ọ ề ệ ủ ề ế ị

trường đ nh hị ướng XHCN nở ước ta trong giai đo n hi n nay.ạ ệ Tuy nhiênkhông ph i b t kì giao d ch dân s nào cũng h p pháp và có hi u l cả ấ ị ự ợ ệ ựpháp lu tậ , th c t cho th y vi c tuyên b giao d ch dân s vô hi u vàự ế ấ ệ ố ị ự ệ

gi i quy t h u qu pháp lí khi giao d ch dân s vô hi u v n là v n đả ế ậ ả ị ự ệ ẫ ấ ề

ph c t p, gây ra nhi u vứ ạ ề ướng m c.ắ

B GI I QUY T V N Đ Ả Ế Ấ Ề

I Khái ni m ệ

1 Khái ni m giao d ch dân s ệ ị ự

Ch đ nh giao d ch dân s l n đ u tiên đế ị ị ự ầ ầ ược quy đ nh trong BLDSị

nước ta ban hành ngày 28/10/1995 và có hi u l c ngày 1/7/1996, sauệ ự

đó đượ ửc s a đ i, b sung trong BLDS năm 2005 Trổ ổ ước khi BLDS 2005

ra đ i, giao d ch dân s ch a đờ ị ự ư ược quy đ nh m t cách riêng rẽ, c th ị ộ ụ ể

V i s ra đ i c a BLDS 1995, giao d ch dân s đã chính th c đớ ự ờ ủ ị ự ứ ược đề

c p đ n (khái ni m, đi u ki n có hi u l c c a giao d ch dân s , giaoậ ế ệ ề ệ ệ ự ủ ị ự

d ch dân s vô hi u…) S c ng c và b sung các quy đ nh này trongị ự ệ ự ủ ố ổ ịBLDS 2005 đã ch ng minh ý nghĩa, vai trò quan tr ng trong vi c đi uứ ọ ệ ề

ch nh quan h dân s nỉ ệ ự ước ta

Trong th c ti n đ i s ng xã h i, đa s các quan h dân s đ u đự ễ ờ ố ộ ố ệ ự ề ược

đi u ch nh thông qua h p đ ng và hành vi pháp lý đ n phề ỉ ợ ồ ơ ương g iọchung là giao d ch dân s T i Đi u 116, BLDS năm 2015 xác đ nh: “Giaoị ự ạ ề ị

d ch dân s là h p đ ng ho c hành vi pháp lý đ n phị ự ợ ồ ặ ơ ương làm phátsinh, thay đ i ho c ch m d t quy n, nghĩa v dân s ” Theo đó, chổ ặ ấ ứ ề ụ ự ỉ

nh ng giao d ch là hành vi pháp lý đ n phữ ị ơ ương ho c đặ ược xác l p b ngậ ằ

h p đ ng thì m i là giao d ch dân s Đây cũng là cách phân lo i phợ ồ ớ ị ự ạ ổ

bi n nh t c a giao d ch dân s hi n nay ế ấ ủ ị ự ệ

H p đ ng dân s là lo i giao d ch dân s r t ph bi n trong cu cợ ồ ự ạ ị ự ấ ổ ế ộ

s ng hàng ngày Xét v b n ch t, h p đ ng dân s là cách th hi n ý chíố ề ả ấ ợ ồ ự ể ệ

ch quan c a các bên khi xác l p h p đ ng dân s hay có th nói nó làủ ủ ậ ợ ồ ự ể

s th a thu n ý chí c a 2 hay nhi u bên v vi c xác l p, thay đ i ho cự ỏ ậ ủ ề ề ệ ậ ổ ặ

ch m d t quy n và nghĩa v dân s M i cam k t, th a thu n h p phápấ ứ ề ụ ự ọ ế ỏ ậ ợghi trong h p đ ng đợ ồ ược Nhà nước b o h Nhìn chung, h p đ ng dânả ộ ợ ồ

s khá đa d ng và phong phú.ự ạ

Hành vi pháp lý đ n phơ ương là giao d ch trong đó th hi n ý chí c aị ể ệ ủ

1 bên nh m làm phát sinh, thay đ i, ch m d t quy n và nghĩa v dânằ ổ ấ ứ ề ụ

s Bên ch th đó có th g m m t ngự ủ ể ể ồ ộ ười ho c nhi u ngặ ề ười (ví d nhụ ư

v ch ng l p di chúc chung) Hành vi pháp lý đ n phợ ồ ậ ơ ương là m t giaoộ

d ch cho nên cũng ph i đáp ng nh ng đi u ki n có hi u l c c a giaoị ả ứ ữ ề ệ ệ ự ủ

d ch dân s và cũng có th b tuyên b vô hi u n u không đáp ng m tị ự ể ị ố ệ ế ứ ộtrong các đi u ki n đó ề ệ

Ngoài ra, b t kỳ m t giao d ch dân s nào cũng làm phát sinh h uấ ộ ị ự ậ

qu pháp lý nh t đ nh đó chính là các quy n và nghĩa v c a các chả ấ ị ề ụ ủ ủ

th để ược pháp lu t b o đ m th c hi n Thông thậ ả ả ự ệ ường các giao d chịdân s đó ch phát sinh hi u l c khi phù h p v i các quy đ nh c a phápự ỉ ệ ự ợ ớ ị ủ

lu t Trong trậ ường h p ngợ ượ ạc l i, giao d ch dân s đó sẽ b tuyên b làị ự ị ố

vô hi u và phát sinh nh ng h u qu pháp lý t vi c tuyên b đó.ệ ữ ậ ả ừ ệ ố

2 Đi u ki n có hi u l c c a giao d ch dân s ề ệ ệ ự ủ ị ự

Bên c nh nguyên t c tôn tr ng quy n t do th a thu n c a các bênạ ắ ọ ề ự ỏ ậ ủtrong giao d ch thì pháp lu t cũng đ t ra m t s yêu c u t i thi u bu cị ậ ặ ộ ố ầ ố ể ộcác ch th ph i tuân th theo – đó là các đi u ki n có hi u l c c aủ ể ả ủ ề ệ ệ ự ủgiao d ch Ch nh ng giao d ch h p pháp thì m i làm phát sinh quy n,ị ỉ ữ ị ợ ớ ềnghĩa v c a ch th tham gia giao d ch M i cam k t, th o thu n h pụ ủ ủ ể ị ọ ế ả ậ ợpháp có hi u l c b t bu c đ i v i các bên và đệ ự ắ ộ ố ớ ược pháp lu t b o h ậ ả ộCác đi u ki n có hi u l c c a giao d ch đề ệ ệ ự ủ ị ược quy đ nh t i Đi u 117ị ạ ềBLDS năm 2015: Đi u ki n có hi u l c c a giao d ch dân sề ệ ệ ự ủ ị ự

1 Giao d ch dân s có hi u l c khi có đ các đi u ki n sau đây:ị ự ệ ự ủ ề ệ

a) Ch th có năng l c pháp lu t dân s , năng l c hành vi dân s phùủ ể ự ậ ự ự ự

h p v i giao d ch dân s đợ ớ ị ự ược xác l p;ậ

b) Ch th tham gia giao d ch dân s hoàn toàn t nguy n;ủ ể ị ự ự ệ

c) M c đích và n i dung c a giao d ch dân s không vi ph m đi uụ ộ ủ ị ự ạ ề

c m c a lu t, không trái đ o đ c xã h i.ấ ủ ậ ạ ứ ộ

2 Hình th c c a giao d ch dân s là đi u ki n có hi u l c c a giaoứ ủ ị ự ề ệ ệ ự ủ

d ch dân s trong trị ự ường h p lu t có quy đ nh.ợ ậ ị

T quy đ nh trên có th hi u đi u ki n có hi u l c c a giao d ch dânừ ị ể ể ề ệ ệ ự ủ ị

s là nh ng đi u ki n do pháp lu t duy đ nh mà m t giao d ch dân sự ữ ề ệ ậ ị ộ ị ự

mu n phát sinh hi u l c pháp lý ph i th a mãn các đi u ki n đó Tuyố ệ ự ả ỏ ề ệnhiên trên th c t , đ xác đ nh m t giao d ch có phát sinh hi u quự ế ể ị ộ ị ệ ảpháp lý hay không chúng ta còn ph i căn c vào các quy đ nh khác c aả ứ ị ủpháp lu t có liên quan và các ngành lu t đi u ch nh giao d ch đó.ậ ậ ề ỉ ị

3 Giao d ch dân s vô hi u: ị ự ệ

Khái ni m: Nhìn dệ ưới góc đ nghiên c u khoa h c, dù thu t ng giaoộ ứ ọ ậ ữ

d ch dân s vô hi u đị ự ệ ược s d ng khác r ng rãi nh ng l i ch a có tàiử ụ ộ ư ạ ư

li u nào nêu ra khái ni m khoa h c c th Trong BLDS năm 2015 , t iệ ệ ọ ụ ể ạ

Đi u 117 có quy đ nh v các đi u ki n có hi u l c c a giao d ch dân s ,ề ị ề ề ệ ệ ự ủ ị ựcăn c vào các quy đ nh này mà xây d ng nên quy đ nh chung v giaoứ ị ự ị ề

d ch dân s vô hi u:ị ự ệ

“Đi u 122: ề Giao d ch dân s vô hi u ị ự ệ

Giao d ch dân s không có m t trong các đi u ki n đ ị ự ộ ề ệ ượ c quy đ nh ị

t i Đi u 117 c a B lu t này thì vô hi u, tr tr ạ ề ủ ộ ậ ệ ừ ườ ng h p B lu t này ợ ộ ậ

có quy đ nh khác” ị

Nh v y các đi u ki n có hi u l c c a giao d ch dân s làm c sư ậ ề ệ ệ ự ủ ị ự ơ ởcho vi c xác đ nh giao d ch dân s vô hi u Căn c vào các quy đ nh trên,ệ ị ị ự ệ ứ ị

ta có th khái quát: “Giao d ch dân s vô hi u là giao d ch dân s khôngể ị ự ệ ị ự

th a mãn m t trong các đi u ki n có hi u l c c a giao d ch dân s doỏ ộ ề ệ ệ ự ủ ị ựpháp lu t quy đ nh” B ng vi c quy đ nh các đi u ki n và m t s trậ ị ằ ệ ị ề ệ ộ ố ường

h p c th d n đ n giao d ch dân s vô hi u, Nhà nợ ụ ể ẫ ế ị ự ệ ước có th ki mể ểsoát các giao d ch dân s nh t đ nh đ đ m b o tính n đ nh trong giaoị ự ấ ị ể ả ả ổ ị

l u dân s ư ự

4 Phân lo i giao d ch dân s vô hi uạ ị ự ệ

Các trường h p giao d ch b vô hi u có th đợ ị ị ệ ể ược phân thành hainhóm chính: Vô hi u tuy t đ i (hay còn g i là vô hi u đệ ệ ố ọ ệ ương nhiên) và

vô hi u tệ ương đ i (hay còn g i là vô hi u b tuyên) S phân lo i nêuố ọ ệ ị ự ạtrên d a vào m t s đ c đi m th hi n b n ch t c a hai khái ni mự ộ ố ặ ể ể ệ ả ấ ủ ệgiao d ch dân s vô hi u tuy t đ i và vô hi u tị ự ệ ệ ố ệ ương đ i Đó là:ố

Th nh t là s khác bi t v trình t vô hi u c a giao d ch Giao d chứ ấ ự ệ ề ự ệ ủ ị ịdân s vô hi u tuy t đ i thì m c nhiên b coi là vô hi u Còn đ i v i cácự ệ ệ ố ặ ị ệ ố ớgiao d ch vô hi u tị ệ ương đ i thì không m c nhiên vô hi u mà ch tr nênố ặ ệ ỉ ở

vô hi u khi có đ n yêu c u c a ngệ ơ ầ ủ ười có quy n, l i ích liên quan và bề ợ ịtoà án tuyên b vô hi u.ố ệ

Th hai là s khác bi t v th i h n yêu c u tuyên b giao d ch vôứ ự ệ ề ờ ạ ầ ố ị

hi u Đ i v i các giao d ch dân s vô hi u tuy t đ i thì th i h n yêuệ ố ớ ị ự ệ ệ ố ờ ạ

c u toà án tuyên b giao d ch vô hi u không b h n ch Còn đ i v i cácầ ố ị ệ ị ạ ế ố ớgiao d ch dân s vô hi u tị ự ệ ương đ i thì th i hi u kh i ki n yêu c u toàố ờ ệ ở ệ ầ

án tuyên b giao d ch dân s vô hi u là hai năm k t ngày giao d chố ị ự ệ ể ừ ịdân s đự ược xác l p (Đi u 132 BLDS 2015) Có m t đi m c n l u ý làậ ề ộ ể ầ ư

trường h p vô hi u do vi ph m các quy đ nh b t bu c v hình th cợ ệ ạ ị ắ ộ ề ứcũng thu c nhóm vô hi u tuy t đ i nh ng theo quy đ nh c a Đi u 132ộ ệ ệ ố ư ị ủ ềBLDS 2015 thì th i h n yêu c u tuyên b giao d ch vô hi u là hai nămờ ạ ầ ố ị ệ

k t ngày giao d ch để ừ ị ược xác l p (gi ng nh các trậ ố ư ường h p vô hi uợ ệ

tương đ i, b i vì, hi u l c c a giao d ch ph thu c vào ý chí c a chố ở ệ ự ủ ị ụ ộ ủ ủ

th mà không ph i là c a Nhà nể ả ủ ước)

Th ba, giao d ch dân s thu c trứ ị ự ộ ường h p vô hi u tuy t đ i có thợ ệ ệ ố ể

b vô hi u không ph thu c vào quy t đ nh c a toà án mà đị ệ ụ ộ ế ị ủ ương nhiênkhông có giá tr , vì giao d ch vi ph m pháp lu t nghiêm tr ng cho nênị ị ạ ậ ọ

Nhà nước không b o h Còn đ i v i giao d ch dân s vô hi u tả ộ ố ớ ị ự ệ ương đ iốthì quy t đ nh c a toà án là c s làm cho giao d ch tr nên vô hi u.ế ị ủ ơ ở ị ở ệQuy t đ nh c a toà án mang tính ch t phán x Toà án ti n hành gi iế ị ủ ấ ử ế ảquy t v vi c khi có đ n yêu c u c a các bên (ho c c a đ i di n h pế ụ ệ ơ ầ ủ ặ ủ ạ ệ ợpháp c a h ) Bên yêu c u ph i có nghĩa v ch ng minh trủ ọ ầ ả ụ ứ ước toà các

c s c a yêu c u D a trên nh ng minh ch ng đó toà án m i cân nh cơ ở ủ ầ ự ữ ứ ớ ắ

đ ra quy t đ nh giao d ch có b coi là vô hi u hay không.ể ế ị ị ị ệ

Giao d ch dân s b xem là vô hi u tuy t đ i ị ự ị ệ ệ ố

Giao d ch dân s vô hi u do vi ph m đi u c m c a lu t, trái đ o đ c ị ự ệ ạ ề ấ ủ ậ ạ ứ

xã h i (Đi u 123 B lu t dân s 2015): ộ ề ộ ậ ự Giao d ch dân s có m c đích, n iị ự ụ ộdung vi ph m đi u c m c a lu t, trái đ o đ c xã h i thì vô hi u Đi uạ ề ấ ủ ậ ạ ứ ộ ệ ề

c m c a lu t là nh ng quy đ nh c a lu t không cho phép ch th th cấ ủ ậ ữ ị ủ ậ ủ ể ự

hi n nh ng hành vi nh t đ nh BLDS 2015 đã thu h p ph m vi đi uệ ữ ấ ị ẹ ạ ề

c m “c a lu t” so v i BLDS 2005 đi u c m “c a pháp lu t” Đ o đ c xãấ ủ ậ ớ ề ấ ủ ậ ạ ứ

h i là nh ng chu n m c ng x chung trong đ i s ng xã h i, độ ữ ẩ ự ứ ử ờ ố ộ ược

c ng đ ng th a nh n và tôn tr ng.ộ ồ ừ ậ ọ

Giao d ch vi ph m quy đ nh này đị ạ ị ương nhiên b coi là vô hi u khôngị ệ

ph thu c vào ý chí c a các bên tham gia giao d ch Tài s n giao d ch vàụ ộ ủ ị ả ị

l i t c thu đợ ứ ược có th b t ch thu, sung quỹ nhà nể ị ị ước Ví d : Giao d chụ ịmua bán và v n chuy n vũ khí vô hi u do vi ph m đi u c m c a lu t,ậ ể ệ ạ ề ấ ủ ậ

c th là vi ph m t i ch t o, tàng tr , v n chuy n, s d ng, mua bánụ ể ạ ộ ế ạ ữ ậ ể ử ụ

trái phép ho c chi m đo t vũ khí quân d ng, phặ ế ạ ụ ương ti n kỹ thu tệ ậquân s đự ược quy đ nh t i Đi u 304 BLHS 2015.ị ạ ề

Giao d ch dân s vô hi u do gi t o (Đi u 124 BLDS 2015): ị ự ệ ả ạ ề Khi cácbên xác l p giao d ch dân s m t cách gi t o nh m che gi u m t giaoậ ị ự ộ ả ạ ằ ấ ộ

d ch dân s khác thì giao d ch dân s gi t o vô hi u, còn giao d ch dânị ự ị ự ả ạ ệ ị

s b che gi u v n có hi u l c, tr trự ị ấ ẫ ệ ự ừ ường h p giao d ch đó cũng vôợ ị

hi u theo quy đ nh c a B lu t này ho c lu t khác có liên quan Ví d :ệ ị ủ ộ ậ ặ ậ ụGiao k t h p đ ng t ng cho tài s n nh m che gi u h p đ ng g i gi ế ợ ồ ặ ả ằ ấ ợ ồ ử ữ

Trường h p xác l p giao d ch dân s gi t o nh m tr n tránh nghĩaợ ậ ị ự ả ạ ằ ố

v v i ngụ ớ ười th ba thì giao d ch dân s đó vô hi u Ví d : Các bên thoứ ị ự ệ ụ ảthu n giao k t h p đ ng t ng cho nh ng không làm phát sinh quy nậ ế ợ ồ ặ ư ề

c a ngủ ười đượ ặc t ng cho (h p đ ng tợ ồ ưởng tượng) nh m tr n tránhằ ố

vi c tr n ngệ ả ợ ười cho vay trước đó Khi đó h p đ ng t ng cho gi t oợ ồ ặ ả ạ

nh n, đăng kí ho c xin phép mà các bên không tuân th quy đ nh nàyậ ặ ủ ị

m i b vô hi u Tuy nhiên:ớ ị ệ

Giao d ch dân s đã đị ự ược xác l p theo quy đ nh ph i b ng văn b nậ ị ả ằ ả

nh ng văn b n không đúng quy đ nh c a lu t mà m t bên ho c các bênư ả ị ủ ậ ộ ặ

đã th c hi n ít nh t hai ph n ba nghĩa v trong giao d ch thì theo yêuự ệ ấ ầ ụ ị

c u c a m t bên ho c các bên, Tòa án ra quy t đ nh công nh n hi u l cầ ủ ộ ặ ế ị ậ ệ ự

c a giao d ch đó.ủ ị

Giao d ch dân s đã đị ự ược xác l p b ng văn b n nh ng vi ph m quyậ ằ ả ư ạ

đ nh b t bu c v công ch ng, ch ng th c mà m t bên ho c các bên đãị ắ ộ ề ứ ứ ự ộ ặ

th c hi n ít nh t hai ph n ba nghĩa v trong giao d ch thì theo yêu c uự ệ ấ ầ ụ ị ầ

c a m t bên ho c các bên, Tòa án ra quy t đ nh công nh n hi u l c c aủ ộ ặ ế ị ậ ệ ự ủgiao d ch đó Trong trị ường h p này, các bên không ph i th c hi n vi cợ ả ự ệ ệcông ch ng, ch ng th c.ứ ứ ự

Giao d ch dân s b coi là vô hi u tị ự ị ệ ương đ iố

Giao d ch dân s vô hi u do ng ị ự ệ ườ i ch a thành niên, ng ư ườ i m t năng ấ

l c hành vi dân s , ng ự ự ườ i có khó khăn trong nh n th c, làm ch hành vi, ậ ứ ủ

ng ườ ị ạ i b h n ch năng l c hành vi dân s xác l p, th c hi n ế ự ự ậ ự ệ (Đi u 125ềBLD S2015): Khi giao d ch dân s do ngị ự ười ch a thành niên, ngư ười m tấnăng l c hành vi dân s , ngự ự ười có khó khăn trong nh n th c, làm chậ ứ ủhành vi ho c ngặ ườ ị ại b h n ch năng l c hành vi dân s xác l p, th cế ự ự ậ ự

hi n thì theo yêu c u c a ngệ ầ ủ ườ ại đ i di n c a ngệ ủ ười đó, Tòa án tuyên bốgiao d ch đó vô hi u n u theo quy đ nh c a pháp lu t giao d ch này ph iị ệ ế ị ủ ậ ị ả

do người đ i di n c a h xác l p, th c hi n ho c đ ng ý, tr nh ngạ ệ ủ ọ ậ ự ệ ặ ồ ừ ữ

trường h p sau: ợ

Giao d ch dân s c a ngị ự ủ ười ch a đ mư ủ ười sáu tu i, ngổ ười m t năngấ

l c hành vi dân s nh m đáp ng nhu c u thi t y u hàng ngày c aự ự ằ ứ ầ ế ế ủ

người đó

Giao d ch dân s ch làm phát sinh quy n ho c ch mi n tr nghĩa vị ự ỉ ề ặ ỉ ễ ừ ụcho người ch a thành niên, ngư ười m t năng l c hành vi dân s , ngấ ự ự ười

có khó khăn trong nh n th c, làm ch hành vi, ngậ ứ ủ ườ ị ại b h n ch năngế

l c hành vi dân s v i ngự ự ớ ười đã xác l p, th c hi n giao d ch v i h ậ ự ệ ị ớ ọ

Giao d ch dân s đị ự ược người xác l p giao d ch th a nh n hi u l cậ ị ừ ậ ệ ựsau khi đã thành niên ho c sau khi khôi ph c năng l c hành vi dân sặ ụ ự ự

Giao d ch dân s vô hi u do b nh m l n (Đi u 126 BLDS 2015) ị ự ệ ị ầ ẫ ề :

Trường h p giao d ch dân s đợ ị ự ược xác l p có s nh m l n làm cho m tậ ự ầ ẫ ộbên ho c các bên không đ t đặ ạ ược m c đích c a vi c xác l p giao d chụ ủ ệ ậ ịthì bên b nh m l n có quy n yêu c u Tòa án tuyên b giao d ch dân sị ầ ẫ ề ầ ố ị ự

vô hi u, tr trệ ừ ường h p:ợ

Giao d ch dân s đị ự ược xác l p có s nh m l n không vô hi u trongậ ự ầ ẫ ệ

trường h p m c đích xác l p giao d ch dân s c a các bên đã đ t đợ ụ ậ ị ự ủ ạ ược

ho c các bên có th kh c ph c ngay đặ ể ắ ụ ược s nh m l n làm cho m cự ầ ẫ ụđích c a vi c xác l p giao d ch dân s v n đ t đủ ệ ậ ị ự ẫ ạ ược

Nh m l n là vi c các bên hình dung sai v n i dung c a giao d ch màầ ẫ ệ ề ộ ủ ịtham gia vào giao d ch gây thi t h i cho mình ho c cho bên kia Sị ệ ạ ặ ự

nh m l n xu t phát t nh n th c c a các bên ho c phán đoán sai l mầ ẫ ấ ừ ậ ứ ủ ặ ầ

v đ i tề ố ượng s vi c, s nh m l n ph i đự ệ ự ầ ẫ ả ược th hi n rõ ràng mà cănể ệ

c vào n i dung c a giao d ch ph i xác đ nh đứ ộ ủ ị ả ị ược N u bên b nh m l nế ị ầ ẫ

ch ng minh đứ ược s nh m l n c a mình thì giao d ch có th b tuyênự ầ ẫ ủ ị ể ị

b vô hi u.ố ệ

Trong nhi u trề ường h p, s nh m l n có th x y đ n do l i c a bênợ ự ầ ẫ ể ả ế ỗ ủ

đ i tác Khi m t bên có l i làm cho bên kia nh m l n v n i dung c aố ộ ỗ ầ ẫ ề ộ ủgiao d ch mà xác l p giao d ch (ví d : Không đ a ra ch d n rõ ràngị ậ ị ụ ư ỉ ẫ

b ng ti ng Vi t v công d ng c a tài s n…) thì bên b nh m l n cóằ ế ệ ề ụ ủ ả ị ầ ẫquy n yêu c u bên kia thay đ i n i dung c a giao d ch đó N u bên kiaề ầ ổ ộ ủ ị ếkhông ch p nh n thì bên b nh m l n có quy n yêu c u toà án tuyên bấ ậ ị ầ ẫ ề ầ ốgiao d ch vô hi u (Đi u 126 BLDS năm 2015) Tuy nhiên, l i đây chị ệ ề ỗ ở ỉ

có th là l i vô ý N u s nh m l n do l i c ý c a bên đ i tác thì khi đóể ỗ ế ự ầ ẫ ỗ ố ủ ố

sẽ thu c trộ ường h p vô hi u do l a d i ợ ệ ừ ố

Giao d ch dân s vô hi u do b l a d i, đe d a, c ị ự ệ ị ừ ố ọ ưỡ ng ép (Đi u 127 ề BLDS 2015): Khi m t bên tham gia giao d ch dân s do b l a d i ho c bộ ị ự ị ừ ố ặ ị

đe d a, cọ ưỡng ép thì có quy n yêu c u Tòa án tuyên b giao d ch dân sề ầ ố ị ự

đó là vô hi u.ệ

L a d i trong giao d ch dân s là hành vi c ý c a m t bên ho c c aừ ố ị ự ố ủ ộ ặ ủ

người th ba nh m làm cho bên kia hi u sai l ch v ch th , tính ch tứ ằ ể ệ ề ủ ể ấ

c a đ i tủ ố ượng ho c n i dung c a giao d ch dân s nên đã xác l p giaoặ ộ ủ ị ự ậ

d ch đó Ví d che gi u hành vi b t h p pháp đ hị ụ ấ ấ ợ ể ưởng th a k theo diừ ếchúc; dùng th đo n nói là v t t t đ bán v i giá đ t…ủ ạ ậ ố ể ớ ắ

Đe d a, cọ ưỡng ép trong giao d ch dân s là hành vi c ý c a m t bênị ự ố ủ ộ

ho c ngặ ười th ba làm cho bên kia bu c ph i th c hi n giao d ch dânứ ộ ả ự ệ ị

s nh m tránh thi t h i v tính m ng, s c kh e, danh d , uy tín, nhânự ằ ệ ạ ề ạ ứ ỏ ự

ph m, tài s n c a mình ho c c a ngẩ ả ủ ặ ủ ười thân thích c a mình ủ

Nh ng giao d ch đữ ị ược xác l p do l a d i, đe d a, cậ ừ ố ọ ưỡng ép ch b vôỉ ị

hi u khi có yêu c u c a bên b l a d i, b đe d a, cệ ầ ủ ị ừ ố ị ọ ưỡng ép và toà án

ch p nh n yêu c u đó Nh v y, nh ng giao d ch đấ ậ ầ ư ậ ữ ị ược xác l p do cácậtác đ ng này v n có hi u l c n u không có yêu c u c a bên b l a d i,ộ ẫ ệ ự ế ầ ủ ị ừ ố

b đe d a, cị ọ ưỡng ép

Giao d ch dân s vô hi u do ng ị ự ệ ườ i xác l p không nh n th c và làm ậ ậ ứ

ch đ ủ ượ c hành vi c a mình ủ (Đi u 128 BLDS 2015): Ngề ười có năng l cựhành vi dân s nh ng đã xác l p giao d ch vào đúng th i đi m khôngự ư ậ ị ờ ể

nh n th c và làm ch đậ ứ ủ ược hành vi c a mình thì có quy n yêu c u Tòaủ ề ầ

án tuyên b giao d ch dân s đó là vô hi u ố ị ự ệ

Tóm l i, các đi u ki n có hi u l c c a giao d ch dân s là m t thạ ề ệ ệ ự ủ ị ự ộ ể

th ng nh t trong m i quan h bi nc h ng B i v y, xem xét m t giaoố ấ ố ệ ệ ứ ở ậ ộ

d ch ph i đ t nó trong t ng th c a m i quan h bi n ch ng này N uị ả ặ ổ ể ủ ố ệ ệ ứ ếgiao d ch vô hi u t ng ph n mà không nh hị ệ ừ ầ ả ưởng đ n các ph n khácế ầthì ch ph n vô hi u không có hi u l c, các ph n còn l i v n có hi u l cỉ ầ ệ ệ ự ầ ạ ẫ ệ ựthi hành

5 H U QU PHÁP LÝ C A GIAO D CH DÂN S VÔ HI U Ậ Ả Ủ Ị Ự Ệ

Sau khi 1 giao d ch dân s vô hi u sẽ phát sinh nh ng h u qu phápị ự ệ ữ ậ ả

lý nh t đ nh do pháp lu t quy đ nh Tuy nhiên trên th c t , vi c xácấ ị ậ ị ự ế ệ

đ nh h u qu pháp lý c a m t giao d ch dân s vô hi u c n căn c vàoị ậ ả ủ ộ ị ự ệ ầ ứnhi u y u t nh m c đ vi ph m, m c đ l i…đ có th b o đ mề ế ố ư ứ ộ ạ ứ ộ ỗ ể ể ả ảquy n và l i ích chính đáng c a các ch th tham gia giao d ch Về ợ ủ ủ ể ị ềnguyên t c, theo kho n 1 Đi u 131 BLDS năm 2015: thì “Giao d ch dânắ ả ề ị

s vô hi u không làm phát sinh, thay đ i, ch m d t quy n và nghĩa vự ệ ổ ấ ứ ề ụdân s c a các bên k t th i đi m xác l p”, t c là m c đích, mongự ủ ể ừ ờ ể ậ ứ ụ

mu n, nguy n v ng ban đ u c a các bên khi xác l p giao d ch khôngố ệ ọ ầ ủ ậ ị

th đ t để ạ ược Có th coi đây là h u qu pháp lý chung nh t, khái quátể ậ ả ấ

nh t c a giao d ch dân s vô hi u V c th , các ch th ph i ch u cácấ ủ ị ự ệ ề ụ ể ủ ể ả ị

h u qu pháp lý tr c ti p phát sinh t giao d ch dân s vô hi u là : ậ ả ự ế ừ ị ự ệ

Th nh t, h u qu pháp lý phát sinh: “các bên khôi ph c tình tr ngứ ấ ậ ả ụ ạban đ u, hoàn tr cho nhau nh ng gì đã nh n đầ ả ữ ậ ược, n u không hoànế

tr đả ược b ng hi n v t thì ph i hoàn tr b ng ti n” Trong trằ ệ ậ ả ả ằ ề ường h pợcác bên ch a th c hi n giao d ch thì không đư ự ệ ị ược ti p t c th c hi n,ế ụ ự ệ

n u giao d ch đế ị ược th c hi n đ n đâu thì d ng đ n đó Theo quy đ nhự ệ ế ừ ế ịtrên, các ch th ph i hoàn tr cho nhau nh ng gì đã nh n Tuy nhiênủ ể ả ả ữ ậ

c n l u ý là các bên hoàn tr cho nhau hi n v t ch trong trầ ư ả ệ ậ ỉ ường h pợ

hi n v t ch a h đệ ậ ư ề ược đ a vào s d ng, c i t o, thay đ i…Có trư ử ụ ả ạ ổ ường

h p, tài s n là đ i tợ ả ố ượng c a giao d ch không còn n a (b tiêu h y, m t,ủ ị ữ ị ủ ấ

bi t đ i v i trệ ố ớ ường h p giao d ch vô hi u do b l a d i, đe d a Thôngợ ị ệ ị ừ ố ọ

thường, ch khi hành vi vi ph m c u thành b truy c u trách nhi m hìnhỉ ạ ấ ị ứ ệ

s , vi c t ch thu m i đự ệ ị ớ ược đ t ra Th c t c 2 bên ch hoàn tr choặ ự ế ả ỉ ảnhau nh ng gì đã nh n đữ ậ ược H n n a đ i v i giao d ch dân s vô hi uơ ữ ố ớ ị ự ệkhông c n t ch thu thì quy n l i c a bên b vi ph m đã đầ ị ề ợ ủ ị ạ ược đáp ngứ

do được hoàn tr tài s n và b i thả ả ồ ường thi t h i Còn ngệ ạ ười vi ph m,ạtùy theo m c đ có th b x lý b i ch tài c a các ngành lu t khácứ ộ ể ị ử ở ế ủ ậnhau và lúc đó bi n pháp t ch thu có th đệ ị ể ược áp d ng ụ

Th ba, v h u qu ph i b i thứ ề ậ ả ả ồ ường thi t h i: trong v n đ này,ệ ạ ấ ề

trước h t ph i xác đ nh đế ả ị ược m c đ thi t h i c a các bên tham giaứ ộ ệ ạ ủgiao d ch, t đó m i phát sinh h u qu b i thị ừ ớ ậ ả ồ ường Đ đ a ra hể ư ướng xử

lý c th và xác đáng, c n xác đ nh m t cách rõ ràng l i c a các bên làmụ ể ầ ị ộ ỗ ủcho giao d ch dân s b vô hi u ị ự ị ệ

Th t , h u qu pháp lý phát sinh đ i v i ngứ ư ậ ả ố ớ ười th ba ngay tình khiứgiao d ch dân s vô hi u: Khi giao d ch dân s vô hi u, ngoài vi c b oị ự ệ ị ự ệ ệ ả

đ m quy n và l i ích h p pháp c a các ch th tham gia giao d ch cònả ề ợ ợ ủ ủ ể ị

ph i đ m b o l i ích xã h i, l i ích công c ng và các ch th khác ả ả ả ợ ộ ợ ộ ủ ể Ởđây, xét trường h p ngợ ười th 3 ngay tình có liên quan đ n giao d chứ ế ịdân s vô hi u, pháp lu t c n ph i có nh ng quy đ nh b o v quy n l iự ệ ậ ầ ả ữ ị ả ệ ề ợ

c a h (Đi u 133 BLDS năm 2015): Đ i v i trủ ọ ề ố ớ ường h p giao d ch dânợ ị

s vô hi u có tài s n giao d ch là đ ng s n không ph i đăng ký quy nự ệ ả ị ộ ả ả ề

s h u đã đở ữ ược chuy n giao b ng m t giao d ch khác cho ngể ằ ộ ị ười th 3ứngay tình thì giao d ch v i ngị ớ ười th 3 v n có hi u l c tr trứ ẫ ệ ự ừ ường h pợquy đ nh t i Đi u 167 BLDS năm 2015 v quy n đòi l i đ ng s nị ạ ề ề ề ạ ộ ảkhông ph i đăng ký quy n s h u t ngả ề ở ữ ừ ười chi m h u ngay tình Đ iế ữ ố

v i trớ ường h p tài s n giao d ch là b t đ ng s n ho c là đ ng s n ph iợ ả ị ấ ộ ả ặ ộ ả ảđăng ký quy n s h u đã đề ở ữ ược chuy n giao b ng 1 giao d ch khác choể ằ ị

người th 3 ngay tình thì giao d ch v i ngứ ị ớ ười th 3 b vô hi u, trứ ị ệ ừ

trường h p ngợ ười th 3 ngay tình nh n đứ ậ ược tài s n này thông qua bánả

đ u giá ho c giao d ch v i ngấ ặ ị ớ ười mà theo b n án, quy t đ nh c a cả ế ị ủ ơquan nhà nước có th m quy n là ch s h u tài s n nh ng sau đóẩ ề ủ ở ữ ả ư

người này không ph i là ch s h u tài s n do b n án, quy t đ nh bả ủ ở ữ ả ả ế ị ị

h y, s a ủ ử

Th năm, b o v quy n l i ch s h u tài s n ứ ả ệ ề ợ ủ ở ữ ả Trong BLDS năm

2005, liên quan đ n giao d ch dân s không có quy đ nh v b o vế ị ự ị ề ả ệquy n l i c a ch s h u tài s n đã đề ợ ủ ủ ỡ ữ ả ược chuy n giao cho ngể ười th baứngay tình b ng m t giao d ch đằ ộ ị ược th a nh n có hi u l c Tuy nhiên,ừ ậ ệ ựBLDS năm 2015 đã có quy đ nh theo hị ướng b o v quy n c a ch sả ệ ề ủ ủ ở

h u tài s n t i kho n 3 Đi u 133: “ữ ả ạ ả ề Ch s h u không có quy n đòi l iủ ở ữ ề ạtài s n t ngả ừ ười th ba ngay tình, n u giao d ch dân s v i ngứ ế ị ự ớ ười nàykhông b vô hi u theo quy đ nh t i kho n 2 Đi u này nh ng có quy nị ệ ị ạ ả ề ư ề

kh i ki n, yêu c u ch th có l i d n đ n vi c giao d ch đở ệ ầ ủ ể ỗ ẫ ế ệ ị ược xác l pậ

v i ngớ ười th ba ph i hoàn tr nh ng chi phí h p lý và b i thứ ả ả ữ ợ ồ ườngthi t h i.” ệ ạ

II QUAN ĐI M CÁ NHÂN V GI I QUY T H U QU PHÁP LÍ Ể Ề Ả Ế Ậ Ả TRONG B N ÁN Ả 10/2018/DS-PT NGÀY 03/07/2018

Bà Th yêu c u Tòa án h y Gi y đ t c c mua bán đ t ngàyầ ủ ấ ặ ọ ấ25/01/2006 và Gi y th a thu n mua bán nhà, đ t ngày 25/8/2006 vìấ ỏ ậ ấgiao d ch này vô hi u do vi ph m đi u c m c a pháp lu t V ch ng Bàị ệ ạ ề ấ ủ ậ ợ ồ

th ng nh t tr l i ti n chuy n nhố ấ ả ạ ề ể ượng đ t đã nh n, đ ng th i thanhấ ậ ồ ờtoán giá tr tài s n mà v ch ng ông Ph đã xây d ng trên đ t theo giá trị ả ợ ồ ự ấ ị

mà H i đ ng đ nh giá đã đ nh giá.ộ ồ ị ị

Căn c đi m b, kho n 2 Đi u 227 B lu t t t ng Dân s nămứ ể ả ề ộ ậ ố ụ ự

2015 Áp d ng Đi u 121, Đi u 122, Đi u 127, Đi u 128, Đi u 134, Đi uụ ề ề ề ề ề ề

137, Đi uề 450 và Đi u 689 B lu t dân s năm 2005; Đi u 106 Lu tề ộ ậ ự ề ậ

Đ t đai 2003;ấ Ngh đ nhị ị 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy đ nh chiị

ti t thi hành m t s đi u c a Lu t đ t đai; Quy t đ nh s 32/2014/QĐ-ế ộ ố ề ủ ậ ấ ế ị ốUBND c a y ban nhân dân t nh Th a Thiên Hu ;ủ Ủ ỉ ừ ế kho n 2 Đi u 27ả ềPháp l nh án phí, l phí Toà án s 10/2009/UBTVQH12ệ ệ ốngày 27/02/2009 c a y ban Thủ Ủ ường v Qu c H i; đi m b kho n 3ụ ố ộ ể ả

Đi u 17ề Ngh quy tị ế 01/2012/NQ-HĐTP ngày 13/6/2012 c a H i đ ngủ ộ ồ

Th m phán Tòa án nhân dân T iẩ ố cao; tuyên x :ử

[1] Ch p nh n yêu c u kh i ki n c a nguyên đ n; Tuyên b h pấ ậ ầ ở ệ ủ ơ ố ợ

đ ng đ t c c ngày 25/01/2006 và h p đ ngchuy n nhồ ặ ọ ợ ồ ể ượng nhà, đ tấ

l p ngày 25/8/2006 gi a ông, bàTr n Kim T, H Th Th và ông, bàậ ữ ầ ồ ịNguy n Thễ ượng Ph, Ph m Th Thu H vô hi u toàn b ạ ị ệ ộ

[2] Bu c ông Nguy n Thộ ễ ượng Ph và bà Ph m Th Thu H ph i thanhạ ị ảtoán cho ông Tr n Kim T, H Th Th s ti n 197.000.000 đ ng (trong đóầ ồ ị ố ề ồ

ti n nh n chuy n nhề ậ ể ượng quy n s d ng đ t ch a thanh toánề ử ụ ấ ư174.000.000 đ ng và 23.000.000 đ ng ti n b i thồ ồ ề ồ ường thi t h i).ệ ạ

[3] Giao cho ông, bà Nguy n Thễ ượng Ph, Ph m Th Thu H s h u, sạ ị ở ữ ử

d ng ngôi nhà và t m giao 40m2 quy n s d ng đ t t i th a đ t sụ ạ ề ử ụ ấ ạ ử ấ ổ

đ t t i th a đ t s 115, t b n đ s 14 là mâu thu n v i vi c tuyênấ ạ ử ấ ố ờ ả ồ ố ẫ ớ ệ

b h p đ ng đ t c c ngày ố ợ ồ ặ ọ và h p đ ng chuy n nhợ ồ ể ượng nhà, đ t l pấ ậngày 25/8/2006 gi a ông, bàTr n Kim T, H Th Th và ông, bà Nguy nữ ầ ồ ị ễ

Thượng Ph, Ph m Th Thu H vô hi u toàn b do theo kho n 2 Đi u 137ạ ị ệ ộ ả ềBLDS năm 2005: “ Khi giao d ch dân s vô hi u thì các bên khôi ph c l iị ự ệ ụ ạtình tr ng ban đ u, hoàn tr cho nhau nh ng gì đã nh n; n u khôngạ ầ ả ữ ậ ếhoàn tr đả ược b ng hi n v t thì ph i hoàn tr b ng ti n, tr trằ ệ ậ ả ả ằ ề ừ ường

h p tài s n giao d ch, hoa l i, l i t c thu đợ ả ị ợ ợ ứ ược b t ch thu theo quy đ nhị ị ị

c a pháp lu t.ủ ậ Bên có l i gây thi t h i ph i b i thỗ ệ ạ ả ồ ườ ” Theo đó ông T,ng

c u Tòa án c p phúc th m ch p nh n yêu c u kh i ki n c a nguyênầ ấ ẩ ấ ậ ầ ở ệ ủ

đ n, bu c b đ n ph i tr l i nhà, đ t đang tranh ch p và nguyên đ nơ ộ ị ơ ả ả ạ ấ ấ ơ

sẽ tr l i ti nđã nh n chuy n nhả ạ ề ậ ể ượng và thanh toán l i giá tr tài s nạ ị ảtrên đ t cho b đ n.ấ ị ơ

Ngày 02/11/2017, b đ n Ông Nguy n Thị ơ ễ ượng Ph kháng cáo m tộ

ph n b nầ ả án s th m v i n i dung không ch p nh n vi c Tòa án tuyênơ ẩ ớ ộ ấ ậ ệ