QUẢN lý NHÀ nước về lễ hội TRUYỀN THỐNG TRÊN địa bàn HUYỆN MINH hóa, TỈNH QUẢNG BÌNH

Thực trạng ban hành văn bản, xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, tổ chức triển khai các văn bản quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

ĐINH THỊ HUYỀN TRANG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MINH HÓA TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

…………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

ĐINH THỊ HUYỀN TRANG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MINH HÓA TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: Quản lý công

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng mình

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được

ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thừa Thiên Huế, ngày tháng năm 2018

Học viên

Đinh Thị Huyền Trang

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài này, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các Thầy, Cô tại Học viện Hành chính Quốc gia và của các đồng chí, đồng nghiệp trong cơ quan đơn vị công tác Sự giúp đỡ của CBCC các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

Nhân dịp này, tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới các Thầy,

Cô, các đồng chí Lãnh đạo và bạn bè đồng nghiệp đã dành sự quan tâm giúp

đỡ tận tình trong suốt 02 năm qua

Tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành của mình tới Cô giáo

TS Trịnh Đức Hưng đã rất quan tâm, tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Do có sự hạn chế về thời gian cũng như năng lực của bản thân nên chắc hẳn bài luận văn của tác giả còn nhiều thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự chỉ bảo của quý thây cô và bạn bè

Xin chân thành cảm ơn!

Học viên Đinh Thị Huyền Trang

MỤC LỤC Trang bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục viết tắt

Danh mục các bảng biểu

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG 8

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 8

1.1.1 Khái niệm lễ hội truyền thống 8

1.1.2 Khái niệm quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống 14

1.2 Đặc điểm, sự cần thiết, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống 15

1.2.1 Đặc điểm của lễ hội truyền thống 15

1.2.2 Sự cần thiết phải quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội truyền thống 16

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống 22

1.3 Chủ thể, Nội dung quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống 25

1.3.1 Chủ thể quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống 25

1.3.2 Nội dung quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống 26

1.4 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với lễ hội văn hóa truyền thống 37

1.4.1 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với lễ hội văn hóa truyền thống của tỉnh Hải Dương 37

1.4.2 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với lễ hội văn hóa truyền thống của tỉnh Quảng Ninh 38

1.4.4 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với lễ hội văn hóa truyền thống của

huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình 41

1.4.4 Kinh nghiệm rút ra 43

Tiểu kết chương 1 45

Chương 2 THỰC TRẠNG VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MINH HÓA TỈNH QUẢNG BÌNH 47

2.1 Đặc điểm, các yếu tố ảnh hưởng đến lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 47

2.1.1 Đặc điểm, điều kiện tự nhiên 47

2.1.2 Đặc điểm kinh tế 48

2.1.3 Đặc điểm văn hóa xã hội, tôn giáo tín ngưỡng dân tộc 50

2.1.4 Phân bố dân cư 51

2.1.5 Đặc điểm Lịch sử 51

2.1.6 Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đến việc Quản lý nhà nước về truyền thống 53 2.2 Khái quát về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 55

2.2.1 Một số lễ hội truyền thống tiêu biểu trên địa bàn Huyện Minh Hóa 55

2.2.2 Xu hướng biến đổi của lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 61

2.3 Thực trạng quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 64

2.3.1 Thực trạng ban hành văn bản, xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, tổ chức triển khai các văn bản quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 64

2.3.2 Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý, đào tạo, đào tạo lại cán bộ, công chức, viên chức quản lý hoạt động lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 662.3.3 Thực trạng chính sách quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống và huy động các nguồn lực quản lý nhà nước về lễ hội truyền thốngtrên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 692.3.4 Thực trạng tổng kết, đánh giá hoạt động quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 712.3.5 Thực trạng thanh tra, kiểm tra hoạt động lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 722.3.6 Thực trạng xã hội hóa trong quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 732.4 Nguyên nhân của kết quả đạt được và hạn chế về thực trạng quản lý nhà nước đối với về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 742.4.1 Kết quả đạt được trong quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 742.4.2 Hạn chế trong quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 762.4.3 Nguyên nhân của kết quả đạt được và hạn chế về thực trạng quản lý nhà nước đối với về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện 77Tiểu kết chương 2 80Chương 3 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI LỄ HỘI VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MINH HÓA TỈNH QUẢNG BÌNH 823.1.Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về lễ hội truyền thống và quản lý nhà nước

về lễ hội truyền thống trong thời kỳ đổi mới 82

3.2 Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống

trên địa bàn huyện Minh hóa tỉnh Quảng Bình 86

3.2.1 Phương hướng quản lý nhà nước về lễ hội truyền thốngtrên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình 86

3.3 Giải pháp quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh hóa tỉnh Quảng Bình 90

3.3.1 Nâng cao chất lượng ban hành văn bản hành chính, hướng dẫn, tổ chức thực hiện và triển khai chiến lược quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển trong QLNN về lễ hội truyền thống 90

3.3.2 Kiện toàn cơ cấu tổ chức bộ máy QLNN, đào tạo, đào tạo lại,bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức quản lý lễ hội truyềnthống 92

3.3.3 Phân cấp quản lý cho từng địa phương; nâng cao chất lượng quản lý lễ hội văn hóa và quản lý hoạt động bảo tồn và phát triển lễ hội văn hóa truyền thống 96 3.3.4 Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội đối với QLNN về lễ hội truyền thống 98

3.3.5 Thanh tra, kiểm tra phải được tiến hành thường xuyên, có hiệu quả và xử lý nghiêm minh sai phạm trong QLNNvề lễ hội truyền thống 100

3.3.6 Đẩy mạnh công tác xã hội hóa trong QLNN về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa 101

3.4 Kiến nghị 103

3.4.1 Đối với Nhà nước 103

3.4.2 Đối với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch 103

3.4.3 Đối với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Bình 104

3.4.4 Đối với Huyện Minh Hóa 104

Tiểu kết chương 3 108

KẾT LUẬN 110 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC VIẾT TẮT

QLNN : Quản lý nhà nước

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Số lượng đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về văn hóa của huyện Minh Hóa 67Bảng 2.2 Bảng tổng hợp số liệu tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ văn hóa, hội viên Hội Di sản huyện Minh Hóa 2010 – 2017 68Bảng 1.1 Thống kê một vài lễ hội truyền thống tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 39

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài Luận văn

Nghị quyết Hội nghị lần thứ V Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII đề ra mục tiêu xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Trong đó khẳng định rõ vai trò quan trọng của văn hóa: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội” Là một trong những thành tố quan trọng của văn hóa, lễ hội truyền thống không chỉ đáp ứng đời sống tinh thần của nhân dân mà còn tạo điều kiện để kinh tế

xã hội phát triển Lễ hội truyền thống là loại hình sinh hoạt văn hóa cộng đồng đậm

đà bản sắc dân tộc Lễ hội truyền thống không chỉ là di sản trong quá khứ để lại mà còn là tài sản vô giá trong đương đại; vốn liếng của nhiều lĩnh vực văn hóa, kinh tế,

xã hội nhất là trong bối cảnh đất nước đang phát triển

Hiện nay, lễ hội truyền thống ngày càng được phục dựng nhưng lại bị biến tấu nhiều, thậm chí có sự xâm nhập của các yếu tố ngoại lai làm mất đi giá trị nguyên gốc của nó Vì thế, quản lý nhà nước (QLNN) về lễ hội truyền thống là một trong những công việc trọng tâm của Đảng và nhà nước, các cấp chính quyền trong cuộc vận động xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

Nằm ở phía Bắc của tỉnh Quảng Bình, Huyện Minh Hóa là nơi có lễ hội truyền thống đa dạng, phong phú đặc sắc như: lễ hội Rằm tháng 3, lễ hội đua thuyền, lễ hội buộc chỉ tay cho người trưởng thành, lễ hội tết độc lập… Trong hệ thống tài nguyên để phục vụ du lịch ngoài các ưu đãi từ thiên nhiên, lòng mến khách của người dân thì hệ thống các di tích văn hóa, lịch sử và các lễ hội truyền thống là nguồn tài nguyên phong phú và đặc sắc, chiếm ưu thế Tuy nhiên, việc bảo tồn và phát triển các lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện còn bộc lộ nhiều điều bất cập Thực tế, một số lễ hội truyền thống của người dân Minh Hóa chưa được bảo tồn, khôi phục Việc tổ chức một số lễ hội thưa dần, người dân dần quên Minh Hóa từng

có các lễ hội đặc sắc này, nhất là ở thế hệ trẻ Một số nghi thức trong lễ hội bị bỏ qua hoặc bị biến dạng, cái hiện đại thay thế cái cổ truyền Một hiện tượng nổi bật

2

trong các lễ hội văn hóa truyền thống trên địa bàn thành phố hiện nay là những hoạt động văn hóa nghệ thuật, những loại hình trò chơi dân gian ít được chú trọng, nguyên nhân chủ yếu do các địa phương, các thế hệ sau này không có kinh nghiệm

về tổ chức lễ hội Vai trò giáo dục truyền thống của lễ hội còn mờ nhạt Tình trạng tham gia lễ hội nhưng không biết được mục đích, ý nghĩa của nó là hiện tượng khá phổ biến Công tác quản lý, tổ chức và thực hiện nếp sống văn minh trong hoạt động lễ hội còn nhiều bất cập Trong xu thế giao lưu và hội nhập hiện nay, cũng như

ở các nơi khác, nếu lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện không có giải pháp quản lý tốt sẽ đứng trước nguy cơ bị thương mại hóa, thậm chí bị mai một

Góp phần nâng cao hiệu quả QLNN về lễ hội trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình, tôi chọn đề tài: “Quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bànhuyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình”làm luận văn tốt nghiệp chương trình đào tạo Cao học Quản lý công của mình

2.Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận văn

Từ lâu đề tài lễ hội đã được nghiên cứu dưới nhiều góc độ và những quan điểm khácnhau

Từ 1975 đến nay rất nhiều nhà nghiên cứu đã quan tâm nghiên cứu sâu sắc

về lễ hội như Lê Trung Dũng - Lê Hồng Lý với “Lễ hội Việt Nam” cuốn sách với trên 300 lễ hội, các tác giả đã đưa ra nội dung đầy đủ về lễ hội về đề tài lịch sử Đó

là lễ hội tưởng niệm các anh hùng có công chống giặc ngoại xâm giành lại độc lập cho dân tộc, Tổ quốc Ngoài ra, còn có những lễ hội đặc biệt khác nói về sự bất tử, hoặc tín ngưỡng phồn thực Lễ hội Thăng Long Hà Nội chiếm một vị trí riêng, bởi Thăng Long - Hà Nội đã tích lũy gần 1000 năm kinh nghiệm sống cho người Việt Nam Có thể nói đây là một trong những công trình nghiên cứu về lễ hội truyền thống chi tiết, đặc sắc lúc bấy giờ

Bên cạnh đó cũng phải nói đến “Kho tàng lễ hội cổ truyền Việt Nam’’củanhiều tác giả (2000) Công trình nghiên cứu này đã khẳng định phương châm nghiên cứu và phổ biến khoa học văn hóa đó là đi tìm bản sắc văn hóa Việt Nam, sắc thái các vùng văn hóa được thể hiện ở các đối tượng văn hóa cụ thể, mà lễ hội cổ

3

truyền Việt Nam là một trong những đối tượng đó

Ngoài ra cuốn sách “Văn hóa Việt Nam tìm tòi và suy ngẫm” của Trần Quốc Vượng dày gần 1000 trang bao gồm các công trình đã công bố của GS Trần Quốc Vượng do Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật lựa chọn đưa vào Tủ sách Văn hóa học cũng là một trong những công trình nghiên cứu về lễ hội tiêu biểu Bên cạnh các vấn đề nghiên cứu như: diễn trình văn hóa, nghệ thuật, ứng xử…thì trong phần nghiên cứu về văn hóa dân gian lễ hội được nghiên cứu dưới một cái nhìn tổng thể Tác giả đã đưa ra nhận định lễ hội dân tộc xưa không thiếu những cái hay, nhưng cũng còn không ít cái dở Bỏ cái dở, giữ cái hay, phê phán và chọn lọc Duy trì một

số hình thức lễ hội xưa và nhất là duy trì cái tinh túy, cái tinh thần, cái “hồn” của lễ hộixưa

Cùng với đó, một công trình nghiên cứu khác về lễ hội truyền thống mang giá trị văn hóa cao đó là công trình nghiên cứu “60 lễ hội truyền thống Việt Nam” của Thạch Phương – Lê Trung Vũ Có thể nói lễ hội truyền thống chính là dịp để con người giao lưu, cộng cảm và trao truyền những đạo lý, tình cảm, mỹ tục và khát vọng cao đẹp,và còn là cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, củng cố tinh thần cố kết cộng đồng, tình yêu quê hương đất nước và lòng tự hào về gốc gác của mình Chính vì vậy mà lễ hội truyền thống bao giờ cũng có sức thu hút, mời gọi kỳ lạ đối với nhiều người, nhiều lớp người, lứa tuổi khác nhau Trên tinh thần hướng về cội nguồn, phát huy những truyền thống cao đẹp và đạo lý của dân tộc, công trình nghiên cứu này đã được các tác giả nghiên cứu một cách sâu sắc, đầy đủ, rõ nét những lễ hội tiêu biểu trong toàn bộ hệ thống lễ hội của đại gia đình dân tộc Việt Nam ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam Công trình này cũng như một cuốn từ điển cho những nhà nghiên cứu và những người thích đi du lịch khám phá những vùng đất, những tập tục văn hóa phong phú, đa dạng của dân tộc ViệtNam

Hay như công trình “Lễ hội - một nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng” của tác giả Hồ Hoàng Hoa đã cố gắng đề cập đến tính mỹ học dân tộc trong lễ hội Việt Nam Đây là kết quả của một tiến trình nghiên cứu lâu dài kết hợp với những chuyến đi thực địa quan sát tại chỗ nhiều lễ hội Việt Nam cũng như Nhật Bản dưới

cụ thể

- Nguyễn Quang Lê (1999) “Khảo sát thực trạng văn hóa lễ hội truyền thống của người Việt ở đồng bằng Bắc bộ trong xã hội hiện nay”,Viện nghiên cứu văn hoá dân gian Tác giả đã nêu khái quát chung về thực trạng văn hoá lễ hội truyền thống trong lịch sử dân tộc Việt Nam và thực trạng một số lễ hội tiêu biểu ở đồng bằng Bắc Bộ Trong phần kết luận và một số dự báo, tác giả đã đề cập đến xu hướng phát triển du lịch văn hoá trong các lễ hội truyền thống trong tương lai Công trình này dừng lại ở phạm vi không gian các tỉnh, thành đồng bằng Bắc Bộ

- Hà Ngọc Thọ (2011) “Lễ hội và công tác quản lý lễ hội”, Tạp chí Công tác tôn giáo, Số 3 Bài viết đã nêu lên khái quát các lễ hội, chủ yếu là các lễ hội truyền thống ở nước ta, với số liệu thống kê trung bình mỗi ngày cả nước có 20 lễ hội diễn

ra Đặc biệt, tác giả đã nhận diện các mặt trái của việc tổ chức lễ hội trong thời gian gần đây và đưa ra một số giải pháp quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội trong thời gian tới

Tại tỉnh Quảng Bình và huyện Minh Hóa có các công trình nghiên cứu sau:

- Nguyễn Tú (2007) “Những nét đẹp về văn hóa cổ truyền Quảng Bình” Cuốn sách dày 938 trang do nhà nghiên cứu văn hóa và văn nghệ dân gian Nguyễn

Tú sưu tầm và biên soạn đã đi sâu giới thiệu những nét văn hóa cổ truyền đặc trưng của tỉnh Quảng Bình, trong đó có đề cập đến các lễ hội văn hóa truyền thống trên địa bàn tỉnh và huyện Minh Hóa Tuy nhiên, công trình này chỉ dừng lại ở việc giới

Như vậy, cho đến nay chưa có tác giả nào nghiên cứu toàn diện vấn đề quản

lý nhà nước về các lễ hội văn hóa truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa các kiến thức về lễ hội truyền thống, quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống; phân tích thực trạng lễ hội truyền thống, QLNN về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình, từ đó đề xuất các giải pháp có hiệu quả QLNN về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các kiến thức quản lý nhà nước về lễ hội,

- Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyên Minh Hóa từ năm 2010 đến năm 2017; đánh giá các kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân

- Đưa ra các giải pháp quản lý nhà nước về lễ hội văn hóa truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình, phát huy các giá trị của lễ hội truyền thống

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý của nhà nước đối với lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

6

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình

- Về thời gian: từ năm 2010 đến năm 2017

- Về nội dung: Quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mác – Lê nin; tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về quản lý hoạt động lễ hội truyền thống

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, đề tài sử dụng chủ yếu các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp sưu tầm, thu thập các nguồn tư liệu, các nghiên cứu về quản

lý, bảo tồn và phát triển các lễ hội văn hóa truyền thống của các địa phương trong nước và huyện Minh Hóa

- Phương pháp đối sánh: so sánh, đánh giá những hoạt động liên quan đến việc quản lý lễ hội văn hóa truyền thống trên địa bàn huyện với các địa phương khác trong

cả nước… nhằm đúc kết kinh nghiệm cho việc thực hiện đề tài nghiên cứu

Bên cạnh đó đề tài còn được thực hiện bằng việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu liên quan khác như: Phương pháp thống kê; phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp diễn dịch, quy nạp…

6 Đóng góp của Luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có một số đóng góp về lý luận và thực tiễn như sau:

6.1 Về lý luận

Luận văn khái quát, có chọn lọc cơ sở khoa học quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống; vận dụng trong QLNN về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về lễ hội truyền thống và quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

Chương 2: Thực trạng về lễ hội truyền thống và quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình

Chương 3: Quan điểm của Đảng và các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với lễ hội văn hóa truyền thống trên địa bàn huyện Minh Hóa tỉnh Quảng Bình

8

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG

VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Khái niệm lễ hội truyền thống

1.1.1.1 Khái niệm lễ hội

Văn hóa

Văn hóa là một trong những nội dung hết sức phức tạp, được nhiều nhà khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau quan tâm nghiên cứu Kể từ năm 1871, khi E.B Tylor đưa ra định nghĩa về văn hóa, đến nay người ta đã thống kê được khoảng 400 định nghĩa khác nhau về vấn đề này

Năm 1988, nhân dịp lễ phát động Thập kỷ thế giới phát triển văn hóa (1988-1997), tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa thế giới (UNESSCO) đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: “Văn hóa là tổng thể các hệ thống giá trị, bao gồm các mặt tình cảm, tri thức, vật chất, tinh thần của xã hội Nó không thuần túy bó hẹp trong sáng tác nghệ thuật, mà bao gồm cả phương thức sống,những quyền cơ bản về con người, truyền thống tín ngưỡng”

Nhóm tác giả Giáo trình Lý luận văn hóa Mác – Lênin của khoa Văn hóa xã hội chủ nghĩa, Phân viện báo chí và tuyên truyền, sau khi phân tích, kế thừa kiến thức của các nhà khoa học trong và ngoài nước đã định nghĩa văn hóa như sau: “văn hóa là

hệ thống giá trị vật chất và tinh thần được sáng tạo, tích lũy trong lịch sử nhờ quá trình hoạt động thực tiễn của con người Các giá trị này được cộng đồng chấp nhận, vận hành trong đời sống xã hội và liên tiếp truyền lại cho thế hệ sau Văn hóa thể hiện trình độ phát triển và những đặc tính riêng của mỗi dân tộc”

Theo Từ Điển triết học, “văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình thực tiễn xã hội lịch sử và tiêu biểu cho trình

độ đạt được trong lịch sử phát triển xã hội Theo nghĩa hẹp hơn, người ta vẫn quen nói về văn hóa vật chất (kỹ thuật, kinh nghiệm sản xuất, giá trị vật chất) và văn hóa tinh thần (khoa học, nghệ thuật và văn học, triết học, đạo đức, giáo dục, …) Văn

Lễ hội và hoạt động lễ hội

 Lễ hội

Lễ hội là một hiện tượng lịch sử - xã hội được hình thành từ lâu đời, mang trong mình những giá trị văn hóa độc đáo mang bản sắc cộng đồng, tổ chức theo nghi thức trọng thể nhất nhằm tôn vinh các vị thần linh, nhân thần có công với một địa phương trong việc trống giặc ngoại xâm hay mở mang xây dựng một vùng đất Đồng thời lễ hội là dịp để con người giao tiếp, cố kết cộng đồng thông qua những hoạt động vui chơi giải trí mang nhiều ý nghĩa biểu tượng

Theo Hán việt từ điển của Đào Duy Anh thì Lễ bao gồm các nghĩa sau :

Chữ Lễ thường di với những từ như sau, nhưng không có từ Lễ hội: Lễ bái , tế thần, lễ bộ, lễ chế, lễ giáo, lễ mạo, lễ nghi, lễ nhạc, lễ phép, lễ phục, lễ sinh, lễ tân,

lễ tiết, lễ tục, lễ văn, lễ vật[1,tr.498]

Chữ Hội thường gắn với: hội ẩm, hội binh, hội diện, hội đồng, hội họp, hội ý, hội kiến, hội minh, hội nghị, hội quán, hội tâm, hội thí, hội thực, hội trường, hội trưởng, hội viên, hội xã Trong đó không có từ hội lễ [1,tr.388]

Lễ hội bao gồm hai bộ phận Lễ và Hội Chúng có mối liên hệ chặt chẽ Phần

lễ là gốc rễ, chủ đạo, phần hội là phát sinh, tích hợp Trong lễ có hội, trong hội có

lễ Không có lễ thì không gọi là lễ hội nữa và gọi là lễ hội thì lễ vẫn là yếu tố chính

Lễ được hình thành bởi: nhân vật được thờ, hệ thống di tích nghi lễ, nghi thức, thờ cúng như tế, lễ, rước, xách, hèm, huyền tích, cảnh quan mang tính thiêng Đồng thời, lễ cũng phản ánh những nguyện vọng ước mơ chính đáng của con người Lễ trong hội không đơn lẻ mà có một hệ thống liên kết, có trật tự và cùng hỗ trợ nhau

10

Hội được cấu thành bởi: những hình thức sinh hoạt vui chơi, không gian, thời gian, cảnh quan môi trường, tâm lý hội và hành động hội, di tích lịch sử văn hóa, danh thắng

Tiếp cận lễ hội theo hướng của quản lý văn hóa, bao trùm lên tất cả các sự kiện lễ hội đang diễn ra trong đương đại gồm cả truyền thống dân gian và các sáng tạo mang tính bác học có khá nhiều khái niệm về lễ hội, xin đưa ra một số ý kiến sau:

Một là, Lễ hội là tổ hợp các yếu tố và hoạt động văn hóa đặc trưng của cộng đồng, xoay quanh một trục ý nghĩa nào đó, nhằm tôn vinh và quảng bá cho những giá trị nhất định

Hai là, Lễ hội là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng diễn ra trên mộtđại bàn dân cư trong thời gian và không gian xác định; nhằm nhắc lại một sự kiện, nhân vật lích sử hay huyền thoại; đồng thời là dịp biểu hiện cách ứng xử văn hóa củaconngườivớithiênnhiên–thầnthánhvàconngườitrongxãhội

Ba là, Lễ hội là cuộc sống được tái hiện dưới hình thức một trò diễn được thăng hoa, liên kết và quy tụ lại thành thế giới của tâm linh, của tư tưởng và của các biểu tượng, vượt trên thế giới hiệnthực

Bốn là, Lễ hội là cuộc sống được tái hiện dưới hình thức tế lễ và vai trò diễn,

đó là cuộc sống lao động, chiến đấu của cộng đồng cư dân, khi nó được thăng hoa, liên kết và quy tụ lại thành thế giới của tâm linh, tư tưởng của các biểu tượng vượt lên trên thế giới của phương tiện và điều kiện tất yếu

Như vậy, Lễ hội là một sự kiện văn hóa mang tính cộng đồng, là hệ thống những hành vi nhằm biểu hiện sự tôn kính của con người với thần linh, phản ánh những ước mơ của con người trước cuộc sống mà bản thân họ chưa có khả năng thựchiện

 Hoạt động lễ hội

Hoạt động lễ hội bao gồm những hoạt động như sau :

Hoạt động nghi lễ, là một hệ thống các hành vi được đặc cách hóa, thẩm mỹ hóa đến cao độ, trở thành một thứ ngôn ngữ tượng trưng nhằm truyền tải những ý

11

niệm của cộng đồng trong giao tiếp với thần linh Do được quy tắc hóa và hình thức hóa một cách chặt chẽ nên hoạt động này không dành cho tất cả mọi người mà có tính đại diện, đại biểu Hoạt động nghi lễ có sự tham gia của những động tác, lời nói

do cá nhân, nhóm hay tập thể thực hiện với sự phối hợp của âm thanh, đạo cụ diễn xướng, vũ đạo, ma thuật và đồ hiến tế Với tư cách là tổ hợp của những phương tiện mang ý nghĩa, nó biểu hiện thái độ quy phục, tôn vinh và dâng hiến đối với thần linh và kèm ngay đó là xin thần linh ban phát những điều mong muốn cho hạnh phúc đời thường Sự cầu xin đóng vai trò mục tiêu của hoạt động nghi lễ Hệ thống nghi lễ đã trở thành phong tục và ít thayđổi

Hoạt động bán nghi lễ, là những hoạt động thể hiện theo một cách khác với nghi lễ chính thức mong muốn của cộng đồng mở hội Có rất nhiều hoạt động loại này mà dân gian gọi là trò Mỗi trò đều biểu hiện ra dưới dạng vui chơi hay diễn xướng, thi tài hay thi sức, có thể từ nguồn gốc sâu xa trong truyền thống văn hóa tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp

Các hoạt động thuần túy giải trí, cũng được xem như là hoạt động phục vụ nhu cầu của lễ hội truyền thống Nói không liên quan tới nhu cầu tâm linh, nhưng lại tạo ra sự phấn khích, thậm trí là mục tiêu cá nhân hay nhóm trẩy hội.Nhữngtrògiảitríthuầnúythườngcósẵntrongkhotàngvănhóacủa cộng đồng như chọi gà, bịt mắt bắt dê…Việc tổ chức những trò này có thể do phân công của cộng đồng, do ngẫu hứng của các cá nhân hay nhóm Trò chơi giải trí thuần túy góp phần tạo một cảm giác toàn cảnh về sự đầy đặn, sầm uất, dư thừa Như thế, nó cũng góp phần nói lên niềm ao ước đời thường nhưng sâu xa của con người về hạnh phúc bình dị trong cuộcsống

Hoạt động dịch vụ, được hiểu như hoạt động mua bán trong dịp lễ hội Trước đây thường là đồng quà tấm bánh, sản vật đồng quê, trò chơi có thưởng Ngày nay,

ở nhiều lễ hội cổ truyền, hoạt động dịch vụ lại được coi như mục tiêu khi phát triển thành lễ hội – du lịch Hoạt động này ngày càng trở nên đa dạng, đáp ứng đủ nhu cầu của du khách, thậm chí còn làm cho không gian của lễ hội biến đổi về quy mô, màu sắc Tuy nhiên, nó cũng có thể làm biến dạng cả không gian của một lễ hội dân

12

gian truyềnthống

Hoạt động lễ hội truyền thống là các bước tiến hành các sự việc xảy ra trong phạm vi thời gian, không gian của một lễ hội truyền thống theo một chu trình được định sẵn

1.2.2.2 Khái niệm lễ hội truyền thống

Lễ hội truyền thống được hình thành từ phong tục tập quán, tín ngưỡng và nhu cầu đời sống tâm linh, vui chơi giải trí của nhân dân và xuất phát từ quy định của thể chế chính trị đương thời

Lễ hội truyền thống là các lễ hội như hội đền, hội đình, hội chùa, là sinh hoạt cộng đồng về văn hóa, nghệ thuật, tôn giáo được hình thành trong lịch sử từ xa xưa, được truyền lại trong cộng đồng nông nghiệp với tư cách một phong tục Để đảm bảo tính truyền thống, phần lễ nhất thiết phải mang tính khuôn mẫu, nghiêm trang, đúng ý nghĩa thiêng liêng Nội dung buổi nghi lễ phải được cân nhắc đối chiếu kỹ lưỡng Phần Hội tuy có phần nào biến đổi theo thời gian nhưng phải có các trò chơi dân gian, giải trí, sinh hoạt cộng đồng Dù sử dụng định nghĩa nào thì một lễ hội truyền thống cũng phải đảm bảo đủ các yếu tố: là một hình thức sinh hoạt văn hóa,

có tính chất thiêng liêng, tính cộng đồng, khuôn mẫu và được diễn ra theo chukỳ

Đặc trưng cơ bản của lễ hội truyền thống là gắn với đời sống tâm linh tôn giáo tín ngưỡng, sự kiện và nhân vật lịch sử, mang tính thiêng liêng, ngôn ngữ của

lễ hội là ngôn ngữ biểu tượng, là hiện tượng văn hóa dân gian tổng thể, bao gồm sinh hoạt nghi lễ, nghi thức, phong tục, tập quán,là nơi giao tiếp, gắn kết xã hội, tổ chức các cuộc thi tài, vui chơi giải trí, buôn bán, chủ thể của lễ hội truyền thống là toàn thể cộngđồng

Lễ hội truyền thống, bản thân nó đã là một giá trị văn hóa lớn trong đời sống truyền thống và hiện đại Tuy nhiên, phân tích sâu hơn nữa, người ta đã tìm ra những giá trị văn hóa tiêu biểu của lễ hội truyền thống, một hiện tượng văn hóa mang tính trội mà tiêu biểu nhất là tính cộng đồng Ngoài ra, nó còn là biểu hiện rõ nét của tính chất tự quản, tinh thần dân chủ, nội dung nhân bản

13

Như vậy, Lễ hội truyền thống là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc

cá nhân, vật thể và không gian liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, trình diễn và các hình thức khác

1.2.2.3 - Khái niệm về bảo tồn và phát huy lễ hội truyền thống

Hiện nay, bảo tồn và phát triển là quan điểm đang chiếm vị trí chủ đạo trong giới học thuật cũng như giới quản lý văn hoá ở nhiều nước phát triển trên thế giới

Quan điểm này không bận tâm với việc tranh cãi nên bảo tồn y nguyên như thế nào, nên kế thừa cái gì từ quá khứ mà đặt trọng tâm vào việc làm thế nào để di sản sống và phát huy được tác dụng trong đời sống đương đại

Theo cắt nghĩa của Từ điển Tiếng Việt: “Bảo tồn là giữ lại không để cho mất đi”, “phát triển là làm cho cái hay, cái tốt tỏa sáng tác dụng và tiếp tục nảy nở thêm”

Bảo tồn là bảo vệ và giữ gìn sự tồn tại của sự vật hiện tượng theo dạng thức vốn có của nó Bảo tồn là không để mai một, “không để bị thay đổi, biến hóa hay biến thái” Như vậy, trong nội hàm của thuật ngữ này, không có khái niệm “cải biến”, “nâng cao” hoặc “phát triển” Hơn nữa, khi nói đối tượng bảo tồn “phải được nhìn là tinh hoa”, chúng ta đã khẳng định giá trị đích thực và khả năng tồn tại theo thời gian, dưới nhiều thể trạng và hình thức khác nhau của đối tượng được bảo tồn

Phát triển là sự vận động của sự vật hiện tượng Không có sự vận động thì sẽ không có sự phát triển nhưng không phải bất kỳ sự vận động nào cũng là sự phát triển Sự vận động có thể đi theo các chiều hướng khác nhau: theo chiều hướng tiến lên, theo chiều hướng thụt lùi, vận động theo chiều hướng tuần hoàn Phát triển là khái niệm dùng để khái quát sự vận động theo chiều hướng từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ sự kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời thay thế cái lạc hậu

Phát triển các giá trị của lễ hội truyền thống trước hết là sử dụng giá trị tinh thần của lễ hội truyền thống trong công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng tình cảm; đồng thời, khái niệm "phát triển" cũng bao hàm ý nghĩa là các hoạt động khai

14

thác, tuy nhiên, nếu sử dụng từ "khai thác" các lễ hội truyền thống thì có phần thương mại hóa lễ hội, dễ bị hiểu là quá thiên về tính hiệu quả kinh tế trong sử dụng

Điều 25, Luật Di sản văn hóa (sửa đổi bổ sung năm 2009) quy định về bảo

vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể: “Nhà nước tạo điều kiện duy trì và phát huy giá trị văn hóa của lễ hội thông qua các biện pháp sau: Tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức lễ hội; Khuyến khích việc tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ dân gian truyền thống gắn với lễ hội; Phục dựng có chọn lọc nghi thức lễ hội truyền thống; Khuyến khích việc hướng dẫn, phổ biến rộng rãi ở trong nước và nước ngoài

về nguồn gốc, nội dung giá trị truyền thống tiêu biểu, độc đáo của lễ hội” [50, tr.198]

1.1.2 Khái niệm quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

- Khái niệm quản lý nhà nước

Đời sống xã hội là sự tổng hòa nhiều yếu tố và quá trình vận động phát triển Muốn có một xã hội phát triển ổn định bền vững, cần nhiều chủ thể tham gia quản

lý các đối tượng khác nhau trong đó Nhà nước giữ vai trò quản lý vĩ mô Quản lý nhà nước xuất hiện sau khi nhà nước ra đời và là dạng thức quản lý đặc biệt - quản

lý toàn thể xã hội

Từ những phân tích trên ta có thể hiểu “Quản lý nhà nước là một dạng quản

lý xã hội đặc biệt mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật để điều chỉnh hành vi của cá nhân, công chức trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển bền vững xã hội”

- Quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống là sự tác động có tổ chức và bằng quyền lực nhà nước tới các hoạt động lễ hội truyền thống trong đó sử dụng các biện pháp can thiệp cần thiết và thích hợp vào lĩnh vực này nhằm mục tiêu gìn giữ và phát huy các giá trị của di sản văn hóa dân tộc

Nhà nước bảo vệ và phát triển giá trị của các lễ hội truyền thống thông qua các biện pháp sau đây: Tổ chức nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, phân loại lễ hội; Tổ chức truyền dạy, phổ biến, xuất bản, trình diễn và phục dựng các loại hình lễ hội;

15

Khuyến khích và tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ, truyền dạy và giới thiệu các lễ hội truyền thống; Hướng dẫn nghiệp vụ bảo vệ và phát triển các giá trị của lễ hội truyền thống theo đề nghị của tổ chức, cá nhân nắm giữ ; Đầu tư kinh phí cho hoạt động bảo vệ và phát triển các giá trị của lễ hội, ngăn ngừa nguy cơ làm mai một, thất truyền

Vậy QLNN về Lễ hội truyền thống có thể được hiểu như sau:

Quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội là quá trình tác động, điều hành, điều chỉnh để các hoạt động lễ hội, lễ hội truyền thống diễn ra theo đúng quy định của phápluật Lễ hội truyền thống là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian tổng thể, mang nhiều giá trị truyền thống đặc sắc, có mối quan hệ mật thiết với di sản văn hóa vật thể và phi vật thể nên công tác quản lý và chỉ đạo tổ chức lễ hội truyền thống cũng phải có định hướng, chỉ đạo mang tính tổng thể và hài hòa với các lĩnh vực trong đời sống xã hội

1.2 Đặc điểm, sự cần thiết, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

1.2.1 Đặc điểm của lễ hội truyền thống

1.2.1.1 Tính thiêng

Muốn hình thành một lễ hội, bao giờ cũng phải tìm ra được một lý do mang tính "thiêng" nào đó Đó là người anh hùng đánh giặc bị tử thương, ngã xuống mảnh đất ấy, lập tức được mối đùn lên thành mộ Đó là nơi một người anh hùng bỗng dưng hiển thánh, bay về trời Cũng có khi đó chỉ là một bờ sông, nơi có một xác người chết đuối, đang trôi bỗng nhiên dừng lại, không trôi nữa; dân vớt lên, chôn cất, thờ phụng Cũng có khi lễ hội chỉ hình thành nhằm ngày sinh, ngày mất của một người có công với làng với nước, ở lĩnh vực này hay lĩnh vực khác (có người chữa bệnh, có người dạy nghề, có người đào mương, có người trị thủy, có người đánh giặc ) Song, những người đó bao giờ cũng được "thiêng hóa" và đã trở thành "Thần thánh" trong tâm trí của người dân

Nhân dân tin tưởng những người đó đã trở thành Thần thánh, không chỉ có thể phù hộ cho họ trong những mặt mà sinh thời người đó đã làm: chữa bệnh, làm

16

nghề, sản xuất, đánh giặc mà còn có thể giúp họ vượt qua những khó khăn đa dạng hơn, phức tạp hơn của đời sống Chính tính "Thiêng" ấy đã trở thành chỗ dựa tinh thần cho nhân dân trong những thời điểm khó khăn, cũng như tạo cho họ những

hy vọng vào điều tốt đẹp sẽ đến

1.2.1.2 Tính địa phương

Lễ hội được sinh ra và tồn tại đều gắn với một vùng đất nhất định Bởi thế lễ hội ở vùng nào mang sắc thái của vùng đó Tính địa phương của lễ hội chính là điều chứng tỏ lễ hội gắn bó rất chặt chẽ với đời sống của nhân dân, nó đáp ứng những nhu cầu tinh thần và văn hóa của nhân dân, không chỉ ở nội dung lễ hội mà còn ở phong cách của lễ hội nữa Phong cách đó thể hiện ở lời văn tế, ở trang phục, kiểu lọng, kiểu kiệu, kiểu cờ, ở lễ vật dâng cúng

1.2.1.3 Tính cộng đồng

Lễ hội chỉ được sinh ra, tồn tại và phát triển khi nó trở thành nhu cầu tự nguyện của một cộng đồng Cộng đồng lớn thì phạm vi của lễ hội cũng lớn Bởi thế mới có lễ hội của một họ, một làng, một huyện, một vùng hoặc cả nước

1.2.1.4 Tính đương đại

Tuy mang nặng sắc thái cổ truyền, lễ hội, trong quá trình vận động của lịch

sử, cũng dần dần tiếp thu những yếu tố đương đại Những trò chơi mới, những cách bài trí mới, những phương tiện kỹ thuật mới như rađio, cassete, video, tăng âm, micro đã tham gia vào lễ hội, giúp cho việc tổ chức lễ hội được thuận lợi hơn, đáp ứng nhu cầu mới

Tuy vậy, những sự tiếp thu này đều phải dần dần qua sự sàng lọc tự nguyện của nhân dân, được cộng đồng chấp nhận, không thể là một sự lắp ghép tùy tiện, vô lý

1.2.2 Sự cần thiết phải quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội truyền thống

1.2.2.1 Quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống nhằm thực hiện chức năng của nhà nước với mục đích là giữ nguyên bản chất của lễ hội; khơi dậy lòng yêu nước, tình đoàn kết, tiếp thu tinh hoa văn hóa để hội nhập

Vai trò của quản lý nhà nước là định hướng, điều chỉnh lễ hội theo mục tiêu “

17

Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, để lễ hội vừa đáp ứng nhu cầu tinh thần của nhân dân, thực hiện chức năng cố kết cộng đồng, sáng tạo các giá trị văn hóa vừa đóng góp cho sự phát triển kinh tế xã hội của các địaphương

Với tính chất đặc thù, lễ hội mang trong mình rất nhiều giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể nên công tác quản lý lễ hội bao trùm nhiều lĩnh vực trên phạm vi rộng và là hoạt động tất yếu không thể thiếu để thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản

lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống

Quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống giúp cho các nhà quản lý, hoạch định xây dựng được quy hoạch chiến lược về văn hóa trong đó có lễ hội, kế hoạch bảo tồn, phát huy lễ hộitruyền thống, ban hành cơ chế, chính sách về lễ hội phù hợp với từng giai đoạn khác nhau và nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, thực hiện phân công, phân cấp,chỉ đạo tổ chức lễ hội truyền thống Quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống giúp cho chính quyền các cấp thực hiện được các khâu công việc thuộc về tổ chức như: thiết lập, hoàn thiện hệ thống tổ chức bộ máy từ trung ương đến địa phương, bố trí, đào tạo, bồi dưỡng nhân sự, đầu tư phương tiện làm việc phục vụ và thúc đẩy công tác bảo tồn, phát huy lễ hội truyềnthống

Quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống định hướng mục tiêu tổ chức lễ hội truyền thống định hướng mục tiêu tổ chức lễ hội theo đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước và nhu cầu chính đáng của nhân dân, đảm bảo lễ hội được diễn ra đúng với giá trị lịch sử vốn có, đảm bảo được lịch trình, biểu đạt được các giá trị văn hóa đặc sắc, tạo dựng môi trường, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh

Quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống giúp các nhà quản lý thể hiện được vai trò của mình trong việc cố kết, phát huy sức mạnh của cộng đồng, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong quá trình tổ chức lễ hội, định hướng tiếp cận văn hóa tiến bộ, đẩy lùi những mặt tiêu cực, cổ hủ không phù hợp với thuần phong

mỹ tục của dântộc

Quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống là điều kiện quan trọng nhất

18

trong việc tổ chức sử dụng, phát huy các nguồn lực, nhất là nguồn lực về tài chính đối với lễ hội truyền thống và các nguồn lực vật chất, tinh thần từ lễ hội truyền thống mang lại cho xã hội

Quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống chỉ đạo, xây dựng phương án tối ưu để thực hiện sự phối hợp giữa các đơn vị chức năng, các đơn vị liên quan nhằm thực hiện tốt công tác quản lý, thực hiện kiểm tra, đánh giá, báo cáo, tổng kết đối với lễ hội truyềnthống

Như vậy, quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống là hoạt động tất yếu, khách quan của các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa và các đơn vị liên quan nhằm đảo bảo các chức năng quản lý của nhà nước đối với lễ hội được thực hiện

Từ đó, các nhà quản lý có nhận thức đúng đắn về lễ hội truyền thống, xác định lễ hội là nhu cầu khách quan, chính đáng của nhân dân không thể đưa ra các quyết định hành chính thiếu khoa học, thiếu tính khả thi như cấm đoán hoặc duy ý chí, không làm cho hệ thống biến dạng, công tác tổ chức không bị hành chính hóa, thủ tụchóa

1.2.2.2 Vai trò của lễ hội truyền thống trong phát triển kinh tế-xã hội

Quản lý nhà nước đối với lễ hội văn hóa truyền thống góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Nhà nước tiến hành quản lý đối với lễ hội truyền thống bằng chính sách và pháp luật về văn hóa Chính sách pháp luật về lễ hội được hiểu là những nguyên tắc thực hiện tư tưởng chủ đạo của Nhà nước về chủ trương đường lối, phương hướng xây dựng và phát triển lễ hội phù hợp với mục tiêu phát triển văn hóa chung của đất nước Song song với việc tiến hành các chính sách về QLNN về lễ hội truyền thống, Nhà nước đã ban hành hệ thống các văn bản pháp luật nhằm phát huy tác dụng của

lễ hội truyền thống đối với việc hình thành nhân cách, nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của con người, chế ước những ảnh hưởng tiêu cực, loại bỏ những hủ tục lạc hậu Quản lý lễ hội bằng pháp luật là một yêu cầu mang tính tất yếu khách quan Cùng với việc banh hành các văn bản pháp luật, Nhà nước tạo ra một hành lang pháp lý an toàn, rộng mở cho việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc

19

Trong xu thế giao lưu hội nhập và toàn cầu hoá ngày càng mạnh mẽ, sâu rộng hiện nay, vấn đề QLNN về lễ hội truyền thống lại càng có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm gìn giữ và phát triển bản sắc văn hoá dân tộc, để hội nhập mà không bị hoà tan

QLNN về lễ hội truyền thống góp phần nâng cao trách nhiệm của toàn xã hội đối với việc bảo tồn, phát huy các giá trị của quốc gia và trên từng địa phương Do

đó, vai trò quản lý nhà nước là hết sức cần thiết để quản lý, phối hợp giữa các ban ngành đoàn thể với các nhà chức trách chuyên môn quản lý trực tiếp để có các biện pháp, kế hoạch cũng như định hướng đúng đắn, thiết thực góp phần thúc đẩy các giá trị của lễ hội trong quá trình khai thác

QQLNN về lễ hội truyền thống có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoàn chỉnh hệ thống chính sách về di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có lễ hội truyền thống, nhất là những chính sách về xã hội hóa trong hoạt động quản lý, khai thác lễ hội của cả nước nói chung và trên địa bàn huyện Minh Hóa nói riêng Thông qua đó nâng cao vai trò quản lý và hoàn thiện thể chế, định hướng của Nhà nước để

sử dụng có hiệu quả hơn nữa sự đóng góp của nhân dân cho bảo tồn và phát triển giá trị của lễ hội truyền thống

Như vậy, quản lý nhà nước giúp duy trì sự ổn định và phát triển hoạt động của lễ hội truyền thống, cũng như giải quyết thỏa đáng mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển vì lợi ích cộng đồng, lợi ích của các thế hệ hôm nay và mai sau

- QLNN về lễ hội truyền thống góp phần nâng cao đời sống văn hóa

Lễ hội truyền thống là một điểm văn hoá sống, một bảo tàng sống của người Việt từ xưa đến nay, có tác dụng bảo lưu phát triển bản sắc văn hoá Đối với mỗi người, lễ hội trở nên thân thiết, là nỗi nhớ thiêng liêng, mãnh liệt, là nơi con người

kí thác mọi niềm vui, nỗi buồn Đây còn là biểu hiện giá trị của một cộng đồng: Thông qua vui chơi, con người lấy lại thăng bằng sau những khó khăn lo toan của cuộc sống thường nhật; sức cố kết của lễ hội đã làm xoa dịu những mâu thuẫn diễn

ra trong những quan hệ hàng ngày; lễ hội là dịp để hoàn thiện các chủng loại văn hoá; là dịp để con người vươn lên đời sống văn hoá cao hơn và bộc lộ hết tinh hoa

20

của mình Lễ hội còn là nơi nhắc nhở người ta sống trật tự, mực thước góp phần làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn Là nơi thể hiện năng khiếu thẩm mĩ của cộng đồng, đồng thời cũng khuyến khích tài năng lao động và vui chơi, đề cao cái cao cả, cái bi, cái hài của cuộc sống

Lễ hội truyền thống là tài sản vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là chất liệu gắn kết cộng đồng dân tộc, là cơ sở để sáng tạo những giá trị tinh thần mới và giao lưu văn hóa Đây là những bằng chứng có ý nghĩa quan trọng, là minh chứng giúp con người hiểu về truyền thống lịch sử, cội nguồn của dân tộc và đặc trưng văn hóa của đất nước; là cuốn sử ghi chép một cách chân thực về những sự kiện, con người tiêu biểu

Lễ hội truyền thống góp phần trong lĩnh vực phát triển du lịch văn hóa- loại hình du lịch mà mục tiêu là khám phá những giá trị Nó mang lại những ảnh hưởng tích cực bằng việc đóng góp vào việc bảo tồn và phát triển, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế lớn như thay đổi cơ cấu kinh tế - xã hội của địa phương nói riêng và cả nước nói chung, giúp tăng nguồn thu ngân sách cho đất nước, mở ra nhiều dịch vụ, giải quyết việc làm cho nhiều người Khai thác đúng giá trị của các lễ hội truyền thống sẽ tạo ra giá trị nhân văn sâu sắc về mặt tinh thần cũng như về giá trị vật chất

Đối với huyện Minh Hóa, các lễ hội văn hóa truyền thống trên địa bàn những năm gần đây đã được chính quyền quan tâm hơn trong hoạt QLNN về lễ hội đúng mức để khai thác và phát huy tối đa các giá trị, góp phần vào mục tiêu nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân trên địa bàn

- Quản lý nhà nước đối với lễ hội văn hóa truyền thống góp phần phát triển kinh tế

Sự tác động và ảnh hưởng lễ hội truyền thống cũng có ý nghĩa hết sức quan trọng vào việc quy hoạch mục tiêu phát triển kinh tế của đất nước

Những lễ hội truyền thống nếu được tổ chức, được khuyếch trương, quảng bá một cách khoa học như là tổ chức một sự kiện thì nó không chỉ mang lại thương hiệu văn hóa cho địa phương mà chúng còn mang lại những lợi ích rất rõ ràng trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh, ở tại các cộng đồng có diễn ra lễ hội: các cộng

21

đồng sở tại có nguồn thu ổn định ở những dịp lễ hội; Nhân dân ở các cộng đồng này

có công ăn việc làm; là cơ hội để các nhà hảo tâm đóng góp cho di sản và để kêu gọi đầu tư cơ sở vật chất cho địa phương sở tại… Lợi ích lâu dài và quan trọng nhất

là quảng bá hình ảnh địa phương Lợi ích của việc quảng bá này không chỉ ở khía cạnh kinh tế (thu hút khách du lịch, thu hút các nguồn đầu tư) mà còn ở khía cạnh tinh thần: khơi dậy và kích thích lòng tự hào của nhân dân địa phương về di sản văn hóa của mình

QLNN về lễ hội truyền thống đúng trọng tâm góp phần trong việc phát huy được tiềm năng giá trị của lễ hội theo hướng gắn với phát triển du lịch Cũng như các địa phương trên cả nước, huyện Minh Hóa xác định du lịch là một ngành kinh tế trọng tâm, có định hướng phát triển lâu dài, khai thác các giá trị tài nguyên du lịch

về lịch sử - văn hóa gắn với lễ hội truyền thống tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, tạo thêm cơ sở cho hội nhập, phát triển

Cơ hội phát triển du lịch từ tài nguyên lịch sử - văn hóa vừa bảo tồn tối đa các yếu tố nguyên gốc trong lễ hội truyền thống, vừa đáp ứng được các nhu cầu của

du khách Qua đó, vừa phát huy được những giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, đồng thời góp phần phát triển du lịch, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân

Các lễ hội truyền thống khi đưa vào khai thác trong du lịch sẽ trở thành sản phẩm du lịch văn hoá Nếu việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá còn kết hợp với dịch vụ du lịch hiệu quả để phục vụ du khách thì sẽ thu lợi nhuận kinh tế Ví như các lễ hội rằm tháng ba, lễ hội đua thuyền …, khi được quy hoạch khai thác vào các điểm du lịch phục vụ du khách thì các lễ hội nêu trên sẽ trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, thỏa mãn nhu cầu khám phá văn hóa của du khách

Vì vậy, hoạt động bảo tồn và phát triển được tổ chức thường xuyên bằng phương pháp tuyên truyền, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động của lễ hội truyền thống và phát triển du lịch lễ hội tâm linh sẽ góp phần thực hiện tốt công tác bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững, phục vụ tốt nhiệm vụ phát triển kinh tế của huyện

22

- QLNN đối với lễ hội thống góp phần phát triển xã hội

Lễ hội truyền thống- một trong những loại hình di sản văn hóa phi vật thể có

ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phát triển của đất nước, đặc biệt trong thế giới

mở hiện nay Các lễ hội truyền thống được quan tâm đúng mức, khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên này không những thu được nguồn lợi kinh tế trực tiếp mà còn góp phần giải quyết các vấn đề xã hội: nâng cao nhận thức của người dân, từ đó để

có cách ứng xử đúng mực với những di sản mà cha ông để lại, thõa mãn nhu cầu về đời sống tinh thần, tạo công ăn việc làm, giáo dục tình yêu đất nước, yêu quê hương, giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc và còn đem lại hiệu quả cao trong hoạt động giới thiệu, quảng bá về văn hóa, con người Việt Nam

Khai thác từ tiềm năng lễ hội truyền thống đúng cách sẽ góp phần vào việc giữ gìn và phát huy giá trị của lễ hội truyền thống một cách hiệu quả nhất Bởi giá trị lễ hội truyền thống mang vẻ đẹp bản sắc truyền thống của dân tộc; góp phần làm phong phú nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Đó là những giá trị tinh túy cần giữ gìn và phát huy tại mọi thời điểm, góp phần tạo cho xã hội nói chung cũng như huyện Minh hóa nói riêng mang những nét tinh hoa riêng biệt của địa phương

Để khai thác Lễ hội truyền thống có hiệu quả, đem lại nguồn lợi hữu ích, có

ý nghĩa thiết thực cho xã hội cần đảm bảo sự hài hòa trong công tác bảo tồn, phát huy thì đòi hỏi Nhà nước phải có đường lối, chính sách, giải pháp phù hợp Cho nên, trong khai thác lễ hội văn hóa truyền thống, một yếu tố quan trọng là từ cơ sở nền tảng của chính sách cần phải chủ động để tìm hướng đi phù hợp để góp phần thúc đẩy xã hội phát triển

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

1.2.3.1 Yếu tố chủ quan

Quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước: là một trong những yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động quản lý nhà nước nói chung và hoạt động quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống của từng địa phương nói riêng Trên cơ sở quan

23

điểm của Đảng, nhà nước hoạch định, ban hành chính sách cho phù hợp Những chính sách phù hợp với tình hình thực tế của địa phương có tác dụng thúc đẩy, tạo điều kiện để lễ hội được bảo tồn và phát triển, phát huy giá trị, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Ngược lại, những chính sách chưa hợp lý, không phù hợp với thực tiễn, khó tiếp cận và thiếu đồng bộ sẽ tạo phản tác dụng

Tổ chức bộ máy; cơ chế hoạt động; nguồn nhân lực quản lý; nguồn lực cho quản lý: Hoạt động quản lý nhà nước về lễ hội bản thân nó cũng là một hoạt động cung cấp sản phẩm là các quyết định quản lý nhà nước Quá trình này cũng đòi hỏi phải có các nguồn lực để thực hiện Thực tiễn cho thấy Bộ máy tổ chức và đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về lễ hội có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của lễ hội Bởi đây chính là đội ngũ trực tiếp tham mưu xây dựng, hoạch định, ban hành các chính sách bảo tồn và phát triển lễ hội Nếu một quốc gia, một vùng, một địa phương nào đó xây dựng được đội ngũ cán bộ quản lý có chuyên môn nghiệp vụ về

lễ hội, am hiểu luật pháp quốc tế về văn hóa lễ hội, sử dụng thành thạo các thiết bị thông tin, cộng với tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về văn hóa thống nhất, đồng

bộ và đảm bảo điều kiện các nguồn lực hoạt động thì sẽ tạo điều kiện cho lễ hội truyền thống phát huy giá trị của nó Ngược lại, sẽ làm cho hoạt động lễ hội mai một, thậm chí không phát triển và sử dụng lãng phí nguồn tài nguyên từ các lễ hội truyền thống

1.2.3.2 Yếu tố khách quan

- Yếu tố về kinh tế- xã hội

Tình hình phát triển kinh tế- xã hội của địa phương là yếu tố quan trọng tác động tới công tác bảo tồn và phát triển các lễ hội văn hóa truyền thống Khi kinh tế phát triển ổn định với môi trường chính sách thuận lợi sẽ tạo điều kiện cho các tổ chức, doanh nghiệp và du khách thuận lợi tham gia vào các hoạt động lễ hội, điều

đó cũng thuận lợi cho hoạt động quản lý nhà nước

Xu hướng chung hiện nay, bên cạnh mục đích thỏa mãn nhu cầu về đời sống tâm linh của nhân dân, lễ hội văn hóa truyền thống còn là cơ hội để địa phương, cộng đồng quảng bá, giới thiệu hình ảnh, những đặc trưng riêng có của địa phương,

24

cộng đồng Vì vậy, sự ổn định về chính trị, sự phát triển vững chắc về kinh tế là điều kiện cần thiết giúp cho địa phương, cộng đồng trong việc bảo tồn, phát triển lễ hội, tổ chức các hoạt động lễ hội Lễ hội không thể được tổ chức hoàn hảo trong điều kiện kinh tế- chính trị- xã hội mất ổn định

- Yếu tố về phong tục, tập quán, tín ngưỡng

Phong tục, tập quán được hiểu chung là những tập tục, nề nếp, luật lệ, yêu cầu, thói quen… thường có từ lâu đời, mang tính phổ biến và trở thành các định chế (những quy định được mọi người thừa nhận và tuân theo) trong một cộng đồng người nhất định Phong tục, tập quán là một yếu tố cơ bản tạo nên bản sắc văn hoá dân tộc và là một trong các yếu tố tạo nên tính dị biệt trong các lễ hội truyền thống (vì phong tục tập quán cũng là nhân tố chủ yếu tạo nên các lễ hội truyền thống) Phong tục, tập quán còn có tác động tích cực, tăng sự hấp dẫn cho các lễ hội, khơi gợi, hướng dẫn nhu cầu tâm linh và động cơ tham gia hoạt động lễ hội của con người

Tín ngưỡng là sự tin tưởng vào một điều gì đó siêu nhiên và niềm tin đó chi phối cuộc sống tinh thần, vật chất và hành vi của con người Tôn giáo là hình thức

có tổ chức, có cương lĩnh mục đích và nghi thức và hệ thống lý luận để đưa lại cho con người một tín ngưỡng nào đó một cách bền vững Tôn giáo, tín ngưỡng là một phần quan trọng trong đời sống tâm lí, tinh thần của con người, vì vậy nó có rất nhiều ảnh hưởng đến nhu cầu và hành vi của họ

Yếu tố văn hóa, phong tục, tập quán; tín ngưỡng tôn giáo ảnh hưởng đến các hoạt động lễ hội, vì vậy nó cũng có tác động đến hoạt động quản lý nhà nước về lễ hội, nhà nước phải nghiên cứu để xây dựng các quy định, chính sách để vừa bảo tồn, phát triển lễ hội trên cơ sở bảo tồn có chọn lọc các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, coi trọng tính đặc thù, độc đáo của mỗi loại hình lễ hội truyền thống ở địa phương, đồng thời, loại bỏ dần các yếu tố lạc hậu; phải dựa trên các tiêu chí khoa học để đảm bảo không làm sai lệch lễ hội Đồng thời cũng vừa bảo tồn và phát huy được các phong tục, tập quán của địa phương; trùng tu, tôn tạo và bảo vệ các công trình kiến trúc tôn giáo (đền, chùa…) là địa điểm tổ chức lễ hội Đặc biệt trong điều

25

kiện ngày nay, khi mà loại hình du lịch tâm linh, du lịch văn hoá, du lịch lễ hội ngày càng phát triển

1.3 Chủ thể, Nội dung quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

1.3.1 Chủ thể quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

Theo Luật Di sản; chủ thể quản lý nhà nước về lễ hội được chia thành 2 cấp: cấp Trung ương và cấp địa phương; Chính phủ chịu trách nhiệm quản lý nhà nước

về lễ hội trong phạm vi cả nước

- Ở Trung ương: Chính phủ giao cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lễ hội Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan (Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính,

Bộ Giao thông -Vận tải, Bộ Công an, …) thực hiện quản lý nhà nước về lễ hội Các

Bộ, cơ quan ngang Bộ trong phạm vi quyền hạn của mình và theo sự phân công của Chính phủ có trách nhiệm phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về lễ hội ở Trung ương thực hiện quản lý nhà nước

- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

- Rà soát việc xây dựng văn bản quản lý nhà nước về lễ hội; đề xuất xây dựng văn bản mới để kịp thời đáp ứng công tác quản lý trong thời kỳ mới Chủ động, kịp thời tham mưu cho lãnh đạo Đảng và Nhà nước ban hành các văn bản chỉ đạo về quản lý và tổ chức lễ hội

- Tích cực phối hợp với các Ban, Bộ, ngành trong việc quản lý và tổ chức lễ hội; định hướng tuyên truyền về giá trị, ý nghĩa giáo dục của lễ hội; vận động, thuyết phục nhân dân thực hiện nếp sống văn minh khi tham gia lễ hội

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm Ngăn chặn những biểu hiện tiêu cực, biến tướng trong lễ hội

- Ở địa phương: UBND tỉnh/thành phố giao cho Sở/Phòng Văn hóa, Thể thao

và Du lịch thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lễ hội ở địa phương Sở/Phòng Văn hóa, Thể thao và Du lịch tham mưu cho UBND tỉnh/ thành phố cụ thể hóa chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, cơ chế, chính sách bảo tồn và phát triển lễ hội phù hợp với thực tế tại địa phương và có biện pháp bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã

26

hội, vệ sinh môi trường tại địa điểm tổ chức lễ hội Sở/Phòng Văn hóa, Thể thao và

Du lịch chủ trì, phối hợp với các Sở, phòng, ban, ngành liên quan (Tài chính, Tài nguyên và Môi trường, Giao thông, Công an….) thực hiện quản lý nhà nước về hoạt động lễ hội ở địa phương

1.3.2 Nội dung quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

1.3.1.1 Ban hành văn bản, xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch quản

lý nhà nước về lễ hội truyền thống

Trên cơ sở chiến lược quy hoạch, kế hoạch và chính sách phát triển du lịch, nhà nước phải cụ thể hóa bằng các các văn bản quy phạm pháp luật tạo môi trường, hành lang pháp lý cho hoạt động lễ hội; tổ chức thực hiện có hiệu quả các văn bản quy phạm pháp luật đó Các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, phù hợp tình hình thực tiễn, có tính khả thi cao, giảm tối đa sự trùng lặp, gây khó khăn cho việc tổ chức các hoạt động lễ hội truyền thống Việc xây dựng thể chế, chính sách về hoạt QLNN về lễ hội truyền thống ngày càng hoàn thiện hơn sẽ giúp việc quản lý nhà nước trong hoạt động này thuận lợi hơn

Để bảo tồn giá trị di sản văn hóa của các hoạt động lễ hội truyền thống, việc xây dựng quy hoạch chiến lược, kế hoạch nghiên cứu cụ thể là việc làm cần thiết và cấp bách

Chính phủ đã tiến hành đầu tư qua Chương trình Quốc gia có mục tiêu về văn hóa cho việc nghiên cứu, sưu tầm, phục hồi các giá trị văn hóa phi vật thể, nhờ đó, huy động sự quan tâm của cộng đồng đối với các hoạt động sinh hoạt văn hóa phi vật thể trong đó có lễ hội truyền thống Xét trên khía cạnh QLNN đối với các hoạt động lễ hội truyền thống, việc nghiên cứu phải được tiến hành từ chỗ hiểu biết đầy đủ

về các giá trị văn hóa của lễ hội truyền thống nói chung của từng lễ hội nói riêng, các đặc trưng của mỗi lễ hội, từ đó tìm ra phương thức quản lý một cách hiệu quả nhất, vừa bảo tồn các giá trị truyền thống, vừa loại bỏ được các yếu tố lạc hậu, chắt lọc được tinh hoa văn hóa dân tộc

27

Kế hoạch chiến lược QLNN về lễ hội truyền thống có ý nghĩa trong ngành di sản văn hoá góp phần thực hiện tốt các mục tiêu lớn về văn hoá của một quốc gia, dân tộc

Trên cơ sở tiềm năng và lợi thế về sự phong phú lễ hội truyền thống của đất nước; nhà nước phải xây dựng các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách phát triển lễ hội Đây là một trong những nội dung quan trọng QLNN và có tính quyết định đối với hoạt động QLNN về lễ hội truyền thống Nếu không được định hướng phát triển đúng sẽ gây ra lãng phí, kém hiệu quả, tạo dư luận xấu Các chính sách, chiến lược hợp lý được đưa ra thì góp phần quan trọng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị của lễ hội cổ truyền Vì thế, phải hết sức quan tâm đến việc xây dựng và công khai kịp thời các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển di sản văn hóa phi vật thể của địa phương, đặc biệt là các lễ hội truyền thống Các mục tiêu, chỉ tiêu trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển lễ hội truyền thống phải phù hợp với chiến lược, quy hoạch phát triển chung và phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, của địa phương Cần có kế hoạch tổng thể về các lễ hội truyền thống đang bị mai một để có phương án khôi phục; Xây dựng chiến lược về nguồn nhân lực lâu dài để để đáp ứng cho nhu cầu từng giai đoạn và của từng địa phương

1.3.1.2 Tổ chức bộ máy QLN, đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức quản lý hoạt động lễ hội truyền thống

Tổ chức lễ hội truyền thống phải dựa trên hai yếu tố cơ bản là di tích và hoạt động lễ hội truyền thống Quản lý hoạt động lễ hội truyền thống do đó cần phải chú

ý đến cả hai nội dung: quản lý di tích và quản lý các khâu tổ chức lễ hội truyền thống Xét đến nội dung đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ QLNN về hoạt động lễ hội truyền thống, ở đây tác giả xin chia ra làm hai nhóm đối tượng: nhóm quản lý di tích và nhóm tổ chức hoạt động lễ hội truyềnthống

Về nhóm đối tượng thứ nhất, cần phải nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý di tích Phần đông các địa phương coi việc quản lý di tích như mọi hoạt động hành chính giản đơn, nên nhân thức của cán bộ quản lý cũng như việc sắp xếp

28

cán bộ quản lý còn hời hợt, nhiều địa phương, cơ quan bảo tàng trở thành nơi trú chân tạm thời của những cán bộ không đủ năng lực hoặc chờ nghỉ hưu Tuy nhiên, nếu việc quản lý di tích không cặn kẽ, chẳng những không hiểu được di tích mà còn không thể quản lý đúng di tích trên cả tầm vĩ mô và vi mô Muốn thực hiện sưu tầm, bảo quản và trưng bày, phát huy tác dụng phải có trình độ am hiểu tường tận đến chi tiết phương pháp khoa học kỹ thuật và khoa học xã hội, nhân văn, mới mong đáp ứng được yêu cầu nghiệp vụ Những yêu cầu đó đòi hỏi cán bộ quản lý di tích cần phải có những kiến thức về chuyên môn, chuyên tâm nghiên cứu để lĩnh hội những kiến thức mà bè bạn trong và ngoài nước đã, đang đúc kết, thực hiện phát minh để

áp dụng, thúc đẩy khoa học bảo tồn bảo tàng ở ViệtNam

Để giữ gìn các giá trị sáng tạo của quá khứ cần nắm vững các giá trị văn hóa quá khứ để lại, nhằm bảo tồn các giá trị văn hóa đó là một cách khoa học, không làm biến dạng di tích, cũng không gìn giữ di tích một cách khô cứng, phiến diện Muốn đạt đến một ý tưởng như vậy, người làm công tác quản lý di tích một mặt phải học hỏi các kinh nghiệm, kỹ thuật truyền thống để bảo tồn các chất liệu truyền thống ở di tích Mặt khác cần học tập kiến thức từ cácnước và tổ chức quốc tế giàu kinh nghiệm

tu bổ di tích Việc tu bổ, tôn tạo di tích phải đi đôi với việc phòng ngừa, bảo quản, chống xuống cấp của di tích

Về nhóm đối tượng làm công tác thực thi QLNN đối với hoạt động lễ hội truyền thống thuộc ngành văn hóa thường là công chức thuộc cơ quan chuyên trách của ngành, được phân công trách nhiệm, hoặc chuyên viên văn hóa cơ sở chính là chuyên viên văn hóa xã, phường Phẩm chất cần có của người làm công tác thực thi QLNN đối với hoạt động lễ hội truyền thốnglà:

- Nắm chắc chính sách và luật pháp của nhà nước có liên quan tới lĩnh vực tácnghiệp

- Có khả năng giao tiếp, kinh nghiệm làm việc với cộng đồng và có ý thức tích lũy kinhnghiệm

- Hiểu biết về văn hóa nghệ thuật, nhất là văn hóa nghệ thuật truyền thống của dân tộc và địa phương mình Thường xuyên học hỏi để nâng cao trình độ

29

- Hiểu biết sâu về lễ hội, nhất là những hình thức hoạt động lễ hội truyền thống diễn ra trên địabàn

- Có kiến thức về quản lý văn hóa nghệthuật

- Có tinh thần trách nhiệm cao đối với sựnghiệp

-Có đạo đức trong sáng và lối sốngtốt

- Nhiệm vụ chủ yếu của thực thi QLNN đối với hoạt động lễ hội truyền thống là:

- Là cầu nối giữa các bên liên quan trong hoạt động quản lý và tổ chức hoạt động lễ hội truyềnthống

- Thực thi chức năng hướng dẫn – kiểm tra – giám sát và phối hợp xử lý vi phạm với tinh thần trách nhiệm cao, phù hợp với chính sách, luật pháp và các quy định của địaphương

- Biết động viên, khuyến khích những việc làm tốt và ngăn ngừa những việc làm không tốt trong hoạt động lễ hội truyềnthống

- Làm đúng và làm tốt những nhiệm vụ công tác cụ thể được tổ chức giaophó

Việc quản lý và tổ chức hoạt động lễ hội truyền thống cần sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức Nhà nước, các hội viên trong các đoàn thể chính trị - xã hội Nếu đội ngũ này thực sự gương mẫu chấp hành nghiêm chỉnh việc thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội, thì hoạt động lễ hội truyền thống tất sẽ chuyển biến tích cực, giảm thiểu các hiện tượng tiêu cực nảy sinh Cán bộ, công chức cần phân biệt rõ rệt việc công việc tư khi tham gia lễ hội truyền thống, không lợi dụng việc công vào hoạt động lễ hội truyền thống, gây phản cảm trước côngchúng

Ngày này, chúng ta ngày càng nhận thức rõ hơn tầm quan trọng của nguồn lực con người trong mọi hoạt động của đời sống Trong quản lý tổ chức các hoạt động của lễ hội truyền thống nói riêng, có thể coi các nhà tổ chức hoạt động lễ hội truyền thống là yếu tố quan trọng tạo nên thành công của lễ hội truyền thống Họ là người chịu trách nhiệm chính trong việc huy động, kết nối, tổ chức và điều hành các

30

nguồn để tạo ra một sản phẩm lễ hội truyền thống Việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ QLNN về hoạt động lễ hội truyền thống là việc cần được tiến hành khẩn trương và có hiệu quả thiết thực, đồng thời là kế hoạch lâu dài trong chiến lược QLNN đối với hoạt động lễ hội truyềnthống

1.3.1.3 Xây dựng thể chế, chính sách quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

và đầu tư các nguồn lực quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống

Việc ban hành xây dựng thể chế, chính sách được ban hành cụ thể, rõ ràng từ cấp trung ương đến địa phương

Cấp trung ương: ban hành, hướng dẫn chỉ đạo thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về lễ hội, lễ hội truyền thống Các văn bản quy phạm pháp luật này phải giữ nguyên tắc Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý và dân chủ hóa công tác quản lý, phải là các quyết định hành chính khả thi, tránh chồng chéo, quy định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ, tránh tình trạng nhiều nhiều đơn vị cùng có chức năng quản lý nhưng khi quy kết trách nhiệm không đơn vị nào đứng ra nhận hoặc văn bản thiếu

cơ sở thực thi, triển khai không kịpthời

Cấp địa phương : tổ chức thực hiện , tham mưu với cấp trên các vấn đề về QLNN đối với lễ hội truyền thống Việc tổ chức thực hiện rất quan trọng, quyết định hiệu lực, hiệu quả của các văn bản quy phạm pháp luật Đồng thời, tại địa phương khi văn bản pháp luật đi vào đời sống sẽ bộc lộ ưu điểm, khuyết điểm, do

đó cấp chính quyền địa phương cần có trách nhiệm tham mưu với cấp trên sửa đổi

để hoàn thiện, chỉ đạo thực hiện hiệuquả Ngày 12/7/2011, Chủ tịch nước ban hành hiệu lệnh số 09/2001/L-CTN về việc công bố Luật di sản văn hóa, là cơ sở căn bản

về luật pháp nhằm duy trì, đảm bảo sự QLNN đối với hoạt động lễ hội truyền thống Cùng với đó, nhiều nghị định hướng dẫn thi hành luật cũng được ban hành bảo đảm cho sự thực thi đúng luật và phù hợp với thực tiễn mỗi địa phương Theo đó, Bộ Văn hóa thông tin đã công bố quyết định số 39/2001/QĐ- BVHTT ngày 23 tháng 8 năm 2011 của Bộ trưởng về việc ban hành Quy chế Tổ chức lễ hội, thay thế Quy chế Lễ hội ban hành kèm theo Quyết định số 636/QĐ-QC ngày 21 tháng 5 năm

1994 của Bộ trưởng Bộ Văn Hóa – Thông tin nhằm hoàn thiện hơn nữa các quy