Khái quát về thủ tục hành chính
Khái niệm thủ tục hành chính
Thủ tục là quy trình và phương pháp giải quyết công việc, bao gồm một loạt các hoạt động được thực hiện theo thứ tự nhất định Để đạt hiệu quả trong công việc, cần tuân thủ các bước thực hiện theo quy định chặt chẽ và thống nhất.
Thủ tục được hiểu là phương thức giải quyết công việc theo trình tự nhất định, bao gồm các nhiệm vụ liên quan nhằm đạt kết quả mong muốn Các cơ quan nhà nước phải tuân thủ pháp luật, trong đó có quy định về trình tự và cách thức sử dụng thẩm quyền để thực hiện chức năng nhiệm vụ Khoa học pháp lý gọi đây là quy phạm thủ tục, quy định các loại thủ tục trong hoạt động quản lý nhà nước như thủ tục lập pháp, thủ tục tố tụng tư pháp và thủ tục hành chính.
Để quản lý hành chính nhà nước hiệu quả, các cơ quan hành chính cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc và chế độ theo quy định của pháp luật Việc chấp hành này bao gồm các quy định về trình tự và cách thức sử dụng thẩm quyền trong thực hiện chức năng quản lý hành chính công, được gọi là thủ tục hành chính.
TT C là một quy phạm pháp luật quy định trình tự, thời gian và không gian thực hiện thẩm quyền của bộ máy Nhà nước Nó mô tả cách thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ cũng như giữa các cơ quan hành chính với tổ chức và cá nhân công dân.
TTHC được thiết lập nhằm đảm bảo các cơ quan nhà nước thực hiện đầy đủ các hoạt động cần thiết, bao gồm trình tự thành lập, giải thể các đơn vị, cũng như quy trình bổ nhiệm, điều động, biệt phái và kỷ luật Việc tuân thủ các quy định này không chỉ bảo vệ quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan mà còn đảm bảo tính minh bạch trong quá trình tổ chức các hoạt động hành chính Đây là những quy tắc quan trọng cần tuân theo khi ra quyết định hành chính của các cơ quan quản lý nhà nước.
TT C là một bộ phận chế định của uật hành chính Nói cách khác,
TT C là một loại hình quy phạm mang tính công cụ để giúp các cơ quan nhà nước thực hiện các chức năng của mình
Các cơ quan Nhà nước ban hành TT C để thực thi Hiến pháp và Pháp luật, nhằm thực hiện chức năng quản lý của nền hành chính Đồng thời, các cơ quan hành chính nhà nước có trách nhiệm thực hiện các thủ tục này.
TT C là công cụ giúp các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý, đồng thời tạo điều kiện cho người dân thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi hợp pháp của mình.
Đặc điểm của thủ tục hành chính
TTHC bao gồm quy phạm pháp luật vật chất hành chính và quy phạm thủ tục hành chính, có mối quan hệ mật thiết với nhau Quy phạm vật chất xác định những hành vi cần thực hiện, trong khi quy phạm thủ tục quy định cách thức thực hiện các hành vi đó và trình tự cần tuân thủ Khác với thủ tục lập pháp và thủ tục tố tụng tư pháp, thủ tục hành chính có những đặc điểm riêng biệt.
Thủ tục hành chính được quy định bởi các quy phạm thủ tục, đóng vai trò là cơ sở pháp lý cho các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện chức năng của mình.
Thủ tục hành chính là phần quan trọng trong hệ thống quy phạm thủ tục, quy định trình tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong việc giải quyết công việc và nghĩa vụ hành chính đối với tổ chức và công dân Nó đảm bảo việc thực hiện các quy phạm pháp luật diễn ra thuận lợi, giúp luật pháp đi vào đời sống thực tế Ví dụ, để quản lý dân cư, cần có thủ tục nhập khẩu, tạm trú, hay để quy hoạch đô thị, cần có thủ tục cấp phép xây dựng Các hành vi áp dụng pháp luật phải tuân theo thủ tục hành chính nhất định; nếu thiếu, quyền và nghĩa vụ của các bên sẽ không được bảo đảm Thủ tục hành chính là yếu tố quyết định cho hoạt động hiệu quả và đúng chức năng quản lý của nhà nước, giúp công dân và công chức thực hiện nghĩa vụ của mình một cách chính xác Nhờ vào thủ tục hành chính, các công việc sẽ được xử lý hiệu quả và đạt được kết quả pháp lý như mong muốn.
Thủ tục hành chính diễn ra theo một trật tự nhất định, bao gồm các bước cụ thể trong hoạt động quản lý nhà nước Điều này có nghĩa là thủ tục hành chính được phân biệt rõ ràng với thủ tục tư pháp và khác với thủ tục tố tụng tại tòa án.
Thủ tục hành chính là cách thức và trình tự mà các cơ quan hành chính nhà nước áp dụng để giải quyết nhiệm vụ theo quy định pháp luật Trình tự này có thể diễn ra từ dưới lên, từ trên xuống hoặc thực hiện song hành Do đó, thủ tục hành chính được phân biệt rõ ràng với thủ tục lập pháp và thủ tục tố tụng tư pháp.
Thủ tục lập pháp là quy trình xây dựng hiến pháp và ban hành luật do cơ quan lập pháp thực hiện Đồng thời, thủ tục tố tụng tư pháp thuộc thẩm quyền của cơ quan tư pháp, liên quan đến các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và định tội.
Thủ tục hành chính có tính đa dạng và phức tạp, được quy định bởi hoạt động quản lý nhà nước, diễn ra trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Sự đa dạng và phức tạp của thủ tục hành chính (TT C) tại Việt Nam xuất phát từ nhiều cơ quan và công chức nhà nước thực hiện, quy định quyền và nghĩa vụ của các bên trong mối quan hệ hành chính Việc quy định TT C cần kết hợp với các khuôn khổ ổn định và chặt chẽ, đồng thời có biện pháp thích ứng cho từng loại công việc và đối tượng Hiện nay, nền hành chính nhà nước đang chuyển từ quản lý cai quản sang phục vụ, từ quản lý tập trung sang cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước Thủ tục hành chính chủ yếu diễn ra tại các cơ quan nhà nước, liên quan đến công tác văn thư và quản lý văn bản, và phụ thuộc nhiều vào ý chí của các cơ quan hành chính Trong bối cảnh hội nhập quốc tế mạnh mẽ, các thủ tục hành chính cần được điều chỉnh để phù hợp với thông lệ quốc tế.
Thủ tục hành chính cần có tính năng động hơn so với các quy phạm của luật hành chính, để có thể thay đổi nhanh chóng và phù hợp với nhu cầu thực tế của xã hội Điều này giúp các nhà ban hành quy định thủ tục hành chính xây dựng các quy định phù hợp với thực tế khách quan và tiến trình phát triển kinh tế - xã hội.
Việc chỉ ra các đặc điểm của thủ tục hành chính giúp phân biệt rõ ràng giữa thủ tục hành chính và các thủ tục của cơ quan lập pháp và tư pháp.
1.1.3 Vai trò của thủ tục hành chính
Thủ tục hành chính đóng vai trò quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước, ảnh hưởng lớn đến hoạt động lập pháp và lập quy Việc hiểu đúng về thủ tục này là cần thiết để cải cách nền hành chính hiệu quả.
Thủ tục hành chính được quy định nhằm tạo ra trật tự trong hoạt động quản lý của các cơ quan Nhà nước, giúp tiến hành các hoạt động quản lý một cách hiệu quả Các quy phạm thủ tục của luật hành chính quy định cách thức thực hiện các hoạt động này, từ đó tạo ra cơ sở và điều kiện cần thiết để các cơ quan quản lý nhà nước giải quyết công việc của công dân theo quy định của pháp luật, đảm bảo quyền lợi và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân.
Thủ tục hành chính đóng vai trò quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước, giúp thực thi chính sách và chủ trương của Đảng và Nhà nước Đây là công cụ cần thiết để đưa pháp luật vào đời sống Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và toàn cầu hóa, nền hành chính cần hướng tới sự chuyên nghiệp, hiệu quả, công khai và minh bạch Vai trò của thủ tục hành chính là đảm bảo hoạt động của Nhà nước diễn ra thông suốt, nhanh nhạy, tạo môi trường thuận lợi thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Vai trò của thủ tục hành chính đối với UBND thành phố thuộc tỉnh trong quản lý hành chính nhà nước và mối quan hệ với ĐND cùng cấp, dưới sự quản lý của Chính phủ theo hệ thống hành chính 4 cấp, được thể hiện qua các nội dung cơ bản như sau.
TT C là công cụ quan trọng giúp UBND thành phố tổ chức bộ máy hành chính và quản lý nhà nước hiệu quả trên địa bàn Nó không chỉ là phương tiện để UBND thành phố phối hợp với các cơ quan nhà nước và tổ chức chính trị - xã hội, mà còn hỗ trợ trong việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội và đảm bảo an ninh, chính trị địa phương Vai trò của TT C trong công tác quản lý của UBND thành phố là rất đáng chú ý.
Phân loại thủ tục hành chính
Kinh nghiệm của Việt Nam và nhiều quốc gia cho thấy việc phân loại thủ tục hành chính một cách khoa học là cần thiết để nâng cao hiệu quả áp dụng Phân loại này giúp người quản lý nhận diện đặc thù lĩnh vực phụ trách, từ đó xây dựng các thủ tục phù hợp nhằm quản lý hiệu quả các nhiệm vụ và mục tiêu của nhà nước Các nhà nghiên cứu hành chính đã chia thủ tục thành nhiều nhóm dựa trên các tiêu chí khác nhau, và trong phạm vi nghiên cứu này, chúng tôi sẽ căn cứ vào tính chất công việc được thực hiện.
TT C đƣợc phân thành ba nhóm: TT C nội bộ; TT C liên hệ; TT C văn thƣ a) Thủ tục hành chính nội bộ
Thủ tục hành chính nội bộ là quy trình thực hiện các công việc trong cơ quan nhà nước, bao gồm các mối quan hệ lãnh đạo và kiểm tra giữa các cấp cơ quan nhà nước, cũng như sự phối hợp giữa các cơ quan cùng cấp và quan hệ công tác giữa chính quyền tỉnh với các Bộ và cơ quan chuyên môn của UBND cấp huyện.
Thủ tục hành chính nội bộ là quy trình ban hành các quyết định chủ đạo, quyết định quy phạm, và các quyết định cá biệt nội bộ, bao gồm cả thủ tục khen thưởng, kỷ luật, và bổ nhiệm cán bộ nhà nước Hiện nay, thủ tục này còn rườm rà, thiếu trật tự và thường sai nguyên tắc hành chính, dẫn đến mâu thuẫn giữa các ngành, cấp Để cải cách thủ tục hành chính nội bộ, cần đồng thời cải cách bộ máy nhà nước và nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ, công chức Thủ tục hành chính liên hệ đến việc giải quyết quyền lợi hợp pháp của công dân, ngăn chặn hành vi vi phạm hành chính, và xử lý các tài sản khi Nhà nước cần thiết vì lợi ích cộng đồng Thủ tục này thể hiện mối quan hệ pháp lý giữa quyền hạn của cơ quan nhà nước và nghĩa vụ của công dân, trong đó cơ quan hành chính thực hiện quyền lực nhà nước thông qua việc áp dụng quy phạm pháp luật, tạo ra quyền và nghĩa vụ pháp lý cho công dân và tổ chức Các thủ tục hành chính thực hiện thẩm quyền bao gồm thủ tục cho phép, ngăn cấm, cưỡng chế thi hành, và trưng thu, trưng mua.
Thủ tục cho phép là quy trình xử lý các yêu cầu của công dân khi họ cần xin phép nhà nước để thực hiện một số hành vi nhất định Các cơ quan nhà nước sẽ giải quyết những yêu cầu này thông qua các quyết định hành chính cá biệt.
Thủ tục ngăn cấm hay cưỡng chế thi hành là quy trình mà các cơ quan hành chính hoặc cán bộ có thẩm quyền áp dụng khi công dân hoặc tổ chức vi phạm hành chính hoặc không thực hiện quyết định hành chính Các biện pháp ngăn chặn, xử phạt hoặc cưỡng chế thi hành phải tuân thủ các điều kiện và thủ tục theo quy định của pháp luật.
Thủ tục trưng thu, trưng mua và trưng dụng theo quy định của pháp luật cho phép cơ quan hành chính có thẩm quyền thực hiện quyền này trong các trường hợp cấp bách hoặc cần ưu tiên vì lợi ích công cộng Việc thực hiện các quy trình này phải tuân theo trình tự đã được pháp luật quy định Ngoài ra, thủ tục hành chính văn thư liên quan đến toàn bộ hoạt động lưu trữ, xử lý, cung cấp công văn, giấy tờ và giải quyết công việc nhất định, có mối liên hệ chặt chẽ với hoạt động văn thư và diễn ra thường xuyên trong hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước.
Việc phân loại các thủ tục hành chính có tính tương đối, vì nhiều thủ tục có thể xếp chồng lên nhau do sự tương đồng Chẳng hạn, thủ tục đăng ký kinh doanh không chỉ thuộc nhóm thủ tục hành chính mà còn có thể coi là thủ tục văn thư, vì yêu cầu chủ doanh nghiệp phải cung cấp các giấy tờ cần thiết như giấy chứng thực cá nhân, danh sách thành viên, và chứng chỉ hành nghề Những văn bản này quy định tính hợp thức rất chặt chẽ, do đó, trong quá trình cải cách, cần có thái độ toàn diện và thận trọng để tránh sai lầm.
Cải cách thủ tục hành chính
Khái niệm về cải cách thủ tục hành chính
Cải cách hành chính là khái niệm được nhiều học giả và nhà nghiên cứu hành chính trên thế giới đưa ra, với sự khác biệt phụ thuộc vào chế độ chính trị, kinh tế - xã hội của từng quốc gia và quan điểm nghiên cứu Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau, nhưng qua phân tích từ nhiều góc độ, có thể nhận thấy một số điểm thống nhất trong khái niệm cải cách hành chính.
- Cải cách hành chính là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
Cải cách hành chính không thay đổi bản chất của hệ thống mà nâng cao hiệu quả, phục vụ nhân dân tốt hơn Chất lượng các thể chế quản lý nhà nước được cải thiện, đồng bộ và khả thi hơn trong thực tiễn Cơ chế hoạt động, chức năng và nhiệm vụ của bộ máy nhà nước cùng với chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cũng được nâng cao, đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản lý kinh tế - xã hội của quốc gia.
Cải cách hành chính phụ thuộc vào điều kiện lịch sử và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, do đó có thể tập trung vào các trọng tâm khác nhau Mục tiêu của những cải cách này là hoàn thiện các khía cạnh của nền hành chính, bao gồm tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức, thể chế pháp lý và tài chính công.
Thủ tục hành chính là quy định về trình tự thực hiện thẩm quyền của nhà nước Cải cách hành chính đề cập đến quá trình cải biến có kế hoạch nhằm hoàn thiện các nội dung của nền hành chính nhà nước, bao gồm thể chế, cơ cấu tổ chức, và đội ngũ cán bộ, công chức Mục tiêu của cải cách là xây dựng nền hành chính công hiệu lực, hiệu quả và hiện đại.
Cải cách thủ tục hành chính là quá trình cải thiện hệ thống hiện tại nhằm đơn giản hóa, minh bạch hóa và công khai hóa quy trình, từ đó tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước với tổ chức và công dân.
Cải cách thủ tục hành chính là điều kiện thiết yếu để củng cố mối quan hệ giữa nhà nước và nhân dân, đồng thời tăng cường sự tham gia của nhân dân trong quản lý nhà nước Đây được xem là khâu đột phá trong cải cách nền hành chính, góp phần tạo ra sự chuyển biến toàn diện cho hệ thống hành chính quốc gia Cải cách này không chỉ thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ hệ thống hành chính mà còn phản ánh nhu cầu thực tiễn trong công cuộc đổi mới Với vai trò quan trọng đó, Đảng và Nhà nước đã xác định cải cách thủ tục hành chính là trọng tâm trong công cuộc cải cách nền hành chính quốc gia.
Các nguyên tắc thực hiện thủ tục hành chính nhà nước
Để quản lý hành chính nhà nước hiệu quả, các cơ quan cần tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc khi thực hiện thủ tục hành chính.
Nguyên tắc hành chính yêu cầu chỉ các cơ quan và công chức nhà nước có thẩm quyền mới được thực hiện các thủ tục hành chính theo quy định của pháp luật Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm xây dựng và thực hiện các thủ tục nhằm giải quyết công việc theo chức năng quản lý và thẩm quyền được giao Để đảm bảo hiệu quả, cần có quy định rõ ràng về chế độ công vụ và quy chế làm việc, nhằm tránh tình trạng vô trách nhiệm và giảm phiền hà cho người dân trong quá trình giải quyết công việc Nhà nước cũng phải xác định rõ trách nhiệm của cán bộ, công chức trong việc tiếp nhận và giải quyết đơn thư khiếu kiện của công dân, ngăn chặn tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan và cá nhân.
Nguyên tắc thẩm quyền liên quan mật thiết đến trách nhiệm của cơ quan và người có thẩm quyền Các quyết định được ban hành không đúng thủ tục sẽ bị đình chỉ, sửa đổi hoặc bãi bỏ, và cơ quan hoặc cá nhân ban hành những quyết định này có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý.
- Nguyên tắc chính xác, khách quan, công minh
Trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính, các chủ thể cần đảm bảo tính chính xác, khách quan và công minh Họ phải có đủ tài liệu, chứng cứ và thẩm quyền để giải trình và cung cấp thông tin cần thiết Đồng thời, các cá nhân và tổ chức liên quan cũng phải có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết, giúp cho việc thực hiện thủ tục hành chính diễn ra thuận lợi hơn.
- Nguyên tắc công khai hóa thủ tục hành chính
Thủ tục hành chính cần được công khai để người dân nắm rõ và thực hiện theo quy định pháp luật, trừ những trường hợp phải giữ bí mật theo luật hoặc theo yêu cầu của các bên liên quan Tại các địa điểm tiếp nhận hồ sơ và giải quyết công việc, cần niêm yết công khai các quy định và thủ tục cho từng loại công việc Ngoài ra, nếu có quy định về phí và lệ phí, cũng cần được niêm yết công khai để người dân biết.
Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật trong thủ tục hành chính yêu cầu các cơ quan nhà nước phải tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức Khi đề nghị hợp lệ, cơ quan phải đảm bảo quyền lợi của các bên tham gia được thực hiện đầy đủ Người yêu cầu có quyền khiếu nại, tố cáo những hành vi sai trái, gây phiền hà của công chức nhà nước, như không tuân thủ thủ tục hoặc có thái độ cửa quyền Lãnh đạo tổ chức và công chức trực tiếp giải quyết công việc nếu vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật nghiêm minh và kịp thời.
- Nguyên tắc đơn giản, tiết kiệm
Thủ tục hành chính cần được thực hiện một cách đơn giản và tiết kiệm, giảm bớt các cấp, các cửa và giai đoạn Cần tăng quyền hạn đi đôi với trách nhiệm của các cơ quan thực hiện thủ tục, đồng thời giảm thiểu các loại phí và lệ phí cho công dân và tổ chức Nguyên tắc này nhằm đáp ứng nhanh chóng yêu cầu của nhân dân, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.
Các yếu tố tác động đến cải cách thủ tục hành chính
Cải cách hành chính công là một nội dung quan trọng, trong đó cải cách thủ tục hành chính được xác định là khâu đột phá trong tiến trình phát triển và hội nhập Hiện nay, thủ tục hành chính ở nước ta còn nhiều nhược điểm như hình thức đòi hỏi quá nhiều giấy tờ, gây phiền hà cho người dân, cùng với đó là sự nặng nề, nhiều cửa, nhiều cấp trung gian, rườm rà và không rõ ràng về trách nhiệm Thủ tục hành chính thiếu sự thống nhất, thường xuyên bị thay đổi một cách tuỳ tiện và thiếu tính công khai, minh bạch Những nhược điểm này đã gây khó khăn cho việc thực hiện quyền tự do, lợi ích của công dân, cũng như cản trở giao lưu và hợp tác quốc tế, dẫn đến tình trạng cửa quyền và bệnh giấy tờ trong hệ thống hành chính, tạo điều kiện cho tham nhũng và lãng phí Để cải cách thủ tục hành chính đạt hiệu quả, cần xác định rõ những yếu tố ảnh hưởng và thực hiện các biện pháp phù hợp.
Năng lực nhận thức của các chủ thể trong thủ tục hành chính là yếu tố quan trọng, bởi bất kỳ quan hệ xã hội nào cũng đều có sự tham gia của các chủ thể liên quan Theo dấu hiệu quyền lực, các chủ thể của thủ tục hành chính bao gồm những người thực hiện và tham gia vào quá trình này.
Chủ thể tham gia trong các thủ tục hành chính (TT C) là những cá nhân và tổ chức được Nhà nước trao quyền thực hiện quyền lực nhà nước Điều này bao gồm các cơ quan, cán bộ, công chức, tổ chức xã hội và cá nhân, tất cả đều phải hoạt động theo quy định của pháp luật trong từng trường hợp cụ thể.
TT C là các cơ quan, tổ chức và cá nhân tham gia vào quyền lực nhà nước, với sự phân chia thành hai nhóm chủ thể mang tính tương đối Tùy thuộc vào từng TT C cụ thể, xác định chủ thể thực hiện sẽ có sự khác biệt.
TT C hay chủ thể tham gia TT C
Hệ thống quy định về thủ tục hành chính tại Việt Nam đã có những cải cách đáng kể, theo đánh giá của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) Chính phủ Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc cải thiện quản trị công, nâng cao chất lượng thể chế, và kích thích năng lực cạnh tranh, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng bình đẳng Đề án 30 là một trong những chương trình cải cách quy mô lớn mà rất ít quốc gia trên thế giới có thể thực hiện.
Kết quả của Đề án 30 đã giúp Chính phủ nhận diện những khiếm khuyết trong hệ thống quy định về thủ tục hành chính (TTHC), đặc biệt là vấn đề chất lượng Đề án cho thấy rằng nhiều quy định hành chính đang trở thành rào cản cho hoạt động kinh doanh và đời sống của nhân dân, trong khi vẫn đảm bảo mục tiêu quản lý nhà nước Quy trình xây dựng và ban hành quy định trước đây chủ yếu tập trung vào tính hợp pháp mà chưa chú trọng đến các yếu tố kinh tế và kỹ thuật Hơn nữa, yêu cầu hội nhập và thách thức cạnh tranh toàn cầu đòi hỏi Việt Nam phải tiếp tục cải cách TTHC, nâng cao chất lượng hệ thống thể chế.
TT C Đây là một trong các nhiệm vụ trọng tâm đã đƣợc xác định tại Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI
Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức xã hội về cải cách thể chế, cả trong và ngoài bộ máy hành chính Việc thiếu thông tin sẽ dẫn đến sự thiếu sót trong nhận thức và hành động của các đối tượng liên quan Hoạt động tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng là cách hiệu quả nhất để truyền tải chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, từ đó mang lại lợi ích cho nhân dân và doanh nghiệp Huy động sự tham gia của các đối tượng chịu tác động trong việc xây dựng quy định hành chính sẽ bổ sung nguồn lực cho cải cách, từ việc đóng góp ý tưởng đến giám sát thực hiện Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc huy động toàn xã hội tham gia vào quá trình kiểm soát cải cách thể chế để đạt được mục tiêu cải cách thành công.
TT C cần được ban hành và duy trì dựa trên nguyên tắc hợp lý, hợp pháp và có chi phí tuân thủ thấp nhất Mục tiêu quan trọng của cải cách TT C là phát hiện và loại bỏ những quy định không cần thiết.
Cải cách thủ tục hành chính (TT C) đang gặp phải tình trạng thiếu đồng bộ, chồng chéo và phức tạp trong quá trình tiếp nhận và xử lý công việc giữa cơ quan nhà nước, tổ chức và công dân Để đạt được mục tiêu cải cách hiệu quả, cần xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến tiến trình này.
Nội dung cải cách thủ tục hành chính đối với cơ quan cấp thành phố trực thuộc tỉnh
a) Nội dung cải cách thủ tục hành chính
* Cơ chế một cửa và một cửa liên thông
Cơ chế một cửa là phương thức giải quyết công việc của các tổ chức và cá nhân, bao gồm cả tổ chức, cá nhân nước ngoài, dưới sự quản lý và thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước Tất cả các bước từ hướng dẫn, tiếp nhận giấy tờ, hồ sơ đến giải quyết và trả kết quả đều được thực hiện tại một đầu mối duy nhất, đó là bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của cơ quan hành chính nhà nước.
Cơ chế một cửa liên thông là phương thức giải quyết công việc cho tổ chức và cá nhân, yêu cầu thực hiện nhiều thủ tục hành chính từ các cơ quan nhà nước khác nhau Tất cả các bước từ hướng dẫn, tiếp nhận giấy tờ, hồ sơ đến giải quyết và trả kết quả đều được thực hiện tại một đầu mối Đầu mối này là bộ phận tiếp nhận và trả kết quả, được đặt tại một trong các cơ quan liên quan.
Kiểm soát thủ tục hành chính là quá trình xem xét, đánh giá và theo dõi nhằm đảm bảo tính khả thi của các quy định liên quan Điều này giúp đáp ứng yêu cầu công khai và minh bạch trong tổ chức thực hiện các thủ tục hành chính.
Kiểm soát TT C là quy trình toàn diện, bắt đầu từ việc quản lý quy định về thủ tục hành chính trong các dự án và dự thảo văn bản pháp luật, cho đến việc thực hiện các thủ tục này trong thực tế.
* Đánh giá tác động thủ tục hành chính
Theo Nghị định 63/2010/NĐ-CP của Chính phủ về kiểm soát TT C, việc đánh giá tác động được thực hiện dựa trên các tiêu chí như sự cần thiết, tính hợp lý, tính hợp pháp và chi phí tuân thủ tối thiểu.
Rà soát và đánh giá thủ tục hành chính là quá trình thống kê, tập hợp và đánh giá các quy định hiện hành nhằm kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xem xét, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ những thủ tục không cần thiết, không hợp lý, không hợp pháp, và không đáp ứng được các nguyên tắc về quy định thủ tục hành chính.
* Tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị
Phản ánh là quá trình mà cá nhân hoặc tổ chức bày tỏ ý kiến về những vướng mắc cụ thể trong thực hiện, bao gồm sự không hợp pháp, không hợp lý, không đồng bộ và không thống nhất với hệ thống pháp luật Việt Nam hoặc các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc gia nhập, cùng với những vấn đề khác liên quan.
Kiến nghị là quá trình mà cá nhân hoặc tổ chức phản ánh và đề xuất các phương án xử lý, hoặc sáng kiến để ban hành quy định hành chính mới liên quan đến hoạt động kinh doanh và đời sống nhân dân Cải cách thủ tục hành chính tại các cơ quan cấp thành phố trực thuộc tỉnh là một phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ cộng đồng.
Để đạt được các mục tiêu về cải cách thủ tục hành chính trong giai đoạn hiện nay, thành phố Lào Cai cần tập trung vào những nội dung chính sau đây:
Để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống thông tin C, cần hoàn thiện một hệ thống thông tin C đồng bộ trên toàn quốc, từ trung ương đến địa phương Cần tiến hành rà soát toàn bộ các quy định hiện hành về thông tin C, lệ phí và phí, từ đó có cơ sở đề nghị các cơ quan có thẩm quyền bãi bỏ những quy định không còn phù hợp.
TT C không đúng thẩm quyền và cần bổ sung, sửa đổi các thủ tục hành chính không phù hợp với thực tế Cần loại bỏ những thủ tục không cần thiết, chồng chéo và cải cách các quy trình rườm rà, bất hợp lý để giảm bớt phiền hà cho người dân và tổ chức.
Hệ thống TT C cần đảm bảo tính chặt chẽ, hợp lý, khoa học và rõ ràng, đồng thời công khai thông tin Đặc biệt, TT C phải phù hợp với các điều kiện kinh tế, chính trị và xã hội hiện tại.
TT C cần được xây dựng một cách rõ ràng theo trình tự từng bước, từ quy trình xây dựng đến quy trình thực hiện Cần đảm bảo đầy đủ các yếu tố cấu thành thủ tục hành chính như tên gọi, thành phần hồ sơ, chủ thể thực hiện, thời gian, địa điểm thực hiện, yêu cầu điều kiện, cách thức thực hiện và phí.
Đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC) là cần thiết để đảm bảo dễ hiểu, dễ tiếp cận và thực hiện một cách đơn giản Cụ thể, cần giảm số cấp thực hiện TTHC, giảm các loại giấy tờ và điều kiện cần thiết để giải quyết công việc hành chính, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý công việc.
Khi ban hành thủ tục hành chính (TTHC), cần đảm bảo tính khả thi và hiệu quả thực tiễn trong việc đáp ứng nhu cầu của công dân, cũng như kiểm soát hoạt động của các cơ quan nhà nước Sự ổn định của các quy trình TTHC không chỉ thể hiện trách nhiệm của nhà nước đối với nhân dân mà còn phản ánh tính nghiêm minh của pháp luật.
Ý nghĩa của cải cách thủ tục hành chính
Trong quá trình phát triển đất nước, Đảng ta nhấn mạnh tầm quan trọng của cải cách hành chính như một giải pháp thiết yếu để đạt được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Cải cách hành chính ở Việt Nam đã được triển khai một cách thận trọng với nhiều kết quả đáng khích lệ, bao gồm cải cách thể chế, tổ chức bộ máy hành chính, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, cải cách tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính Đặc biệt, cải cách thủ tục hành chính là một khâu quan trọng, ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa tổ chức, công dân và Nhà nước Quyền và nghĩa vụ của công dân được quy định trong hiến pháp và các văn bản pháp luật khác chủ yếu được thực hiện thông qua thủ tục hành chính do các cơ quan nhà nước quy định Nhằm nâng cao hiệu quả công tác này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 38/CP ngày 4-5-1994, với mục tiêu cải cách thủ tục hành chính để phục vụ tốt hơn cho công dân, tổ chức và cộng đồng doanh nghiệp.
Cải cách thủ tục hành chính là bước chuyển quan trọng trong mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội Chương trình cải cách hành chính giai đoạn 2001 - 2010 đã xác định mục tiêu nâng cao tính pháp lý, hiệu quả, minh bạch và công bằng trong xử lý công việc hành chính Việc loại bỏ các thủ tục rườm rà, chồng chéo và không cần thiết đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ và các bộ, ngành Nghị quyết Trung ương 5 khóa X nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải cách thủ tục hành chính để tạo môi trường thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp Thực hiện cơ chế "một cửa" đã mang lại kết quả tích cực, giúp giảm bớt phức tạp trong các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, và thuế Cải cách này không chỉ thúc đẩy sự phát triển mà còn tạo niềm tin cho người dân vào các cơ quan công quyền, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của xã hội.
Cải cách thủ tục hành chính là cần thiết để đảm bảo công việc diễn ra theo trật tự có thể kiểm soát, giúp các cơ quan nhà nước thực hiện đúng chức năng và nhiệm vụ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc giám sát của nhân dân Sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ trong việc chấn chỉnh kỷ luật hành chính và đơn giản hóa các thủ tục đã tạo ra bước chuyển biến tích cực trong mối quan hệ giữa cơ quan nhà nước với người dân và doanh nghiệp Bên cạnh đó, việc thiết lập mối quan hệ rõ ràng giữa Nhà nước và công dân thông qua các thủ tục hành chính đơn giản, nhanh chóng và hiệu quả sẽ góp phần nâng cao niềm tin của quần chúng vào Đảng và Nhà nước Các quyền và nghĩa vụ của công dân được quy định trong hiến pháp và các văn bản pháp luật khác đều phải được thực hiện thông qua các thủ tục hành chính do Nhà nước quy định.
Cải cách thủ tục hành chính là yếu tố then chốt giúp xác định rõ trách nhiệm của các bên trong công việc được giao, từ đó nâng cao hiệu quả thực hiện chức trách của cán bộ, công chức viên chức Đồng thời, cải cách này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho thủ trưởng trong việc giám sát và kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ của nhân viên trong cơ quan, tổ chức.
Trong chương 1, tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận về TT C, cải cách
TT C; khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc thực hiện TT C; các yêu cầu cải cách
Cải cách thủ tục hành chính (TTHC) tại UBND thành phố trực thuộc tỉnh cần được thực hiện với sự chú trọng đến thời gian, nội dung và chất lượng kế hoạch Việc theo dõi, giám sát và kiểm tra cải cách TTHC phải diễn ra thường xuyên và hiệu quả Cần có giải pháp khuyến khích, động viên kịp thời những gương người tốt, việc tốt, đồng thời xử lý nghiêm minh các biểu hiện tiêu cực Xây dựng các mô hình và cách làm phù hợp, thiết thực, được tuyên truyền và nhân rộng là điều cần thiết Cải cách TTHC cần gắn liền với thực hiện Quy chế dân chủ tại từng cơ quan, đơn vị, phát huy sức mạnh tập thể để tạo sự đồng thuận cao trong giám sát và đấu tranh với các hành vi tiêu cực Sự tham gia tích cực của các cơ quan thông tin đại chúng cũng đóng góp quan trọng vào hiệu quả cải cách TTHC, cùng với việc đảm bảo kịp thời kinh phí và nguồn nhân lực cho công tác này.
Chương 1 cung cấp cơ sở khoa học cho tác giả trong việc nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại UBND thành phố Lào Cai ở chương 2.