CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
CƠ SỞ LÝ LUẬN
Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội tự nguyện của giai cấp công nhân và người lao động, đại diện cho quyền lợi hợp pháp của họ Tổ chức này tham gia vào quản lý nhà nước và kinh tế - xã hội, đồng thời thực hiện kiểm tra, giám sát các hoạt động liên quan đến quyền và nghĩa vụ của người lao động Ngoài ra, công đoàn còn tuyên truyền và vận động người lao động nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, tuân thủ pháp luật và góp phần xây dựng, bảo vệ Tổ quốc (Điều 10, Hiến pháp 2013).
Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội tự nguyện của giai cấp công nhân và người lao động tại Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Công đoàn đại diện cho quyền lợi hợp pháp của cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và các lao động khác, đồng thời tham gia vào quản lý nhà nước và kinh tế - xã hội Ngoài ra, công đoàn còn thực hiện chức năng thanh tra, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, cũng như tuyên truyền, vận động người lao động nâng cao trình độ và kỹ năng nghề nghiệp, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
2.1.1.2 Cán bộ Công đoàn cơ sở
* Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về cán bộ công đoàn
Cán bộ công đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước đến nhân dân, cán bộ, đoàn viên, hội viên, giúp họ hiểu và thực hiện Đồng thời, cán bộ công đoàn cũng tập hợp và phản ánh những vướng mắc của cộng đồng để Đảng và Nhà nước có thể xây dựng chính sách phù hợp Việc này góp phần quan trọng vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và đường lối của Đảng.
Bác Hồ, người tiên phong trong phong trào công nhân, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của phương pháp hoạt động công đoàn qua phương châm “Cán bộ công đoàn phải cùng ăn, ở, làm việc và bàn bạc với công nhân” Ông cho rằng cán bộ công đoàn cần nắm vững chính sách của Đảng, lãnh đạo dân chủ và hòa mình với công nhân, từ đó tạo thành một khối thống nhất Cán bộ công đoàn cần hiểu biết về sản xuất, đời sống và nguyện vọng của công nhân, đồng thời nắm rõ chính sách của Đảng và quản lý kinh tế Mục tiêu của công đoàn là cải thiện đời sống vật chất và văn hóa của công nhân, vì lợi ích của người lao động Bác cũng nhấn mạnh rằng cán bộ công đoàn cần hành động thực tiễn, không chỉ nói suông mà còn phải thực hiện những điều đã đề ra.
Bác khẳng định rằng cán bộ công đoàn cần phải giỏi về chính trị và thành thạo về kinh tế để lãnh đạo công nhân phát triển về tư tưởng, văn hóa và kỹ thuật Họ phải gần gũi với công nhân, phát huy sức sáng tạo và học hỏi từ quần chúng để hoàn thành nhiệm vụ Cán bộ công đoàn giữ vai trò trung tâm trong sự đoàn kết, cần có trách nhiệm cao vì lợi ích giai cấp và cách mạng Để giáo dục tốt công nhân, đội ngũ cán bộ công đoàn cần đoàn kết nhất trí và kiên quyết xây dựng sự đoàn kết trong hệ thống Công đoàn.
Cán bộ công đoàn cần liên tục nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế và số lượng công nhân ngày càng tăng Theo Phạm Thị Tuyết Minh (2016), để hoàn thành nhiệm vụ, cán bộ công đoàn phải nỗ lực học hỏi, từ đó hiểu biết về khoa học, giúp tổ chức các phong trào hiệu quả hơn.
Nhà nước, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đã ban hành các chính sách và luật pháp quan trọng cho giai cấp công nhân, bao gồm Luật Lao động và Luật Công đoàn, trong đó xác định rõ vai trò của cán bộ công đoàn.
Theo Điều 5 của Điều lệ Công đoàn Việt Nam, cán bộ công đoàn là những người đảm nhiệm các chức danh từ tổ phó công đoàn trở lên, được bầu cử tại đại hội hoặc hội nghị công đoàn, hoặc được cấp công đoàn có thẩm quyền chỉ định và bổ nhiệm Hướng dẫn thi hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XI xác định cán bộ công đoàn bao gồm tổ trưởng, tổ phó, ủy viên ban chấp hành, ủy viên ủy ban kiểm tra và ủy viên các ban quần chúng công đoàn, tất cả đều thông qua bầu cử hoặc chỉ định từ cấp công đoàn có thẩm quyền.
Cán bộ công đoàn cơ sở bao gồm các chức danh như Tổ trưởng, Tổ phó công đoàn, ủy viên ban chấp hành và ủy viên ủy ban kiểm tra công đoàn, được bầu cử hoặc chỉ định bởi cấp công đoàn có thẩm quyền.
Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về cán bộ công đoàn và quy định trong Điều lệ Công đoàn về cán bộ công đoàn không chuyên trách (cán bộ CĐCS) vẫn là định hướng quan trọng cho sự phát triển của tổ chức Công đoàn và xây dựng đội ngũ cán bộ CĐCS tại Việt Nam.
* Cơ cấu cán bộ công đoàn cơ sở:
Chủ tịch Công đoàn Cơ sở Phó chủ tịch Công đoàn Cơ sở Ban chấp hành Công đoàn Cơ sở
UB kiểm tra CĐCS (Trường hợp trên 30 đoàn viên) Các Công đoàn bộ phận và tổ Công đoàn
Sơ đồ 2.1 Cơ cấu cán bộ CĐCS
Nguồn: Văn phòng LĐLĐ TP
* Phân loại và đặc điểm của cán bộ CĐCS:
Cán bộ công đoàn Cán bộ công đoàn chuyên trách không Chuyên trách
Cán bộ công đoàn chuyên trách và không chuyên trách đều được công nhận bởi tổ chức công đoàn, dựa trên phân cấp của từng cấp công đoàn.
- Cán bộ công đoàn chuyên trách - Cán bộ công đoàn không chuyên hưởng lương từ ngân sách công đoàn trách không hưởng lương ngân sách công đoàn
Công đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và thực hiện chính sách cán bộ theo quy định Việc này được thực hiện thông qua sự phối hợp giữa tổ chức công đoàn và doanh nghiệp, đảm bảo tuân thủ phân cấp của Trung ương và Tổng nghiệp.
Doanh nghiệp và đơn vị có trách nhiệm thực hiện việc trả lương, nâng ngạch, bậc lương và các chế độ quản lý cán bộ theo quy định chung Công đoàn cấp trên sẽ chỉ đạo, kiểm tra và hướng dẫn các hoạt động nghiệp vụ, đồng thời giám sát việc thực hiện chính sách đối với cán bộ công đoàn theo quy định pháp luật và chế độ phụ cấp của Tổng Liên đoàn.
Việc quản lý và thực hiện chính sách cán bộ trong tổ chức công đoàn được thực hiện thông qua sự phối hợp giữa công đoàn và doanh nghiệp Cán bộ CĐCS được công nhận bởi công đoàn cấp trên và phải tuân theo sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn nghiệp vụ từ các cấp công đoàn Họ nhận lương từ doanh nghiệp và hưởng các chế độ chính sách theo quy định chung của đơn vị, đảm bảo sự tuân thủ các quy định của Tổng Liên đoàn.
CĐCS có một số đặc điểm sau:
Thứ nhất: Cán bộ CĐCS là đoàn viên công đoàn, được lựa chọn thông qua bầu cử tại đại hội hoặc hội nghị công đoàn
Cán bộ CĐCS là những người không chuyên trách, đồng thời thực hiện nhiệm vụ chuyên môn và công tác công đoàn Họ thường xuất phát từ phong trào quần chúng, hiểu biết về lợi ích của quần chúng và chủ yếu vận động, thuyết phục để thực hiện công việc Nhờ đó, họ trở thành những người nhiệt tình, có kinh nghiệm trong tổ chức hoạt động và có uy tín trong cộng đồng CNVCLĐ.
CƠ SỞ THỰC TIỄN
2.2.1 Kinh nghiệm nâng cao chất lượng cán bộ CĐCS ở một số địa phương 2.2.1.1 Kinh nghiệm của tỉnh Vĩnh Phúc
Hiện nay, toàn tỉnh có tổng số 4.979 cán bộ công đoàn, trong đó có 107 cán
CBCĐ trên toàn tỉnh đã thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, sự năng động và sáng tạo, cùng với kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các hoạt động công đoàn.
Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập, đội ngũ cán bộ công đoàn (CBCĐ) cần nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới, đặc biệt tại các cơ sở công đoàn trong khu vực kinh tế ngoài Nhà nước Sự biến động về số lượng và chất lượng lao động, cùng với quan hệ lao động ngày càng phức tạp, đã đặt ra nhiều thách thức liên quan đến quyền lợi của người lao động Hầu hết CBCĐ đều làm kiêm nhiệm, dẫn đến hạn chế về nhiệt tình, trách nhiệm và kỹ năng trong tổ chức hoạt động cũng như trong việc thương lượng và bảo vệ quyền lợi cho người lao động Nhiều CBCĐ thiếu tự tin và bản lĩnh khi thương lượng với người sử dụng lao động, chưa phát huy được vai trò của mình và chưa thu hút được sự tham gia của người lao động vào các hoạt động công đoàn, điều này ảnh hưởng đến trách nhiệm của doanh nghiệp đối với tổ chức Công đoàn.
Xây dựng đội ngũ cán bộ công đoàn (CBCĐ) đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là rất quan trọng cho sự thành công của hoạt động công đoàn Thời gian qua, các cấp công đoàn trong tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực nhằm nâng cao chất lượng CBCĐ Hàng năm, Ban Thường vụ Liên đoàn Lao động tỉnh lập kế hoạch đào tạo và bồi dưỡng CBCĐ với các mục tiêu cụ thể, sau đó triển khai đến các Liên đoàn Lao động huyện, thành phố, các công đoàn ngành và cơ sở để thực hiện hiệu quả các chỉ tiêu đề ra.
Theo kế hoạch của LĐLĐ tỉnh, các công đoàn cấp dưới đã xây dựng kế hoạch đào tạo cụ thể nhằm đảm bảo đúng mục đích, đối tượng và nội dung phù hợp, tránh lãng phí thời gian và kinh phí LĐLĐ tỉnh phân công cán bộ theo dõi, chỉ đạo sát sao các lớp huấn luyện, coi đây là tiêu chí đánh giá cuối năm Công tác tuyên truyền được chú trọng để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của công đoàn các cấp về đào tạo cán bộ Đội ngũ giảng viên kiêm chức được kiện toàn và thường xuyên đào tạo để nâng cao chuyên môn và phương pháp giảng dạy Các phương pháp giảng dạy được đổi mới, tập trung vào nội dung thiết thực như tổ chức Công đoàn Việt Nam, hoạt động của công đoàn cơ sở, và kiến thức pháp luật liên quan đến người lao động Năm 2014, tổng kinh phí cho đào tạo cán bộ công đoàn toàn tỉnh là 1.630 triệu đồng, với nhiều lớp tập huấn cho cán bộ chuyên trách và đoàn viên Các lớp tập huấn đã trang bị kiến thức cần thiết, nâng cao chất lượng hoạt động công đoàn, và phát huy vai trò bảo vệ quyền lợi của người lao động Để tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ CBCĐ, LĐLĐ tỉnh sẽ đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, kiện toàn giảng viên, và nghiên cứu đổi mới nội dung, phương pháp tổ chức tập huấn trong thời gian tới.
2.2.1.2 Kinh nghiệm của tỉnh Quảng Ninh
LĐLĐ tỉnh hiện đang quản lý 2.140 công đoàn cơ sở với 2.140 chủ tịch, trong đó chỉ có 5 người là cán bộ công đoàn chuyên trách Các chủ tịch công đoàn cơ sở, đảm nhận vai trò “2 trong 1”, phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức Trong những năm qua, đội ngũ cán bộ công đoàn toàn tỉnh đã thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, năng động và sáng tạo, đồng thời nâng cao kiến thức, trình độ và năng lực hoạt động thực tiễn, góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy phong trào công nhân viên chức lao động, hoạt động công đoàn và xây dựng tổ chức công đoàn ngày càng vững mạnh.
Trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay, hoạt động của công đoàn cơ sở đang đối mặt với nhiều thách thức, yêu cầu CBCĐ phải nỗ lực hơn nữa để hoàn thành nhiệm vụ Tại các doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần và doanh nghiệp FDI, CBCĐ thường xuyên phải xử lý áp lực từ xung đột lao động và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động Nhiều công đoàn cơ sở gặp khó khăn không chỉ về tài chính và cơ sở vật chất, mà còn về thời gian cho CBCĐ và đoàn viên tham gia hoạt động, trong khi cơ chế bảo vệ CBCĐ vẫn còn thiếu hụt.
Cán bộ công đoàn (CBCĐ) ở cơ sở thường kiêm nhiệm và nhận lương từ doanh nghiệp, dẫn đến những hạn chế trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động (NLĐ) Nhiều CBCĐ gặp khó khăn trong việc tổ chức hoạt động và thiếu tự tin khi thương lượng với người sử dụng lao động về thỏa ước lao động tập thể, cũng như yêu cầu doanh nghiệp tuân thủ pháp luật lao động Điều này đã tạo ra thách thức cho tổ chức công đoàn trong việc xây dựng đội ngũ CBCĐ chuyên trách có đủ năng lực và bản lĩnh để bảo vệ NLĐ Để đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới, thủ lĩnh công đoàn cần có nhiều phẩm chất như nhiệt tình, tâm huyết, và năng lực vững vàng Năng lực này cần được thể hiện qua kiến thức chuyên môn, phương pháp tổ chức, và kinh nghiệm hoạt động Việc đào tạo và tập huấn nghiệp vụ cho CBCĐ là giải pháp cấp thiết để nâng cao trình độ và năng lực của họ.
Trong những năm qua, LĐLĐ tỉnh đã xác định rõ ràng rằng việc đào tạo và nâng cao năng lực, trình độ cũng như bản lĩnh cho đội ngũ cán bộ công đoàn (CBCĐ) là khâu then chốt trong công tác phát triển.
Ngay sau Đại hội XII Công đoàn Quảng Ninh, BCH LĐLĐ tỉnh đã triển khai Chương trình đào tạo nhằm nâng cao năng lực đội ngũ CBCĐ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới Trong hơn nửa nhiệm kỳ 2013-2018, LĐLĐ tỉnh đã tổ chức nhiều lớp đào tạo công đoàn và chuyên ngành luật, đồng thời tập huấn để triển khai nghị quyết Đại hội.
Công đoàn Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình đào tạo nhằm nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ công đoàn các cấp, bao gồm kiểm tra tài chính, kỹ năng tham gia tố tụng tại toà án lao động và giải quyết khiếu nại Gần 100 lớp tập huấn đã được tổ chức, thu hút hàng nghìn cán bộ tham gia, cung cấp kiến thức pháp luật cho trên 2.000 cán bộ công đoàn cơ sở và 6.000 công nhân viên chức lao động Tài liệu liên quan đến công đoàn và pháp luật lao động đã được cập nhật, cùng với đội ngũ giảng viên chuyên nghiệp và phương pháp giảng dạy tích cực Nội dung giảng dạy được đổi mới qua các hình thức như toạ đàm, hội thảo và tham quan thực tế, giúp cán bộ xác định rõ vai trò của công đoàn và xây dựng quy chế hoạt động phù hợp, từ đó phát huy tính chủ động và sáng tạo trong công việc.
2.2.2 Bài học kinh nghiệm rút ra cho Thành phố Sông Công
Từ những thực tế và kinh nghiệm quý báu của các địa phương khác, công đoàn thành phố Sông Công đã rút ra những bài học quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động và phục vụ tốt hơn cho người lao động.
Cần chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công đoàn (CBCĐ) không chỉ ở cấp cơ sở mà còn ở các cấp khác Việc đổi mới phương pháp tập huấn và tuyên truyền là cần thiết, nhằm bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và nghiệp vụ công đoàn cho CBCĐ Đồng thời, cần trang bị đầy đủ kiến thức về kinh tế, chính trị, xã hội và pháp luật để CBCĐ thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.
Mỗi cán bộ công chức cần xây dựng kế hoạch tự học và bồi dưỡng để nâng cao nhận thức chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ văn hóa và năng lực chuyên môn Điều này nhằm đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ trong bối cảnh mới.
Cần cải tiến phương thức hoạt động và đa dạng hóa các loại hình hoạt động tại cơ sở Điều này đòi hỏi sự tự giác, tự nhận thức và chủ động trong công việc, đồng thời nâng cao tinh thần nhiệt huyết trong các nhiệm vụ được giao.
- Giữ mối liên hệ chặt chẽ với CĐ cấp trên, người lao động và cả người sử dung lao động
- Đảm bảo dân chủ, công khai, minh bạch trong công tác cán bộ và bầu cử BCH công đoàn nhất là ở cơ sở.